POWIATOWY OŚRODEK DOSKONALENIA NAUCZYCIELI W WODZISŁAWIU ŚLĄSKIM BIULETYN METODYCZNY

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "POWIATOWY OŚRODEK DOSKONALENIA NAUCZYCIELI W WODZISŁAWIU ŚLĄSKIM BIULETYN METODYCZNY"

Transkrypt

1 POWIATOWY OŚRODEK DOSKONALENIA NAUCZYCIELI W WODZISŁAWIU ŚLĄSKIM BIULETYN METODYCZNY nr 1/(22) STYCZEŃ 2010

2 SPIS TREŚCI BIULETYN METODYCZNY nr 1 (22) STYCZEŃ str Joanna Zielińska Praca z dzieckiem z zaburzeniami zachowania i jego 5 rodzicami. Program profilaktyczny dla pedagoga i wychowawcy. Monika Fojcik W okowach stresu. 12 Katarzyna Hawel Uczeń w muzeum warsztaty dla polonistów. 21 Marek Krupa Scenariusz zajęć dydaktycznych w muzeum miejskim 22 w śorach. Alina Pająk Scenariusz zajęć dydaktycznych dla gimnazjum 26 w muzeum w Rybniku. Alina Pająk Scenariusz zajęć dydaktycznych dla gimnazjum 29 w muzeum w Raciborzu. Danuta Maćkowska Wychowanie i nauczanie integracyjne scenariusze lekcji dla klasy integracyjnej. Iwona Wojaczek, Beata Spakowska Bez niej świat byłby szary 32 Z. Herbert: Pudełko zwane wyobraźnią. Beata Godzwon, Justyna Adamek Powtórzenie i utrwalenie wiadomości z elektrostatyki. 42 Justyna Wąsowska Konspekt zajęć rewalidacji indywidualnej. Doskonalenie umiejętności budowania zdań pojedynczych rozwiniętych oraz rozpoznawania godzin na zegarze. 48

3 BIULETYN METODYCZNY nr 1 (22) STYCZEŃ Dorota Raczyńska, Joanna Sokół Gminny Konkurs Wiedzy Przyrodniczej. 53 Małgorzata Antończak Profilaktyka chorób układu krąŝenia scenariusz lekcji 64 dla gimnazjum. Maryla Tannenberg-Leśniok Własności funkcji liniowej scenariusz lekcji 72 dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej. Beata Rudnicka Powstanie Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej scenariusz lekcji historii dla technikum z wykorzystaniem metody dramy. Maria Firut Barwa naszej epoki przed Barwami Epok 85 w wierszu Jerzego Szymika Koncert Tiny Turner na styku tysiącleci. Teresa Pająk Szkoła Globalna w Zespole Szkół w Gogołowej. 89 Katarzyna Buśko, Marzena Wawrzyczek 2009 rok Juliusza Słowackiego. 90 Iwona Gardian, Ewa Dziuk Jeszcze raz o reformie programowej 93 Sprostowanie Redakcja Biuletynu Metodycznego informuje, Ŝe w numerze poprzednim (1/21 wrzesień 2009) zostało mylnie podane nazwisko autora tekstu: Tworzenie aplikacji z wykorzystaniem wizualnego środowiska programistycznego Borland C++ Builder. Autorem w/w tekstu jest pan Kornel Barteczko, nauczyciel Zespołu Szkół Technicznych w Wodzisławiu Śląskim. Za zaistniałą pomyłkę redakcja bardzo przeprasza.

4 BIULETYN METODYCZNY nr 1 (22) STYCZEŃ Od redakcji BieŜący numer Biuletynu Metodycznego PODN trafia do Państwa w połowie pierwszego roku obowiązywania nowej podstawy programowej. Wynikające stąd zmiany wywołują oŝywioną dyskusję w róŝnych środowiskach, nie tylko wśród pracowników oświaty. Jako szczególnie pozytywny fakt odbieramy docenienie naszego głosu dopominającego się od lat uwzględnienia w większym zakresie realnych, zróŝnicowanych moŝliwości uczniów jak równieŝ konieczności ściślejszego powiązania przekazywanych treści edukacyjnych z praktyką. Zmieniający się świat niesie nowe wyzwania zarówno wobec uczniów, rodziców jak i wobec nas nauczycieli. Szczególnie od szkoły oczekuje się umiejętności sprostania wynikającym stąd wyzwaniom. Wyrazem ich zrozumienia jest nieustająca aktywność w tworzeniu nowych rozwiązań edukacyjnych, mających z jednej strony integrować społecznie zindywidualizowane osobowości uczniów, z drugiej zaś umoŝliwiać im harmonijny rozwój na miarę jednostkowych moŝliwości i oczekiwań. Namacalnym efektem Waszych, drodzy nauczyciele, inicjatyw są treści zawarte w Biuletynie. Obejmują one miedzy innymi opracowania metodyków przydatne w pracy z dzieckiem z zaburzeniami zachowania oraz omówienia sposobów radzenia sobie z coraz powszechniejszym zjawiskiem stresu. UŜytecznym wsparciem dla nauczycieli mogą być scenariusze zajęć realizowanych w ramach bloków matematyczno przyrodniczego i humanistycznego. Do pedagogów obejmujących swą opieką uczniów niepełnosprawnych, zarówno w klasach integracyjnych jak i w rewalidacji indywidualnej, kierowane są scenariusze poświęcone zajęciom w klasach integracyjnych. Wyrazem otwarcia nowoczesnej szkoły na otoczenie jest z kolei zawarte w Biuletynie podsumowanie cyklu warsztatów realizowanych w muzeach regionu wodzisławskiego. Proponowane scenariusze i programy mogą być realizowane w ramach dodatkowych godzin pozalekcyjnych, do których zostaliśmy zobligowani w konsekwencji zaistniałych zmian. Ich akceptacja i realizacja wskazuje na Państwa zrozumienie dla szczególnej misji jaką w trudnych warunkach realizuje nauczyciel. W obliczu budzących obawy dynamicznych przeobraŝeń naszej szkoły, Ŝyczymy wszystkim Nauczycielom zadowolenia i satysfakcji z pracy z uczniem nawet wówczas, gdy nie owocuje ona spektakularnymi, doraźnymi sukcesami. Z doświadczenia wiemy, Ŝe największą wartość ma długotrwały i często niedoceniany wysiłek. To on właśnie staje się najcenniejszym zasobem, w jaki wyposaŝamy na całe Ŝycie naszego wychowanka. Dziękujemy Państwu za współpracę i zapraszamy wszystkich do dalszej aktywności w tworzeniu naszego Biuletynu. Joanna Zielińska

5 Joanna Zielińska BIULETYN METODYCZNY nr 1 (22) STYCZEŃ Praca z dzieckiem z zaburzeniami zachowania i jego rodzicami. Program profilaktyczny dla pedagoga i wychowawcy. Chcemy Państwu zaprezentować opracowany przez zespół pedagogów powiatu wodzisławskiego program terapeutyczny dla dzieci z zaburzeniami zachowania i jego rodziców. Program jest odpowiedzią na zapotrzebowanie pedagogów i nauczycieli szkół podstawowych szukających drogi dotarcia do swoich uczniów i ich rodziców. Stanowi okazję do bliŝszego poznania dziecka, zrozumienia jego problemów i odszukania przyczyny nieakceptowanych społecznie zachowań. Dla ucznia spotkania stanowią okazję do poznania siebie, swoich mocnych stron, przyjrzenia się trudnościom i ograniczeniom. Z kolei rodzic ma okazję odkryć w swoim dziecku grudki złota, uświadomić sobie, jak istotnym fundamentem trwałych, szkolnych i Ŝyciowych sukcesów ich dziecka jest kształtowanie konstruktywnych relacji pomiędzy rodzicem i dzieckiem a takŝe szkołą. Program obejmuje 10 spotkań z uczniem oraz pięć spotkań z rodzicami. WaŜne jest, aby spotkania z rodzicami odbywały się na przemian ze spotkaniami z dzieckiem. Zespół autorski: Joanna Zielińska - metodyk do spraw pomocy psychologiczno - pedagogicznej Karina Dragon - pedagog SP 3 Wodzisław Śląski Ewa Skrobol - pedagog SP 10 Wodzisław Śląski Ewa Chmielewska - pedagog SP 5 Wodzisław Śląski Maria Kiełkowska - pedagog SP Gołkowice Renata Matysiuk - pedagog SP3 Pszów Maria Dzidt - pedagog SP 8 Wodzisław Śląski Zachęcamy do zapoznania się ze scenariuszami pierwszych spotkań z uczniem i rodzicami. Pozostałe scenariusze będziemy zamieszczać w kolejnych numerach biuletynu. Program spotkań z dzieckiem z zaburzeniami zachowania Spotkanie I: Poznajmy się Pomoce dydaktyczne: arkusz papieru, mazaki, kredki, gry dydaktyczne, puzzle, magnetofon, płyta z muzyką relaksacyjną

