Rynek surowców energetycznych w Rosji cz. II: ropa naftowa i gaz ziemny

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Rynek surowców energetycznych w Rosji cz. II: ropa naftowa i gaz ziemny"

Transkrypt

1 32 UKD: 620.9: ( ):339.13: : ( ): ( ) Rynek surowców energetycznych w Rosji cz. II: ropa naftowa i gaz ziemny Dr inż. Katarzyna Stala-Szlugaj* ) Dr inż. Urszula Lorenz* ) Treść: W artykule przedstawiono podstawowe informacje dotyczące górnictwa naftowego i gazowego w Rosji, podając wiele danych liczbowych o zasobach, produkcji i eksporcie ropy i gazu. Scharakteryzowano głównych producentów tych surowców. Omówiono uwarunkowania logistyczne, szczególnie skupiając się na systemach gazociągów i rurociągów. Przedstawiono również ceny rosyjskiej ropy i gazu na tle cen występujących na europejskim rynku tych surowców. Słowa kluczowe: ropa naftowa, gaz ziemny, produkcja, eksport, transport, ceny, Rosja 1. Wprowadzenie Rosja posiada obfite zasoby paliw kopalnych: pod względem zasobów gazu ziemnego zajmuje pierwsze miejsce w świecie, drugie pod względem zasobów węgla, zaś posiadane zasoby ropy naftowej plasują Rosję na siódmej pozycji [6]. Ropa i gaz dostarczają do budżetu Rosji około 60 % dochodów z eksportu, stąd paliwa te są traktowane jako strategiczne eksportowe surowce energetyczne. Światowy kryzys gospodarczy spowodował, że zmniejszeniu uległ eksport rosyjskiego gazu. Bilans wpływów z eksportu surowców energetycznych poprawił się dzięki intensyfikacji eksportu ropy oraz węgla. Zdaniem analityków IEA popyt na ropę naftową będzie rósł aż do 2020 roku, po którym może nastąpić załamanie i spadek zapotrzebowania [4]. Według szacunków spółki Rosneft do 2020 roku roczny przyrost zapotrzebowania na ropę naftową w świecie wyniesie nie mniej niż 1 mln baryłek na dobę, zaś ceny ropy naftowej będą kształtować się na poziomie rzędu dolarów za baryłkę. Dla Rosji gaz ziemny jest także podstawowym paliwem wykorzystywanym w energetyce cieplnej, która w prawie 2/3 *) Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi PAN, Kraków. Artykuł opiniował mgr inż. Jerzy Malara. oparta jest na tym paliwie (72 % udziału), w 25 % na węglu, zaś w 2 % na mazucie [12]. 2. Zasoby oraz wydobycie ropy naftowej i gazu ziemnego w Rosji W światowej strukturze udokumentowanych zasobów ropy naftowej [6], na koniec 2009 roku Rosja zajmowała siódme miejsce (z udziałem 5,6 %), posiadając 10,2 mld t tego surowca. Natomiast w przypadku gazu ziemnego, w Rosji znajduje się najwięcej, bo 23,7 % światowych zasobów tego paliwa, czyli 44,4 mld m 3. W 2009 roku Rosja wyprodukowała około 494 mld t ropy naftowej, zajmując tym samym drugie po Arabii Saudyjskiej miejsce w świecie (12,9 % światowej produkcji) [6]. Podobne wielkości podają statystyki rosyjskie [11]. Nieco większe rozbieżności występują w przypadku gazu ziemnego: BP szacuje wydobycie w 2009 r. na poziomie 527,5 mld m 3 (17,6 % światowej produkcji i drugie miejsce w świecie po Stanach Zjednoczonych). Jeszcze w 2008 roku Rosja była największym producentem gazu (601,7 mld m 3, z udziałem 19,6 % w produkcji światowej). Według danych rosyjskich natomiast produkcja gazu była o ponad 10 % wyższa: w 2008 roku wyniosła 664 mld m 3, a w mld m 3.

2 Nr 11 PRZEGLĄD GÓRNICZY 33 Na rysunku 1 zilustrowano wydobycie ropy naftowej i gazu ziemnego według oficjalnych statystyk rosyjskich [11]. Na wykresie widoczny jest wyraźny spadek wydobycia gazu, do którego przyczynił się światowy kryzys gospodarczy i zmniejszenie zapotrzebowania ze strony większości importerów tego surowca. W 2008 roku zmniejszyła się też po raz pierwszy od 10 lat produkcja ropy naftowej. Ten spadek był jednak niewielki i już w 2009 roku produkcja osiągnęła rekordowo wysoki poziom. W przypadku gazu ziemnego natomiast w ostatnim roku spadek produkcji był wyraźny (około 12%). Jedną z najważniejszych prowincji naftowych, w których występują olbrzymie zasoby złóż ropy naftowej jest obszar Zachodniej Syberii. Z Zachodniosyberyjskiego Zagłębia Naftowego pochodzi prawie 2/3 krajowego wydobycia. Jednym z przykładów złóż cechujących się obfitymi zasobami ropy i gazu może być złoże Liantarskoje, położone w Chanty- -Mansyjskim Okręgu Autonomicznym. Tamtejsze zasoby ropy naftowej szacowane są na 2 mld t, zaś gazu ziemnego na 250 mld m 3. Liantorskoje eksploatowane jest przez spółkę Surgutneftegaz [9, 22]. Kolejnym ważnym rejonem jest Wołżańsko-Uralskie Zagłębie Naftowe, zwane drugim Baku. Przykładem obfitych złóż ropy naftowej w tym zagłębiu może być odkryte w 1948 roku złoże Romaszkinskoje, którego udokumentowane zasoby [9] szacowane są na 2,3 2,7 mld t ropy, zaś koncesję na eksploatację posiada spółka Tatneft [18]. Ponadto pola naftowe znajdują się również w Timańsko- -Peczorskim Zagłębiu Naftowym (np. złoże Niżneczutinskoje o zasobach wydobywalnych ropy wynoszących 100 mln t w kat. C1+C2), na półwyspie Jamał (np. złoże ropy Ety- -Purowskoje eksploatowane przez Gazprom-Neft o zasobach ropy lekkiej wynoszących 20 mln t w kat. A,B,C1 oraz 20 mln t w kat. C2), w rejonie Morza Kaspijskiego (północna część) oraz na północnym Kaukazie [9]. Należy również wspomnieć o Sachalinie, gdzie na szelfie kontynentalnym Morza Ochockiego i Japońskiego oraz Cieśniny Tatarskiej odkryto 9 olbrzymich złóż ropy i gazu. Udokumentowane zasoby tych złóż szacowane są na 1,19 trylionów m 3 gazu, 394,4 mln t ropy i 88,5 mln t kondensatu gazowego [9]. Koncesję na eksploatację posiada spółka Sachalin-Szelf-Serwis [21]. Najważniejsze złoża gazu ziemnego położone są w Jamało-Nienieckim Okręgu Autonomicznym (np. odkryte w 1965 roku złoże Zapolarnoje o zasobach gazu wynoszących 3,3 tryliona m 3 [9]). Koncesja na jego eksploatację znajduje się w rękach Gazpromu [12]). Obfite złoża gazu występują również na Syberii (część północno-zachodnia, w której znajdują się największe złoża tego paliwa oraz część zachodnia w Chanty-Mansyjskim Okręgu Autonomicznym), a także na Uralu, północnym Kaukazie, rejonie Powołża oraz na Morzu Karskim (np. odkryte w 1992 roku złoże Leningradskoje o zasobach szacowanych na 3 tryliony m 3 gazu ziemnego) i Morzu Barentsa (złoże Sztokmanowskoje (Sztokman), które według danych dysponującego koncesją na eksploatację Gazpromu [12] posiada 3,8 trylionów m 3 zasobów gazu ziemnego (w kat.c1) oraz 53,3 mln ton kondensatu gazowego). 3. Główne spółki wydobywcze ropy naftowej i gazu ziemnego Rysunek 2 przedstawia strukturę wydobywczą koncernów eksploatujących ropę naftową w latach 2008 i Wykres sporządzono na podstawie oficjalnych danych spółek. W celu ujednolicenia informacji wszystkie dane podano w przeliczeniu na mln ton. Rys. 1. Wydobycie ropy naftowej i gazu ziemnego w Rosji, lata Źródło: opracowano na podst. danych Rosyjskiej Służby Statystycznej [11] Rys. 2. Wydobycie ropy naftowej w Rosji wg spółek w latach Źródło: opracowanie własne na podst. danych spółek: [12, 14, 15, 16, 19, 22] Z przedstawionego zestawienia wynika, że głównymi spółkami eksploatującymi ropę naftową w Rosji są: Rosneft (z 22 % udziałem), Łukoil (18 %) i TNK-BP (14 %) Rosneft Spółka Rosneft powstała w wyniku prywatyzacji wielkiego przemysłu naftowego po rozpadzie Związku Radzieckiego. Głównym udziałowcem spółki jest skarb państwa, posiadający 75 % udziałów, zaś pozostałe 15 % znajduje się w rękach akcjonariatu rozproszonego [17]. Ropa naftowa eksploatowana jest z pól naftowych znajdujących się w: Zachodniej Syberii (73 % udziału w wydobyciu), centralnej Rosji (12 %), Zagłębiu Timańsko-Peczorskim (5 %), Wschodniej Syberii (4 %) oraz Południowej Rosji

