Prognozy popytu na gaz ziemny w Polsce

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Prognozy popytu na gaz ziemny w Polsce"

Transkrypt

1 Zygmunt Parczewski/ ARE S.A. Bolesław Jankowski/ EnergSys Sp. z o.o. Adam Umer/ EnergSys Sp z o.o. Ryszard Bednarski/ PGNiG S.A. Prognozy popytu na gaz ziemny w Polsce w perspektywie roku WPROWADZENIE Jednym z najbardziej znaczących elementów, mających w krajach OECD istotny wpływ na opracowywanie i realizację polityki i strategii gospodarczej, w tym energetycznej są w dekadzie lat dziewięćdziesiątych zagadnienia ochrony klimatu i poprawy stanu środowiska przyrodniczego. W tym celu podejmowano szereg przedsięwzięć wspierających politykę poszanowania energii i środowiska, co zaowocowało dalszym wzrostem produktywności energii. I tak np. w krajach EU produktywność energii pierwotnej na jednostkę PKB, w okresie wzrosła o prawie 5%, zaś w Polsce aż o ok. 40%. Tym niemniej nadal jest ona kilka razy niższa od produktywności, uzyskiwanej w krajach EU (jest niższa od 2-5-krotnie- zależnie od sposobu liczenia PKB). Odpowiednio do tego zmniejszyło się obciążenie środowiska przyrodniczego zanieczyszczeniami, powstającymi w procesach energetycznych. W tym okresie następowały istotne zmiany jakościowe w Polskim i Unijnym sektorze energetycznym. Miały one charakter przemian organizacyjnych i własnościowych, w celu lepszego dostosowania się do warunków rynkowych. Na obszarze EU kierunki przemian wyznaczane są dyrektywami liberalizującymi warunki funkcjonowania rynku elektryczności i gazu ziemnego, na jednolitym rynku europejskim. W Polsce reguły funkcjonowania sektora określają postanowienia nowego Prawa energetycznego i rozporządzeń wykonawczych. W myśl postanowień ustawy Prawo energetyczne, jednym z obowiązków przedsiębiorstwa energetycznego jest konieczność opracowywania własnych planów rozwojowych, które następnie w procedurze uzgodnień z Regulatorem, są weryfikowane na zgodność z założeniami polityki energetycznej państwa. W tym kontekście pojawiła się potrzeba, zgłoszona przez Pion Planowania Rozwoju PGNiG, opracowania wariantowych, kompleksowych prognoz popytu na gaz ziemny, z uwzględnieniem uwarunkowań rynkowych, określonych w Prawie energetycznym i związanych aktach wykonawczych. Niniejszy referat tworzą wybrane elementy studium badawczo- rozwojowego, wykonanego na zlecenie PGNiG S.A. [ 1 ], [ 2 ].

2 2. GŁÓWNE TEZY REFERATU Przystępując do opracowania studium oraz referatu określiliśmy zasadnicze tezy, stanowiące o przyszłych kierunkach strategii rozwojowej, zgodnej z zapisami Prawa energetycznego oraz regułami funkcjonowania w warunkach rynkowych. Mając to na uwadze uważamy, że: a) jednym z aktywnych sposobów na przezwyciężenie obecnych trudności PGNiG winno być dążenie do szybkiego wzrostu sprzedaży gazu, wykorzystując istniejące nisze rynkowe, b) gaz ziemny stanowi najlepszą, skuteczną metodę owocującą: 1) poprawą jakości środowiska przyrodniczego, 2) łatwiejszym wypełnieniem zobowiązań międzynarodowych Polski oraz 3) złagodzeniem problemów związanych z integracją z EU. c) na gruncie postanowień nowego Prawa energetycznego gaz ziemny ma szansę na wykreowanie racjonalnej (efektywnej ekonomicznie i bezpiecznej w użytkowaniu) alternatywy rozwojowej, w krajowej polityce i gospodarce energetycznej. W kolejnych punktach referatu staraliśmy się przedstawić tok rozumowania oraz efekty badań modelowych, potwierdzających słuszność powyższych tez. 3. ZASTOSOWANE PODEJŚCIE BADAWCZE Stosownie do specyfiki oraz uzgodnionymi z PGNiG warunkami wykonania pracy, do realizacji studium [ 1 ] i [ 2 ] zastosowano metodę analizy systemowej. Chodziło bowiem o wykonanie analizy uprawniającej do udzielenia bardziej wiarygodnych odpowiedzi na postawione tezy pracy. Konsekwencją sformułowanych tez była konieczność przeanalizowania wielu zagadnień ściśle związanych z krajowym i zagranicznym otoczeniem makroekonomicznym (także regulacjami prawnymi) sektora energetycznego- głównie gazowniczego. Analiza miała dopomóc w: bardziej wiarygodnym zidentyfikowaniu istotnych problemów związanych z wyborem właściwych decyzji, przy formułowaniu przez PGNiG własnych strategii rozwoju. Znając specyfikę procesów rozwoju systemów energetycznych, a w szczególności systemów gazowniczych, można wymienić szereg decyzji, których kształt uzależniany jest od przewidywanej wielkości popytu na gaz ziemny. Należą do nich przede wszystkim decyzje dotyczące: zdefiniowania i rozwoju najbardziej perspektywicznych (i dochodowych) kierunków sprzedaży gazu, w ramach dobrze określonych segmentów krajowego rynku paliw i energii (aktualnego i perspektywicznego), racjonalnego rozwoju gazowniczej infrastruktury przesyłowej i dystrybucyjnej, w tym budowy podziemnych magazynów gazu (PMG), skali i harmonogramu zawierania nowych kontraktów na zakup gazu z importu i ze źródeł krajowych, 2

3 kształtowania polityki taryfowej i marketingowej, w ramach wydzielonych segmentów rynku energetycznego, adresowanej do różnych grup odbiorców, zwiększenia elastyczności działania, m.in. poprzez rozwój nowych pakietów usług energetycznych, w tym przedsięwzięć typu DSM, kształtujących bardziej trwale popyt na gaz ziemny (wzrost jakości i zakresu usług oferowanych odbiorcom). Zgodnie z powszechnie stosowaną i uznaną w świecie i kraju sztuką prognozowania złożonych procesów gospodarczych, w obliczeniach zastosowano podejście scenariuszowe. Do obliczeń wykorzystano zestaw trzech modeli: 1) makroekonomiczny model równowagi ogólnej (CGE), 2) symulacyjny model popytu na energię finalną (PROSK-E) oraz 3) optymalizacyjny model podaży paliw i energii EFOM-PL. Ogólny układ powiązań modeli w celu realizacji obliczeń przedstawiono na rys. 1. Dane statystyczne Współpraca międzynarodowa: - tempo integracji z UE, - przepływ kapitału, - transfer technologii POMOCNICZE BAZY DANYCH DLA MODELI ENERGETYCZNYCH Normy, standardy Akty prawne; konwencje i porozumienia międzynarodowe SCENARIUSZE JAKOŚCIOWE - WARIANTY POLITYKI Polityka ekonomiczna: - priorytety sektorowe, - polityka finansowa Polityka energetyczna: - model rynku energii, - konkurencyjność sektora, - bezpieczeństwo energet. Programy rządowe i branżowe, dane firm, inne Polityka ekologiczna: - cele polityki ekolog., - środki realizacji Założenia makroekonom.: - zasób i produktywność czynników produkcji, - ceny i elastyczność popytu w handlu zagranicznym, - dane finansowe (podatki, subwencje, stopa dyskontowa) Prognozy produkcji energochłonnych i usług Energochłonność produkcji w działach i gałęziach gospodarki Założenia do obliczeń: - wymagania środowiskowe, - ceny importowe i eksportowe paliw, - opcje polityki energet., zasoby paliw Parametry technicznoekonomiczne - tablica I/O - funkcja CES - model LES CGE Baza danych technologii energochłonnych PROSK-E Baza danych technologii: - pozyskania energii, - przetwarzania energii, - użytkowania energii, - oszczędzania energii EFOM-PL Dynamika i struktura PKB w sektorach, popyt finalny na grupy paliw i energii w sektorach, zmiany cen grup paliw i energii, pracy i kapitału Popyt na energię końcową wg sektorów i nosników energii, emisje zanieczyszczeń z finalnego użytkowania energii WYNIKI ITERACJI Optymalna struktura mocy i technologii, bilanse energii, koszty energii, emisja zanieczyszczeń i koszty redukcji Rys. 1. Schemat powiązań modeli CGE, PROSK-E i EFOM-PL oraz baz danych do badań systemu energetycznego 3

4 Na rys. 1 zaznaczono główne dane wejściowe i wyniki modeli oraz powiązanie etapu budowy założeń jakościowych (wizje rozwojowe) w scenariusze modelowe. Każdy model współpracuje z własną, specjalistyczną bazą danych. W całym układzie obliczeń modelowych wykorzystywane są ponadto bazy danych zawierające informacje dodatkowe, istotnie wpływające na perspektywy rozwoju systemu energetycznego kraju. Zastosowana metodyka badawcza, wykorzystująca zestaw sformalizowanych modeli, pozwala na uchwycenie złożoności rozwoju systemu gazowniczego, szczególnie jego aspektów technologicznego, ekonomicznego i ekologicznego, w powiązaniu z rozwojem całego systemu energetycznego i gospodarki krajowej. Chcielibyśmy zasygnalizować, ze każdy z prezentowanych na rys. 1 modeli stanowi odrębną całość i może służyć do wykonywania osobnych, specyficznych analiz. Prawdziwą wartością jest jednakże ich łączne stosowanie w obliczeniach. Metodyka prognozowania opiera się na wykorzystaniu połączeń wszystkich modeli, poprzez wzajemne przekazywanie wyników i/lub danych wejściowych, otrzymywanych w trakcie (iteracyjnej) procedury obliczeniowej. Pomiędzy modelami nie ma automatycznych formalnych połączeń i w każdej iteracji pomiędzy modelami, wyniki podlegały heurystycznej weryfikacji i ocenie przez zespół modelarzy rozwoju, przed ich skierowaniem do obliczeń w następnym modelu. Mimo pewnej niedogodności związanej z taką procedurą uważamy, że jest ona poprawna, gdyż nie pozwala na nadmierne wyobcowanie konstruktora scenariusza (modelarza) od wyników uzyskanych z modelu komputerowego, traktowanego jako przysłowiowa czarna skrzynka. 4. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA JAKOŚCIOWA ZAŁOŻEŃ ROZWOJOWYCH 4.1. Synteza podstawowych założeń scenariuszowych Jak już uprzednio wspomnieliśmy, w ramach studium [ 1 ] i [ 2 ], przy współpracy specjalistów ARE i PGNiG, wykonano obliczenia prognoz krajowego popytu na gaz ziemny dla trzech scenariuszy rozwoju makroekonomicznego. Scenariusze te odwzorowują spójny obszar uwarunkowań otoczenia gospodarczego (krajowego i zagranicznego), wpływających istotnie na wartość prognoz popytu i podaży paliw i energii. Różnice pomiędzy prognozami uzyskanymi dla tych scenariuszy ukazują możliwą skalę i zakres zmian wolumenu i struktury popytu i podaży paliw i energii, w zależności od wykreowanego w scenariuszach procesu rozwoju społeczno gospodarczego, w rozważanym horyzoncie. Ich opis jakościowy zawiera tabl. 1. 4