6 BIULETYN METODYCZNY nr 1 (22) STYCZEŃ Ćw. 1 Nawiązanie kontaktu Zawarcie kontraktu. Poinformowanie dziecka, gdzie i o której godzinie będą odbywały się spotkania i jak będą one wyglądały. Cel ćwiczenia: ustalenie zasad pracy na zajęciach. Ćw. 2 Stały rytuał Przedstawienie trzech wariantów ćwiczenia, które będzie stałym rytuałem podczas kolejnych zajęć. Wariant I Na arkuszu papieru dziecko zapisuje farbami swoje imię. Następnie prowadzący informuje dziecko, Ŝe na kaŝdych zajęciach będziemy zaznaczali swoją obecność poprzez odbicie swojej dłoni. Wariant II Dziecko na arkuszu papieru (moŝe to być kartka z zeszytu) zaznacza swoją obecność odbiciem pieczątki. ( klasy I III ). Wariant III Dziecko wykonuje rysunek na dowolny temat. Prowadzący informuje dziecko o tym, iŝ wybrany przez niego wariant ćwiczenia powtarzany będzie na kaŝdych zajęciach. Cel: ćwiczenia: wdraŝanie do systematyczności, podkreślanie wagi obecności dziecka na zajęciach. Ćw. 3 Dobra zabawa Prowadzący przygotowuje gry dydaktyczne. Dziecko wybiera na kaŝdych zajęciach grę tylko z jednego obszaru: Obszar I - Obszar II - Obszar III - Obszar IV - Obszar V - puzzle, układanki - zabawy aktywizujące percepcję wzrokową i przestrzeń. zgadywanki np. Zagadki Smoka Obiboka.- zabawy uaktywniające percepcję słuchową. wyszywanki, przeplatanki- zabawy uaktywniające sprawność manualną oraz koordynację wzrokowo-ruchową. krzyŝówki, rebusy zabawy ruchowe np. ćwiczenia Paula Dennisona, budowanie

7 BIULETYN METODYCZNY nr 1 (22) STYCZEŃ piramid z ciała, cztery kąty itp. Zabawy usprawniające integrację ruchową. Dziecko na kaŝdych zajęciach podejmuje decyzję o wyborze gry. Cel ćwiczenia: podąŝanie za aktywnością dziecka, rozwój umiejętności podejmowania decyzji, usprawnianie percepcji wzrokowej, koordynacji wzrokoworuchowej. Ćw. 4 Bajka lub techniki relaksacyjne Prowadzący rozmawia z dzieckiem na temat jego ulubionych bajek, a następnie wybiera odpowiednią bajkę i czyta ją. Jeśli dziecko nie lubi słuchać bajek proponujemy mu zajęcia relaksacyjne: dziecko w wygodnej dla siebie pozycji słucha w ciszy muzyki. Cel ćwiczenia: nabywanie umiejętności relaksacji. Zakończenie zajęć: Nauczyciel pyta: Co było waŝne dla Ciebie na dzisiejszych zajęciach? Zadanie domowe: Dziecko przynosi swoje zdjęcie na kolejne zajęcia. Spotkanie II : Samopoznanie cz. I Pomoce dydaktyczne: farby, pędzel, arkusz szarego papieru, zdjęcie. Ćw. 1 Stały rytuał Na arkuszu papieru dziecko odbija swoją dłoń, tym samym zaznaczając swoją obecność (jeśli wybrało na pierwszym spotkaniu inny wariant ćwiczenia przeprowadzamy je zgodnie z wyborem ucznia). Cel ćwiczenia: - wdraŝanie do systematyczności, - podkreślenie wagi obecności dziecka na zajęciach. Ćw. 2 Samopoznanie Uczeń wspólnie z pedagogiem ogląda swoje zdjęcie przyniesione na zajęcia. Zachęcamy dziecko do krótkiej rozmowy i odpowiedzi na pytania:

8 BIULETYN METODYCZNY nr 1 (22) STYCZEŃ Czy podobasz się sobie na tym zdjęciu? - Dlaczego przyniosłeś akurat to zdjęcie? - Jaki jesteś na tym zdjęciu (ile masz lat, jak się wtedy czułeś)? - Gdzie i przez kogo to zdjęcie zostało zrobione? Wszystkie pytania staramy się koncentrować na dziecku, aby uświadomić mu, Ŝe to: jestem ja. Cel ćwiczenia: lepsze poznanie się, kształtowanie pozytywnego wizerunku samego siebie. Ćw. 3 Portret Malowanie siebie Dziecko kładzie się na szarym arkuszu papieru, a pedagog rysuje jego kontury. Następnie uczeń w dowolny sposób zamalowuje siebie farbami. Cel ćwiczenia: rozwój ekspresji twórczej. refleksja nad pytaniem: jaki jestem? Ćw. 4 Relaksacja Włączamy muzykę relaksacyjną. Zachęcamy dziecko do zamknięcia oczu, ale jeśli sprawia mu to trudność, nie nalegamy. Nie dotykamy dziecka w trakcie relaksacji. Pedagog czyta bajkę. Cel ćwiczenia: nabywanie umiejętności relaksacji, przeŝywanie empatii. Ćw. 5 Mój wybór Uczeń sam decyduje o wyborze aktywności. Jak na poprzednich zajęciach moŝe układać puzzle, grać w gry dydaktyczne, rozwiązywać rebusy. Cel ćwiczenia: podąŝanie za aktywnością dziecka, rozwój umiejętności podejmowania decyzji. Zakończenie zajęć: Co było waŝne dla Ciebie na dzisiejszych zajęciach?

9 BIULETYN METODYCZNY nr 1 (22) STYCZEŃ Program spotkania z rodzicami dziecka z zaburzeniami zachowania Spotkanie I: Wywiad Po przywitaniu rodzica pytamy go: W czym mogę Pani / Panu pomóc? Wywiad przeprowadzamy w obecności tylko rodzica. WYWIAD Z RODZICAMI 1. Nazwisko i imię 2. Data urodzenia szkoła, klasa 3. Adres domowy.. 4. Kto przeprowadza wywiad 5. Dane o rodzinie: a) ojciec imię. wiek.. miejsce pracy... stan zdrowia (przewlekłe choroby utrudniające Ŝycie)... b) matka imię...wiek.. miejsce pracy stan zdrowia (przewlekłe choroby utrudniające Ŝycie)... c) rodzeństwo: imię.. wiek.. szkoła/zawód. stan zdrowia imię.. wiek.. szkoła/zawód stan zdrowia imię.. wiek.. szkoła/zawód. stan zdrowia 6. Struktura rodziny (pełna, rozbita, zrekonstruowana, zstępcza, matka samotna, ojciec samotny, konkubinat)..

10 BIULETYN METODYCZNY nr 1 (22) STYCZEŃ Atmosfera domowa (poŝycie rodziców, stosunki domowe, problemy w rodzinie- alkohol, przemoc, ubóstwo) Sytuacja materialna (dobra, przeciętna, zła) Rozwój dziecka: ciąŝa (przebieg, leki, zagroŝenia)... poród (ilość punktów Appgar). kiedy dziecko zaczęło mówić?. rozwój ruchowy (kiedy zaczęło siadać, chodzić)... czy dziecko było pod opieką innych osób? Przedszkole czy dziecko chodziło do przedszkola?... w jakim wieku dziecko trafiło do przedszkola?... jak funkcjonowało w grupie?... czy potrafiło bawić się z innymi dziećmi?... czy były zgłaszane przez nauczyciela niepokojące zachowania dziecka?... czy dziecko było zgłaszane do Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej?... czy jest pod opieką lekarza specjalisty? Szkoła, postępy w nauce jaka jest sytuacja szkolna ucznia?... czego matka dowiedziała się podczas rozmowy z wychowawcą?... które przedmioty lubi uczeń?

11 BIULETYN METODYCZNY nr 1 (22) STYCZEŃ które przedmioty odrabia najpierw, a które na samym końcu?... które przedmioty sprawiają uczniowi trudności?... czy chętnie odrabia lekcje?... kto pomaga dziecku w lekcjach?... czy uczeń powtarzał klasę?... co Pan/Pani sądzi o zachowaniu dziecka w szkole?... cechy charakterystyczne dziecka (Ŝywy, spokojny, wesoły, smutny, posłuszny, nieposłuszny, samodzielny, niesamodzielny, nieśmiały, pewny siebie, ambitny)... czym dziecko się interesuje?... jak wyglądają stosunki dziecka z rodzeństwem? System wychowania w rodzinie jakie kary są stosowane w domu?... czy rodzice są zgodni w stosowaniu kar?... jak dziecko reaguje na kary?... czy rodzice stosują pochwały, nagrody?... jak dziecko reaguje na pochwały, nagrody?... jak dziecko spędza wolny czas?... z kim spędza wolny czas?... czy rodzice znają kolegów dziecka?... czy dziecko ma swój pokój lub miejsce do nauki?...

12 BIULETYN METODYCZNY nr 1 (22) STYCZEŃ czy śpi samo, czy śpi spokojnie, czy się moczy?... czy jest jeszcze coś, o co nie zapytaliśmy, a Pan/ Pani chciałby o tym opowiedzieć?... czy są takie sytuacje, w których dziecko nie zachowuje się źle?... Kontrakt Prowadzący przedstawia program spotkań: cel spotkań z uczniem, dokładnie omawia załoŝenia, tematykę zajęć oraz czas trwania spotkań. Zawarcie kontraktu z rodzicem 1. WyraŜam zgodę na uczestnictwo mojego (mojej) syna (córki) w zajęciach z pedagogiem szkolnym, nauczycielem. 2. Zostałem (łam) zapoznany (na) z programem spotkań. 3. Zobowiązuję się dopilnować moje dziecko, aby regularnie uczestniczyło w zajęciach. 4. Powiadomię pedagoga szkolnego bądź wychowawcę o nieobecności mojego dziecka na zajęciach. 5. Będę uczestniczył (ła) w czterech spotkaniach z pedagogiem w wyznaczonym terminie. 6. Będę starał (ła) się wykonywać zadania domowe. Podpis Rodzica Kolejne scenariusze z tej serii prezentowane będą w następnych numerach Biuletynu Metodycznego. Zapraszamy do współpracy i śledzenia całości cyklu. Monika Fojcik W okowach stresu. "Ludzka psychika pomieści i przyjmie wszystko, ale nie wszystko wytrzyma." Erich Fromm W niniejszym opracowaniu przytaczam Państwu podstawową wiedzę dotyczącą stresu, a takŝe propozycje ćwiczeń relaksacyjnych do wykorzystania w pracy z uczniem jak równieŝ przez Was samych. Do czego szczerze zachęcam.