3 34 i Dalekim Wschodzie (po 3 %). Produkcja gazu pochodzi głównie z Zachodniej Syberii (56 %) i Południowej Rosji (30%) oraz w mniejszym stopniu z szybów położonych na Dalekim Wschodzie (7 %), a także w centralnej Rosji, Zagłębiu Timańsko-Peczorskim i Wschodniej Syberii (w sumie: 7 %) [17]. Rosneft uczestniczy w projektach poszukiwawczych na szelfie Sachalina oraz w Kazachstanie i Algierii [16]. Eksportuje swe surowce przez terminale w portach: Tuapse (M. Czarne), Archangielsk (M. Białe) oraz w portach dalekowschodnich (nad M. Japońskim): De-Kastri i Nachodka. Według statystyk za 2009 rok [17], Rosneft wydobył 106,1 mln t ropy i 12,7 mld m 3 gazu z 395 złóż. Średnia dzienna wydajność szybu naftowego wynosiła 114 bbl/d, zaś nowych szybów naftowych 652 baryłki. Długość wykonanych wierceń eksploatacyjnych wyniosła tys. m. Szacowana wystarczalność zasobów (zasoby/produkcja) wynosi 26 lat. Wyeksportowano 412 mln baryłek (53,3 mln t) ropy naftowej, z tego do odbiorców europejskich 304 mln bbl (4,2 mln t), krajów Azji-Pacyfiku 77 bbl (10,5 mln t), zaś krajów WNP 31 mln bbl (4,2 mln t). Na krajowy rynek sprzedano 0,68 mln ton ropy naftowej Łukoil Łukoil drugie pod względem wielkości przedsiębiorstwo naftowe w Rosji zajmuje się zarówno poszukiwaniami oraz wydobyciem ropy naftowej i gazu ziemnego, jak i produkcją, przetwórstwem oraz sprzedażą tych surowców. Większa część pól naftowych położona jest w Rosji (głównie w Zachodniej Syberii), lecz spółka prowadzi także poszukiwania i eksploatuje złoża ropy i gazu w Kazachstanie, Egipcie, Azerbejdżanie, Uzbekistanie, Arabii Saudyjskiej, Kolumbii, Wenezueli, Wybrzeżu Kości Słoniowej, Ghanie i Iraku [14]. W 2009 roku [14] spółka wydobyła 97,6 mln ton ropy naftowej i 14,9 mld m 3 gazu ziemnego (z tego: 10,7 mld m 3 w Rosji i 4,7 mld m 3 za granicą). Dzienne wydobycie ropy naftowej wynosiło prawie 2 mln baryłek. W sumie wyeksportowano 42 mln ton ropy naftowej (844 tys. baryłek na dzień). Główny eksport odbywał się przez terminal w porcie Varandej (M. Barentsa) TNK-BP Spółka TNK-BP powstała w 2003 roku w wyniku połączenia naftowych i gazowych aktywów spółki BP w Rosji oraz konsorcjum Alfa, Access/Renova (AAR). TNK-BP zajmuje się wydobyciem ropy naftowej i gazu ziemnego, ich przeróbką oraz sprzedażą w Rosji i na Ukrainie. Główne centra wydobywcze znajdują się w Zachodniej Syberii (w Okręgach Autonomicznych: Chanty-Mansyjskim i Jamało-Nienieckim, Obwodzie Tiumeńskim), Wschodniej Syberii (Obwód Irkucki) oraz Wołżańsko-Uralskim Zagłębiu Naftowym [19]. Według danych spółki [19] w 2009 roku wydobyto 71,0 mln t ropy naftowej oraz 12,4 mld m 3 gazu ziemnego. Dzienne wydobycie ropy naftowej wynosiło 1,7 mln baryłek, zaś gazu około 34 tys. m 3 /d. W podobnym układzie, jak dla ropy naftowej, na rysunku 3 przedstawiono strukturę wydobycia gazu ziemnego przez najważniejsze spółki rosyjskie. Czołowym potentatem gazowym jest spółka Gazprom, której udziały w ogólnym wydobyciu gazu w Rosji w 2009 roku wyniosły 79 %. Na drugim miejscu plasuje się spółka Novatek (z 6 % udziałem) Gazprom Kontrolowana przez państwo spółka Gazprom zajmuje się poszukiwaniami, eksploatacją, transportem i przeróbką gazu ziemnego i ropy naftowej. Spółka ta jest głównym dostawcą gazu na rynek rosyjski. Na dzień 31 grudnia 2008 roku spółka posiadała następujące zasoby: 33,1 trylionów m 3 gazu (w kat. A+B+C1), 1,3 mld t kondensatu oraz 1,6 mld t ropy naftowej. Wydobyto 550 mld m 3 gazu oraz 32 mln t ropy [12]. Według statystyk za 2009 rok [13] eksploatacja była prowadzona w 121 złożach. Spółka wydobyła 549,7 mld m 3 gazu i 31,6 mln t ropy. W sumie spółka posiadała 7310 gazowych oraz 6158 naftowych szybów wydobywczych. Długość wykonanych wierceń poszukiwawczych wyniosła 163,7 tys. metrów. Głównymi odbiorcami wyprodukowanego gazu była energetyka (31 % produkcji) i gospodarstwa domowe (19 %), a także ciepłownie przemysłowe i komunalne (14 %), przemysł: agrochemiczny (7 %), metalurgiczny (7 %) i cementowy (2 %), inne (20 %). W sumie w roku 2008 Gazprom dostarczył na krajowy rynek 287 mld m 3 gazu. Gazprom jest również podstawowych dostawcą gazu na rynek europejski. Głównymi odbiorcami tego paliwa są [12]: Niemcy (21 %), Turcja (13 %), Włochy (12 %), Wlk. Brytania (11 %), a także m.in. Francja, Węgry, Czechy, Polska (4,3 %) i Holandia Novatek Powstała w 1994 roku spółka Novatek [15] zajmuje się poszukiwaniami oraz wydobyciem i przeróbką gazu ziemnego i ciekłych węglowodorów. Główne złoża gazu a) b) Rys. 3. Wydobycie gazu ziemnego w Rosji wg spółek a) w mld m 3, b) struktura, w % Źródło: opracowanie własne na podst. danych spółek [12, 14, 15, 16, 19, 22]

4 Nr 11 PRZEGLĄD GÓRNICZY 35 Jurcharowskoje, Wostoczno-Tarskosalinskoje i Chanczejskoje położone są w obrębie Jamało-Nienieckiego Okręgu Autonomicznego, z których w 2009 roku pochodziło 99 % wydobycia spółki. Sumaryczne zasoby tych złóż stanowią 2/3 całkowitych zasobów spółki wykazywanych na koniec roku. Ponadto wspomniane złoża położone są w bliskim sąsiedztwie gazociągu, którego właścicielem oraz operatorem jest spółka Gazprom. Według danych spółki [15], na dzień zasoby gazu ziemnego określano na poziomie 443,6 mld m 3. W sumie w 2009 roku wydobyto 32,8 mld m 3 gazu ziemnego, zaś głównym odbiorcą gazu ziemnego była energetyka (31 %), a także przemysł (26 %) oraz regionalni dystrybutorzy (23 %) i tzw. traderzy (19 %). 4. Zużycie oraz eksport ropy naftowej i gazu ziemnego w Rosji Przytoczone wyżej dane potwierdzają czołowe miejsce Rosji wśród eksporterów zarówno ropy naftowej, jak i gazu ziemnego. Przez wiele lat w eksporcie ropy dominowała Arabia Saudyjska [8]. Tymczasem z nowszych danych IEA wynika, że w II kwartale 2009 roku Rosja wyprzedziła Arabię Saudyjską pod względem eksportu ropy na świecie i tym samym powróciła na miejsce lidera po raz pierwszy od upadku Związku Radzieckiego [26]. Najprawdopodobniej przyczyniły się do tego ograniczenia w wydobyciu ropy naftowej wprowadzone pod koniec 2008 roku przez kartel OPEC. Ograniczenia te miały w tamtym czasie powstrzymać spadek cen ropy na światowych rynkach. Ropa naftowa i gaz ziemny są dla Rosji ważnymi surowcami eksportowymi. Na eksport przeznaczona jest ponad połowa (średnio 53 %) produkcji rosyjskiej ropy oraz prawie 1/3 produkcji gazu ziemnego (31 %). Średni roczny eksport ropy naftowej w latach wynosił 251 mln t (rys. 4a), zaś gazu ziemnego 194 mld m 3 (rys. 4b). Ze statystyk rosyjskich służb celnych [10] wynika, że średnio rocznie ponad 30 % wpływów do budżetu państwa zasilane jest dochodami z eksportu ropy naftowej i prawie 13 % z eksportu gazu ziemnego (rys. 4). Na rys. 5 można zaobserwować, jak wyraźny wpływ na przychody z eksportu miały wysokie ceny surowców w 2008 roku. Na skutek światowego kryzysu gospodarczego ceny surowców spadły, a w konsekwencji wpływy do budżetu Rosji w 2009 roku zmniejszyły się do poziomu z 2006 roku. 5. Logistyka transportowa rurociągi, transport kolejowy Podstawowym środkiem transportu ropy naftowej i gazu ziemnego na świecie są rurociągi. Za ich pomocą przesyła się te surowce z regionów wydobycia do regionów użytkowania lub miejsc dalszych przeładunków (na statki, bądź cysterny). Podobnie jest i w Rosji, gdzie geograficzne usytuowanie złóż ropy i gazu, rozległość kraju oraz uwarunkowania klimatyczne a) b) Rys. 4. Eksport oraz sprzedaż na rynek wewnętrzny ropy naftowej (a) i gazu ziemnego (b) w Rosji, lata Źródło: opracowano na podst. danych Rosyjskiej Służby Statystycznej [11] a) b) Rys. 5. Przychody z eksportu surowców energetycznych z Rosji, lata a) mld USD, b) % Źródło: opracowano na podst. danych Rosyjskiej Służby Celnej [10]