5 Tablica 1. Jakościowa charakterystyka badanych scenariuszy rozwoju Grupy zmiennych i parametrów ODNIESIENIA INTEGRACJI RYNKOWY a) Założenia makroekonomiczne (model CGE) zasoby kapitału (K) i surowców energetycznych (E) Umiark. Wzrost. K i E Wysoki wzrost K, umiark. E Wysoki wzrost K i E zasoby siły roboczej Mało zmienne i jednakowe dla wszystkich scenariuszy produktywność czynników produkcji, Lekki wzrost Silny wzrost Pośredni wzrost popyt wewnętrzny (w kraju) Wynik modelu CGE, w zależn. od zmiany cen wewnętrz. popyt zewnętrzny (eksport) Umiarkowany Dość wysoki Wysoki struktura gospodarki Małe zmiany Duże zmiany Umiark. zmiany podatek VAT 22% 18% 15% b) Czynniki kształtujące popyt na energię (model PROSK-E) - programy rządowe Tak Tak/Nie Nie/Tak - tempo racjonalizacji Umiarkowane Wysokie Pośrednie - rok wstąpienia do EU ok tempo wdrażania nowych technologii produkcji c) Warunki rozwoju systemu energetycznego (model EFOM-PL) - ceny międzynarodowe paliw (wariant cenowy) Umiarkowane Wysokie Pośrednie WZROSTOWY (Stabilizacji) STABILIZACJI (Wzrostowy) WZROSTOWY - stopa dyskonta, (podstawowa i dodatkowa) 10 (12) % 8 (6) % 12 (4-12) % - limity emisji atmosferycznych II Protokół Siarkowy + obiektowe normy: obiekty istniejące normy PL,obiekty nowe normy EU - ogranicz. w HZ paliw. i energią infrastr. techn. brak brak - tempo racjonalizacji Umiarkowane Wysokie Pośrednie - potencjały i opcje DSM Umiarkowane Znaczne Niskie - potencjał rozwój małych układów skoj. Ograniczony Poszerzony Poszerzony - energetyka jądrowa po roku 2010 wg programu rządowego- zgodnie z minimalną ścieżką - wydobycie węgla kamiennego wydobycia, z ewent. rezerwą ok. 10 mln t planowanej sprzedaży na eksport Uwaga: w nawiasach podano warianty cen paliw i wartości stóp dyskontowych przyjmowanych w analizach czułościowych 4.2. Wybrane parametry i zmienne modelowe Jednymi z najbardziej istotnych parametrów i zmiennych wykorzystywanych w analizach modelowych są wartość stopy dyskontowej oraz warianty eskalacji cen paliw na rynkach międzynarodowych. Właśnie te parametry wykorzystano do wykonania analiz czułości rozwiązania, polegającego na określeniu popytu na gaz ziemny. Układ wariantów obliczeń prezentuje tabl. 2. 5

6 Tablica 2. Warianty obliczeniowe do analiz czułości zmian popytu na gaz ziemny Wariant prognozy cen międzynarodowych paliw i energii Względne zmiany cen gazu Stopa dyskontowa (cena kapitału) 4% 6% 8% 10% 12% Scenariusz ODNIESIENIA Stabilizacji - X Wzrostowy - XXX X Scenariusz INTEGRACJI Stabilizacji - X XXX Wzrostowy - X X Scenariusz RYNKOWY Wzrostowy -20% X -15% X -10% X -5% X (cena podstawowa) 0 X X X X XXX +5% X +10% X +15% X +20% X Uwaga: 1) pola zacienione wskazują na podstawowe warianty każdego ze scenariuszy 2) Opis różnic wariantów prognoz cen międzynarodowych w tabl. 3 Kolejna ważną grupę zmiennych modelowych otoczenia makroekonomicznego energetyki stanowią wielkości zestawione w tabl. 3. Chcielibyśmy zaznaczyć, że wielkości te są kierunkowo zgodne z założeniami rozwoju makroekonomicznego, przyjętymi przy aktualizacji założeń polityki energetycznej Polski do 2020 r. Nie oznacza to jednakże ich identyczności, szczególnie jeśli porównać zagregowany wynik obliczeń, który stanowi wielkość i dynamika wzrostu PKB. Tablica 3. Podstawowe założenia makroekonomiczne w analizowanych scenariuszach Kategoria makroekonomiczna Jednostka Prognoza demograficzna mln osób 38,6 38,6 39,9 40,3 Scenariusz Odniesienia Zatrudnienie Stopa bezrobocia Poziom PKB dynamika PKB mln. pracown. % mld zł 1996=100 15,8 13, ,9 9, ,6 8, ,9 8, Scenariusz Rynkowy Zatrudnienie Stopa bezrobocia Poziom PKB dynamika PKB mln % mld zł 1996=100 15,8 13, ,9 9, ,6 8, ,0 7, Scenariusz Integracji Zatrudnienie Stopa bezrobocia Poziom PKB dynamika PKB mln % mld zł 1996=100 15,8 13, ,9 9, ,7 8, ,2 6,

7 Ceny paliw i energii na rynku międzynarodowym Do obliczeń prognostycznych wykorzystano dwuwariantową prognozę cen paliw i energii w handlu zagranicznym przedstawioną w tabl. 4. Tablica 4. Podstawowe założenia wariantów eskalacji cen międzynarodowych Wariant STABILIZACJI Wariant WZROSTOWY zakłada stabilizację cen węgla, gazu i ropy naftowej (zbliżony do wariantu i związanych z tym cen olejów opałowych); wariant ten jest stosunkowo korzystny dla użytkowników gazu ziemnego, gdyż mimo rosnącej atrakcyjności gazu (m.in. w wyniku zaostrzających się wymagań środowiskowych), nie następuje relatywny wzrost jego ceny w stosunku do innych nośników; zakłada wzrost cen ropy (o 1,1% rocznie), gazu (o 1,2 % rocznie) i wzrost cen węgla (o 0,4% rocznie); jest to wariant mniej korzystny dla sprzedawców gazu, ze względu na relatywny wzrost jego ceny w stosunku do paliw pozostałych W analizach modelowych końcowa cena dla odbiorców tworzona jest jako suma kosztów pozyskania i dostaw dla odbiorców. Dla wyników obliczeń duże znaczenie mają więc także założenia odnośnie cen węgla krajowego oraz kosztów dostaw paliw do odbiorców Ograniczenia środowiskowe We wszystkich wariantach obliczeniowych przyjęto jednakowy zestaw wymagań środowiskowych. I tak normy emisji zanieczyszczeń atmosferycznych przyjęto wg: obowiązującego od września 1998r rozporządzenia MOŚZNiL standardów emisji dla wszystkich istniejących i modernizowanych, dużych elektrowni i elektrociepłowni, obecnych standardów emisji EU (wg dyrektywy LCPD) dla nowych dużych elektrowni cieplnych. Dodatkowe ograniczenie analiz modelowych wynikało z zobowiązania o: całkowitej redukcji emisji SO 2 w Polsce w latach 2005 i zgodnie z Drugim Protokołem Siarkowym (1397 tys t w 2010 r.), ograniczenia emisji CO 2 o 6% w stosunku do roku bazowego 1988 (oficjalnie 484 mln t w roku 1988) zgodnie z ustaleniami konferencji w Kyoto, W analizach modelowych nie uwzględniano wymagań odnośnie redukcji emisji NO x. Na podstawie dotąd przeprowadzonych analiz wynika bowiem, że Polska spełniła już wymogi Protokołu azotowego w zakresie stabilizacji emisji NO x. Ostrzejsze wymagania zostaną ustalone prawdopodobnie już wkrótce w ramach prac nad tzw. II Protokołem azotowym (zwanym też Protokółem zintegrowanym, ze względu na jednoczesne uwzględnianie zjawisk zakwaszenia gleby, eutrofizacji wód powierzchniowych oraz powstawaniu w biosferze ozonu). Jednak na razie nie ma jeszcze konkretnych ustaleń w tym względzie. Pozostałe założenia modelowe dotyczyły grup zagadnień i procesów bliżej związanych z gospodarką paliwami i energią, w tym oczywiście i technologii gazowniczych, takich jak: 7

8 zróżnicowane wg ciśnień technologie przesyłu i rozdziału gazu, technologie magazynowania gazu (sezonowe i szczytowe), technologie energetycznego użytkowania gazu i innych paliw, przedsięwzięcia racjonalizacji użytkowania paliw i energii, w tym zarządzania popytem (DSM)- na tym etapie głównie w obszarze urządzeń elektrycznych oraz poprawy ochrony cieplnej budynków, wskaźniki rozkładu czasowego zużycia gazu wg głównych grup odbiorców (mające wpływ na sposób pracy systemu, a zatem i jego koszty), oraz ograniczenia dotyczące bazy zasobowej i/lub infrastruktury sieci połączeń międzynarodowych, takie jak: podaży węgla kamiennego z kopalń krajowych (wg programu rządowego) oraz saldo wymiany energią elektryczną z zagranicą (wg danych PSE) podaży kierunków gazu ziemnego z importu (z Rosji, z Europy Północnej oraz import LNG drogą morską. 5. SYNTEZA WYNIKÓW OBLICZEŃ MODELOWYCH 5.1. Efektywność energetyczna gospodarki narodowej We wszystkich scenariuszach występuje znaczne obniżenie energochłonności gospodarki co jest wynikiem trzech czynników: stabilizacji poziomów produkcji energochłonnych produktów i usług (wg programów rządowych lub przyjętych założeń modelowych), postępu technicznego w technologiach produkcji oraz w technologiach zaspokajania potrzeb bytowych (m.in. termorenowacja budynków istniejących i nowe energooszczędne budownictwo) oraz technologiach przetwarzania paliw i energii, zmiany struktury wytwarzania PKB (stopniowy wzrost znaczenia handlu i usług). Na poziomie kraju energochłonność wytwarzania PKB w całym okresie prognozowania w scenariuszu Odniesienia zmniejszyła się ponad dwukrotnie a w scenariuszu Integracji blisko trzykrotnie. W znacznie mniejszym stopniu zmniejszyła się elektrochłonność wytwarzania PKB tylko o 25% w scenariuszu Odniesienia i o nieco powyżej 40% w scenariuszu Integracji. W scenariuszu Rynkowym mamy do czynienia z wskaźnikami pośrednimi energochłonność spadła blisko 2,5-krotnie, a elektrochłonność obniżyła się o 35%. W tabl. 5 przedstawiono koszty funkcjonowania sektora energetycznego kraju oraz ich relację w odniesieniu do prognozowanego PKB. Jak wynika z części a tabl. 5 koszty funkcjonowania całego sektora są stosunkowo mało zróżnicowane w ramach scenariuszy, głównie ze względu na: Przyjęcie w każdym scenariuszu znacznego tempa poprawy efektywności użytkowania paliw i energii. Oceniono bowiem, że regulacje Prawa energetycznego i ważniejszych dyrektyw 8

9 ( elektrycznej i gazowej ) EU będą obowiązywały, niezależnie od wynikowego tempa rozwoju kraju, Stosunkowo niewielkie zróżnicowanie średniorocznych temp rozwoju makroekonomicznego pomiędzy scenariuszami (od 4,2%/a w ODN, poprzez 5%/a- w RYN, do ok. 6,2%/a w INTEGRACJI), Założenie jednakowych standardów ochrony środowiska (normy emisji atmosferycznych), Jednolite założenia prognozy demograficznej i niewiele różniący się przyrost zasobów mieszkaniowych, Jednakowe założenia co do prognoz sprzedaży węgla (łącznie sumy na kraj i eksport, co oznacza, że możliwe było np. wycofywanie węgla z nieopłacalnego eksportu do użytkowania w kraju), zgodne z ostatnim rządowym programem restrukturyzacji. Przy tych założeniach główną siłą sprawczą rozwoju makroekonomicznego kraju są, w wielkim stopniu, czynniki występujące w otoczeniu energetyki, tj. makroekonomiczna struktura tworzenia PKB oraz uwarunkowania międzynarodowe (wyrażone popytem zagranicy, kształtującym warunki eksportu, zasoby dostępnych kapitałów oraz nowych rozwiązań technologicznych i organizacyjnych). Tablica 5. Koszty rozwoju systemu energetycznego w analizowanych scenariuszach a) Koszty roczne rozwoju systemu Scenariusz Koszty roczne- niezdyskontowane, (ceny 96r) (ceny międzynarodowe i stopa dyskonta) Odniesienia (ODN_WZ10) mld zł'96 49,7 53,3 63,2 75,5 Rynkowy (RYN_WZ12) mld zł'96 49,9 54,1 64,2 81,1 Integracji (INT_ST08) mld zł'96 49,8 52,8 64,2 78,1 b) Wartości PKB w scenariuszach i udział koszów energetycznych w PKB, w danym roku Odniesienia PKB, mld zł 446,0 645,0 978,0 (ODN_WZ10) % 12,0 9,8 7,7 Rynkowy PKB, mld zł 363,0 446,0 762,0 1183,0 (RYN_WZ12) % 13,7 12,1 8,4 6,9 Integracji PKB, mld zł 446,0 837,0 1534,0 (INT_ST08) % 11,8 7,7 5,1 Natomiast ogólną ocenę łącznego wpływu czynników rozwojowych (wewnętrznych i zewnętrznych- związanych z otoczeniem energetyki) na warunki poprawy gospodarowania paliwami i energią, w całej gospodarce narodowej (sfera wytwórcza i konsumpcyjna razem), obrazują liczby w części b tabl. 5. Z danych liczbowych wynika, że w roku 1996 tzw. 9