13 BIULETYN METODYCZNY nr 1 (22) STYCZEŃ Stres - jest wszędzie, stał się wrogiem publicznym numer jeden. Jest z nami od momentu narodzin, i towarzyszy nam w wielu sytuacjach waŝnych i mniej waŝnych. Nie sposób się go całkowicie pozbyć ani polubić. MoŜna by go nazwać przyprawą Ŝycia. Dlatego warto poznać bliŝej tego nieuniknionego druha, aby łatwiej było z nim Ŝyć, aby móc go zaakceptować i nauczyć się nad nim panować. Dotyka wszystkich, zarówno dorosłych jak i dzieci, nas nauczycieli, jak i naszych uczniów. Pojęcie stresu wprowadzone zostało do uŝycia przez Hansa Hugona Selye'a, który badaniu tego zjawiska poświęcił 50 lat pracy naukowej. Czym jest stres? Istnieje kilka definicji stresu, które moŝna ująć w trzy podstawowe kategorie: Stres, jako bodziec - przykry, przeszkadzający i odrywający od aktywności: ta kategoria próbuje opisać róŝnorodne, nieprzyjemne sytuacje wywołujące stres, np. hałas w miejscu pracy, przykre wydarzenie wydalenia z pracy lub choroba. Stres, jako reakcja na przykry bodziec ze środowiska zewnętrznego: ta kategoria próbuje opisać reakcje, które pojawiają się w ciele i umyśle człowieka w odpowiedzi na nieprzyjemne sytuacje, np. gorsze wykonanie zadania. Stres, jako dynamiczna relacja pomiędzy człowiekiem, a otoczeniem relacja, która moŝe być oceniana przez jednostkę albo, jako wymagająca określonego wysiłku adaptacyjnego, albo przekraczająca moŝliwości jej sprostania. Czynniki stresogenne mogą być: zewnętrzne - presja środowiska, przytłaczająca ilość zajęć, zmiana szkoły lub mieszkania, złe warunki pracy, monotonia pracy wewnętrzne (tkwiące w jednostce) - nierealistyczne oczekiwania, brak poczucia sprawowania kontroli, przynaleŝności, kwalifikacji, przesądy, kompleksy, nieodpowiednie nawyki. Dr Hans Selye podkreśla, Ŝe stres jest normalną reakcją biologiczną kaŝdego organizmu - normalnym fizjologicznym zjawiskiem związanym z procesami Ŝycia. Brak reakcji stresowej oznacza śmierć organizmu. Stres towarzyszy kaŝdemu z nas. Jest naturalną reakcją na codzienne wyzwania i Ŝyciowe zmiany - nie tylko negatywne, ale i pozytywne. Stresujący jest zarówno egzamin na studia jak i obrona pracy dyplomowej, ale równieŝ pierwszy dzień w pracy oraz jej utrata. Jednym ze sposobów na udane Ŝycie jest umiejętne radzenie sobie ze stresem. To nie sam stres jest niebezpieczny dla człowieka, ale to jak na niego reagujemy. Bardzo często stres jest wywoływany poprzez negatywne myślenie. Jeśli interpretujemy nową sytuację myśląc, "na pewno sobie nie poradzę", wtedy istnieje znacznie mniejsza szansa na efektywne zadziałanie, niŝ gdy postrzegamy nową sytuację, jako taką, z którą moŝna sobie poradzić. Pewien optymalny poziom stresu jest niezbędny dla efektywnego funkcjonowania

14 BIULETYN METODYCZNY nr 1 (22) STYCZEŃ człowieka. Zbyt niski poziom stresu powoduje spadek motywacji, apatię i znudzenie. Zbyt wysoki - napięcie, trudności z koncentracją, lęk i zamęt w głowie, fizyczne zmęczenie, zwolnienie refleksu., Według dr Hansa Selye oddziaływanie wielu bodźców odczuwamy, jako przyjemne (ekscytujące) albo, jako nieprzyjemne, ale nieprzekraczające pewnej granicy. Zjawisko to nazywamy eustresem. Eustres jest potrzebny - pobudzając nas wzmacnia nasze reakcje, podnosi próg naszej reaktywności. UmoŜliwia skuteczne działanie. KaŜdy z nas potrzebuje niezbędnego poziomu stymulacji, by móc sprostać wyzwaniom i reagować odpowiednio do sytuacji, w jakiej się znajduje. Określa konieczną aktywizację organizmu, bez której nie moglibyśmy mieć Ŝadnych osiągnięć. Np. sportowiec przed walką przeŝywa stres, który aktywizuje wszystkie jego siły do walki i umoŝliwia mu zwycięstwo. Gdy osiąga cel - organizm wycisza się, uspokaja. Eustres jest, więc stresem pozytywnym. Negatywny jest dopiero taki strumień bodźców, który przekracza pewną granicę naszej indywidualnej wytrzymałości. Zjawisko to nosi nazwę dystresu. Blokuje on koncentrację, negatywnie wpływa na wytrzymałość i kreatywność. Np. uczeń, który nie przygotował się do egzaminu, w obawie, Ŝe nie podoła zadaniu, wpada w stres: nie moŝe się skoncentrować na pytaniach, ma "gonitwę myśli", popełnia bardzo proste błędy, kołacze mu serce, drŝą mięśnie, Ŝołądek odmawia posłuszeństwa. W efekcie nie zdaje on egzaminu, czyli nie osiąga celu i nie rozładowuje napięcia. To nierozładowane napięcie prowadzi z kolei między innymi do zaburzeń snu, niepokoju, obniŝenia nastroju lub zachowań agresywnych. Neustres natomiast to bodziec dla danej osoby neutralny w działaniu, chociaŝ dla innych moŝe być eustresowy lub dystresowy. Stres zbyt długotrwały przyczynia się do rozwoju zaburzeń psychicznych, przede wszystkim takich jak: zaburzenia lękowe (nerwicowe) i depresyjne, stres zbyt

15 BIULETYN METODYCZNY nr 1 (22) STYCZEŃ silny, traumatyczny stwarza ryzyko PTSD (zespołu stresu pourazowego) oraz w szczególnych przypadkach zaburzeń osobowości. Fazy stresu: Wg Selye'go stres przebiega w następujących fazach: Faza alarmowa. Początkowa, alarmowa reakcja zaskoczenia i niepokoju z powodu niedoświadczenia i konfrontacji z nową sytuacja. WyróŜniamy w niej dwie subfazy: - Stadium szoku - spadek ciśnienia, temperatury - Stadium przeciwdziałania szokowi - podjęcie przez organizm aktywnych wysiłków obronnych, wzrost ciśnienia krwi, temperatury ciała. Faza przystosowania (odporności). Organizm uczy się skutecznie i bez nadmiernych zaburzeń radzić sobie ze stresorem. Jeśli organizm poradzi sobie z trudną sytuacją wszystko wraca do normy. W innym wypadku następuje trzecia faza. Faza wyczerpania. Stałe pobudzenie całego organizmu (przewlekły stres) prowadzi do wyczerpania zasobów odpornościowych, co moŝe prowadzić do chorób psychosomatycznych. W szczególnych wypadkach prowadzi nawet do śmierci. Oddziaływanie stresu wszyscy rozpoznajemy w podobny sposób: - suchość w ustach, - szum w głowie, - spocone dłonie, - dziwne odczucia w brzuchu czy sercu, - zgrzytanie zębami, zaciśnięte szczęki, - niemoŝliwość usiedzenia w miejscu, - problemy ze snem, - uczucie niepokoju, - brak apetytu lub nadmierny apetyt, - obgryzanie paznokci, podrygiwanie nogą, - przesadne palenie tytoniu, naduŝywanie alkoholu, - płacz bez wyraźnej przyczyny. Oto główne przyczyny stresu: Stres biologiczny: doświadczamy go w sytuacjach zagroŝenia Ŝycia lub zdrowia. Organizm uwalnia wówczas duŝe ilości adrenaliny- hormonu, który wywołuje pełną mobilizację strategicznych narządów, które mają do spełnienie niebagatelną rolę, określaną w języku hormonalnym walcz lub uciekaj. Zapewne niejednokrotnie doświadczaliście tych zmian, które zwykliśmy nazywać strachem. W sytuacjach, w których liczy się siła