5 36 powodują, że najbardziej optymalnymi środkami transportu tych surowców jest system rurociągów oraz transport kolejowy. Wśród głównych rosyjskich ropociągów należy wymienić m.in. [9, 3, 2, 12, 18]: Przyjaźń (Drużba), Baku- -Noworosyjsk, BTS (i BTS-2), WSTO, a wśród gazociągów: Jamał-Europa, Gołuboj Potok (Blue Stream), Sewernyj Potok (Nord Stream), Jużnyj Potok (South Stream), Grazowiec- -Wyborg, Prikaspijskij, Urengoj-Pomary-Użgorod, Sachalin- -Chabarowsk-Władywostok. W tablicy 1 zebrano informacje o wybranych systemach ropo- i gazociągów, wyszczególniając pochodzenie surowca pod względem basenów złożowych oraz kierunki odbioru, a także podstawowe dane techniczne (długość systemu przesyłowego, średnice i przepustowość rurociągów, rok budowy). Z punktu widzenia naszego kraju istotny jest zbudowany w latach 60. minionego wieku rurociąg Przyjaźń (Drużba). Miał on za zadanie dostarczać rosyjską ropę do demokratycznych państw z bloku wschodniego. Początek tego rurociągu znajduje się w miejscowości Almetiewska i następnie biegnie przez Samarę, Briansk do Mozyria, gdzie rozgałęzia się na dwie nitki: północną (przechodzącą przez terytorium Białorusi, Polski, Niemiec, Łotwy i Litwy) oraz południową (biegnącą przez Ukrainę, Słowację, Czechy i Węgry). W sumie długość tego rurociągu wynosi 8,9 tys. km (z czego w Rosji 3,9 tys. km), zaś rocznie eksportuje się około 67 mln t ropy naftowej. Eksploatowany jest przez kompanię Transnieft [1, 9, 20]. Przez wiele lat rurociąg Drużba odgrywał zasadniczą rolę w przesyle rosyjskiej ropy do odbiorców zagranicznych. W ostatnich latach jednak jego znaczenie zmniejszyło się: z około 40 % udziału w eksporcie w 2002 roku do 28% w 2007 roku [1]. Złożyło się na to kilka przyczyn, jak: rozbudowa systemów ropociągowych prowadzących do bałtyckiego portu w Primorsku oraz portów położonych nad Morzem Czarnym, a także ograniczenia transportu ropy przez niektóre odcinki i do niektórych odbiorców końcowych (np. do rafinerii w Możejkach i do terminali w portach Ventspils i Butynga (Kłajpeda)). Dostawy rosyjskiego gazu do Europy realizowane są za pomocą trzech podstawowych magistrali eksportowych. Największa część eksportu realizowana jest gazociągiem Sojuz biegnącym z Rosji przez Ukrainę i Słowację, gdzie rozgałęzia się na dwie nitki: do Węgier i Austrii oraz do Czech i Niemiec (z odgałęziającym się gazociągiem Blue Stream przez Morze Czarne do Turcji). Drugi szlak, to biegnący Tablica 1. Charakterystyka wybranych systemów ropociągów i gazociągów Wyszczególnienie Złoża Kierunek odbioru Długość sytemu Przyjaźń (Dużba) BTS (Bałtijskaja Truboprowodnaja Sistema) (w trakcie budowy) Baku-Noworosyjsk WSTO (Wostocznaja Sybir Tichij Okean) (w trakcie budowy) Jamał Ewropa Sojuz Gołuboj Potok (Blue Stream) (w trakcie budowy) Urengoj-Promary- Użgorod Sewernyj Potok (Nord Stream) (planowany) Jużnyj Potok (South Stream) (planowany) Ałtaj (planowany) Zagłębie Wołżańsko- Uralskie Zagłębia: Timańsko- Peczorskie, Zachodnio- Syberyjskie, Wołżańsko-Uralskie złoża kaspijskie (transport ropy z Azerbejdżanu) Zagłębie Zachodnioi Wschodnio- Syberyjskie Syberyjskie złoża Orenburskie (Ural) złoża kaspijskie; biegnie po dnie M. Czarnego Syberyjskie Syberyjskie, odgałęzienie gazociągu Jamał, biegnie po dnie M. Bałtyckiego Syberyjskie, odgałęzienie gazociągu Sojuz, biegnie po dnie M. Czarnego Syberyjskie oraz złoża zach. części Chin Źródło: opracowano na podst. danych: [9, 3, 2, 12, 18] Ropociągi kraje Europy Zach. port Primorsk (eksport tankowcami) port Noworosyjsk (M. Czarne, eksport do płd. Europy) porty Primorskiego Kraju (M. Japońskie, eksport do USA) Gazociągi kraje Europy Zach. 8,9 tys. km 8,9 tys. km 1,4 tys. km 4,2 tys. km 2,0 tys. km Rok budowy Roczna przepustowość Średnica mm mln ton docelowo 74 mln ton mln ton 530 od 2005 kraje Europy Zach. 4,6 tys. km Turcja oraz docelowo kraje Europy Pd. 1,2 tys. km docelowo 80 mln ton mld m mld m 3 docelowo 16 mld m Europa 4,5 tys. km mld m kraje Europy Zach. 1,1 tys. km kraje Europy Pd. 3,3 tys. km 2013 Chiny (Szanghaj) 6,7 tys. km 2011 docelowo 55 mld m 3 docelowo 63 mld m docelowo 80 mld m

6 Nr 11 PRZEGLĄD GÓRNICZY 37 do Niemiec przez Białoruś i Polskę gazociąg Jamał. Trzeci szlak poprzez Ukrainę prowadzi na Bałkany i do Turcji [2]. Schematyczny przebieg europejskiego systemu gazociągów ilustruje rysunek 6. Magistrale gazowe zasilające Europę na linii wschód zachód stanowią dla Rosji niemal jedyną drogę sprzedaży gazu w eksporcie, co powoduje, że polityka Rosji cechuje się dążeniem do monopolizacji dostaw gazu z kierunku wschodniego [2]. W związku z monopolistycznymi praktykami państwowego Gazpromu, Wspólnota Europejska poparła plany budowy gazociągu Nabucco, którym gaz ze złóż w basenie Morza Kaspijskiego i na Bliskim Wschodzie ma być dostarczany przez Turcję i Bałkany do centrum Europy. W odpowiedzi pojawiła się rosyjska koncepcja budowy gazociągu South Stream, mającego stanowić przedłużenie (odnogę) istniejącego rurociągu Blue Stream. Rysunek 7 przedstawia sporządzane roczne przepływy ropy naftowej i gazu ziemnego w systemie rosyjskich rurociągów w latach Szczególnie zauważalny jest wpływ światowego kryzysu na zmniejszenie transportu ropy naftowej systemem ropociągów. Dane pochodzą z oficjalnych statystyk rosyjskich [11]. Rosja, w myśl założeń swej polityki energetycznej do 2030 roku [9], dąży do zmniejszenia zależności od państw tranzytowych, przez które transportowany jest rosyjski surowiec. W tym celu koncentruje się na zwiększaniu sprzedaży poprzez własne porty. Główne rosyjskie porty naftowe to obecnie Primorsk i Noworosyjsk. W 2009 roku przeładunek ropy naftowej w porcie Noworosyjsk wyniósł 44,6 mln t (64 % udziału w przeładunkach) [24], zaś w porcie Primorsk 79,2 mln t ropy i diesla [25]. Należy w tym miejscu wspomnieć, że Rosja w eksporcie ropy korzysta również z terminalu w porcie Gdańsk, obsługiwanego przez spółkę Naftoport. Do Naftoportu ropa dostarczana jest północną odnogą rurociągu Przyjaźń. Według oficjalnych statystyk [23] w 2009 roku przeładowano tam 6,1 mln t rosyjskiego surowca. 6. Ceny ropy i gazu Ceny ropy naftowej oraz gazu ziemnego rejestrowane są na wielu światowych giełdach. Dla rynku europejskiego podstawowym (wskaźnikowym) gatunkiem ropy jest brytyjska ropa Brent z Morza Północnego. Dla rynku amerykańskiego wskaźnikową jest ropa WTI (West Texas Intermediate), a dla rynku azjatyckiego za gatunek wskaźnikowy uważa się ropę Dubai (z Zatoki Perskiej). Rys. 7. Transport rurociągowy ropy naftowej i gazu ziemnego w Rosji w latach Źródło: opracowano na podst. danych Rosyjskiej Służby Statystycznej [11] W latach ceny ropy na świecie w tym i w Rosji rosły w sposób wykładniczy, odzwierciedlając globalny wysoki wzrost gospodarczy. W tym okresie, według Banku Światowego [7] ceny średnioroczne wzrosły z poziomu 29 USD/bbl do 97 USD/bbl. Gwałtowny wzrost cen ropy (jak i innych surowców) zaczął się pod koniec lata 2007 roku, kiedy ciągle słabnący dolar wywołał na giełdach ucieczkę w surowce. Z pewnością wzrost cen ropy do lipca 2008 roku miał też podłoże psychologiczne (przesadna pewność siebie inwestorów, niedoszacowanie ryzyka itp.). Kiedy świat pogrążył się w recesji, ceny ropy gwałtownie spadły, a kryzys gospodarczy wpłynął na poziom popytu. Zapotrzebowanie na ropę drastycznie spadło, a indeksy cen tego surowca osiągnęły dawno nie notowane wartości dolarów za baryłkę, zamiast zapowiadanych wcześniej 200 czy nawet więcej dolarów. Nieco inaczej przedstawia się sytuacja na rynkach gazu. W skali światowej nie ma jednolitego rynku gazu ziemnego i w przeciwieństwie do ropy, nie istnieje światowa cena rynkowa tego surowca. Poziom cen paliwa gazowego na głównych rynkach lokalnych i w ramach różnych kontraktów jest zróżnicowany. Na cenę gazu ziemnego w poszczególnych państwach wpływa wielkość posiadanych zasobów i poziom jego wydobycia. Ponadto występuje zróżnicowanie cen gazu ziemnego w zależności od kierunku użytkowania przeważnie dla sektora elektroenergetycznego ceny gazu są najniższe, a dla odbiorców domowych najwyższe. Rys. 6. Schematyczny przebieg europejskiego systemu gazociągów Źródło: [2]