10 energetyczny koszt funkcjonowania gospodarki narodowej stanowił ok. 14% wytworzonego PKB. W przekroju kolejnych lat prognozy koszt energetyczny ulega istotnemu obniżeniu, w skali ok. 2-3 krotnej. Oznacza to bardzo znaczną poprawę efektywności gospodarowania energią, co oczywiście oznacza zarazem istotną poprawę międzynarodowej konkurencyjności polskiej gospodarki. W końcowych latach horyzontu prognozowania wartości te są zbliżone do obecnego kosztu energetycznego funkcjonowania gospodarek krajów EU. Jest to jednakże bardzo odległa perspektywa, co wskazuje na absolutną konieczność zintensyfikowania działań, prowadzących do szybszego wzrostu produktywności energii. Musimy w tym miejscu przypomnieć, ze wartości w tabl. 5 zostały wyliczone nie tylko dla tzw. podsektorów energetyki zawodowej, ale także dla energetyki przemysłowej i komunalnej. Ponadto w kosztach tych mieszczą się również koszty instalacji ochronnychczęściowo zastępowanych, szerszym użytkowaniem czystego gazu ziemnego. W pracy [ 1 ] i [ 2 ] nie podejmowaliśmy wysiłków w celu dokonania bardziej precyzyjnej oceny kosztów funkcjonowania sektora energetycznego, gdyż zadanie takie mieści się w ramach opracowania nowej prognozy i polityki energetycznej całego kraju, a nie tylko sektora gazowniczego Poziom i struktura zapotrzebowania na energię pierwotną Wyniki odnoszące się do poziomu zapotrzebowania na energię pierwotną, a w tym przewidywanego udziału gazu ziemnego, w analizowanym horyzoncie czasowym, przedstawiono w tabl. 6. W scenariuszu Odniesienia, następuje jedynie niewielki wzrost łącznego zapotrzebowania energii pierwotnej do roku 2020 w stosunku do roku Występuje on dopiero w końcowych latach badanego okresu. Do roku 2005 obserwuje się niewielki spadek zapotrzebowania, dopiero w kolejnych latach zaczyna ono powoli rosnąć. Największy spadek, na przestrzeni badanego okresu, dotyczy węgla kamiennego i węgla brunatnego odpowiednio o ok. 19% i 13%. Przy czym należy z naciskiem podkreślić, że poziom dostaw krajowego węgla kamiennego jest zgodny z ostatnim programem rządowym, z 1998 r. Równocześnie występuje stabilny wzrost popytu na gaz ziemny. Scenariusze Rynkowy i Odniesienia charakteryzują się nieco wyższym tempem wzrostu zapotrzebowania na energię pierwotną. Łączny popyt na energię jest- w porównaniu do scenariusza Odniesienia - wyższy o ok. 2% w 2010 r. i 5 % w 2020 r.- w scenariuszu Rynkowym oraz odpowiednio o ok. 7% i 14% - w scenariuszu Integracji. 10

11 Tablica 6. Zapotrzebowanie na energię pierwotną w Scenariuszach, w [PJ/a] Wyszczególnienie Relacja 2020/1996 Scenariusz ODNIESIENIA wariant cen międzyn. wzrostowy; SD = 10% Razem energia pierwotna, ,09 w tym: -gaz ziemny, w % 10,3 12,8 16,9 18,5 21,0 x Scenariusz RYNKOWY wariant cen międzynar. wzrostowy; SD = 12% Razem energia pierwotna, ,14 w tym: -gaz ziemny, w % 8,9 10,3 12,4 16,4 22,4 25,0 x Scenariusz INTEGRACJI wariant cen międzynar. stabilizacji SD = 8% Razem energia pierwotna, ,24 w tym: -gaz ziemny, w % 10,4 12,9 18,3 24,2 24,0 x Chcielibyśmy zasygnalizować, że w prognozowanym bilansie paliw pierwotnych scenariusza INTEGRACJI, w roku 2020 pojawia się energia jądrowa, w ilości ok. 2% bilansu energii pierwotnej. Jest tak dlatego, gdyż w tym scenariuszu istnieją najbardziej korzystne warunki do rozwoju energetyki jądrowej, z uwagi na relatywnie najniższą stopę dyskonta 8%, od długoterminowego kapitału inwestycyjnego oraz relatywnie najwyższy (pośród analizowanych scenariuszy) przyrost popytu na energię elektryczną. Okazuje się, że w takich warunkach energetyka jądrowa może być konkurencyjna w stosunku do nowych elektrowni na węgiel kamienny Wyniki prognoz popytu na gaz ziemny Szczegółowe bilanse popytu na gaz ziemny zostały opracowane w ramach studium [ 1 i 2 ]. Poniżej przedstawiamy jedynie ich bardzo skrócone omówienie. I tak w scenariuszu Odniesienia zużycie krajowe ogółem gazu ziemnego wzrasta z 11,27 mld m 3 w 1996 r do 29,6 mld m 3 w Przyrost ten następuje dzięki wzrostowi zużycia gazu o blisko 13 mld m 3 w sektorze energetycznym i o 5,2 mld m 3 w sektorach poza energetycznych. Największy przyrost wykorzystania tego nośnika energii w sektorze energetycznym nastąpił w elektrowniach i elektrociepłowniach zawodowych (łącznie wzrost o 8,5 mld m 3 ) oraz w energetyce przemysłowej, ciepłowniach zawodowych i małych układach skojarzonych (ok. 2 mld m 3 w każdej z tych grup). Sektory poza energetyczne charakteryzują się niższą dynamiką wzrostu wykorzystania gazu ziemnego. Największy wzrost popytu występuje w przemyśle (o ok. 1,5 mld m 3 /a do roku 2010 i ponad 3 mld m 3 /a do roku 2020), sektorze handlu i usług (odpowiednio o ok. 0,6 mld m 3 i ok. 1 mld m 3 /a) oraz w zakresie ogrzewania pomieszczeń (o ok. 1 mld m 3 /a i ok. 2 mld m 3 /a). Zużycie gazu na pozostałe potrzeby bytowe wykazuje stabilny poziom w całym badanym okresie. 11

12 W tym miejscu warto zwrócić uwagę na wyniki dotyczące strat sieciowych oraz pracy zbiorników gazowych. Wartości strat sieciowych są pochodną głównie dwóch czynników: a) zmian sektorowej struktury zużycia, b) założeń odnośnie poprawy wskaźników strat sieciowych. Zmiany struktury użytkowania są raczej korzystne dla PGNiG, gdyż prowadzą w kierunku wzrostu zużycia odbiorców pobierających gaz z sieci wysokiego ciśnienia. Powoduje to relatywny wzrost odsetka strat sieciowych z sieci wysokiego ciśnienia, nawet przy założonym zmniejszeniu wskaźnika strat tych sieci z wartości ok. 1.5% do poniżej 1% począwszy od roku Zużycie gazu przez odbiorców zasilanych z sieci średniego i niskiego ciśnienia rośnie w mniejszym stopniu, co przy założonym zmniejszeniu strat sieciowych do ok. 1,5% w sieciach średniego ciśnienia i 4% w sieciach niskiego ciśnienia skutkuje stabilizacją strat gazu z tych sieci. Wyniki dotyczące pracy zbiorników sezonowych i szczytowych gazu należy traktować jako orientacyjne. Wzrost wykorzystania tych zbiorników wynika ze wzrostu zużycia i zmian struktury użytkowania. Wzrost zużycia gazu do produkcji energii elektrycznej, a szczególnie ciepła, zwiększa nierównomierność poboru zarówno w okresach sezonowych (gł. ciepłownie i elektrociepłownie) jak i dobowych (gł. elektrownie szczytowe). Przeprowadzone obliczenia potwierdziły, że planowana rozbudowa pojemności zbiorników sezonowych będzie wystarczająca do celów równoważenia nierównomierności zużycia. Może jednak nie wystarczyć do spełnienia wymogu zgromadzenia zapasu gazu na 90 dni zgodnie z wymaganiami rozporządzenia Ministra Gospodarki. Praca zbiorników szczytowych obrazuje raczej nierównomierność dobową zużycia, niż faktyczne wykorzystanie zbiorników. Model obliczeniowy nie uwzględnia możliwej kompensacji krótkookresowych zmian zużycia przez sieć gazową. Skrócony bilans zapotrzebowania dla scenariusza Odniesienia prezentuje tabl. 7 oraz rys. 2. Tablica 7. Skrócony bilans zużycia gazu ziemnego w latach Scenariusz Odniesienia [mld m 3 /a] Wyszczególnienie PRZYCHÓD OGÓŁEM 11,73 13,47 16,84 23,03 26,04 30,27 ROZCHÓD OGÓŁEM 11,73 13,47 16,84 23,03 26,04 30,27 1. Zużycie krajowe ogółem 11,27 12,95 16,32 22,50 25,45 29,60 Przemysł poza energetyczny 5,16 5,30 5,70 6,58 7,43 8,55 Gospodarstwa domowe 4,16 4,47 4,96 5,38 5,40 5,08 Pozostałe sektory gospodarki 0,62 0,75 1,03 1,36 1,55 1,59 Elektroenergetyka 0,05 0,99 2,58 5,83 6,84 8,54 Energetyka przemysłowa i komunalna 0,33 0,51 1,06 2,22 3,04 4,59 Sektor paliw 0,96 0,93 0,99 1,14 1,19 1,27 2. Eksport 0,04 0,04 0,04 0,06 0,07 0,09 3. Straty przesyłu i magazynowania 0,42 0,49 0,48 0,47 0,52 0,58 12

13 Sektor paliw Energet. przemysłowa i komunalna Elektroenergetyka Pozostałe sektory Gospodarstwa domowe Przemysł nienergetyczny Rysunek 2. Zużycie gazu ziemnego w scenariuszu ODNIESIENIA [mld m 3 /a] Większym popytem na gaz ziemny charakteryzują się dwa pozostałe scenariusze Rynkowy i Integracji. W porównaniu ze scenariuszem Odniesienia zużycie krajowe ogółem w 2020 roku w scenariuszu Integracji jest większe o ok. 9 mld m 3 a w Rynkowym o ok. 7,5 mld m 3. Chcemy podkreślić, że przyjęty scenariusz Odniesienia jest scenariuszem optymistycznym, w porównaniu do scenariuszy makroekonomicznych prezentowanych w aktualnie obowiązującym dokumencie Założeń polityki energetycznej Polski do 2010 roku. Uzyskuje się w nim nieco wyższy poziom Produktu Krajowego Brutto, niż zakładano w scenariuszach wysokiego wzrostu (stopa wzrostu ok. 4%/a, w okresie ), tworzonych we wcześniejszych pracach IPPT PAN dla potrzeb Ministra Przemysłu i Handlu oraz innych organów państwowych. Analizując rozkład sektorowy zapotrzebowania warto zwrócić uwagę na różne tempo wzrostu zużycia w sferze finalnego użytkowania (mającej dotąd dominujące znaczenie) oraz w sferze wykorzystania gazu na wsad przemian energetycznych: zużycie gazu w sferze finalnej w całym okresie rośnie o ok. 50% (z poziomu ok. 10 mld m 3 /a, ponad 13 w 2010 i ok. 15 mld m 3 /a w 2020 r.) zużycie gazu w energetyce zawodowej i przemysłowej rośnie bardzo dynamicznie, od poziomu niecałych 0,5 mld m 3 /a do ok. 8 mld m 3 /a w 2010 r. i ponad 13 mld m 3 /a w 2020 r.). Wyniki te potwierdzają, że znaczący wzrost zużycia gazu w przyszłości wiązać należy z jego szerszym wykorzystaniem do produkcji ciepła i energii elektrycznej. Ten segment rynku jest jednak 13