16 BIULETYN METODYCZNY nr 1 (22) STYCZEŃ lub wytrzymałość, stres poprzez wzrost wydzielania adrenaliny pomaga nam lepiej, efektywniej działać. Kiedy natomiast liczy się precyzja ruchów i skupienie, warto umieć wyeliminować wpływ zwiększonego wydzielania adrenaliny. Wzrost wydzielania adrenaliny wpływa na wysoką wydolność w pracy i warunkuje zdolność do intensywnego wysiłku w krótkich odcinkach czasu. Natomiast długotrwałe oddziaływanie zwiększonej dawki adrenaliny prowadzi do zmian chorobowych w organizmie, zaś, kiedy stan skrajnego pobudzenia przedłuŝa się, moŝe dojść do śmierci. Stres psychologiczny: pojawia się wskutek lęku przed utratą kontroli lub przed wymaganiami, które postrzegamy, jako przerastające nasze moŝliwości. MoŜe wywoływać go pośpiech czy problemy w relacjach z partnerem. Inne jeszcze cechy osobowości mogą generować stres, są to: Perfekcjonizm - przyjmujemy niezwykle wysokie standardy, którym bardzo trudno jest sprostać, a to w konsekwencji wywołuje stres; Nadmierna troska o innych kosztem siebie, szczególnie przy braku wzajemności ze strony osób otaczanych, atencją moŝe prowadzić do uczucia rozŝalenia i w konsekwencji stresu; Środowisko i praca, jako źródło stresu: Niekiedy nasze otoczenie i praca wywołują nieprzyjemne odczucia i w efekcie stanowią źródło stresu. Warto, zatem zastanowić się, jakie składowe naszego otoczenia mogą prowadzić do dyskomfortu: RóŜnorodne czynniki wchodzące w skład naszego środowiska, czy otoczenia, mogą generować stres. Nieprzyjemnymi bodźcami mogą być: - tłok, ograniczone poczucie prywatności, - niewystarczająca przestrzeń Ŝyciowa lub przestrzeń niezbędna do pracy, - hałas, - bałagan, nieporządek, - zanieczyszczenie środowiska, - zła organizacja w miejscu pracy. - czynniki chemiczne i pokarmowe Rzadko uświadamiamy sobie, Ŝe źródłem nieprzyjemnych doznań mogą być produkty Ŝywnościowe, które spoŝywamy. Oto przykłady: - Kofeina: podnosi poziom hormonu stresu, utrudnia sen i moŝe zwiększać draŝliwość; - Zastrzyk węglowodanów dostarczony pod postacią czekoladek czy innych słodyczy: na zwiększony poziom cukrów organizm reaguje wydzieleniem zwiększonej ilości insuliny. W konsekwencji nagły przypływ energii ustępuje miejsca osłabieniu, które pojawia się wskutek działania insuliny nakierowanego na obniŝenie poziomu cukru we krwi. - Nadmiar soli: Wywołuje wzrost ciśnienia krwi i uczucie stresu. Źródłem stresu, poza wymienionymi, moŝe być ponadto niezrównowaŝona dieta obfitująca w pewne składniki, zaś pozbawiona innych. Natomiast w przypadku otyłości organizm doświadcza dwojakiego rodzaju stresu, fizycznego-

17 BIULETYN METODYCZNY nr 1 (22) STYCZEŃ obciąŝającego narządy wewnętrzne oraz emocjonalnego, który wynika z braku zadowolenia ze swojego wyglądu. Zmęczenie, wyczerpanie: stres jest tu następstwem np. długotrwałego oddziaływania wytęŝonej pracy. MoŜe pojawić się, kiedy stawiamy sobie wygórowane wymagania lub nieefektywnie, nieracjonalnie zarządzamy czasem. Stres, jako pochodna stylu Ŝycia. Wielokrotnie źródłem stresu są codzienne zdarzenia, m.in.: nadmiar lub brak zajęć, konieczność sprostania wymaganiom, które przewyŝszają moŝliwości czy umiejętności, konieczność sprostania nieprzewidzianym trudnościom, presja czasu, zmiany pewnych procedur, brak niezbędnych informacji, pomocy czy wsparcia, brak jasno określonego celu, niejasne oczekiwania szefa czy współpracowników, odpowiedzialność za ludzi, budŝet czy politykę, budowanie kariery zawodowej: oczekiwanie na awans, frustracja wynikająca z niedopasowania do pełnionej roli, konieczność sprostania nowym obowiązkom wynikającym z awansu, brak jasnego planu rozwoju kariery, brak moŝliwości, zagroŝenie utratą pracy, Przyczyny stresu szkolnego Dzieci szkolne często są pod działaniem silnych bodźców. JuŜ samo podjęcie nauki w szkole nie jest im obojętne. W duŝym stopniu samopoczucie i wyniki w nauce będą zaleŝały od pierwszych chwil pobytu w szkole. Szkoła moŝe być czasami pierwotnym źródłem frustracji i stresu. Niektórzy uczniowie sytuacje szkolne odczuwają, jako wyraźnie nieprzyjemne i zagraŝające. Coraz częściej u wielu uczniów utrwalają się nastawienia lękowe wobec określonych sytuacji Ŝycia szkolnego czy teŝ względem osób przebywających w szkole. W duŝej mierze wyniki nauczania i wychowania zaleŝą od wzajemnych stosunków między szkołą, nauczycielem i uczniem. Wywierają one powaŝny wpływ na losy dziecka i jego postawę społeczną. 1) Charakterystyczne, trudne sytuacje Ŝycia szkolnego: - klasówka, sprawdzian, samodzielna praca - ocena, - czytanie przy całej klasie, - odpowiedź na pytanie nauczyciela 2) PrzeciąŜenie nauką, wadliwe ocenianie, zbyt czasochłonne prace domowe ucznia, zunifikowany charakter treści programowych, zbyt liczne klasy, brak własnych sal lekcyjnych, doznawane kary - to teŝ czynniki, które mogą prowadzić do powstawania stresu. 3) Niezaspokajanie potrzeb emocjonalnych, uczuciowych, brak poczucia bezpieczeństwa. Często w pogoni za efektami dydaktycznymi nikną nauczycielom z pola widzenia te potrzeby dziecka, w tym szczególnie waŝne jego prawo

18 BIULETYN METODYCZNY nr 1 (22) STYCZEŃ do radości. Nieustanne niepowodzenia mogą równieŝ stać się przyczyną stresu, a nawet całkowitej niechęci do szkoły. 4) Wśród dzieci klas niŝszych ocena odgrywa rolę ogromną. Dobra- sprawia radość, zła- wywołuje smutek. Dzieci przeŝywają strach przed oceną, boją się wstydu przed kolegami, nauczycielem, czasami pojawia się obawa przed złą reakcją rodziców. PrzeŜywają stres, bo nie zawsze rozumieją, dlaczego ich tak oceniono, a nie inaczej, często czują się skrzywdzeni. 5) Nieadekwatna pomoc rodziców w zadaniach domowych albo, sytuacja gdy rodzic pomógł, sprawdził, a zadanie okazuje się źle rozwiązane lub gdy dziecko w ogóle nie ma zadania domowego. Wtedy odczuwa strach. 6) Przyczyną stresu moŝe być spóźnienie się na lekcję, wejście do klasy po dzwonku, konieczność przyznania się do winy, np. Ŝe się zaspało, wstyd. 7) KaŜdy człowiek chce pracować w spokoju, w miłej atmosferze, wśród osób, które nas akceptują. Jednak często krzyk i zdenerwowanie nauczyciela zakłócają ten spokój i dziecko się boi. PrzeŜywa lęk przed nauczycielem, który przejawia postawę rygorystyczną, wymagającą, który nie zrobi miłego gestu, któremu brak uśmiechu na twarzy. Brak serdecznego kontaktu z nauczycielem. 8) Dzieci, szczególnie najmłodsze, często płaczą w szkole. Powodem moŝe być nieporadność ruchowa np. przy napisaniu jakiejś litery, trudność w wykonywaniu poleceń nauczyciela. 9) Przyczyną stresu szczególnie u młodszych dzieci jest hałas i rozgardiasz na przerwach. Lęk przed kolegą ze starszej klasy, któremu nie mogą sprostać fizycznie, wywołuje przykre stany emocjonalne. Dzieci boją się takŝe rówieśników, którzy zaczepiają, popychają czy przezywają. To uczucie lęku i zagroŝenia wobec kolegów moŝe przebiegać bierne, bądź przejawić się w postaci aktywności destruktywnej (awanturnictwo, agresja). Dzieci często cierpią z powodu niezasłuŝonego oskarŝenia, podejrzenia. 10) Przyczyną stresu moŝe być teŝ nieobecność ukochanego nauczyciela, zmiana klasy, tłok na korytarzu, zbyt krótka przerwa, bałagan w szatni... PrzewraŜliwiona młodzieŝ. Młodzi ludzie mocno przeŝywają problemy rodzinne, szkolne i nieszczęśliwe miłości. Są to dla nich sprawy bardzo waŝne. Okres dojrzewania jest, bowiem czasem skrajnych emocji. Zawód miłosny, poraŝka w towarzystwie, kłótnia w domu, zła ocena w szkole - i nastolatek wpada w depresje, staje się apatyczny, nieufny lub agresywny. Co piąty nastolatek cierpi na zaburzenia emocjonalne. Sposobem na rozwiązanie problemów bywa sięganie po substancje psychoaktywne i alkohol. Powodów frustracji jest wiele. Rodzice są zapracowani, szkoła nie jest lubiana, wielu uczniów cierpi na "nerwicę szkolną" (bóle brzucha, głowy, biegunki, wymioty). Młodzi ludzie nie wiedzą, do kogo się zwrócić ze swoimi problemami, a dorośli