7 38 Rosyjski gaz dostarczany jest do odbiorców europejskich na podstawie kontraktów długoterminowych. Istotnym elementem każdej takiej umowy jest formuła, według której określa się cenę gazu w czasie trwania umowy. Formuła taka jest zawsze rezultatem szczegółowych negocjacji pomiędzy stronami kontraktu. Ceny gazu w Europie są w dużej części uzależnione od systemu ustalania cen w kontraktach z Gazpromem. Cena podstawowa, wchodząca w skład formuły, jest najczęściej indeksowana wartością koszyka podstawowych produktów ropopochodnych bierze się pod uwagę średnie ceny z ostatnich 6 9 miesięcy stąd też występuje przesunięcie czasowe pomiędzy zmianami cen ropy i gazu. Na rysunku 8 porównano ceny surowców rosyjskich ropy i gazu w eksporcie (według [11]) ze średnimi cenami tych surowców w imporcie na rynek zachodnioeuropejski (według [7]). Wspomniano już, że dla rynku europejskiego wskaźnikowym gatunkiem ropy jest brytyjska ropa Brent z Morza Północnego. W Rosji taką funkcję pełni mieszanka różnych gatunków ropy, znana pod nazwą Urals. Sporządzony wykres uwidocznia, że ceny ropy i gazu zmieniają się dokładnie według takich samych tendencji. W przypadku ropy ponadto ceny obu gatunków (Brent i Urals) od roku mają niemal identyczne wartości. wschodniego. Aby ograniczyć dominację Rosji na rynku gazu w Europie, Wspólnota Europejska poparła plany budowy gazociągu Nabucco, który ma połączyć Europę ze złożami w basenie Morza Kaspijskiego i na Bliskim Wschodzie. Reakcją na to jest rosyjska koncepcja budowy gazociągu South Stream. Literatura 1. Chalupec I., Filipowicz C.: Rosja Ropa Polityka. Wyd. Prószyński i S-ka, Warszawa, ss.414, Leszczyński T.: Dywersyfikacja dostaw gazu ziemnego w Unii Europejskiej. Biuletyn Urzędu Regulacji Energetyki nr 4, Nagy S., Rychlicki S., Siemek J.: Stan obecny i ewolucja stosunków gazowych Rosji z Unią Europejską i Polską. Polityka Energetyczna t. 12 z. 2/2, 2009, Argus Neftepanorama nr Argus Eksport nefti nr BP Statistical Review of World Energy, June Bank Światowy: Global Commodity Markets (http://web.worldbank. org/). 8. IEA Key World Energy Statistics, Rys. 8. Porównanie cen rosyjskiej ropy naftowej i gazu ziemnego w eksporcie z cenami w imporcie na rynku europejskim, lata Źródło: opracowanie własne na podst. danych Rosyjskiej Służby Statystycznej [11] oraz Banku Światowego [7] 7. Podsumowanie Rosja jest ważnym światowym producentem oraz eksporterem gazu ziemnego i ropy naftowej. Paliwa te są dla Rosji strategicznymi surowcami eksportowymi, zaś dochody z ich eksportu wprowadzają do budżetu państwa odpowiednio: 30 % i 13 % ogółu rocznych wpływów. Założenia polityki energetycznej Rosji do 2030 roku wskazują na potrzebę zmniejszenia zależności od państw tranzytowych, przez które transportowane są rosyjskie surowce. W tym celu Rosja rozwija sieć dróg transportowych do własnych portów, na przykład Primorsk (ropociąg BTS), czy Noworosyjsk (ropociąg Baku-Noworosyjsk). Rosja jest także czołowym dostawcą gazu na rynek europejski. Ponieważ magistrale gazowe wschód zachód są niemal jedyną drogą transportu eksportowanego gazu, Rosja dąży poprzez praktyki stosowane przez państwową spółkę Gazprom do monopolizacji dostaw gazu z kierunku 9. Ministerstwo Energetyki Federacji Rosyjskiej (http://minenergo.gov.ru). 10. Rosyjska Służba Celna (www.customs.ru). 11. Rosyjska Służba Statystyczna (www.gks.ru). 12. Gazprom (www.gazprom.ru). 13. Gazprom Raport roczny za rok Łukoil (www.lukoil.ru). 15. Novatek (www.novatek.ru). 16. Rosneft (www.rosneft.ru). 17. Rosneft - raport roczny za rok Tatneft (www.tatneft.ru). 19. TNK-BP (www.tnk-bp.ru). Rurociąg Drużba (http://druzhbamn.ru). Sachalin-Szelf-Serwis (www.sssc.ru). Surgutneftegaz, Raport roczny za rok Naftoport (www.naftoport.pl). port Noworosyjsk (www.nmtp.info). port Primorsk (www.ptport.ru).

Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej

Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej Rosja zwiększyła produkcje ropy naftowej w czerwcu bieżącego roku utrzymując pozycję czołowego producenta. Jednakże analitycy zwracają uwagę na problemy mogące

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz W2 Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska W2. Zasoby i zużycie gazu ziemnego w świecie i Polsce

Bardziej szczegółowo

Siedziba: Wiedeń Organ naczelny: Konferencja OPEC Organ wykonawczy: Rada Gubernatorów i Komisja Ekonomiczna oraz Sekretariat

Siedziba: Wiedeń Organ naczelny: Konferencja OPEC Organ wykonawczy: Rada Gubernatorów i Komisja Ekonomiczna oraz Sekretariat Kartel umowa państw posiadających decydujący wpływ w tej samej lub podobnej branży, mająca na celu kontrolę nad rynkiem i jego regulację (ceny, podaży, popytu). Nie jest to oddzielna instytucja. OPEC (Organization

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY.

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY. Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015 Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY Wprowadzenie Janusz Olszowski Górnicza Izba Przemysłowo-Handlowa Produkcja

Bardziej szczegółowo

Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej

Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej Gliwice, 25 września 2012 r. prof. dr hab. inż. Maciej KALISKI dr hab. inż. Stanisław NAGY, prof. AGH prof. zw. dr hab. inż. Jakub SIEMEK dr inż. Andrzej SIKORA

Bardziej szczegółowo

Korytarz przesyłowy Zachód-Wschód Połączenie Ukrainy z europejskim rynkiem gazu

Korytarz przesyłowy Zachód-Wschód Połączenie Ukrainy z europejskim rynkiem gazu Korytarz przesyłowy Zachód-Wschód Połączenie Ukrainy z europejskim rynkiem gazu październik 2014 Wstęp Europa Centralna (Polska, Czechy, Słowacja i Węgry) wraz z Ukrainą zużywają ok. 85 mld m 3 gazu ziemnego

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania historyczne, polityczne i ekonomiczne stosunków UE-Rosja. 1.Rosyjskie zasoby surowców energetycznych oraz zarys historyczny odkryć

Uwarunkowania historyczne, polityczne i ekonomiczne stosunków UE-Rosja. 1.Rosyjskie zasoby surowców energetycznych oraz zarys historyczny odkryć Spis treści: Wstęp Rozdział I Znaczenie problemów energetycznych dla bezpieczeństwa państw 1.Energia, gospodarka, bezpieczeństwo 1.1.Energia, jej źródła i ich znaczenie dla człowieka i gospodarki 1.2.Energia

Bardziej szczegółowo

Relacje cen surowców energetycznych na rynkach światowych

Relacje cen surowców energetycznych na rynkach światowych Nr 11-12 PRZEGLĄD GÓRNICZY 9 UKD: 622.323: 553.98: 662.6/.7: 620.91-032.31: 338.5(100): 339.166(100): 338.1(100): Relacje cen surowców energetycznych na rynkach światowych Dr inż. Zbigniew Grudziński*

Bardziej szczegółowo

Gazprom a rynek rosyjski

Gazprom a rynek rosyjski Gazprom Strategie europejskie Konferencja PISM Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Andrzej Szczęśniak 21 czerwca 2012 r. NaftaGaz.pl - Centrum Analiz Gazprom a rynek

Bardziej szczegółowo

Debata: www.kgo.agh.edu.pl. Węgiel skarb czy przekleństwo dla gospodarki Polski? Aktualna sytuacja na międzynarodowych rynkach węgla kamiennego

Debata: www.kgo.agh.edu.pl. Węgiel skarb czy przekleństwo dla gospodarki Polski? Aktualna sytuacja na międzynarodowych rynkach węgla kamiennego Kraków, 11 czerwca 212 Debata: Węgiel skarb czy przekleństwo dla gospodarki Polski? Aktualna sytuacja na międzynarodowych rynkach węgla kamiennego Prof. dr hab. inż. Wiesław Blaschke dr inż. Zbigniew Grudziński

Bardziej szczegółowo

Główne kierunki handlu ropą naftową w 2008 r. [mln ton]

Główne kierunki handlu ropą naftową w 2008 r. [mln ton] ROPA: poszukiwania, wydobycie, sprzedaż Główne kierunki handlu ropą naftową w [mln ton] 318.5 43.4 22.4 24.4 23.8 121.7 127.6 49.5 196.9 90.9 101.3 32.6 64.7 92.0 119.7 25.4 53.1 21.4 107.6 119.4 44.5

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Podstawowym używanym w Polsce pierwotnym nośnikiem energii jest: a) ropa naftowa

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo energetyczne Europy w perspektywie globalnej

Bezpieczeństwo energetyczne Europy w perspektywie globalnej Akademia Finansów Polskie Towarzystwo Współpracy z Klubem Rzymskim Bezpieczeństwo energetyczne Europy w perspektywie globalnej dr Konrad Prandecki kprand@interia.pl Plan wystąpienia Znaczenie energii we

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII Prezentacja J.M. Barroso, przewodniczącego Komisji Europejskiej, na szczyt Rady Europejskiej w dniu 4 lutego 2011 r. Spis treści 1 I. Dlaczego polityka energetyczna

Bardziej szczegółowo

RYNKI WSCHODNIE Współpraca gospodarcza Polski z Litwą Przepisy prawne regulujące polsko litewską współpracę gospodarczą.