14 bardzo czuły na warunki inwestycyjne takie jak koszt kapitału i relatywne ceny paliw. Z tego powodu rzeczywisty popyt na gaz będzie w dużej mierze zależał od kształtowania się tych warunków, w tym także od sposobu realizacji polityki taryfowej i marketingowej PGNiG. Ponieważ już obecnie sytuacja na rynku międzynarodowym ropy i gazu ma ogromny wpływ na ceny wewnętrzne gazu, dlatego elementem strategii taryfowo- finansowej firmy musi być także polityka asekuracji przed ryzykiem kursowym polskiej waluty. Ma to bowiem podstawowe znaczenie dla całej ekonomiki funkcjonowania firmy. Do oceny wpływu wybranych czynników w kategoriach ilościowych wykonano szereg analiz czułościowych. Wyniki tych obliczeń pozwoliły wskazać, które czynniki odgrywają największą rolę w kształtowaniu popytu na gaz ziemny. Starano się także określić wartości progowe tych czynników, tzn. takie, których niewielka zmiana może powodować duże zmiany popytu. Wyniki analiz czułościowych obrazujące wielkość popytu na gaz w roku 2010 i 2020, przy różnych warunkach inwestycyjnych przedstawiono w tabl. 8 i 9. Zmiany zużycia w różnych wariantach obliczeniowych dotyczą głównie obszarów: elektrowni systemowych i elektrociepłowni przemysłowych i małych układów skojarzonych, a w mniejszym stopniu elektrociepłowni i ciepłowni zawodowych. Tablica 8. Zużycie gazu ziemnego ogółem (wraz ze stratami sieciowymi) we wszystkich wariantach obliczeniowych, w 2010 r [mld m 3 /a] Scenariusz/ Prognoza cen międzynarodowych ODNIESIENIA Względne zmiany cen gazu Stopa dyskontowa 4% 6% 8% 10% 12% Stabilizacji (ST) - 24,31 Wzrostowy (WZ) - 23, INTEGRACJI Stabilizacji - 26,16 26,66 Wzrostowy - 23,77 26,16 RYNKOWY Wzrostowy -20% 23,38-15% 23,18-10% 23,08-5% 22, ,08 21,58 21,92 22,61 22,78 +5% 22,61 +10% 22,45 +15% 22,10 +20% 21,64 Popyt na gaz ziemny w roku 2010 wykazuje stosunkowo niewielkie zmiany w odpowiedzi na zmiany założeń cenowych i wartości stopy dyskontowej. W większości wariantów obliczeniowych plasuje się w stosunkowo wąskich granicach mld m 3 /a. 14

15 Zmiany te następują głównie w segmencie elektrowni zawodowych. Znacząco wyższe wartości w scenariuszu Integracji wynikają m.in. z wyższego zapotrzebowania na energię elektryczną w tym scenariuszu. W 2020 r. wahania popytu na gaz ziemny przy zmianie wartości rozpatrywanych czynników są już bardzo znaczące ( tabl. 9). Zapotrzebowanie gazu ziemnego ogółem, w większości rozpatrywanych wariantów kształtuje się w granicach ok mld m 3 /a. Jest to już dość znaczący rozrzut, który wynika głownie ze zmiany konkurencyjności energetycznych technologii gazowych przy relatywnych zmianach cen paliw oraz różnych wartościach stopy dyskontowej. Przeprowadzone analizy pokazują wyraźnie decydujący wpływ tych czynników na popyt ze strony energetyki zawodowej. Na podstawie otrzymanych wyników można wnioskować, że wysoką konkurencyjność technologii gazowych w energetyce zawodowej zapewnia wysoki koszt kapitału w granicach 12%. Przy tym poziomie, konkurencyjność technologii gazowych jest wysoka nawet przy relatywnym wzroście cen gazu wg wariantu Wzrostowego. Przy niższych kosztach kapitału nawet w granicach 10% poprawa konkurencyjności technologii gazowych wymaga obniżenia cen gazu, poniżej poziomu wariantu Wzrostowego. W tablicy zaznaczono charakterystyczne przejścia pomiędzy wariantami scenariusza Rynkowego, które obrazują graniczne wartości cen gazu i stopy dyskontowej, przy których następują skokowe zmiany popytu na gaz ziemny. Tablica 9. Zużycie gazu ziemnego ogółem (wraz ze stratami sieciowymi) we wszystkich wariantach obliczeniowych, w 2020 r [mld m 3 /a] Scenariusz/ Prognoza cenowa ODNIESIENIA Względne zmiany ceny gazu Stopa dyskontowa 4% 6% 8% 10% 12% Stabilizacji - 38,00 Wzrostowy - 30,27 37,00 INTEGRACJI Stabilizacji - 39,13 39,44 Wzrostowy - 33,41 36,81 RYNKOWY Wzrostowy -20% 39,13-15% 37,93-10% 37,93-5% 36, ,85 29,05 31,81 32,25 37,93 +5% 32,13 +10% 32,10 +15% 30,61 +20% 30,28 15

16 W podsumowaniu przeprowadzonych analiz czułościowych poniżej dyskutujemy czynniki kształtujące w największym stopniu popyt na gaz ziemny, w horyzoncie Tempo rozwoju gospodarczego Tempo rozwoju gospodarczego wpływa istotnie na skalę potrzeb energetycznych. Związek ten jednak jest dość złożony, gdyż wyższemu tempu rozwoju towarzyszy zwykle szybsza poprawa efektywności użytkowania paliw i energii. Tym niemniej, w rozpatrywanych scenariuszach najwyższy popyt na energię pojawia się w scenariuszu Integracji- najszybszego wzrostu gospodarczego. Te wyższe potrzeby energetyczne przekładają się bezpośrednio na zwiększony popyt na gaz ziemny (sfera finalna użytkowania) a także w dużej mierze pośrednio, głownie przez wyższy popyt na energię elektryczną i ciepło technologiczne w przemyśle. Zmiany tempa rozwoju w niewielkim jedynie stopniu wpływają na potrzeby energetyczne ze strony odbiorców bytowych a także ze strony producentów ciepła dostarczanego do gospodarstw domowych. Ceny paliw Odgrywają absolutnie kluczowe znaczenie dla decyzji inwestycyjnych w sektorze energetyki zawodowej i przemysłowej a także nawozów azotowych. Jak wiadomo ten ostatni sektor ma już obecnie największy wpływ na przychody PGNiG, gdyż zakupuje ok. 25%- 30% ilości zużywanego w kraju gazu. Dostawca gazu nie może pozwolić sobie na utratę tak dużego rynku zbytu, gdyż grozi to zapaścią finansową głównie dla dostawcy. Natomiast, jak dowodzą doświadczenia zagraniczne kilku ostatnich lat, to właśnie w elektroenergetyce i ciepłownictwie należy upatrywać źródła dynamicznego wzrostu popytu na gaz ziemny, co stanowi wielką szansę rozwojową dla sektora gazowniczego. W odniesieniu do odbiorców bytowych (gospodarstw domowych) to wydaje się nam, że elastyczność cenowa popytu na gaz będzie stopniowo malała, ze wzrostem zamożności ludności, na co wskazują wyniki scenariuszy makroekonomicznych. Oceniamy także, iż ceny paliw w coraz mniejszym stopniu będą oddziaływały na popyt ze strony części odbiorców przemysłowych (np. przemysł rafineryjny, czy przemysły średniej i wysokiej techniki). W tym kontekście, z naciskiem podkreślamy, że na uzyskane wyniki obliczeń należy patrzeć przez pryzmat założonych, wzajemnych relacji cen paliw i energii kształtowanych na rynkach międzynarodowych, które będą w coraz większym stopniu wyznaczały wzajemne relacje cen wewnętrznych. Podzielamy bowiem uzgodnione stanowisko krajów EU, w którym potwierdzają one stosowanie polityki niedyskryminacji w odniesieniu do poszczególnych paliw i energii (chodzi głównie o stabilną politykę fiskalną, której zaprzeczeniem są ostatnio dokonane, skokowe podwyżki akcyzy na lekki olej opałowy). 16

17 Koszt kapitału W obliczeniach modelowych reprezentowany przez wartość stopy dyskontowej. W kalkulacjach biznes planów jest to zwykle koszt kredytu inwestycyjnego. Wysoki, realny koszt kapitału na poziomie % (powyżej inflacji) tworzy atrakcyjne warunki dla tańszych inwestycyjnie technologii gazowych w energetyce zawodowej. Niższy koszt kapitału może być przyczyną podtrzymania- w dłuższym okresie- dużej roli węgla w sektorze elektrowni i elektrociepłowni zawodowych. Ponadto wzrośnie relatywna opłacalność budowy elektrowni jądrowych. Tym niemniej, przynajmniej do czasu przystąpienia Polski do EU, wydaje się bardziej prawdopodobne utrzymywanie w Polsce wysokiego kosztu kapitału inwestycyjnego, w granicach 10%/a (powyżej stopy inflacji). Preferencje inwestorów Oprócz czynników ekonomicznych istotną rolę przy decyzjach inwestycyjnych odgrywać będą preferencje inwestorów i użytkowników energii. Nasilające się tendencje do wyższej wyceny walorów środowiskowych sprzyjać będą rozwojowi czystszych technologii energetycznych, nawet jeśli będą one początkowo nieco droższe od innych dostępnych rozwiązań. Tendencjom tym sprzyjać będzie przyjęcie przez Polskę obecnych regulacji Unii Europejskiej w zakresie dopuszczalnych stężeń zanieczyszczeń w powietrzu, a także oczekiwanych nowych uzgodnień międzynarodowych, wpierw w zakresie redukcji emisji tlenków azotu (tzw. II protokół azotowy), a później redukcji emisji gazów cieplarnianych (CO 2 ). 6. PODSUMOWANIE I WAŻNIEJSZE WNIOSKI Prezentowane w niniejszym referacie wnioski bazują zarówno na wynikach prac modelowych, ale także są produktem szeregu roboczych dyskusji jakie miały miejsce w trakcie realizacji kolejnych etapów studium [ 1 ] i [ 2 ] Wnioski z analiz modelowych Na podstawie przeprowadzonych kompleksowych analiz można sformułować następujące wnioski dotyczące zbilansowanych, wariantowych prognoz popytu na gaz ziemny do roku 2020: 1. W zależności od warunków rozwoju gospodarczego oraz warunków inwestycyjnych w opracowanej prognozie popyt na gaz ziemny kształtuje się na poziomie mld m 3 /a w 2010 r. oraz mld m 3 /a w roku Chcielibyśmy podkreślić, że jest to ocena popytu na gaz ziemny, niekoniecznie zależna od przyszłej struktury organizacyjnowłasnościowej krajowego sektora gazowniczego. 2. Niepewność prognozy, wynikającą głównie z niepewności poczynionych założeń odnośnie kosztów i warunków dostaw, a także zamierzeń inwestycyjnych i preferencji potencjalnych 17