19 BIULETYN METODYCZNY nr 1 (22) STYCZEŃ często bagatelizują "dołki" dzieci. Niebezpieczne dla młodych ludzi moŝe okazać się stawianie im zbyt wysokich poprzeczek. Muszą być najlepsi, mieć to, co najlepsze, wyglądać najlepiej to rodzi stres. Trudno, bowiem zaspokoić te pragnienia. Jak moŝemy się bronić? Najprościej moŝna by powiedzieć, Ŝe wystarczy unikać sytuacji, które stres wywołują. Nie jest to jednak takie łatwe. Na pewno pokonywanie stresu naleŝy rozpocząć od ustalenia jego przyczyny, a potem sami lub z pomocą psychoterapeuty moŝemy spróbować go przezwycięŝyć. WaŜne by "wziąć go za rogi" szybko, zanim rozwinie się w stres przewlekły, wyniszczający organizm i trudny do zwalczenia. Metod pokonywania stresu jest sporo: od np. relaksacji, muzykoterapii, aromaterapii, ziołolecznictwa, medytacji, po farmakoterapię. Proponowany styl Ŝycia. A jaki styl Ŝycia moŝe skutecznie stawić czoła zagroŝeniom cywilizacyjnym zdrowia współczesnego człowieka i ułatwić radzenie sobie ze stresem? Zakładamy, Ŝe styl, który ma wpisany w swój system wartości aktywność ruchową, uwzględnia nowoczesność, a nie tylko tradycjonalizm, aktywność kulturalną, a nie tylko konsumpcję kulturalną, a oprócz posiadania ceni się w nim szansę na samorealizowanie się. Nie tylko "mieć" (aczkolwiek i to jest waŝne), ale "być" człowiekiem umiejącym dokonywać osobistych wyborów w trosce o swoje zdrowie z pełną odpowiedzialnością społeczną za ten wybór. Oprócz aspiracji do prestiŝu i posiadania, aktywność ruchowa rozwija aspiracje samorealizacyjne, które nadają Ŝyciu jednostki dynamikę, powodują, Ŝe jest to dąŝenie ku czemuś i do bycia kimś, np. człowiekiem wszechstronnie rozwiniętym, zdrowym, zgrabnym, ładnie wyglądającym, umiejącym organizować swój wolny czas, czerpiącym z tego radość Ŝycia i motywację do działania. Posiadanie i samorealizacja są waŝne w Ŝyciu, ale naleŝy je właściwie ukierunkować i nadać im odpowiednią wartość. Szansa, jaką daje aktywność ruchowa człowiekowi w procesie samorealizacji ma ogromne znaczenie profilaktyczno-zdrowotne. Brak moŝliwości jej zaspokojenia prowadzi często donikąd. Styl Ŝycia, w który wpisane jest uczestnictwo w kulturze fizycznej, charakteryzuje się dynamiką zmian i większymi zdolnościami adaptacyjnymi do zmieniających się warunków Ŝycia oraz skuteczniejszą moŝliwością samorealizacji jednostki w warunkach zagroŝeń i wyzwań cywilizacyjnych a tym samym łatwiejszym radzeniem sobie ze stresem. Aktywność ruchowa współczesnego człowieka, wynikająca z jego potrzeb i motywów do samorealizowania się w stylu Ŝycia "przyjacielsko-rodzinnym",

20 BIULETYN METODYCZNY nr 1 (22) STYCZEŃ "czynnym" i "innowacyjnym" ma naturalne walory zdrowotno-profilaktyczne, antystresowe. Leczyć czy zapobiegać? Oczywiście zapobiegać, ale jak? Od najwcześniejszego dzieciństwa kształtując umiejętności i nawyki ruchowe, dbając o higienę ciała i higieniczny tryb Ŝycia, rozwijając sprawność ruchową. Stwarza to szansę rozwoju potrzeb, które przetrwają do późnej starości. Promocja zdrowia to zdrowy styl Ŝycia. A jak zdrowy styl Ŝycia to Ŝycie bez nałogów i uŝywek, to kontakt z naturą, to profilaktyka zdrowotna, to aktywność fizyczna. Wszystko to daje ogromne szanse na poradzenie sobie ze stresem. Od czego zacząć? Niezwykle waŝne jest abyśmy zdali sobie sprawę, Ŝe jesteśmy odpowiedzialni za swój własny poziom stresu. Bardzo często jest on związany ze sposobem w jaki myślimy o świecie. Nauczmy się kontrolować poziom stresu - zwiększać go, gdy potrzebujemy pobudzenia i obniŝać, gdy czujemy się przytłoczeni nim. Przy wyborze metod zwalczania stresu, warto zastanowić się, skąd stres się bierze: - jeśli wywołują go czynniki zewnętrzne, np. związki z bliskimi osobami (trudności w kontaktach) - efektywne będą techniki wyobraŝeniowe i pozytywne myślenie, - jeśli stres odczuwamy, jako silny przypływ adrenaliny w ciele - waŝny będzie relaks i obniŝenie poziomu adrenaliny. KaŜdy z nas reaguje na stres inaczej, w róŝnym teŝ stopniu stres wpływa na kaŝdy z układów anatomicznych naszego organizmu. Stres wpływa zarówno na stan fizyczny jak i na doświadczenia emocjonalne. W rzeczywistości człowiek wyposaŝony jest w specjalny biologiczny mechanizm reagowania na stres, który stymuluje reakcje fizyczne, psychologiczne i zachowawcze człowieka w momencie zetknięcia się z nimi. Techniki redukcji stresu moŝemy pogrupować w trzech kategoriach: metody środowiskowe (chodzi o zredukowanie stresorów tkwiących w otoczeniu) zredukuj wagę wydarzenia redukuj niepewności posłuchaj uspokajającej cię i relaksującej muzyki techniki fizjologiczne (odpowiednie, gdy czujemy nagły wzrost adrenaliny) relaksacja mięśniowa kontrolowanie oddechu biofeedback techniki umysłowe (odpowiednie, gdy czynniki psychologiczne mają

21 BIULETYN METODYCZNY nr 1 (22) STYCZEŃ znaczący wpływ na poziom stresu) relaksacja wyobraŝeniowa racjonalne, pozytywne myślenie przypominanie sobie pomyślnych wydarzeń i osiągnięć autosugestia (autohipnoza) Druga część artykułu opisująca techniki relaksacyjne ukaŝe się w następnych numerze biuletynu. Monika Fojcik Doradca metodyczny wychowania fizycznego Katarzyna Hawel Uczeń w muzeum warsztaty dla polonistów. Uczeń w muzeum- podsumowanie cyklu warsztatów Muzea regionalne w edukacji polonistycznej. Na początku roku szkolnego 2008/2009 grupa ponad dwudziestu polonistów ze wszystkich poziomów edukacyjnych zebrała się z inicjatywy doradcy metodycznego języka polskiego, dr. Piotra Skowronka na pierwszym spotkaniu warsztatowym, które stało się kamieniem węgielnym całego cyklu. Muzea w naszym regionie to placówki bardzo róŝne, z urozmaiconą ofertą wystawienniczą i edukacyjną. MoŜna śmiało powiedzieć, Ŝe kaŝde z nich jest na swój sposób niepowtarzalne. Nie od dziś stanowią one cel wycieczek szkolnych, ale dotychczas nie nauczyciele, ale właśnie muzea proponowały szkolenia i tematy lekcji muzealnych. Nie zawsze było to w zgodzie z naszymi, nauczycielskimi potrzebami. AŜ się prosiło, aby nawiązać ściślejszą współpracę między muzealnikami a pedagogami. Podczas wspomnianego spotkania poloniści wypracowali schemat, według którego cały cykl, obejmujący ponad 20 godzin, podzielono na dwie części: zwiedzanie i badanie zasobów poszczególnych muzeów i część metodyczną wypracowującą konkretne materiały w postaci scenariuszy, kart pracy itp. ZałoŜenie było proste. Bierzemy uczniów do muzeum i przy wykorzystaniu jego zbiorów oraz we współpracy z muzealnikiem lub teŝ całkiem samodzielnie realizujemy wybrany z naszego programu temat lekcji. O tyle jest to dla nas, polonistów, korzystne, Ŝe moŝemy wtedy wpleść taką lekcję w nasz rozkład materiału, a nie na siłę dopasowywać lekcje typowo historyczne do naszych potrzeb.

22 BIULETYN METODYCZNY nr 1 (22) STYCZEŃ Kolejne spotkania odbywały się regularnie na przestrzeni II semestru 2008/2009 roku we wszystkich muzeach naszego regionu. Odwiedziliśmy kolejno: Muzeum w śorach, Muzeum Miejskie w Rybniku, Muzeum Miejskie w Wodzisławiu Śl., Muzeum w Raciborzu oraz Muzeum im. J.Eichendorffa w Łubowicach. Wszędzie staraliśmy się zwrócić uwagę na te eksponaty i wystawy, które moŝna by wykorzystać podczas realizowania programów języka polskiego w szkole podstawowej, gimnazjum i w szkołach ponadgimnazjalnych. KaŜdy z nas chyba juŝ na tym etapie miał swojego faworyta wśród tych szacownych placówek. Owocem naszej pracy jest zbiór scenariuszy i kart pracy, które mogą Państwo jako czytelnicy biuletynu wykorzystać podczas planowania wyprawy do którejkolwiek z wymienionych placówek. Wszystkie materiały zostaną umieszczone po publikacji na płycie i rozesłane bezpośrednio do Państwa placówek. Na początku prezentuję czytelnikom scenariusze dwóch uczestników: p.marka Krupy, nauczyciela języka polskiego z Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr1 w Rydułtowach oraz polonistki z Gimnazjum nr 2 w Wodzisławiu Śląskim, p. Aliny Pająk. Zapraszam do następnych numerów Biuletynu! Marek Krupa Scenariusz zajęć dydaktycznych w muzeum miejskim w śorach. Temat: Dlaczego ciemność uwiodła Kurtza? Informacje ogólne - czas trwania zajęć. ok. 60 min, - uczestnicy: uczniowie kl. II LO, - wystawa stała Muzeum Miejskiego w śorach: W afrykańskich wioskach. Cele edukacyjne - zapoznanie się z eksponatami kultury materialnej ludów Afryki Zachodniej - Somba i Dogon, - uświadomienie sobie rangi Ŝycia duchowego w kulturze tych plemion (maski wykorzystywane w tańcach rytualnych oraz instrumenty). Cele operacyjne: Uczeń potrafi: - powiązać zaprezentowane eksponaty ze światem przedstawionym Jądra