RYNKI WSCHODNIE Współpraca gospodarcza Polski z Litwą Przepisy prawne regulujące polsko litewską współpracę gospodarczą. RYNKI WSCHODNIE Współpraca gospodarcza Polski z Litwą Przepisy prawne regulujące polsko litewską współpracę gospodarczą. Stosunki gospodarcze między Polską i Litwą regulują przepisy prawne Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Co kupić, a co sprzedać 2015-06-15 15:22:58

Co kupić, a co sprzedać 2015-06-15 15:22:58 Co kupić, a co sprzedać 2015-06-15 15:22:58 2 Najważniejszym partnerem eksportowym Litwy w 2014 r. była Rosja, ale najwięcej produktów pochodzenia litewskiego wyeksportowano do Niemiec. Według wstępnych

Bardziej szczegółowo

A wydawałoby się, że podstawą są wiatraki... Niemcy idą "w słońce"

A wydawałoby się, że podstawą są wiatraki... Niemcy idą w słońce A wydawałoby się, że podstawą są wiatraki... Niemcy idą "w słońce" Autor: Jacek Balcewicz ("Energia Gigawat" - nr 10-11/2014) Niemcy są uważane za trzecią gospodarkę świata i pierwszą gospodarkę Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze

Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze Nośniki energii w 2014 roku. Węgiel w fazie schyłkowej, atom trzyma się dobrze ("Energia Gigawat" - 9/2015) Wydawany od 64 lat Raport BP Statistical Review of World Energy jest najbardziej wyczekiwanym

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje o spółce PKO BP

Podstawowe informacje o spółce PKO BP Podstawowe informacje o spółce PKO BP PKO BANK POLSKI S.A. jeden z najstarszych banków w Polsce. W opinii wielu pokoleń Polaków uważany jest za bezpieczną i silną instytucję finansową. Większościowym akcjonariuszem

Bardziej szczegółowo

Wyciąg z raportu. Problematyka formuł cenowych

Wyciąg z raportu. Problematyka formuł cenowych Wyciąg z raportu Uwarunkowania gospodarcze i geopolityczne Polski sprawiają, że konieczne jest zaproponowanie modelu rynku gazu, który odpowiadał będzie na wyzwania stojące przed tym rynkiem w aspekcie

Bardziej szczegółowo

JAN KRZYSZTOF BIELECKI - PRZEWODNICZĄCY RADY GOSPODARCZEJ PRZY PREZESIE RADY MINISTRÓW

JAN KRZYSZTOF BIELECKI - PRZEWODNICZĄCY RADY GOSPODARCZEJ PRZY PREZESIE RADY MINISTRÓW CZY MOŻLIWA JEST DALSZA INTEGRACJA POLITYCZNA UE ORAZ WZROST KONKURENCYJNOŚCI GOSPODARKI EUROPEJSKIEJ BEZ ZAPEWNIENIA BEZPIECZEŃSTWA ENERGETYCZNEGO? DEBATA PLENARNA JAN KRZYSZTOF BIELECKI - PRZEWODNICZĄCY

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo dostaw gazu

Bezpieczeństwo dostaw gazu HES II Bezpieczeństwo dostaw gazu Marek Foltynowicz Listopad 2006 1 Bezpieczeństwo energetyczne Bezpieczeństwo energetyczne stan gospodarki umożliwiający pokrycie bieżącego i perspektywicznego zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

Źródła energii (surowce energetyczne) dzielimy na dwie grupy: 1. Źródła nieodnawialne: Węgiel kamienny Węgiel brunatny Ropę naftową Gaz ziemny Piaski

Źródła energii (surowce energetyczne) dzielimy na dwie grupy: 1. Źródła nieodnawialne: Węgiel kamienny Węgiel brunatny Ropę naftową Gaz ziemny Piaski ENERGETYKA Źródła energii (surowce energetyczne) dzielimy na dwie grupy: 1. Źródła nieodnawialne: Węgiel kamienny Węgiel brunatny Ropę naftową Gaz ziemny Piaski i łupki bitumiczne Torf Pierwiastki promieniotwórcze,

Bardziej szczegółowo

Wyroby długie - kluczowy segment stalowego rynku. Bieżąca sytuacja i perspektywy rozwoju.

Wyroby długie - kluczowy segment stalowego rynku. Bieżąca sytuacja i perspektywy rozwoju. Wyroby długie - kluczowy segment stalowego rynku. Bieżąca sytuacja i perspektywy rozwoju. Jerzy Bernhard, Prezes Zarządu Stalprofil S.A. 7 listopad 2012 1 sty 02 maj 02 wrz 02 sty 03 maj 03 wrz 03 sty

Bardziej szczegółowo

Instytut Keralla Research Raport sygnalny Sygn /448

Instytut Keralla Research Raport sygnalny Sygn /448 Instytut Keralla Research Raport sygnalny Sygn. 01.12.2016/448 2016 1.1. Polski rynek tworzyw sztucznych w liczbach Przemysł tworzyw sztucznych w Polsce (dostawcy surowców i producenci) notuje roczne obroty

Bardziej szczegółowo

LUTY 2014 R. PRODUKCJA ZBÓŻ ŚWIAT

LUTY 2014 R. PRODUKCJA ZBÓŻ ŚWIAT LUTY 2014 R. PRODUKCJA ZBÓŻ ŚWIAT W lutowym raporcie Amerykańskiego Departamentu Rolnego (USDA): pszenicy w sezonie 2013/14 prognozowana jest na 711,9 mln ton. W sezonie 2012/13 produkcja została oszacowana

Bardziej szczegółowo

PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ

PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ Kraje dynamicznie rozwijające produkcję kraje Azji Południowo-wschodniej : Chiny, Indonezja, Indie, Wietnam,. Kraje o niewielkim wzroście i o stabilnej produkcji USA, RPA,

Bardziej szczegółowo

Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu. Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego

Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu. Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Wzrost zapotrzebowania na

Bardziej szczegółowo

Marcin Tarnawski Spadkowy trend cen gazu na świecie

Marcin Tarnawski Spadkowy trend cen gazu na świecie Komentarz IK Marcin Tarnawski Rynek amerykaoski W 2010 r. na świecie wydobyto 3.193 mld m 3 gazu ziemnego z czego najwięcej w Stanach Zjednoczonych (611 mld m 3 ) oraz w Rosji (588 mld m 3 ). Gaz niekonwencjonalny

Bardziej szczegółowo

Nowe projekty górnicze szansą na restrukturyzację sektora węglowego w Polsce

Nowe projekty górnicze szansą na restrukturyzację sektora węglowego w Polsce Nowe projekty górnicze szansą na restrukturyzację sektora węglowego w Polsce Czy węgiel jest przeżytkiem? Jesteśmy węglową Arabią Saudyjską. Więc do licha powinniśmy pożytkować nasze zasoby! - Stephen

Bardziej szczegółowo

Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r.

Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r. Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r. Ogólnopolska Konferencja

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 17 czerwca 2005 r. Taryfa PGNiG SA

Warszawa, 17 czerwca 2005 r. Taryfa PGNiG SA Warszawa, 17 czerwca 2005 r. Taryfa PGNiG SA W dniu 16 czerwca 2005 r. Prezes Urzędu Regulacji Energetyki podjął decyzję w sprawie wydłużenia terminu obowiązywania taryfy PGNiG SA do dnia 30 września 2005

Bardziej szczegółowo

KOREKTA GEOGRAFIA, KOMPENDIUM W ZARYSIE I ZADANIACH, pod redakcją Kazimierza Kucińskiego

KOREKTA GEOGRAFIA, KOMPENDIUM W ZARYSIE I ZADANIACH, pod redakcją Kazimierza Kucińskiego s. 47 KOREKTA GEOGRAFIA, KOMPENDIUM W ZARYSIE I ZADANIACH, pod redakcją Kazimierza Kucińskiego tytuł podrozdziału: Zjawisko El Niño zamiast: Zjawisko El Nińo 2 Akapit 1 wiersz El Niño zamiast: El Nińo

Bardziej szczegółowo

Perspektywy transportu ropy na Bałtyku

Perspektywy transportu ropy na Bałtyku Perspektywy transportu ropy na Bałtyku W ciągu ostatniego dziesięciolecia wzrost gospodarczy Rosji spowodowany był głównie zwiększonym eksportem surowców energetycznych. Od czasu zakończenia kryzysu ekonomicznego

Bardziej szczegółowo

Wpływ rozbudowy krajowej infrastruktury gazowej na bezpieczeństwo energetyczne Polski Marcin Łoś Rafał Biały Piotr Janusz Adam Szurlej

Wpływ rozbudowy krajowej infrastruktury gazowej na bezpieczeństwo energetyczne Polski Marcin Łoś Rafał Biały Piotr Janusz Adam Szurlej Wpływ rozbudowy krajowej infrastruktury gazowej na bezpieczeństwo energetyczne Polski Marcin Łoś Rafał Biały Piotr Janusz Adam Szurlej Ogólnopolska Konferencja Naukowa "Bezpieczeństwo energetyczne na wspólnym

Bardziej szczegółowo

z dnia... w sprawie listy spółek o istotnym znaczeniu dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego

z dnia... w sprawie listy spółek o istotnym znaczeniu dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego projekt z dnia 17.11.2005 r. ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia... w sprawie listy spółek o istotnym znaczeniu dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego Na podstawie art. 8 ust. 2 ustawy