18 inwestorów oraz użytkowników energii w różnych segmentach rynku oszacowaliśmy dość ostrożnie na ok. +/- 20 % w latach 2010 i Kierując się dotychczasowymi obserwacjami, wskazującymi w większości przypadków do przeszacowywania prognozowanego popytu oceniamy, że bezpieczniej będzie realizować strategię wg dolnych wartości prognozy, kompensując ewentualny dodatkowy popyt, umiejętnie stosowaną polityką taryfową i kontraktową (m.in. kontrakty przerywane, czy głębsze działania typu DSM), 3. Spośród przeanalizowanych czynników wpływających znacząco na wielkość popytu na gaz ziemny, istotne znaczenie mają: relatywna cena gazu w stosunku do cen paliw substytucyjnych, m.in. węgla kamiennego oraz ciekłych paliw opałowych (np. lekki olej opałowy), koszt kapitału angażowanego w inwestycje energetyczne, wymagania ekologiczne, preferencje inwestorów i użytkowników energii. Wykonane przeliczenia modelowe dowiodły, że przy przyjętych relacjach cenowych gazu do innych paliw substytucyjnych, perspektywy dla gazownictwa rysują się bardzo interesująco. Szczególnie perspektywicznym obszarem jest zastosowanie gazu do produkcji elektryczności i ciepła. Perspektywy te są dodatkowo wzmacniane wysokim kosztem kapitału, przy stopach dyskonta nie mniejszych niż 10%/a. Także obowiązujące obecnie normy na emisję zanieczyszczeń atmosferycznych oraz podpisane przez Polskę zobowiązania międzynarodowe sprawiają, że gaz ziemny jest ekonomicznie opłacalną alternatywą dla budowy kosztownych instalacji ochrony atmosfery. Uwzględnienie dodatkowych, lokalnych kosztów zanieczyszczeń, jak coraz droższe składowanie odpadów stałych, zajętość terenów oraz zanieczyszczenia wód powierzchniowych sprawią, że gaz stanie się paliwem jeszcze bardziej atrakcyjnym. 4. Wyniki obliczeń popytu na gaz ziemny wskazują, że gaz ziemny nie musi stanowić konkurencji dla węgla kamiennego- jeśli zostaną dotrzymane: założone w ostatnim programie restrukturyzacji górnictwa, wskaźniki efektywnościowe oraz ilości wydobywanego węgla, zgodne z dolną ścieżką wydobycia, założenia makroekonomiczne i strukturalne dotyczące głównie prognoz popytu na energię elektryczną. Wykonane analizy czułości zmian popytu na gaz w funkcji ceny gazu oraz ceny kapitału (wysokości stopu dyskonta), że w końcowych latach prognozy, przy wzroście relatywnej 18

19 ceny gazu o ponad 10% i niskim koszcie kapitału, to właśnie węgiel kamienny może stanowić ekonomiczną alternatywę dla gazu- w dużych elektrowniach systemowych. 5. Uzyskane wyniki modelowe dowiodły, że zbilansowanie podaży z popytem na gaz ziemny wymagać będzie znacznego wzrostu importu. W scenariuszu Odniesienia pokrycie zapotrzebowania do roku 2015 będzie możliwe przy imporcie gazu rosyjskiego, z wykorzystaniem przepustowości nowego gazociągu tranzytowego. W roku 2020 potrzebny będzie dodatkowy import ok. 4 mld m 3 /a, najlepiej z innego kierunku geograficznego, np. Europy Północnej, Niemiec lub drogą morską- w postaci gazu skroplonego, którego ceny światowe stają się coraz bardziej konkurencyjne. W pozostałych dwu scenariuszach (Rynkowy, Integracji) szybszego wzrostu gospodarczego, po roku 2015 potrzebny jest dodatkowy import gazu w ilościach ok mld m 3 /a. 6. Ze względu na dynamiczny wzrost zużycia gazu w elektroenergetyce i ciepłownictwie na produkcję energii elektrycznej i ciepła następować będzie wzrost nierównomierności zużycia gazu w sezonie letnim i zimowym oraz w strefach czasowych doby. Różnice w zużyciu pomiędzy sezonem zimowym i letnim dochodzą nawet do 8-11 mld m 3, w ostatnich latach prognozy, otrzymanej dla scenariuszy Rynkowy i Odniesienia. Rozbudowa podziemnych magazynów gazu, zgodnie z aktualnymi planami PGNiG, będzie wystarczająca do pokrycia nierównomierności tego rzędu w badanym okresie. Może jednakże okazać się zbyt małą dla zapewnienia dotrzymania wymagań, określonych rozporządzeniem w sprawie zapasów paliw (Dz. U. nr 53 z 1998r, poz. 332). Wydaje się nam, że tworzenie tak dużych i niezwykle kapitałochłonnych pojemności magazynowych wymaga pilnych, szczegółowych prac badawczych, wyprzedzających proces inwestycyjny. 7. Analizy modelowe wskazały, że obecnie istnieje dość ograniczone pole dla podejmowania przez PGNiG działań po stronie sterowania popytem u odbiorców (tzw. bezpośredni DSM). Wynika to w dużej części ze zbyt małego rozeznania rynku przyborów gazowych oraz skłonności użytkowników do skorzystania z tego rodzaju oferty. Natomiast zaobserwowano dość istotne możliwości dla pośredniego realizowania opcji DSM, wpływając na bardziej efektywne gospodarowanie elektrycznością i ciepłem, i to zarówno w sektorze mieszkaniowym, jak i przemysłowym. Jak wykazały obliczenia, zaoszczędzone z tego tytułu kwoty gazu ziemnego sięgają nawet wartości ok. 1,5 mld m3 gazu /a, poczynając od roku Prognoza popytu a strategia przedsiębiorstwa 1. Istotnym czynnikiem niepewności wyników prognozy jest m.in. brak- jak dotychczas, konkretnych decyzji odnośnie restrukturyzacji sektora gazowniczego. Zmiany te mogą 19

20 istotnie wpłynąć na strategie rozwoju PGNiG, w tym realizowane strategie taryfowocenowe i politykę marketingową firm gazowniczych, co może istotnie wpłynąć na prezentowane obecnie wyniki. Wydaje się jednak, na podstawie doświadczeń odnotowanych w USA i Wielkiej Brytanii, a także dostępnych danych statystycznych, że najczęściej zmiany o charakterze rynkowym pociągają za sobą wzrost efektywności działania firm gazowniczych, a zatem spadek cen dla dużych klientów, co z kolei bezpośrednio skutkuje wzrostem sprzedaży gazu. 2. Prognoza popytu stanowi często podstawę przy podejmowaniu strategicznych decyzji przedsiębiorstwa. Kluczowym zagadnieniem jest uzyskanie dodatniej rentowności, która jest niezbędna do właściwego rozwoju i zapewnienia bezpieczeństwa dostaw. Przeprowadzone analizy ukazują znaczne zróżnicowanie poszczególnych grup odbiorców w zakresie ich preferencji, oczekiwań i elastyczności cenowej. 3. Wzrastająca w czasie ilość importowanego gazu ziemnego wymaga pilnego podjęcia prac, mających na celu skuteczne zarządzanie ryzykiem kursowym i politycznym. Będzie to bowiem w coraz większym stopniu decydowało o kondycji ekonomiczno- finansowej PGNiG dzisiaj i w przyszłości. Konieczność zabezpieczenia przed niekorzystną zmianą kursu polskiej waluty, np. ubezpieczeniem asekuracyjnym, stanowić powinna niezbędny element bieżącego funkcjonowania firmy. Natomiast zminimalizowanie ryzyka politycznego, polegającego na uzależnieniu od jednego zewnętrznego dostawcy winno w części obciążać politykę państwa, a w ślad za tym koszty utrzymania bezpieczeństwa energetycznego winny być sprawiedliwie podzielone. 4. Z perspektywy PGNiG ważne jest zróżnicowanie odbiorców ze względu na kryterium rentowności sprzedaży gazu. Biorąc pod uwagę te czynniki PGNiG powinno wypracować zróżnicowaną strategię cenową i marketingową w stosunku do różnych grup odbiorców. Pewne wstępne analizy i oszacowania, wykonane w ramach niniejszej pracy mogą stanowić jedynie punkt wyjścia do bardziej pogłębionych badań. 5. Przy opracowaniu długofalowej strategii rynkowej ważne jest kierowanie się szerszym, systemowym podejściem. Potrzebę takiego spojrzenia można wyjaśnić na przykładzie konkurencji gazu i energii elektrycznej. Przy zawężonej analizie, energia elektryczna jest poważnym konkurentem gazu w wielu zastosowaniach, szczególnie w gospodarstwach domowych. Przy szerszej analizie można jednak zauważyć, że np. osłabienie pozycji gazu ziemnego w zakresie zaspokajania potrzeby gotowanie posiłków generuje wzrost popytu na energię elektryczną a pośrednio na gaz ziemny do jej produkcji. Uwzględniając sprawności przemian energetycznych, możliwe jest w określonych warunkach uzyskanie 20

21 wzrostu zużycia gazu np. poprzez współuczestnictwo (np. kapitałowe) w promocji kuchenek elektrycznych. Dodatkowym efektem może tu być zmniejszenie dużej - kłopotliwej w obsłudze - liczby klientów i zastąpienie ich niewielką liczbą klientów w obszarze energetyki. Drugim przykładem może być np. wycofanie się z zasilania drobnych odbiorców gazu w budynkach wielorodzinnych poprzez promocję urządzeń elektroenergetycznych i rozwój małej mocy układów skojarzonych opalanych gazem (MUS). Mimo zachęcających wyników makroanalizy zastosowania MUS, musimy podkreślić, że ich opłacalność musi być bardzo starannie przeanalizowana w poszczególnych, jednostkowych przypadkach. Wydaje się, że jest to jedno z bardziej atrakcyjnych przedsięwzięć dla rozszerzenia rynku gazu, które PGNiG winno podjąć wspólnie ze elektroenergetycznymi Spółkami dystrybucyjnymi i władzami samorządowymi. Prawo energetyczne daje po temu dobre podstawy, ale podejmowanie samodzielnych działań przez gazownictwo może nie dać oczekiwanych wyników. Doświadczenia praktyczne krajów zachodnich wskazują, że świadczenie zintegrowanych usług sieciowych (łączna dostawa gazu, elektryczności, usług telekomunikacyjnych, czy np. wody) wykazuje wciąż rosnącą dynamikę wzrostową. 7. LITERATURA [ 1 ] Parczewski Z. i in.: Pro- efektywnościowe uwarunkowania stabilnego rozwoju rynku gazu ziemnego w Polsce- w świetle uregulowań nowego Prawa energetycznego. Raporty etapowe I- IV. Opracowanie ARE S.A. wykonane dla PGNiG S.A. Warszawa, [2] Umer A., Jankowski B., Niemyski M., Senczek S.: Wariantowe, zbilansowane prognozy zapotrzebowania na gaz ziemny w Polsce do roku Raporty etapowe I-III. Praca wyk. na zlec. ARE SA. Badania Systemowe EnergSys sp. z o.o. Warszawa, Uwaga końcowa: Wnioski i opinie sformułowane w niniejszym referacie wyrażają poglądy własne autorów i nie należy ich utożsamiać z opiniami instytucji ich zatrudniających 21

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji Tomasz Dąbrowski Dyrektor Departamentu Energetyki Warszawa, 22 października 2015 r. 2 Polityka energetyczna Polski elementy

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych ZZAAŁŁO ŻŻEENNIIAA DDO PPLLAANNUU ZZAAO PPAATTRRZZEENNIIAA W CCIIEEPPŁŁO,,, EENNEERRGIIĘĘ EELLEEKTTRRYYCCZZNNĄĄ II PPAALLIIWAA GAAZZOWEE MIIAASSTTAA ŻŻAAGAAŃŃ Rozdział 4 Bilans potrzeb grzewczych W-588.04

Bardziej szczegółowo

Pakiet klimatyczny UE

Pakiet klimatyczny UE Konferencja Koalicji Klimatycznej 26 września 2008 Warszawa, Sheraton Hotel Pakiet klimatyczny UE Szansa dla innowacji czy zagrożenie dla gospodarki Bolesław Jankowski Badania Systemowe EnergSys Bolesław.jankowski@energsys.com.pl

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2030 roku. Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki

Polityka energetyczna Polski do 2030 roku. Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki Polityka energetyczna Polski do 2030 roku Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki Uwarunkowania PEP do 2030 Polityka energetyczna Unii Europejskiej: Pakiet klimatyczny-

Bardziej szczegółowo

KIERUNKI 2014 SEKTOR ENERGETYCZNY

KIERUNKI 2014 SEKTOR ENERGETYCZNY KIERUNKI 2014 SEKTOR ENERGETYCZNY Rola i wpływ energetyki na gospodarkę Wraz z efektem mnożnikowym energetyka tworzy 7,9% wartości dodanej; 612 tys. miejsc pracy bezpośrednio i w sektorach powiązanych;

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH Górnictwo i Geoinżynieria Rok 35 Zeszyt 3 2011 Andrzej Patrycy* WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH 1. Węgiel

Bardziej szczegółowo

PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz. Jan Pyka. Grudzień 2009

PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz. Jan Pyka. Grudzień 2009 PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz Jan Pyka Grudzień 2009 Zakres prac Analiza uwarunkowań i czynników w ekonomicznych związanych zanych z rozwojem zeroemisyjnej gospodarki energii

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku. Warszawa, sierpień 2014 r.