23 BIULETYN METODYCZNY nr 1 (22) STYCZEŃ ciemności J. Conrada. - przedstawić w oparciu o poznaną ekspozycję Ŝycie codzienne ludów Afryki Zachodniej. - wyjaśnić, dlaczego kultura ludów afrykańskich moŝe fascynować Europejczyków, Pomoce dydaktyczne: - karty pracy z cytatami z Jądra ciemności J. Conrada, Uwagi dla prowadzących zajęcia: - Realizowany temat to trzecia lekcja dotycząca Jądra ciemności J. Conrada. Uczniowie są po lekcjach wprowadzających w tematykę utworu i charakterystyce głównego bohatera Kurtza, ostatnią lekcją cyklu będzie omówienie fragmentów Czasu Apokalipsy F.F. Coppoli. Klasę dzielimy na dwie grupy.na stanowisku III obie grupy powinny sformułować wspólne wnioski. PRZEBIEG ZAJĘĆ. Nauczyciel podaje temat lekcji, zapoznaje uczniów z muzeum, ustala formy pracy. Muzeum przejęło zbiory istniejącej wcześniej izby regionalnej raz część prywatnych zbiorów afrykanistycznych, które były podstawą wydzielenia dwóch działów merytorycznych: Działu Historii i Kultury Regionu oraz Działu Kultur Pozaeuropejskich. Zbiory afrykanistyczne, jedne z nielicznych w Polsce stały się znakiem rozpoznawczym Ŝorskiego muzeum. Dzięki prowadzonym wyprawom naukowo badawczym są stale powiększane i stały się największą tego typu kolekcją na terenie południowej Polski. Lekcja muzealna ma ułatwić uczniom zrozumienie tego, iŝ Kurtz wykształcony Europejczyk, dał się uwieść czarowi dŝungli, brał udział w tajemniczych obrzędach, na czele oddziału oddanych sobie krajowców łupił okoliczne wioski, w celu pozyskania jak największej ilości kości słoniowej. KaŜda grupa wybiera lidera, który kieruje pracą grupy i przedstawia wnioski. Trasa: STANOWISKO I (Grupa I) Uczniowie stoją przed dioramą pokazującą fragment ściany skalnej w kraju Dogonów, pod którą dokonywane są obrzędy inicjacyjne.

24 BIULETYN METODYCZNY nr 1 (22) STYCZEŃ Ich karty pracy rozpoczynają się cytatem: Kurtz zajął wysokie miejsce wśród szatanów tego kraju mówię to dosłownie [ ] nerwy się rozkleiły, co sprawiło Ŝe przewodniczył pewnym tańcom, kończącym się obrzędami, o których mówić nie sposób i które, jak zmuszony byłem wywnioskować z tego co słyszałem, odbywały się na jego cześć. Uczniowie starają się odpowiedzieć na pytania: - Czy postępowanie Kurtza wynikało z jego charakteru? (naleŝy wziąć pod uwagę tezy jego referatu ). - W jakim stopniu egzotyka Afryki miała wpływ na jego postępowanie? - Na ile brak ograniczeń nakładanych przez cywilizację wyzwolił w duszy Kurtza najniŝsze instynkty? - Czy jego postępowaniem kierowała wyłącznie chęć zysku? STANOWISKO II (Grupa II) Uczniowie stoją przed ekspozycją afrykańskich instrumentów. Ich karty pracy rozpoczynają się cytatem: Usiłowałem rozproszyć czar cięŝki, niemy czar dziczy który zdawał się przyciągnąć Kurtza do bezlitosnej piersi, budząc w nim zapomniane i brutalne instynkty [ ]. Byłem przekonany, Ŝe to go jedynie gnało ku skrajowi lasu, ku puszczy, w stronę blasku ognisk, dudnienia bębnów, niesamowitych zaklęć, tylko to znęciło jego pozbawioną hamulców duszę poza granicę dozwolonych dąŝeń. Uczniowie starają się odpowiedzieć na pytania; - W jakim stopniu egzotyczna kultura wyzwoliła u Kurtza brutalne instynkty? - Jaką rolę w obrzędach afrykańskich spełniała muzyka? - Jak rozumiesz określenie dusza pozbawiona hamulców? - Dlaczego Marlowe usiłuje rozproszyć niemy czar dziczy? STANOWISKO III (Grupy I i II) Uczniowie stoją przed makietami przedstawiającymi typowe budowle ludów afrykańskich: chaty ludu Somba, wejścia do chaty Dogonów, dogońskie spichlerze, przedmioty codziennego uŝytku w tradycyjnym gospodarstwie domowym.

25 BIULETYN METODYCZNY nr 1 (22) STYCZEŃ Ich karty pracy rozpoczynają się cytatem: Przenikaliśmy wciąŝ głębiej i głębiej w jądro ciemności [ ] I nagle, kiedy okrąŝaliśmy z trudem jakiś zakręt, ukazywały się ściany z sitowia, spiczaste dachy z trawy, wybuchał wrzask, kłębił się wir czarnych członków, klaszczących rąk, tupiących nóg, rozkołysanych ciał, oczu przewracających białkami pod nawisłym listowiem, cięŝkim i nieruchomym. Parowiec brnął powoli po krawędzi czarnego, niepojętego szału. Uczniowie starają się odpowiedzieć na pytania - Który z prezentowanych eksponatów wywarł na Tobie największe wraŝenie? - Jaki wpływ Afryka wywarła na innych białych? - Dlaczego Kurtz fascynował Marlowe a? - Jak rozumiesz słowa Marlowe a Widziałem niepojętą tajemnicę duszy, która nie ma Ŝadnego hamulca, Ŝadnej wiary, Ŝadnego lęku, jednak walczy na oślep sama z sobą? - Jak oceniacie postępowanie Kurtza? Wnioski przedstawiają liderzy obu grup. Uczestnicy lekcji powinni dojść do wniosku, iŝ Kurtz to człowiek wykształcony, wybitny, który był urodzonym przywódcą, potrafił manipulować innymi ludźmi. Jednak kiedy osamotniony znalazł się poza ograniczeniami narzucanymi przez cywilizację, nie pozostał wierny swoim ideałom, uległ namiętnościom drąŝącym

26 BIULETYN METODYCZNY nr 1 (22) STYCZEŃ jego duszę. Był nienasycony w swoich dąŝeniach do końca przekonany o własnej wielkości. MoŜna zapytać uczniów o ostatnie słowa Kurtza (Zgroza! Zgroza!) i zinterpretować je jako refleksję nad własnym postępowaniem. Bibliografia: Conrad J, Jądro ciemności, Kraków Rusek M, Barwy epok. Poradnik dla nauczyciela, Warszawa 2003, s Marek Krupa Nauczyciel języka polskiego w ZSP nr 1 w Rydułtowach Alina Pająk Temat: Zaduszki na Śląsku. Lekcja w muzeum w Rybniku. Czas: 1 godzina Scenariusz zajęć dydaktycznych dla gimnazjum w muzeum w Rybniku. Cele ogólne: -zapoznanie się z dawnymi zwyczajami zaduszkowymi na Śląsku, -porównanie zwyczajów zaduszkowych w róŝnych rejonach dawnej Polski (Litwa i Śląsk), -zainteresowanie uczniów zbiorami muzealnymi, -przygotowanie do udziału w świadomym korzystaniu z dóbr kultury, -rozbudzanie i rozwijanie zainteresowań uczniów, -wzbogacanie słownictwa uczniów. Cele operacyjne: Po zakończonych zajęciach uczeń potrafi: -rozmawiać na temat śmierci i obrzędów z nią związanych, -wymienić wierzenia i zwyczaje związane ze śmiercią, -omówić tzw. zwiastuny śmierci, -podać przyczyny i sposób wypiekania chlebów proszalnych, -wykonać wg instrukcji kwiaty z bibuły do dekoracji grobu, -porównać dawną i współczesną dekorację grobów, -wyjaśnić zwyczaje zaduszkowe w innych religiach i krajach.

27 BIULETYN METODYCZNY nr 1 (22) STYCZEŃ Uwagi dla prowadzących zajęcia: -lekcja powinna się odbyć po omówieniu lektury A. Mickiewicza Dziady cz. II, -tę lekcję muzeum realizuje tylko w okolicach Zaduszek, -uczniowie nie muszą się wcześniej przygotowywać do lekcji. Metody i formy: -lekcja muzealna, zbiory muzealne jako źródło informacji, obserwacja i rozmowa kierowana, ilustrowana eksponatami muzealnymi, wykonanie kwiatów z bibułki wg instrukcji. Struktura i opis lekcji: 1. Wprowadzenie: -zapoznanie uczniów z tematem i celami lekcji, -krótkie powtórzenie wiadomości o zwyczajach zaduszkowych, poznanych podczas omawiania lektury. 2. Rozwinięcie Prowadzący lekcję pracownik muzeum rozmawia z uczniami na temat śmierci. Uczniowie dowiadują się jak dekorowano groby zmarłych na Śląsku. Opowiada o zwyczaju wykonywania kwiatów do dekoracji z marszczonej bibuły. Uczniowie wykonują takie kwiaty wg instrukcji prowadzącego. Dowiadują się, Ŝe groby dekorowano o 5 rano, na kaŝdym zapalano świecę i później ją gaszono. Tę samą świecę zapalano na kolejnych grobach. Palono teŝ świece pod krzyŝami za zmarłych, którzy nie mają bliskich oraz za tych bliskich, o których nie wiedziano, gdzie są pochowani. Uczniowie dowiadują się takŝe o pieczeniu chlebów proszalnych, którymi obdarowywano dziadów proszalnych. Prowadzący opowiada o tzw. zwiastunach śmierci, w które wierzono. Na zakończenie uczniowie dowiadują się, jak nazywają się cmentarze w innych religiach oraz jak one wyglądają. 3. Podsumowanie: Uczniowie odpowiadają na pytanie: -Czy lekcja muzealna pozwoliła ci lepiej zrozumieć zwyczaje i obrzędy związane ze śmiercią? Karta pracy Uzupełnij tabelę, korzystając z wiadomości zdobytych w muzeum. Wklej ją do zeszytu.