Bardziej szczegółowo

Jak gaz łupkowy wpłynie na ceny gazu dla odbiorców? - Józef Dopke

Jak gaz łupkowy wpłynie na ceny gazu dla odbiorców? - Józef Dopke Jak gaz łupkowy wpłynie na ceny gazu dla odbiorców? - Józef Dopke WYDOBYCIE GAZU ZIEMNEGO W USA Wydobycie gazu brutto w USA [1] wynosiło 666,4 mld m 3 w 2006 roku, 698,3 mld m 3 w 2007 roku, 725,9 mld

Bardziej szczegółowo

Hub gazowy w Polsce dywersyfikacja źródeł i autonomia w kreowaniu ceny na rynku

Hub gazowy w Polsce dywersyfikacja źródeł i autonomia w kreowaniu ceny na rynku Hub gazowy w Polsce dywersyfikacja źródeł i autonomia w kreowaniu ceny na rynku Dr Marcin Sienkiewicz Dyrektor TGE Hub Polska. IX FORUM OBROTU Janów Podlaski, 20-22 czerwca 2016 Strona Agenda Co to jest

Bardziej szczegółowo

Najnowsze tendencje w stymulowaniu inwestycji i pozyskiwaniu inwestorów

Najnowsze tendencje w stymulowaniu inwestycji i pozyskiwaniu inwestorów POLSKA AGENCJA INFORMACJI I INWESTYCJI ZAGRANICZNYCH Najnowsze tendencje w stymulowaniu inwestycji i pozyskiwaniu inwestorów Lublin, 17 maja 2010 r. Sytuacja na globalnym rynku inwestycyjnym kończący się

Bardziej szczegółowo

-1MX. Warszawa, dnia 2 marca 2010 r. WICEPREZES RADY MINISTRÓW MINISTER GOSPODARKI Waldemar Pawlak. DRO-III- 5311-1-5/10 L.dz.

-1MX. Warszawa, dnia 2 marca 2010 r. WICEPREZES RADY MINISTRÓW MINISTER GOSPODARKI Waldemar Pawlak. DRO-III- 5311-1-5/10 L.dz. -1MX WICEPREZES RADY MINISTRÓW MINISTER GOSPODARKI Waldemar Pawlak DRO-III- 5311-1-5/10 L.dz. 78/10 Warszawa, dnia 2 marca 2010 r. SIURO RZECZNIKA PRAW OBYWATELSKICH WPfc. 2010-03- 0 3 Pan Janusz Kochanowski

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe Grupy PGNiG za 2015 rok. 4 marca 2016 r.

Wyniki finansowe Grupy PGNiG za 2015 rok. 4 marca 2016 r. Wyniki finansowe Grupy PGNiG za 2015 rok 4 marca 2016 r. Spadek cen ropy naftowej i gazu ziemnego obniżył EBITDA Grupy o 4% 6% 36 464 34 304 9% 4% 14% 24% 5,1 mld PLN - eliminacje pro forma przychodu i

Bardziej szczegółowo

Skala działalności. Z międzynarodowym rozmachem. Segment wydobywczy. Segment produkcji i handlu

Skala działalności. Z międzynarodowym rozmachem. Segment wydobywczy. Segment produkcji i handlu Skala działalności Z międzynarodowym rozmachem Grupa Kapitałowa LOTOS jest jednym z największych i najbardziej efektywnych koncernów naftowych w Europie Środkowo Wschodniej oraz drugim co do wielkości

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe PGNiG SA IV kwartał 2008 roku. 2 marca 2009 roku

Wyniki finansowe PGNiG SA IV kwartał 2008 roku. 2 marca 2009 roku Wyniki finansowe PGNiG SA IV kwartał 28 roku 2 marca 29 roku Podstawowe wyniki finansowe GK PGNiG (mln PLN) 27 28 zmiana I- 27 I- 28 zmiana Przychody ze sprzedaży 5 77 5 52 9% 16 652 18 433 11% EBIT (94)

Bardziej szczegółowo

Gospodarka światowa w 2015. Mateusz Knez kl. 2A

Gospodarka światowa w 2015. Mateusz Knez kl. 2A Gospodarka światowa w 2015 Mateusz Knez kl. 2A Koło Ekonomiczne IV LO Nasze koło ekonomiczne współpracuje z Uniwersytetem Ekonomicznym w Poznaniu. Wspólne działania rozpoczęły się od podpisania umowy pomiędzy

Bardziej szczegółowo

GAZ-SYSTEM S.A. Kluczowe informacje o Spółce

GAZ-SYSTEM S.A. Kluczowe informacje o Spółce GAZ-SYSTEM S.A. Kluczowe informacje o Spółce Październik, 2013 r. Jak powstał GAZ-SYSTEM S.A.? Ważne fakty GAZ-SYSTEM S.A. Informacje podstawowe Spółka Skarbu Państwa o znaczeniu strategicznym dla polskiej

Bardziej szczegółowo

Logistyka - nauka. Dywersyfikacja dostaw ropy naftowej do Polski transportem morskim i przesyłowym

Logistyka - nauka. Dywersyfikacja dostaw ropy naftowej do Polski transportem morskim i przesyłowym dr inż. Ludmiła Filina-Dawidowicz Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie mgr inż. Alina Kozłowska Dywersyfikacja dostaw ropy naftowej do Polski transportem morskim i przesyłowym Streszczenie

Bardziej szczegółowo

Otoczenie rynkowe. Otoczenie międzynarodowe. Grupa LOTOS w 2008 roku Otoczenie rynkowe

Otoczenie rynkowe. Otoczenie międzynarodowe. Grupa LOTOS w 2008 roku Otoczenie rynkowe Otoczenie międzynarodowe Globalne wskaźniki ekonomiczne pokazują, że rok 2008 był kolejnym okresem wzrostu gospodarczego. Jednak charakter tego wzrostu nie był jednolity - już na początku roku wystąpiły

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Exxon Mobil Corp. (XOM) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Exxon Mobil Corp. (XOM) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Exxon Mobil Corp. (XOM) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Exxon Mobil Corp. (XOM) zajmuje się eksploatacją złóż mineralnych, produkcją, transportem i sprzedażą ropy naftowej i gazu ziemnego.

Bardziej szczegółowo

II Ogólnopolska Konferencja Naukowa Bezpieczeństwo energetyczne filary i perspektywy rozwoju

II Ogólnopolska Konferencja Naukowa Bezpieczeństwo energetyczne filary i perspektywy rozwoju II Ogólnopolska Konferencja Naukowa Bezpieczeństwo energetyczne filary i perspektywy rozwoju Temat prezentacji: Rynek LNG jako jeden z filarów bezpieczeństwa energetyczne Rzeszów, 25 kwietnia 2017 Cel

Bardziej szczegółowo

ZUŻYCIE ENERGII W ROLNICTWIE NA TLE INNYCH DZIAŁÓW GOSPODARKI W POLSCE I NA UKRAINIE

ZUŻYCIE ENERGII W ROLNICTWIE NA TLE INNYCH DZIAŁÓW GOSPODARKI W POLSCE I NA UKRAINIE ZUŻYCIE ENERGII W ROLNICTWIE NA TLE INNYCH DZIAŁÓW GOSPODARKI W POLSCE I NA UKRAINIE, dr inż. Jacek Skudlarski Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie dr Oksana Makarchuk National University

Bardziej szczegółowo

Łańcuch wartości Grupy Kapitałowej LOTOS

Łańcuch wartości Grupy Kapitałowej LOTOS Łańcuch wartości Grupy Kapitałowej LOTOS Łańcuch wartości Grupy Kapitałowej LOTOS Grupa Kapitałowa LOTOS w latach 2011 2015 koncentrowała się na działalności podstawowej, czyli poszukiwaniu i wydobyciu

Bardziej szczegółowo

Bursztynowa komnata kopia; oryginał zaginął w czasie II wojny światowej. Rosja. Renata Gurba. z 9 slajdów

Bursztynowa komnata kopia; oryginał zaginął w czasie II wojny światowej. Rosja. Renata Gurba. z 9 slajdów Bursztynowa komnata kopia; oryginał zaginął w czasie II wojny światowej. Rosja Renata Gurba 1 1. Położenie a. Rosja zajmuje ponad 17 mln km 2 powierzchni i jest największym państwem na świata b. Terytorium

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie węgla kamiennego. Warszawa, 18 grudnia 2013

Wykorzystanie węgla kamiennego. Warszawa, 18 grudnia 2013 Wykorzystanie węgla kamiennego Warszawa, 18 grudnia 2013 2 Zasoby kopalin energetycznych na świecie (stan na koniec 2012 r.) Ameryka Płn. 245/34/382 b. ZSRR 190/16/1895 Europa 90/3/150 Bliski Wschód 1/109/2842

Bardziej szczegółowo

Już w 2012 roku Rosja może zakręcić kurek

Już w 2012 roku Rosja może zakręcić kurek 204 6. Strategia bezpieczeństwa narodowego Federacji Rosyjskiej, dz. cyt., 13. 7. Zob.: Collective Security Treaty Organization, http://www.globalsecurity.org/military/world/ int/csto.htm [12 maja 2009

Bardziej szczegółowo

Notatka o stanie gospodarki Federacji Rosyjskiej w okresie styczeń - czerwiec 2012 r.

Notatka o stanie gospodarki Federacji Rosyjskiej w okresie styczeń - czerwiec 2012 r. Moskwa, sierpnia 2012 r. Amb/M/WE/AН/ /12 Notatka o stanie gospodarki Federacji Rosyjskiej w okresie styczeń - czerwiec 2012 r. 1. Dynamika PKB i czynniki wzrostu Wg danych Ministerstwa Rozwoju Gospodarczego

Bardziej szczegółowo

Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Czym zajmuje się firma? Bank of America jeden z największych banków świata. Pod względem wielkości aktywów zajmuje 3.