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku. Warszawa, sierpień 2014 r. Polityka energetyczna Polski do 2050 roku Warszawa, sierpień 2014 r. 2 Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko Strategia BEiŚ: została przyjęta przez Radę Ministrów 15 kwietnia 2014 r. (rozpoczęcie prac

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWA ROZWOJU ENERGETYKI I URZĄDZEŃ GRZEWCZYCH W KRAJOWYM BUDOWNICTWIE MIESZKANIOWYM. Andrzej Froński Instytut Nafty i Gazu

PERSPEKTYWA ROZWOJU ENERGETYKI I URZĄDZEŃ GRZEWCZYCH W KRAJOWYM BUDOWNICTWIE MIESZKANIOWYM. Andrzej Froński Instytut Nafty i Gazu EKO KOMIN 2006 PERSPEKTYWA ROZWOJU ENERGETYKI I URZĄDZEŃ GRZEWCZYCH W KRAJOWYM BUDOWNICTWIE MIESZKANIOWYM Andrzej Froński Instytut Nafty i Gazu Stan obecny Zużycie gazu ziemnego w Polsce wyniosło w roku

Bardziej szczegółowo

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej Skierniewice, 18.02.2015 r. 1 Plan Gospodarki Niskoemisyjnej 2 Agenda spotkania 1. Czym jest Plan Gospodarki Niskoemisyjnej i w jakim celu się go tworzy? 2. Uwarunkowania krajowe i międzynarodowe 3. Szczególne

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju OZE w Polsce

Perspektywy rozwoju OZE w Polsce Perspektywy rozwoju OZE w Polsce Beata Wiszniewska Polska Izba Gospodarcza Energetyki Odnawialnej i Rozproszonej Warszawa, 15 października 2015r. Polityka klimatyczno-energetyczna Unii Europejskiej Pakiet

Bardziej szczegółowo

Rola gazu w gospodarce niskoemisyjnej

Rola gazu w gospodarce niskoemisyjnej Rola gazu w gospodarce niskoemisyjnej Andrzej Modzelewski RWE Polska SA 18 listopada 2010 r. RWE Polska 2010-11-17 STRONA 1 W odniesieniu do innych krajów UE w Polsce opłaca się najbardziej inwestować

Bardziej szczegółowo

ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH. Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego

ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH. Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego Regionalny Program Operacyjny Województwa Dolnośląskiego

Bardziej szczegółowo

Kogeneracja w Polsce: obecny stan i perspektywy rozwoju

Kogeneracja w Polsce: obecny stan i perspektywy rozwoju Kogeneracja w Polsce: obecny stan i perspektywy rozwoju Wytwarzanie energii w elektrowni systemowej strata 0.3 tony K kocioł. T turbina. G - generator Węgiel 2 tony K rzeczywiste wykorzystanie T G 0.8

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej

Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej Zagadnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej Stabilizacja sieci - bezpieczeństwo energetyczne metropolii - debata Redakcja Polityki, ul. Słupecka 6, Warszawa 29.09.2011r. 2 Zagadnienia bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Produkcji. Notatka Informacyjna. Efektywność wykorzystania energii w latach 2002-2012

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Produkcji. Notatka Informacyjna. Efektywność wykorzystania energii w latach 2002-2012 Materiał na konferencję prasową w dniu 23 lipca 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Produkcji Notatka Informacyjna Efektywność wykorzystania energii w latach 2002-2012 Efektywność energetyczna

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY WYKORZYSTANIA GAZU ZIEMNEGO DO PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W POLSCE

PERSPEKTYWY WYKORZYSTANIA GAZU ZIEMNEGO DO PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W POLSCE PERSPEKTYWY WYKORZYSTANIA GAZU ZIEMNEGO DO PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W POLSCE Paweł Bućko Konferencja Rynek Gazu 2015, Nałęczów, 22-24 czerwca 2015 r. Plan prezentacji KATEDRA ELEKTROENERGETYKI Stan

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r.

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Dokumenty strategiczne KOMUNIKAT KOMISJI EUROPA 2020 Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

UNIJNE CELE W ZAKRESIE EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ A BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE POLSKI DO 2030 ROKU

UNIJNE CELE W ZAKRESIE EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ A BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE POLSKI DO 2030 ROKU by WARSZAWA, 4 UNIJNE CELE W ZAKRESIE EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ A BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE POLSKI DO ROKU MACIEJ BUKOWSKI ALEKSANDER ŚNIEGOCKI WARSZAWSKI INSTYTUT STUDIÓW EKONOMICZNYCH Al. JEROZOLIMSKIE

Bardziej szczegółowo

KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA

KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA SYMPOZJUM NAUKOWO-TECHNICZNE Sulechów 2012 Kluczowe wyzwania rozwoju elektroenergetyki

Bardziej szczegółowo

Analiza systemowa gospodarki energetycznej Polski

Analiza systemowa gospodarki energetycznej Polski Analiza systemowa gospodarki energetycznej Polski System (gr. σύστηµα systema rzecz złoŝona) - jakikolwiek obiekt fizyczny lub abstrakcyjny, w którym moŝna wyróŝnić jakieś wzajemnie powiązane dla obserwatora

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNOŚĆ ENERGETYCZNA W ASPEKCIE BEZPIECZEŃSTWA DOSTAW ENERGII I BEZPIECZEŃSTWA EKOLOGICZNEGO

EFEKTYWNOŚĆ ENERGETYCZNA W ASPEKCIE BEZPIECZEŃSTWA DOSTAW ENERGII I BEZPIECZEŃSTWA EKOLOGICZNEGO EFEKTYWNOŚĆ ENERGETYCZNA W ASPEKCIE BEZPIECZEŃSTWA DOSTAW ENERGII I BEZPIECZEŃSTWA EKOLOGICZNEGO Dr inż. Waldemar DOŁĘGA Instytut Energoelektryki Politechnika Wrocławska 50-370 Wrocław, ul. Wybrzeże Wyspiańskiego

Bardziej szczegółowo

Rozdział IV. Sytuacja obecna i prognozy rozwoju elektroenergetyki krajowej

Rozdział IV. Sytuacja obecna i prognozy rozwoju elektroenergetyki krajowej Rozdział IV. Sytuacja obecna i prognozy rozwoju elektroenergetyki krajowej 4.1 Zapotrzebowanie na energię elektryczną w Polsce Polska należy do krajów przechodzących głęboką transformację rynkową i w tym

Bardziej szczegółowo

Maria Dreger Konfederacja Budownictwa i Nieruchomości

Maria Dreger Konfederacja Budownictwa i Nieruchomości Efektywność w budownictwie czyli Wykorzystać szansę Maria Dreger Konfederacja Budownictwa i Nieruchomości maria.dreger@rockwool.pl Rezerwy są wszędzie, ale uwaga na budynki - ponad 5 mln obiektów zużywających

Bardziej szczegółowo

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus SIEĆ DYSTRYBUCYJNA OGNIWEM STRATEGICZNEJ ROZBUDOWY SYSTEMU GAZOWEGO ZWIĘKSZAJĄCEGO BEZPIECZEŃSTWO DOSTAW GAZU ZIEMNEGO ORAZ STOPIEŃ DOSTĘPU SPOŁECZEŃSTWA DO SIECI Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski,

Bardziej szczegółowo

Jednostki Wytwórcze opalane gazem Alternatywa dla węgla

Jednostki Wytwórcze opalane gazem Alternatywa dla węgla VIII Konferencja Naukowo-Techniczna Ochrona Środowiska w Energetyce Jednostki Wytwórcze opalane gazem Alternatywa dla węgla Główny Inżynier ds. Przygotowania i Efektywności Inwestycji 1 Rynek gazu Realia

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA PROGRAMY POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA. Zagadnienia, problemy, wskazania

PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA PROGRAMY POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA. Zagadnienia, problemy, wskazania PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA PROGRAMY POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA Zagadnienia, problemy, wskazania Opracował: mgr inż. Jerzy Piszczek Katowice, grudzień 2009r. I. WPROWADZENIE Praktyczna realizacja zasad zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE MIAST I WSI WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO. Maciej Dzikuć

BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE MIAST I WSI WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO. Maciej Dzikuć BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE MIAST I WSI WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO Maciej Dzikuć Celem artykułu jest przedstawienie postrzegania bezpieczeństwa energetycznego przez mieszkańców województwa lubuskiego. Wskazano

Bardziej szczegółowo

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII mgr Małgorzata GÓRALCZYK Polska Akademia Nauk, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Pracownia Badań Strategicznych, ul. Wybickiego

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Krynica - Warszawa - Gdynia 5 września 2013 r. Uwagi wstępne 1. W opracowaniu przeanalizowano

Bardziej szczegółowo

Rozdział 05. Uwarunkowania rozwoju miasta

Rozdział 05. Uwarunkowania rozwoju miasta ZZAAŁŁO śśeenniiaa DDO PPLLAANNUU ZZAAO PPAATTRRZZEENNIIAA W CCIIEEPPŁŁO,,, EENNEERRGIIĘĘ EELLEEKTTRRYYCCZZNNĄĄ II PPAALLIIWAA GAAZZOWEE GMIINNYY SSTTRRZZEELLCCEE OPPOLLSSKIIEE Rozdział 05 Uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Rozwój kogeneracji gazowej

Rozwój kogeneracji gazowej Rozwój kogeneracji gazowej Strategia Grupy Kapitałowej PGNiG PGNiG TERMIKA jest największym w Polsce wytwórcą ciepła i energii elektrycznej w skojarzeniu. Zakłady PGNiG TERMIKA wytwarzają 11 procent produkowanego

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Gospodarka niskoemisyjna

Gospodarka niskoemisyjna Pracownia Badań Strategicznych, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Gospodarka niskoemisyjna dr hab. Joanna Kulczycka, prof. AGH, mgr Marcin Cholewa Kraków, 02.06.2015

Bardziej szczegółowo

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Gdańsk, marzec 2013 Scenariusz rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie i wnioski

Podsumowanie i wnioski AKTUALIZACJA PROJEKTU ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE DLA GMINY STRZELCE OPOLSKIE Część 11 Podsumowanie i wnioski W 869.11 2/6 I. Podstawowym zadaniem aktualizacji

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczne aspekty eksploatacji niekonwencjonalnych złóż gazu w Polsce

Ekonomiczne aspekty eksploatacji niekonwencjonalnych złóż gazu w Polsce Dr Andrzej Cylwik Ekonomiczne aspekty eksploatacji niekonwencjonalnych złóż gazu w Polsce 1. Perspektywa do roku 2020 W chwili obecnej dysponujemy mała liczbą sprawdzonych informacji, które dotyczą ekonomicznych

Bardziej szczegółowo

Oferta dla jednostek samorządu terytorialnego

Oferta dla jednostek samorządu terytorialnego Oferta dla jednostek samorządu terytorialnego Nasza działalność skupia się na zagadnieniach z dziedziny energetyki, w szczególności efektywności energetycznej, zarządzania energią oraz ochrony środowiska.

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNOŚĆ WYTWARZANIA ENERGII. I Międzynarodowe Forum Efektywności Energetycznej. Marian Babiuch Prezes Zarządu PTEZ. Warszawa, 27 października 2009

EFEKTYWNOŚĆ WYTWARZANIA ENERGII. I Międzynarodowe Forum Efektywności Energetycznej. Marian Babiuch Prezes Zarządu PTEZ. Warszawa, 27 października 2009 EFEKTYWNOŚĆ WYTWARZANIA ENERGII I Międzynarodowe Forum Efektywności Energetycznej Warszawa, 27 października 2009 Marian Babiuch Prezes Zarządu PTEZ Czarna skrzynka Energetyka Energia pierwotna Dobro ogólnoludzkie?