28 BIULETYN METODYCZNY nr 1 (22) STYCZEŃ Pytanie 1. Czym dekorowano groby na Śląsku? 2. O której godzinie rano wychodzono na cmentarz? 3. Ile świec zabierano ze sobą? 4. Gdzie kupowano ozdoby do dekoracji grobów? 5. Co to są chleby proszalne i kto je otrzymywał? 6. W jakie zwiastuny śmierci wierzono? Odpowiedź Praca domowa Uzupełnij krzyŝówkę. Skorzystaj z wiedzy zdobytej na lekcjach podczas omawiania lektury A. Mickiewicza Dziady cz.ii. Odczytaj hasło. 1. Tytuł utworu A. Mickiewicza, którego akcja toczy się w czasie Zaduszek. 2. Miejsce, w którym urządzano uroczystość Dziadów. 3. Imię Mickiewicza. 4. Prowadził obrzęd Dziadów. 5. Imię ducha dziewczyny, która pojawiła się na Dziadach. 6. Stamtąd przychodziły zjawy na uroczystość Dziadów. 7. Dekorujemy nimi groby. 8. Oświetlano nią kaplicę

29 Alina Pająk BIULETYN METODYCZNY nr 1 (22) STYCZEŃ Scenariusz zajęć dydaktycznych dla gimnazjum w muzeum w Raciborzu. Temat: Obrządek pogrzebowy i wierzenia religijne w staroŝytnym Egipcie. Lekcja w muzeum w Raciborzu. Czas: 1 godzina Cele ogólne: -zapoznanie się z egipskimi wyobraŝeniami Ŝycia po śmierci, -zainteresowanie uczniów zbiorami muzealnymi, -przygotowanie do udziału w świadomym korzystaniu z dóbr kultury, -rozwijanie zainteresowań uczniów, -wzbogacanie słownictwa uczniów, -porównanie obrządków pogrzebowych i wierzeń staroŝytnych Greków i Egipcjan. Cele operacyjne: Po zakończeniu zajęć uczeń: -omawia ceremoniał pogrzebowy w staroŝytnym Egipcie, -wymienia elementy wyposaŝenia grobowca, -opowiada o roli boga Ozyrysa, -potrafi wytłumaczyć, na czym polega waŝenie serca zmarłego, -rozumie, co to jest balsamowanie zwłok i jak powstaje mumia. Uwagi dla prowadzących zajęcia: -lekcję naleŝy zaplanować po omówieniu Antygony Sofoklesa, będzie ona podsumowaniem lektury, a zarazem okazją do porównania wierzeń staroŝytnych Egipcjan i Greków. Metody i formy: -lekcja muzealna, zbiory muzealne jako źródło informacji, obserwacja i rozmowa kierowana, ilustrowana eksponatami muzealnymi, wykład pracownika muzeum. Struktura i opis lekcji: 1. Wprowadzenie: -zapoznanie uczniów z tematem celami lekcji, -powtórzenie wiadomości o wierzeniach Greków w Ŝycie po śmierci.

30 BIULETYN METODYCZNY nr 1 (22) STYCZEŃ Rozwinięcie Prowadzący lekcję pracownik muzeum pyta o wierzenia związane z Ŝyciem po śmierci, które funkcjonują w róŝnych religiach. Opowiada o wierzeniach staroŝytnych Egipcjan. Porusza następujące zagadnienia: a) wiara w pośmiertny Ŝywot u boku boga Re, b) śmierć i powrót do Ŝycia boga Ozyrysa, c) sądy Ozyrysa nad duszami zmarłych, ich spowiedź i waŝenie serca, d) wyposaŝenie grobów, e) balsamowanie zwłok, f) nakładanie maski pośmiertnej, g) umieszczanie mumii w trumnie, a następnie w sarkofagu. Uczniowie mają moŝliwość obejrzenia autentycznej mumii. 3. Podsumowanie Uczniowie odpowiadają na pytanie: -Czy lekcja muzealna pozwoliła Ci lepiej zrozumieć wierzenia staroŝytnych Egipcjan w Ŝycie po śmierci? Karta pracy Uzupełnij tekst, wpisując w puste miejsca odpowiednie wyrazy. Wykorzystaj wiedzę zdobytą w muzeum. Wklej kartę pracy do zeszytu. Grobowce staroŝytnych były bardzo bogato wyposaŝone. Ozdoby, broń, naczynia miały ułatwić Ŝycie duszom po śmierci. Egipcjanie wierzyli, Ŝe dołączą do swego boga. Tę nadzieję dawała im opowieść o śmierci i powrocie do Ŝycia boga.. Miał on przewodniczyć sądowi nad duszą zmarłego, dokonywać.. serca. Dusze o lekkich sercach dostawały się do krainy wiecznego Ŝycia- na pola.. Mieszkańcy doliny rzeki. wierzyli, Ŝe Ŝycie pośmiertne zaleŝne jest od przetrwania ludzkiego ciała, dlatego poddawano je. Zabalsamowane zwłoki, czyli wkładano do trumny w kształcie ciała, a następnie do kamiennego pojemnika, zwanego... Po ceremonii otwierania ust czyli.., zmarły mógł wyruszyć w podróŝ do boga Re i przemierzać z nim nieboskłon.

31 BIULETYN METODYCZNY nr 1 (22) STYCZEŃ Praca domowa Wykorzystując wiedzę zdobytą na lekcjach języka polskiego podczas omawiania lektury Antygona, ułóŝ krzyŝówkę. Hasłem powinna być odpowiedź na pytanie: Jak nazywa się zbiór mitów? Alina Pająk nauczyciel języka polskiego w Gimnazjum nr 2 w Wodzisławiu Śl. Danuta Maćkowska Wychowanie i nauczanie integracyjne scenariusze lekcji dla klasy integracyjnej. Wychowanie i nauczanie integracyjne Wychowanie i nauczanie integracyjne od wielu lat jest ofertą edukacyjną dla dzieci z róŝnymi rodzajami niepełnosprawności. Studiując literaturę pedagogiczną mam tutaj na myśli prace Apolinarskiej, prof. Hulka, Maciarz dowiadujemy się, iŝ celem integracji jest przygotowanie osób poszkodowanych na zdrowiu do normalnego Ŝycia. Ów proces przygotowania musi w maksymalnym stopniu uwzględniać te same warunki, jakie mają inni, zdrowi członkowie róŝnych grup społecznych, tj. rodziny, zakładu pracy czy teŝ grup nieformalnych. Idea integracji zakłada, iŝ osiągnięcie owego celu będzie moŝliwe wówczas, gdy cały proces integracji znajdzie swój początek we wczesnych fazach rozwoju, zarówno człowieka pełno- jak i niepełnosprawnego, rodzaju jego dysfunkcji i wiąŝących się z nią specyficznych potrzeb dziecka. Za punkt przełomowy w tym sposobie myślenia moŝemy dziś uznać stwierdzenie Marii Grzegorzewskiej: Nie ma kaleki, jest człowiek. Integracja, rozumiana jako wspólne wychowanie i nauczanie dzieci zdrowych i niepełnosprawnych o róŝnych potencjalnie moŝliwościach rozwojowych, zakłada konieczność liczenia się z róŝnorodnością potrzeb i moŝliwości. Jednak samo przebywanie dzieci ze sobą bez moŝliwości pełnego rozpoznania potrzeb edukacyjnych, pozaedukacyjnych i ich zaspokajania jeszcze nie jest integracją. Powstanie klas integracyjnych w szkołach masowych zakłada konieczność: gruntownych przeobraŝeń świadomości społecznej, zmian organizacyjnych funkcjonowania naszych placówek. Naprzeciw potrzebom młodzieŝy specjalnej troski wyszli nauczyciele i dyrekcja Gimnazjum w Pszowie, gdzie od września 2009r. powstały klasy integracyjne. Oprócz udziału w warsztatach metodycznych nauczyciele uczestniczyli w zajęciach otwartych

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Drodzy Rodzice, Szanowni Pedagodzy, Nauczyciele oraz Wychowawcy! Pozytywny rozwój jest elementem tzw. pozytywnej profilaktyki. Idea ta nie

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia... 2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia... 2010 r. Projekt z dnia 28 kwietnia 2010 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia... 2010 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologicznopedagogicznej w publicznych przedszkolach,

Bardziej szczegółowo

Program adaptacyjny. dla klasy I. Jestem pierwszakiem. w Szkole Podstawowej nr 28

Program adaptacyjny. dla klasy I. Jestem pierwszakiem. w Szkole Podstawowej nr 28 Szkoła Podstawowa nr 28 im. K. I. Gałczyńskiego w Białymstoku Program adaptacyjny dla klasy I Jestem pierwszakiem w Szkole Podstawowej nr 28 im. K. I. Gałczyńskiego w Białymstoku ,,Dzieci różnią się od

Bardziej szczegółowo

OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ

OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ Rok szkolny 2013/2014 Pracownia SENSOS przeprowadza ambitne i bezpieczne programy szkoleniowe dla dziec i i młodzieży. Program każdego warsztatu jest dostosowany

Bardziej szczegółowo

Lp. Zadania Cele Formy realizacji, skierowanie Odpowiedzialni Termin 1 Diagnozowanie środowiska szkolnego

Lp. Zadania Cele Formy realizacji, skierowanie Odpowiedzialni Termin 1 Diagnozowanie środowiska szkolnego IV Profilaktyka zagroŝeń Lp. Zadania Cele Formy realizacji, skierowanie Odpowiedzialni Termin 1 Diagnozowanie środowiska szkolnego rozpoznanie sytuacji problemowej przeprowadzanie ankiet i analiza wyników

Bardziej szczegółowo

WSPIERANIE MIĘKKICH KOMPETENCJI DZIECKA. Warszawa, 28 października 2008

WSPIERANIE MIĘKKICH KOMPETENCJI DZIECKA. Warszawa, 28 października 2008 Dr Beata Mazurek-Kucharska Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa WSPIERANIE MIĘKKICH KOMPETENCJI DZIECKA Warszawa, 28 października 2008 Czym są kompetencje? Kompetencje traktowane jako