Bardziej szczegółowo

dr Piotr SZAJNER IERiGŻ-PIB ul. Świętokrzyska Warszawa Rynek serów i twarogów w Polsce i UE

dr Piotr SZAJNER IERiGŻ-PIB ul. Świętokrzyska Warszawa   Rynek serów i twarogów w Polsce i UE dr Piotr SZAJNER IERiGŻ-PIB ul. Świętokrzyska 20 00-002 Warszawa E-mail: szajner@ierigz.waw.pl Rynek serów i twarogów w Polsce i UE Produkcja serów w Polsce [1.] tys. ton 800 600 400 200 0 2000 2004 2008

Bardziej szczegółowo

Czy rewolucja na rynku gazu w USA powtórzy się w Europie?

Czy rewolucja na rynku gazu w USA powtórzy się w Europie? Czy rewolucja na rynku gazu w USA powtórzy się w Europie? Wstęp Najnowszy, jeden z największych na świecie, amerykański terminal LNG w Sabine Pass w pobliżu Western Cameron Parish w stanie Luizjana budowany

Bardziej szczegółowo

Żywność polską specjalnością 2015-06-03 11:01:23

Żywność polską specjalnością 2015-06-03 11:01:23 Żywność polską specjalnością 2015-06-03 11:01:23 2 W 2015 roku Polska może wyeksportować żywność o wartości nawet 25 mld euro - mówił w maju 2015 minister rolnictwa Marek Sawicki. W 2014 r. eksport produktów

Bardziej szczegółowo

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus SIEĆ DYSTRYBUCYJNA OGNIWEM STRATEGICZNEJ ROZBUDOWY SYSTEMU GAZOWEGO ZWIĘKSZAJĄCEGO BEZPIECZEŃSTWO DOSTAW GAZU ZIEMNEGO ORAZ STOPIEŃ DOSTĘPU SPOŁECZEŃSTWA DO SIECI Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski,

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Zarządu z działalności Stalprofil S.A. w roku 2010

Sprawozdanie Zarządu z działalności Stalprofil S.A. w roku 2010 Sprawozdanie Zarządu z działalności Stalprofil S.A. w roku 2010 26 maj 2011 26 maj 2011 1 Wzrost produkcji stali surowej w roku 2010. Dynamika produkcji stali surowej 2010/2009: Polska +12% UE 27 +25%

Bardziej szczegółowo

Komitet Górnictwa Polskiej Akademii Nauk Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie 11 czerwca 2012 r. otwarta debata pt.:

Komitet Górnictwa Polskiej Akademii Nauk Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie 11 czerwca 2012 r. otwarta debata pt.: Komitet Górnictwa Polskiej Akademii Nauk Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie 11 czerwca 2012 r. otwarta debata pt.: Węgiel skarb czy przekleństwo dla gospodarki Polski? Wpływ polityki Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie technologii Gas to Liquids

Zastosowanie technologii Gas to Liquids Spis treści 1. WYKAZ SKRÓTÓW I OZNACZEŃ... 4 2. WSTĘP... 5 3. BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE CHARAKTERYSTYKA... 9 3.1. Pojęcie bezpieczeństwa energetycznego... 9 3.2. Wskaźniki bezpieczeństwa energetycznego...

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA ROZWOJU 2014-16

STRATEGIA ROZWOJU 2014-16 STRATEGIA ROZWOJU 2014-16 Spis treści 3 Informacje o Spółce 4 Działalność 5 2013 - rok rozwoju 6 Przychody 8 Wybrane dane finansowe 9 Struktura akcjonariatu 10 Cele strategiczne 11 Nasz potencjał 12 Udział

Bardziej szczegółowo

PRODUKCJA ZBÓŻ ŚWIAT PSZENICA

PRODUKCJA ZBÓŻ ŚWIAT PSZENICA LUTY 2013 R. PRODUKCJA ZBÓŻ ŚWIAT W lutowym raporcie Amerykańskiego Departamentu Rolnego (USDA): pszenicy w sezonie 2012/13 prognozowana jest na 6523,6 mln ton. W sezonie 2011/12 produkcja została oszacowana

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe Grupy PGNiG za 9 miesięcy 2015 r. 6 listopada 2015 r.

Wyniki finansowe Grupy PGNiG za 9 miesięcy 2015 r. 6 listopada 2015 r. Wyniki finansowe Grupy PGNiG za 9 miesięcy 2015 r. 6 listopada 2015 r. Czynniki wpływające na wynik finansowy Wzmocnienie USD i stabilnie EUR wobec PLN R/R W 3Q 2015 wskutek spadku cen ropy 9-miesięczna

Bardziej szczegółowo

3. Rezerwy i zasoby kopalnych surowców energetycznych

3. Rezerwy i zasoby kopalnych surowców energetycznych 3. Rezerwy i zasoby kopalnych surowców energetycznych Soliński J.: Światowe rezerwy surowców energetycznych na podstawie przeglądu przedstawionego podczas 18. Kongresu Energetycznego. Energetyka, nr 2,

Bardziej szczegółowo

Rynek węgla energetycznego w Polsce w latach

Rynek węgla energetycznego w Polsce w latach Materiały XXIX Konferencji z cyklu Zagadnienie surowców energetycznych i energii w gospodarce krajowej Zakopane, 11 14.1.215 r. ISBN 978-83-62922-51-2 Waldemar Beuch*, Robert Marzec* Rynek węgla energetycznego

Bardziej szczegółowo

Wpływ transportu rurociągowego na funkcjonowanie Miasta. Czerwiec 2014

Wpływ transportu rurociągowego na funkcjonowanie Miasta. Czerwiec 2014 Wpływ transportu rurociągowego na funkcjonowanie Miasta Czerwiec 2014 Plan prezentacji 1 Podstawowe informacje o Grupie PERN Przyjaźń 2 Główne kierunki tłoczenia paliw 3 Zalety transportu rurociągowego

Bardziej szczegółowo

Podpisanie planu połą ZT Kruszwica, Ewico,, ZPT Olvit, Olvit-Pro

Podpisanie planu połą ZT Kruszwica, Ewico,, ZPT Olvit, Olvit-Pro Podpisanie planu połą łączenia spółek ZT Kruszwica, Ewico,, ZPT Olvit, Warszawa, 29 czerwca 2006 1 POŁĄCZENIE SPÓŁEK Dzięki połączeniu 4 spółek powstanie największa firma produkująca tłuszcze roślinne

Bardziej szczegółowo

Znaczenie gazu łupkowego dla Polski i Lubelszczyzny Aspekty ekonomiczne i społeczne. Dr Stanisław Cios Ministerstwo Spraw Zagranicznych

Znaczenie gazu łupkowego dla Polski i Lubelszczyzny Aspekty ekonomiczne i społeczne. Dr Stanisław Cios Ministerstwo Spraw Zagranicznych Znaczenie gazu łupkowego dla Polski i Lubelszczyzny Aspekty ekonomiczne i społeczne Dr Stanisław Cios Ministerstwo Spraw Zagranicznych Nieco historii Instalacje naftowe w Polsce, początek XX w. Nieco historii

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce Paweł Pikus Wydział Gazu Ziemnego, Departament Ropy i Gazu VII Forum Obrotu 2014 09-11.06.2014 r., Stare

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

PREZENTACJA RAPORTU Instytutu Kościuszki Izabela Albrycht

PREZENTACJA RAPORTU Instytutu Kościuszki Izabela Albrycht Warszawa, 22.03.2013 Konferencja Rzeczpospolitej Rynek gazu ziemnego w Polsce. Stan obecny i perspektywy PREZENTACJA RAPORTU Instytutu Kościuszki Izabela Albrycht Cele raportu Stan infrastruktury gazowej

Bardziej szczegółowo

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Raport na temat działalności Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Kierunki eksportu i importu oraz zachowania MSP w Europie Lipiec 2015 European SME Export

Bardziej szczegółowo

Transport Morski w gospodarce globalnej i Unii Europejskiej wykład 05. dr Adam Salomon

Transport Morski w gospodarce globalnej i Unii Europejskiej wykład 05. dr Adam Salomon gospodarce globalnej i Unii Europejskiej wykład 05 dr Adam Salomon : TENDENCJE NA RYNKU ŁADUNKÓW MASOWYCH CIEKŁYCH dr Adam Salomon, Katedra Transportu i Logistyki AM w Gdyni 2 Wolumen ładunków masowych

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Chevron Corp. (CVX) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Czym zajmuje się firma? Chevron Corp. (CVX)- jest jedna z największych firm energetycznych na świecie. Główna siedziba znajduje się

Bardziej szczegółowo

Gazociąg Północny. Paweł Konzal 01.12.2006 r., Warszawa

Gazociąg Północny. Paweł Konzal 01.12.2006 r., Warszawa Gazociąg Północny Paweł Konzal 01.12.2006 r., Warszawa Historia North Transgas Oy - projekt rozpoczął się w 1997 roku umową pomiędzy Gazpromem a fińską firmą Neste (późniejsze Fortum). Niemiecki partner

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki w roku 2009

Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki w roku 2009 Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki w roku 2009 Spadek globalnego zużycia jawnego stali. Zużycie jawne w 2009r: Świat: - 7 % Polska: - 29% + 9 % + 10 % + 25 % NAFTA EU-27 WNP Am. Łac. Reszta Europy

Bardziej szczegółowo

Musimy budować wspólny rynek gazu w ramach Grupy Wyszehradzkiej

Musimy budować wspólny rynek gazu w ramach Grupy Wyszehradzkiej Musimy budować wspólny rynek gazu w ramach Grupy Wyszehradzkiej Zacieśnianie współpracy w ramach V4 nabiera coraz większego tempa. Najprężniej rozwijająca się współpraca energetyczna to szczególna okazja

Bardziej szczegółowo

Historia przemysłu naftowego w Argentynie :32:50

Historia przemysłu naftowego w Argentynie :32:50 Historia przemysłu naftowego w Argentynie 2016-03-14 14:32:50 2 Baseny sedymentacyjne, czyli miejsca, gdzie wystąpiły warunki umożliwiające powstawanie węglowodorów, są rozmieszczone w różnych częściach

Bardziej szczegółowo

Przemiany w przemyśle i usługach

Przemiany w przemyśle i usługach Przemiany w przemyśle i usługach Grupa A Ropa naftowa jest powszechnie wykorzystywanym surowcem mineralnym, szczególnie w energetyce i transporcie. Zapisz trzy inne przykłady zastosowania ropy naftowej.