Bardziej szczegółowo

Zrównoważony rozwój regionów w oparciu o węgiel brunatny 2014-11-19

Zrównoważony rozwój regionów w oparciu o węgiel brunatny 2014-11-19 Zrównoważony rozwój regionów w oparciu o węgiel brunatny 2014-11-19 Rola węgla brunatnego w gospodarce Polski 180 160 140 120 100 80 60 40 20 Struktura produkcji en. elektrycznej w elektrowniach krajowych

Bardziej szczegółowo

Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r.

Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r. Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r. Ogólnopolska Konferencja

Bardziej szczegółowo

Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A.

Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach Toruń, 22 kwietnia 2008 Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Zrównoważona polityka energetyczna Długotrwały rozwój przy utrzymaniu

Bardziej szczegółowo

Dlaczego Projekt Integracji?

Dlaczego Projekt Integracji? Integracja obszaru wytwarzania w Grupie Kapitałowej ENEA pozwoli na stworzenie silnego podmiotu wytwórczego na krajowym rynku energii, a tym samym korzystnie wpłynie na ekonomiczną sytuację Grupy. Wzrost

Bardziej szczegółowo

Oferta Kompanii Węglowej S.A. dla sektora ciepłownictwa

Oferta Kompanii Węglowej S.A. dla sektora ciepłownictwa Biuro Marketingu i Analiz Kompania Węglowa S.A. Oferta Kompanii Węglowej S.A. dla sektora ciepłownictwa Rynek Ciepła Systemowego IV Puławy, 10-12 luty 2015 r. 1 Schemat przedstawiający zmiany restrukturyzacyjne

Bardziej szczegółowo

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO Strategia Działania dotyczące energetyki są zgodne z załoŝeniami odnowionej Strategii Lizbońskiej UE i Narodowej Strategii Spójności

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczne konsekwencje wyborów scenariuszy energetycznych. dr Maciej Bukowski Warszawski Instytut Studiów Ekonomicznych

Ekonomiczne konsekwencje wyborów scenariuszy energetycznych. dr Maciej Bukowski Warszawski Instytut Studiów Ekonomicznych Ekonomiczne konsekwencje wyborów scenariuszy energetycznych dr Maciej Bukowski Warszawski Instytut Studiów Ekonomicznych ENERGETYCZNE DYLEMATY POLSKI Potencjał krajowych zasobów Wielkoskalowa generacja

Bardziej szczegółowo

Energia odnawialna a budownictwo wymagania prawne w Polsce i UE

Energia odnawialna a budownictwo wymagania prawne w Polsce i UE Energia odnawialna a budownictwo wymagania prawne w Polsce i UE dr inŝ. Krystian Kurowski Laboratorium Badawcze Kolektorów Słonecznych przy Instytucie Paliw i Energii Odnawialnej 1 zakłada zwiększenie

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWICZNE WYKORZYSTANIE WĘGLA W TECHNOLOGII CHEMICZNEJ

PERSPEKTYWICZNE WYKORZYSTANIE WĘGLA W TECHNOLOGII CHEMICZNEJ PERSPEKTYWICZNE WYKORZYSTANIE WĘGLA W TECHNOLOGII CHEMICZNEJ SEMINARIUM STAN I PERSPEKTYWY ROZWOJU PRZEMYSŁU U CHEMICZNEGO W POLSCE Marek Ściążko WARSZAWA 15 MAJA 2012 1/23 STRATEGIA działalno alności

Bardziej szczegółowo

Polskie ciepłownictwo systemowe ad 2013

Polskie ciepłownictwo systemowe ad 2013 Polskie ciepłownictwo systemowe ad 2013 Stabilne podwaliny dla przyszłego porządku ciepłowniczego Bogusław Regulski Wiceprezes Zarządu IGCP Debata : Narodowa Mapa Ciepła - Warszawa 22 listopada 2013 Struktura

Bardziej szczegółowo

PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ

PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ PROF. DR HAB. INŻ. ANTONI TAJDUŚ Kraje dynamicznie rozwijające produkcję kraje Azji Południowo-wschodniej : Chiny, Indonezja, Indie, Wietnam,. Kraje o niewielkim wzroście i o stabilnej produkcji USA, RPA,

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA PODSTAWOWYCH POJĘĆ. Energia pierwotna energia czerpana w postaci nieodnawialnej i odnawialnej

OBJAŚNIENIA PODSTAWOWYCH POJĘĆ. Energia pierwotna energia czerpana w postaci nieodnawialnej i odnawialnej OBJAŚNIENIA PODSTAWOWYCH POJĘĆ Energia pierwotna energia czerpana w postaci nieodnawialnej i odnawialnej Energia nieodnawialna energia chemiczna paliw stałych, ciekłych i gazowych oraz energia paliw rozszczepialnych

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ, Plac Trzech Krzyży 3/5, 00-507 Warszawa GAZ-3

MINISTERSTWO GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ, Plac Trzech Krzyży 3/5, 00-507 Warszawa GAZ-3 MINISTERSTWO GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ, Plac Trzech Krzyży 3/5, 00-507 Warszawa Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej Numer identyfikacyjny - REGON GAZ-3 Sprawozdanie o działalności przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

PODZIĘKOWANIA... BŁĄD! NIE ZDEFINIOWANO ZAKŁADKI. PRZEDMOWA... BŁĄD! NIE ZDEFINIOWANO ZAKŁADKI. 3.1 WPROWADZENIE... BŁĄD! NIE ZDEFINIOWANO ZAKŁADKI.

PODZIĘKOWANIA... BŁĄD! NIE ZDEFINIOWANO ZAKŁADKI. PRZEDMOWA... BŁĄD! NIE ZDEFINIOWANO ZAKŁADKI. 3.1 WPROWADZENIE... BŁĄD! NIE ZDEFINIOWANO ZAKŁADKI. Spis treści PODZIĘKOWANIA... BŁĄD! NIE PRZEDMOWA... BŁĄD! NIE WPROWADZENIE... BŁĄD! NIE ROZDZIAŁ 1... BŁĄD! NIE RYNEK GAZU ZIEMNEGO ZASADY FUNKCJONOWANIA.... BŁĄD! NIE 1.1. RYNEK GAZU ZIEMNEGO ZMIANY STRUKTURALNE

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce Paweł Pikus Wydział Gazu Ziemnego, Departament Ropy i Gazu VII Forum Obrotu 2014 09-11.06.2014 r., Stare

Bardziej szczegółowo

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Konferencja FORUM WYKONAWCY Janusz Starościk - KOMFORT INTERNATIONAL/SPIUG, Wrocław, 21 kwiecień 2015 13/04/2015 Internal Komfort

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

Prawo Energetyczne I Inne Ustawy Dotyczące Energetyki Kogeneracja Skuteczność Nowelizacji I Konieczność

Prawo Energetyczne I Inne Ustawy Dotyczące Energetyki Kogeneracja Skuteczność Nowelizacji I Konieczność Prawo Energetyczne I Inne Ustawy Dotyczące Energetyki Kogeneracja Skuteczność Nowelizacji I Konieczność dr inż. Janusz Ryk Polskie Towarzystwo Elektrociepłowni Zawodowych II Ogólnopolska Konferencja Polska

Bardziej szczegółowo

Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej. Plan działań na rzecz zrównoważonej energii

Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej. Plan działań na rzecz zrównoważonej energii Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej oraz Plan działań na rzecz zrównoważonej energii jako elementy planowania energetycznego w gminie Łukasz Polakowski 1 SEAP Sustainable Energy Action

Bardziej szczegółowo

Ciepło systemowe wyzwania panel komentatorów

Ciepło systemowe wyzwania panel komentatorów Ciepło systemowe wyzwania panel komentatorów Cztery obszary wyzwań I. Kogeneracja Efektywność energetyczna II. Ochrona powietrza ( IED, BAT, ETS, MCP, CAFE ) III. Perspektywy finansowania przedsięwzięć

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Ryszard Tokarski Prezes Zarządu Spółki EKOPLUS Kraków. Kraków, 14 stycznia 2010

Ryszard Tokarski Prezes Zarządu Spółki EKOPLUS Kraków. Kraków, 14 stycznia 2010 Ryszard Tokarski Prezes Zarządu Spółki EKOPLUS Kraków Kraków, 14 stycznia 2010 3 Ciepło sieciowe z kogeneracji Efektywny energetycznie produkt spełniający oczekiwania klientów 4 Ekoplus Sp. z o.o. Naszym

Bardziej szczegółowo

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Kwiecień 2013 Katarzyna Bednarz Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Jedną z najważniejszych cech polskiego sektora energetycznego jest struktura produkcji

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY ROZWOJU ENERGETYKI W WOJ. POMORSKIM

PERSPEKTYWY ROZWOJU ENERGETYKI W WOJ. POMORSKIM PERSPEKTYWY ROZWOJU ENERGETYKI W WOJ. POMORSKIM podstawowe założenia Dąbie 13-14.06.2013 2013-06-24 1 Dokumenty Strategiczne Program rozwoju elektroenergetyki z uwzględnieniem źródeł odnawialnych w Województwie

Bardziej szczegółowo

Strategia stabilnego rozwoju Grupy Polimex-Mostostal

Strategia stabilnego rozwoju Grupy Polimex-Mostostal Warszawa, 31 sierpnia 2015 r. Strategia stabilnego rozwoju Grupy Polimex-Mostostal Osiągnięcie pozycji wiodącej polskiej firmy budownictwa przemysłowego, wykorzystującej w pełni potencjał modelu wykonawcy

Bardziej szczegółowo

Kompleksowe podejście do rozwoju systemów ciepłowniczych

Kompleksowe podejście do rozwoju systemów ciepłowniczych 1 Kompleksowe podejście do rozwoju systemów ciepłowniczych Daniel Roch Szymon Pająk ENERGOPOMIAR Sp. z o.o., Zakład Techniki Cieplnej Plan prezentacji 1. Aspekty kompleksowego podejścia do rozwoju systemu

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty czwarty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Przewrotny rynek zielonych certyfikatów

Przewrotny rynek zielonych certyfikatów Przewrotny rynek zielonych certyfikatów Autor: Maciej Flakowicz, Agencja Rynku Energii, Warszawa ( Czysta Energia nr 4/2013) Niestabilne ceny praw majątkowych do świadectw pochodzenia OZE dowodzą, że polski

Bardziej szczegółowo

Krok 1 Dane ogólne Rys. 1 Dane ogólne

Krok 1 Dane ogólne Rys. 1 Dane ogólne Poniższy przykład ilustruje w jaki sposób można przeprowadzić analizę technicznoekonomiczną zastosowania w budynku jednorodzinnym systemu grzewczego opartego o konwencjonalne źródło ciepła - kocioł gazowy

Bardziej szczegółowo

1. Doświadczenia międzynarodowe. 2. Ramy czasowe analizy i scenariusze symulacyjne

1. Doświadczenia międzynarodowe. 2. Ramy czasowe analizy i scenariusze symulacyjne Wpływ organizacji Mistrzostw Europy w piłce nożnej UEFA EURO 2012 TM na polską gospodarkę podsumowanie aktualizacji wyników badań zleconych przez spółkę celową Ministra Sportu i Turystyki, PL.2012 Sp.

Bardziej szczegółowo

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r.

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r. Opracowanie: Wydział Analiz Sektora Bankowego Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 201 r. W dniu 22 marca

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe PGNiG S.A. 1 kwartał 2006 r.

Wyniki finansowe PGNiG S.A. 1 kwartał 2006 r. Wyniki finansowe PGNiG S.A. 1 kwartał 26 r. Podstawowe wyniki finansowe Przychody ze sprzedaży Zysk brutto Zysk netto EBITDA (leasing) * 18 PLNm GK PGNiG S.A. w mln, MSSF Wyniki GK PGNiG S.A. 1437 1171

Bardziej szczegółowo

Wypieranie CO 2 z obszaru energetyki WEK za pomocą technologii OZE/URE. Paweł Kucharczyk Pawel.Kucharczyk@polsl.pl. Gliwice, 28 czerwca 2011 r.