Bardziej szczegółowo

II Międzynarodowa Konferencja POWER RING Bezpieczeństwo Europejskiego Rynku Energetycznego. Terminal LNG

II Międzynarodowa Konferencja POWER RING Bezpieczeństwo Europejskiego Rynku Energetycznego. Terminal LNG II Międzynarodowa Konferencja POWER RING Bezpieczeństwo Europejskiego Rynku Energetycznego Terminal LNG Tadeusz Zwierzyński - Wiceprezes Zarządu PGNiG Warszawa, 1 grudnia 2006 roku Agenda 1. Co to jest

Bardziej szczegółowo

KIERUNKI WSPÓŁPRACY GOSPODARCZEJ ZE WSCHODEM

KIERUNKI WSPÓŁPRACY GOSPODARCZEJ ZE WSCHODEM KIERUNKI WSPÓŁPRACY GOSPODARCZEJ ZE WSCHODEM Mikołaj Waszczenko Spośród państw, które przystąpiły w 2004 r. do UE Polska posiada najdłuższą granicę z państwami nieunijnymi. Wynosi ona 1 185 km: 232- z

Bardziej szczegółowo

Kalendarium wydarzeń 4. Polski rynek paliw 2006 9. Jakość paliw 11

Kalendarium wydarzeń 4. Polski rynek paliw 2006 9. Jakość paliw 11 Raport Polski Rynek Paliw Wstęp 3 Wydarzenia i aktualności w roku 4 Kalendarium wydarzeń 4 Rynek paliw 9 Polski rynek paliw 9 Rynek hurtowy 9 Rynek detaliczny 9 Jakość paliw 11 Ceny ropy i paliw 12 Średnie

Bardziej szczegółowo

Rosja utrzymuje pozycję

Rosja utrzymuje pozycję Rosja utrzymuje pozycję Autor: Jan Wyganowski ( Energia Gigawat nr 1-2/2014) Wieści o mojej śmierci są nieco przesadzone - zwykł był mawiać słynny pisarz Mark Twain. To samo można powiedzieć o kondycji

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH Górnictwo i Geoinżynieria Rok 35 Zeszyt 3 2011 Andrzej Patrycy* WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH 1. Węgiel

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT PRASOWY LW BOGDANKA S.A. PO I KWARTALE 2014 ROKU: WZROST WYDOBYCIA I SOLIDNE WYNIKI FINANSOWE POMIMO TRUDNYCH WARUNKÓW RYNKOWYCH

KOMUNIKAT PRASOWY LW BOGDANKA S.A. PO I KWARTALE 2014 ROKU: WZROST WYDOBYCIA I SOLIDNE WYNIKI FINANSOWE POMIMO TRUDNYCH WARUNKÓW RYNKOWYCH Bogdanka, 8 maja 2014 roku KOMUNIKAT PRASOWY LW BOGDANKA S.A. PO I KWARTALE 2014 ROKU: WZROST WYDOBYCIA I SOLIDNE WYNIKI FINANSOWE POMIMO TRUDNYCH WARUNKÓW RYNKOWYCH Grupa Kapitałowa Lubelskiego Węgla

Bardziej szczegółowo

Ambasada RP w Moskwie Moskwa, 4 kwietnia 2012 r. Wydział Ekonomiczny. Notatka o stanie gospodarki Federacji Rosyjskiej w 2011 r.

Ambasada RP w Moskwie Moskwa, 4 kwietnia 2012 r. Wydział Ekonomiczny. Notatka o stanie gospodarki Federacji Rosyjskiej w 2011 r. Ambasada RP w Moskwie Moskwa, 4 kwietnia 2012 r. Wydział Ekonomiczny Notatka o stanie gospodarki Federacji Rosyjskiej w 2011 r. 1. Dynamika PKB i czynniki wzrostu Wzrost PKB w 2011r. wyniósł 4,3%. Uwarunkowany

Bardziej szczegółowo

Miejsce polskiego rynku cargo w Europie

Miejsce polskiego rynku cargo w Europie Miejsce polskiego rynku cargo w Europie Warszawa, 11.02.2013 Zmieniamy Polski Przemysł 1 Miejsce polskiego rynku cargo w Europie Lp Transport samochodowy Kraj Praca [mln. tkm.] Udział w rynku UE [%] 1

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT PRASOWY LW BOGDANKA S.A. PO 2013 ROKU: WZROST WYDOBYCIA I BARDZO DOBRE WYNIKI FINANSOWE POMIMO TRUDNYCH WARUNKÓW RYNKOWYCH

KOMUNIKAT PRASOWY LW BOGDANKA S.A. PO 2013 ROKU: WZROST WYDOBYCIA I BARDZO DOBRE WYNIKI FINANSOWE POMIMO TRUDNYCH WARUNKÓW RYNKOWYCH Bogdanka, 20 marca 2014 KOMUNIKAT PRASOWY LW BOGDANKA S.A. PO 2013 ROKU: WZROST WYDOBYCIA I BARDZO DOBRE WYNIKI FINANSOWE POMIMO TRUDNYCH WARUNKÓW RYNKOWYCH Grupa Kapitałowa Lubelskiego Węgla BOGDANKA,

Bardziej szczegółowo

Sytuacja odlewnictwa w Polsce i na świecie

Sytuacja odlewnictwa w Polsce i na świecie Jerzy J. Sobczak Elżbieta Balcer Agnieszka Kryczek Sytuacja odlewnictwa w Polsce i na świecie Fot. Jan Witkowski - 1 - ŚWIAT Produkcja odlewów 2011 Wielkość globalnej produkcji odlewów 99,2 mln ton Wzrost

Bardziej szczegółowo

Korelacja zmian na rynku ropy naftowej z cenami LNG oraz rozwojem tego rynku

Korelacja zmian na rynku ropy naftowej z cenami LNG oraz rozwojem tego rynku Korelacja zmian na rynku ropy naftowej z cenami LNG oraz rozwojem tego rynku Autor: Kamil Moskwik - współpracownik BiznesAlert.pl (BiznesAlert.pl) Zmiany cen ropy naftowej Brent 2013-2014 Ceny ropy naftowej

Bardziej szczegółowo

Rozbudowa systemu przesyłowego w ramach jednolitego rynku energii i rozwoju rynku gazu

Rozbudowa systemu przesyłowego w ramach jednolitego rynku energii i rozwoju rynku gazu Rozbudowa systemu przesyłowego w ramach jednolitego rynku energii i rozwoju rynku gazu Piotr Bujalski Zastępca Dyrektora Krajowej Dyspozycji Gazu GAZ-SYSTEM S.A. Warszawa, 7 marca 2013 GAZ-SYSTEM S.A.

Bardziej szczegółowo

NAJLEPSZY SOJUSZNIK ROSJI KONDYCJA I PERSPEKTYWY ROSYJSKIEGO SEKTORA NAFTOWEGO

NAJLEPSZY SOJUSZNIK ROSJI KONDYCJA I PERSPEKTYWY ROSYJSKIEGO SEKTORA NAFTOWEGO 39 NAJLEPSZY SOJUSZNIK ROSJI KONDYCJA I PERSPEKTYWY ROSYJSKIEGO SEKTORA NAFTOWEGO Wojciech Konończuk NUMER 39 WARSZAWA KWIECIEŃ 2012 NAJLEPSZY SOJUSZNIK ROSJI KONDYCJA I PERSPEKTYWY ROSYJSKIEGO SEKTORA

Bardziej szczegółowo

Agenda. Rynek gazu w Polsce. 2 Prognozy rynkowe. Oferta gazowa Grupy TAURON - Multipakiet

Agenda. Rynek gazu w Polsce. 2 Prognozy rynkowe. Oferta gazowa Grupy TAURON - Multipakiet Agenda 1 Rynek gazu w Polsce 2 Prognozy rynkowe 3 Dane rynkowe Źródło: Urząd Regulacji Energetyki Dane rynkowe Udział gazu ziemnego w strukturze zużycia energii pierwotnej w krajach europejskich Źródło:

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

STALPROFIL S.A. i jego Grupa Kapitałowa w 2015 roku. 6 maj

STALPROFIL S.A. i jego Grupa Kapitałowa w 2015 roku. 6 maj STALPROFIL S.A. i jego Grupa Kapitałowa w 2015 roku 6 maj 2016 1 Kryzys na światowym rynku stali dotknął prawie wszystkie regiony EU-28 Turkey Russia USA South-America China India Japan South-Korea World

Bardziej szczegółowo

Rozwój energetyki gazowej w Polsce - szansa czy zagrożenie dla bezpieczeństwa energetycznego?

Rozwój energetyki gazowej w Polsce - szansa czy zagrożenie dla bezpieczeństwa energetycznego? Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Rozwój energetyki gazowej w Polsce - szansa czy zagrożenie dla bezpieczeństwa energetycznego? Adam Szurlej Jacek Kamiński Tomasz

Bardziej szczegółowo

Stalprofil S.A. i jego Grupa Kapitałowa w 2013 roku. 15 maj

Stalprofil S.A. i jego Grupa Kapitałowa w 2013 roku. 15 maj Stalprofil S.A. i jego Grupa Kapitałowa w 2013 roku 15 maj 2014 1 Globalna produkcja stali w 2013 r. wzrosła o 3,5%, natomiast w Polsce i UE spadła odpowiednio o 4,9% i 2,0% najwięksi producenci stali

Bardziej szczegółowo