Wypieranie CO 2 z obszaru energetyki WEK za pomocą technologii OZE/URE. Paweł Kucharczyk Pawel.Kucharczyk@polsl.pl. Gliwice, 28 czerwca 2011 r. Politechnika Śląska Instytut Elektroenergetyki i Sterowania Układów Wypieranie CO 2 z obszaru energetyki WEK za pomocą technologii OZE/URE Paweł Kucharczyk Pawel.Kucharczyk@polsl.pl Gliwice, 28 czerwca

Bardziej szczegółowo

Wieloletnia Prognoza Finansowa 2012-2020 SPIS TREŚCI

Wieloletnia Prognoza Finansowa 2012-2020 SPIS TREŚCI OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI W WIELOLETNIEJ PROGNOZIE FINANSOWEJ GMINY KOLBUSZOWA NA LATA 2012-2020 1 SPIS TREŚCI 1. Wstęp... 3 2. Założenia do Wieloletniej Prognozy Finansowej... 4 2.1. Założenia makroekonomiczne...

Bardziej szczegółowo

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 Informacje ogólne ISO 50001 to standard umożliwiający ustanowienie systemu i procesów niezbędnych do osiągnięcia poprawy efektywności energetycznej.

Bardziej szczegółowo

Znaczenie gazu łupkowego dla Polski i Lubelszczyzny Aspekty ekonomiczne i społeczne. Dr Stanisław Cios Ministerstwo Spraw Zagranicznych

Znaczenie gazu łupkowego dla Polski i Lubelszczyzny Aspekty ekonomiczne i społeczne. Dr Stanisław Cios Ministerstwo Spraw Zagranicznych Znaczenie gazu łupkowego dla Polski i Lubelszczyzny Aspekty ekonomiczne i społeczne Dr Stanisław Cios Ministerstwo Spraw Zagranicznych Nieco historii Instalacje naftowe w Polsce, początek XX w. Nieco historii

Bardziej szczegółowo

URE. Warszawa, dnia 22 września 2014 r.

URE. Warszawa, dnia 22 września 2014 r. URE Instrukcja wypełniania Załącznika nr 1 do formularza Opis techniczno - ekonomiczny projektowanej inwestycji w zakresie wytwarzania energii elektrycznej w wysokosprawnej kogeneracji - Analiza finansowa

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

Otoczenie rynkowe. Otoczenie międzynarodowe. Grupa LOTOS w 2008 roku Otoczenie rynkowe

Otoczenie rynkowe. Otoczenie międzynarodowe. Grupa LOTOS w 2008 roku Otoczenie rynkowe Otoczenie międzynarodowe Globalne wskaźniki ekonomiczne pokazują, że rok 2008 był kolejnym okresem wzrostu gospodarczego. Jednak charakter tego wzrostu nie był jednolity - już na początku roku wystąpiły

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE DANII

BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE DANII BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE DANII Prof. dr hab. inż. Maciej Kaliski Dr Paweł Frączek Nałęczów, czerwiec 2015 Cele opracowania Omówienie istoty bezpieczeństwa energetycznego kraju Charakterystyka współczesnej

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz W2 Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska W2. Zasoby i zużycie gazu ziemnego w świecie i Polsce

Bardziej szczegółowo

Wojciech Piskorski Prezes Zarządu Carbon Engineering sp. z o.o. 27/09/2010 1

Wojciech Piskorski Prezes Zarządu Carbon Engineering sp. z o.o. 27/09/2010 1 PRAKTYCZNE ASPEKTY OBLICZANIA REDUKCJI EMISJI NA POTRZEBY PROJEKTÓW WYKORZYSTUJĄCYCH DOFINANSOWANIE Z SYSTEMU ZIELONYCH INWESTYCJI W RAMACH PROGRAMU PRIORYTETOWEGO ZARZĄDZANIE ENERGIĄ W BUDYNKACH UŻYTECZNOŚCI

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018.

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018. OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018. Obowiązek opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej w skrócie WPF wynika z art. 230 Ustawy z dnia 27 sierpnia 2009

Bardziej szczegółowo

Rynek gazu w Polsce. Warszawa. 30 czerwca 2011

Rynek gazu w Polsce. Warszawa. 30 czerwca 2011 Rynek gazu w Polsce Warszawa 30 czerwca 2011 Agenda 1. Otoczenie regulacyjne w Polsce 2. Perspektywy rozwoju rynku gazu w Polsce Page 2 1. Otoczenie regulacyjne w Polsce ramy regulacyjne Rynek gazu ziemnego

Bardziej szczegółowo

Kolejny kolor - białe certyfikaty. Od energii odnawialnej do zrównoważonego rozwoju energetycznego.

Kolejny kolor - białe certyfikaty. Od energii odnawialnej do zrównoważonego rozwoju energetycznego. Kolejny kolor - białe certyfikaty. Od energii odnawialnej do zrównoważonego rozwoju energetycznego. Białe certyfikaty Debata - Procesy Inwestycyjne Warszawa, 26 września 2007 r. www.ptce.pl Tomasz Wieczorek

Bardziej szczegółowo

Proces informowania przedstawicieli pracowników i przeprowadzania z nimi konsultacji w zakresie efektywnego wykorzystania zasobów w europejskim

Proces informowania przedstawicieli pracowników i przeprowadzania z nimi konsultacji w zakresie efektywnego wykorzystania zasobów w europejskim Proces informowania przedstawicieli pracowników i przeprowadzania z nimi konsultacji w zakresie efektywnego wykorzystania zasobów w europejskim przemyśle stalowym Wnioski i zalecenia Kwiecień 2015 1 Przypomnienie

Bardziej szczegółowo

PROJEKCJE MAKROEKONOMICZNE EKSPERTÓW EUROSYSTEMU DLA OBSZARU EURO

PROJEKCJE MAKROEKONOMICZNE EKSPERTÓW EUROSYSTEMU DLA OBSZARU EURO PROJEKCJE MAKROEKONOMICZNE EKSPERTÓW EUROSYSTEMU DLA OBSZARU EURO Eksperci Eurosystemu opracowali projekcje rozwoju sytuacji makroekonomicznej w obszarze euro na podstawie informacji dostępnych na dzień

Bardziej szczegółowo

51 Informacja przeznaczona wyłącznie na użytek wewnętrzny PG

51 Informacja przeznaczona wyłącznie na użytek wewnętrzny PG 51 DO 2020 DO 2050 Obniżenie emisji CO2 (w stosunku do roku bazowego 1990) Obniżenie pierwotnego zużycia energii (w stosunku do roku bazowego 2008) Obniżenie zużycia energii elektrycznej (w stosunku do

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA WYBORU PRZEDSIĘWZIĘĆ

KRYTERIA WYBORU PRZEDSIĘWZIĘĆ Załącznik do uchwały Nr -2015 Rady Nadzorczej WFOŚiGW w Krakowie z dnia 30 stycznia 2015 r. KRYTERIA WYBORU PRZEDSIĘWZIĘĆ FINANSOWANYCH ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

WFOŚiGW w Katowicach jako instrument wspierania efektywności energetycznej oraz wdrażania odnawialnych źródeł energii. Katowice, 16 grudnia 2014 roku

WFOŚiGW w Katowicach jako instrument wspierania efektywności energetycznej oraz wdrażania odnawialnych źródeł energii. Katowice, 16 grudnia 2014 roku WFOŚiGW w Katowicach jako instrument wspierania efektywności energetycznej oraz wdrażania odnawialnych źródeł energii Katowice, 16 grudnia 2014 roku Wojewódzki Fundusz Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska

Bardziej szczegółowo

Realizacja Ustawy o efektywności energetycznej

Realizacja Ustawy o efektywności energetycznej Realizacja Ustawy o efektywności energetycznej RYSZARD FRANCUZ VIII KONFERENCJA ENERGETYKA PRZYGRANICZA POLSKI I NIEMIEC DOŚWIADCZENIA I PERSPEKTYWY Sulechów, 18 listopada 2011 r. 1 I. Geneza ustawy o

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNOŚC ENERGETYCZNA I NISKOEMISYJNE CIEPŁO DLA POLSKICH MIAST

EFEKTYWNOŚC ENERGETYCZNA I NISKOEMISYJNE CIEPŁO DLA POLSKICH MIAST EFEKTYWNOŚC ENERGETYCZNA I NISKOEMISYJNE CIEPŁO DLA POLSKICH MIAST dr Maciej Bukowski Warszawski Instytut Studiów Ekonomicznych kg na osobę OGRZEWANIE BUDYNKÓW A EMISJE ZANIECZYSZCZEŃ Emisje zanieczyszczeń

Bardziej szczegółowo

Grupa G.C.E. PROFITIA Management Consultants. Możliwości współpracy zwiększanie efektywności energetycznej

Grupa G.C.E. PROFITIA Management Consultants. Możliwości współpracy zwiększanie efektywności energetycznej Grupa G.C.E. PROFITIA Management Consultants Możliwości współpracy zwiększanie efektywności energetycznej Agenda Prezentacja GCE jako partnera w zakresie efektywności energetycznej Potrzeba zwiększania

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT PRASOWY LW BOGDANKA S.A. PO I KWARTALE 2014 ROKU: WZROST WYDOBYCIA I SOLIDNE WYNIKI FINANSOWE POMIMO TRUDNYCH WARUNKÓW RYNKOWYCH

KOMUNIKAT PRASOWY LW BOGDANKA S.A. PO I KWARTALE 2014 ROKU: WZROST WYDOBYCIA I SOLIDNE WYNIKI FINANSOWE POMIMO TRUDNYCH WARUNKÓW RYNKOWYCH Bogdanka, 8 maja 2014 roku KOMUNIKAT PRASOWY LW BOGDANKA S.A. PO I KWARTALE 2014 ROKU: WZROST WYDOBYCIA I SOLIDNE WYNIKI FINANSOWE POMIMO TRUDNYCH WARUNKÓW RYNKOWYCH Grupa Kapitałowa Lubelskiego Węgla

Bardziej szczegółowo

liczbę osób zamieszkującą na terenie naszej gminy i odprowadzających podatek PIT. W zakresie pozostałych dochodów bieżących zaplanowano również

liczbę osób zamieszkującą na terenie naszej gminy i odprowadzających podatek PIT. W zakresie pozostałych dochodów bieżących zaplanowano również OBJAŚNIENIA przyjętych wartości przy opracowaniu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Strzyżewice na lata 2012 2018, tj. okres na który zostały zaciągnięte zobowiązania. WSTĘP Dokument pod nazwą Wieloletnia

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty drugi kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie transmisji danych oraz innych usług telefonii mobilnej w latach 2010-2014

Wykorzystanie transmisji danych oraz innych usług telefonii mobilnej w latach 2010-2014 + Wykorzystanie transmisji danych oraz innych usług telefonii mobilnej w latach 21-214 Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej Warszawa, sierpień 215 r. [mld MB] Poniższe zestawienia powstały w oparciu

Bardziej szczegółowo

Polska motoryzacja przyspiesza 2015-06-02 16:20:30

Polska motoryzacja przyspiesza 2015-06-02 16:20:30 Polska motoryzacja przyspiesza 2015-06-02 16:20:30 2 Liczba wyprodukowanych samochodów w 2015 r. przekroczy 600 tys. wobec ok. 580 tys. w 2014 roku - ocenił dla PAP Jakub Faryś, prezes Polskiego Związku

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zaopatrzenia Polski w czyste nośniki energii w perspektywie długookresowej

Scenariusz zaopatrzenia Polski w czyste nośniki energii w perspektywie długookresowej Scenariusz zaopatrzenia Polski w czyste nośniki energii w perspektywie długookresowej Wprowadzenie i prezentacja wyników do dalszej dyskusji Grzegorz Wiśniewski Instytut Energetyki Odnawialnej (EC BREC

Bardziej szczegółowo