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 1 im. Gustawa Morcinka w Warszawie

REGULAMIN ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 1 im. Gustawa Morcinka w Warszawie REGULAMIN ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 1 im. Gustawa Morcinka w Warszawie Szkoła Podstawowa nr 1 im. Gustawa Morcinka w Warszawie udziela i organizuje uczniom

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum z Oddziałami Integracyjnymi nr 2 w Lędzinach. Opr. Monika Wajda-Mazur

Gimnazjum z Oddziałami Integracyjnymi nr 2 w Lędzinach. Opr. Monika Wajda-Mazur Gimnazjum z Oddziałami Integracyjnymi nr 2 w Lędzinach Opr. Monika Wajda-Mazur Klasy integracyjne w naszej szkole. Nasza szkoła jako placówka z oddziałami integracyjnymi, nie tylko edukuje w zakresie ustalonego

Bardziej szczegółowo

MAMO, TATO, POBAWMY SIĘ RAZEM! innowacja pedagogiczna

MAMO, TATO, POBAWMY SIĘ RAZEM! innowacja pedagogiczna MAMO, TATO, POBAWMY SIĘ RAZEM! innowacja pedagogiczna 1. Osoby wdrażające innowacje: mgr Justyna Witas, mgr Adriana Jachnicka, mgr Marta Jafernik 2. Termin wprowadzenia i czas trwania innowacji: Innowacja

Bardziej szczegółowo

PRZEZNACZONY DLA UCZNIÓW KLASY I

PRZEZNACZONY DLA UCZNIÓW KLASY I PROGRAM DZIAŁAŃ EDUKACYJNO- WYCHOWAWCZYCH BEZPIECZNA SZKOŁA PRZEZNACZONY DLA UCZNIÓW KLASY I AUTOR: mgr Ewa Herczyńska MIEJSCE ZAJĘĆ: sala szkolna PROWADZĄCY: autor programu 1 CELE PROGRAMU: OGÓLNE 1.

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POLSKICH NOBLISTÓW W CHALINIE Chalin, wrzesień 2012r. KONCEPCJA PROGRAMU Program przewidziany jest do realizacji dla klas I III oraz IV VI. Założenia

Bardziej szczegółowo

Szkolenia profilaktyczne w okresie ferii zimowych w 2014 roku

Szkolenia profilaktyczne w okresie ferii zimowych w 2014 roku Szkolenia profilaktyczne w okresie ferii zimowych w 2014 roku Szanowni Państwo Uczniowie, nauczyciele i rodzice Miejskie Centrum Profilaktyki Uzależnień w Krakowie wychodząc naprzeciw potrzebom edukacyjnym

Bardziej szczegółowo

PROGRAM,,Edukacja prozdrowotna

PROGRAM,,Edukacja prozdrowotna FRAGMENTY PROGRAM,,Edukacja prozdrowotna realizowany w zasadniczej szkole zawodowej klasa II Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 CKU w Kluczborku Opracowała: mgr Małgorzata Dybka zatwierdzono- nr ZSP/SPN-1-2003/2004

Bardziej szczegółowo

Zasady organizacji pomocy psychologiczno - pedagogicznej

Zasady organizacji pomocy psychologiczno - pedagogicznej Załącznik nr 1 Procedura organizacji i zakres zadań zespołów ds. pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Gimnazjum im. ks. Wacława Rabczyńskiego w Wasilkowie Na podstawie rozporządzenia Ministra Edukacji

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI

PROGRAM PROFILAKTYKI PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKOLNO-PRZEDSZKOLNEGO Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI NR 1 W RYBNIKU na rok szkolny 2015-2018 Podstawą prawną do wprowadzenia działań profilaktycznych w ramach szkolnego programu

Bardziej szczegółowo

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu 1)

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu 1) Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu 1) z dnia 7 stycznia 2003 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 1 IM. A. MICKIEWICZA W ŁODZI. z dnia 17 listopada 2010 r.

PROCEDURA ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 1 IM. A. MICKIEWICZA W ŁODZI. z dnia 17 listopada 2010 r. PROCEDURA ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 1 IM. A. MICKIEWICZA W ŁODZI NA PODSTAWIE ROZPORZĄDZENIA MEN z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie zasad udzielania i

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA REGULUJĄCA ZASADY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ SZKOLE PODSTAWOWEJ IM. ADAMA MICKIEWICZA W ŻYRZYNIE

PROCEDURA REGULUJĄCA ZASADY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ SZKOLE PODSTAWOWEJ IM. ADAMA MICKIEWICZA W ŻYRZYNIE Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 16/2012 Dyrektora Szkoły z dnia 15 marca 2012r. w sprawie wprowadzenia do realizacji Procedury regulującej zasady udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLGICZNO PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 2 W CZĘSTOCHOWIE

PROCEDURA UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLGICZNO PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 2 W CZĘSTOCHOWIE PROCEDURA UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLGICZNO PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 2 W CZĘSTOCHOWIE Podstawa prawna: - Rozporządzenie MEN z dnia 30 kwietnia 2013 r. w sprawie udzielania i organizacji pomocy

Bardziej szczegółowo

Szkolny Program Profilaktyki Szkoły Podstawowej nr 4 im. Adama Mickiewicza w Siedlcach na lata 2014-2019

Szkolny Program Profilaktyki Szkoły Podstawowej nr 4 im. Adama Mickiewicza w Siedlcach na lata 2014-2019 Szkolny Program Profilaktyki Szkoły Podstawowej nr 4 im. Adama Mickiewicza w Siedlcach na lata 2014-2019 Program Profilaktyki Szkoły Podstawowej nr 4 w Siedlcach jest programem ściśle zintegrowanym z programem

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ. w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 w Wejherowie

PROCEDURY ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ. w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 w Wejherowie Załącznik nr1 do zarządzenia nr 60/212 z dnia 30 sierpnia 2012r. PROCEDURY ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 w Wejherowie 1 PODSTAWY PRAWNE: 1. Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

Publiczne Katolickie Gimnazjum im. św. Kazimierza w Gdańsku

Publiczne Katolickie Gimnazjum im. św. Kazimierza w Gdańsku Publiczne Katolickie Gimnazjum im. św. Kazimierza w Gdańsku Program Wewnątrzszkolnego Doradztwa Zawodowego Lata realizacji 2015-2018 Gdańsk, 14 września 2015r. Wstęp Światowe standardy gwarantują uczniom

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 4 W RAWICZU

PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 4 W RAWICZU PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 4 W RAWICZU Główne cele Programu Profilaktyki Szkoły Podstawowej nr 4 - kształtowanie postaw promujących zdrowy tryb życia - wdrażanie do dbałości o własne prawa

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM NR 3 Rok szkolny 2014/2015 Zatwierdzony uchwałą nr 2/ 2014/2015 Rady Pedagogicznej z 15.09.2014r. po uzgodnieniu z Radą Rodziców PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM NR

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W SOCHACZEWIE

PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W SOCHACZEWIE PODSTAWA PRAWNA PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W SOCHACZEWIE 1. Rozporządzenie MEN z dnia 30 kwietnia 2013r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy

Bardziej szczegółowo

ZASADY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ ZESPÓŁ SZKÓŁ W SULECHOWIE

ZASADY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ ZESPÓŁ SZKÓŁ W SULECHOWIE ZASADY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ ZESPÓŁ SZKÓŁ W SULECHOWIE na podstawie - Rozporządzenia Ministra Edukacji narodowej z dnia 17 listopada 2010 w sprawie zasad udzielania

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 19 W ŚWIĘTOCHŁOWICACH

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 19 W ŚWIĘTOCHŁOWICACH SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 19 W ŚWIĘTOCHŁOWICACH Nie musimy dokonywać wielkich rzeczy, możemy poprzestać na małych uczynkach, ale spełnionych z wielką miłością. Matka Teresa z Kalkuty

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY DOTYCZĄCE ZASAD UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ. Załącznik nr 13

PROCEDURY DOTYCZĄCE ZASAD UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ. Załącznik nr 13 PROCEDURY DOTYCZĄCE ZASAD UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ Załącznik nr 13 Pomoc psychologiczno pedagogiczna to szczególny rodzaj wzajemnego oddziaływania osoby pomagającej

Bardziej szczegółowo

Szkolenia i warsztaty dla nauczycieli i wychowawców

Szkolenia i warsztaty dla nauczycieli i wychowawców Szkolenia i warsztaty dla nauczycieli i wychowawców 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. Temat Poskromienie złośnika Kiedy dziecko się złości? Jak rodzice/wychowawcy reagują na złość dziecka? Dlaczego niektóre sposoby

Bardziej szczegółowo

4. Korzystanie z pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkole jest dobrowolne i nieodpłatne.

4. Korzystanie z pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkole jest dobrowolne i nieodpłatne. Procedury udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Szkole Podstawowej w Zawadce Osieckiej Na podstawie : - ROZPORZĄDZENIA MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ z dnia 30 kwietnia 2013 r. w

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W STAROŹREBACH 2012-2015

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W STAROŹREBACH 2012-2015 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W STAROŹREBACH 2012-2015 I. CO TO JEST KONCEPCJA PRACY SZKOŁY? Koncepcja pracy szkoły nakreśla podstawowe cele i zadania realizowane przez szkołę. Odgrywa rolę drogowskazu

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI na rok szkolny 2013/2014 SZKOŁA PODSTAWOWA W ŚWIĄTKACH

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI na rok szkolny 2013/2014 SZKOŁA PODSTAWOWA W ŚWIĄTKACH SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI na rok szkolny 2013/2014 SZKOŁA PODSTAWOWA W ŚWIĄTKACH Cele programu Cel główny: - kształtowanie umiejętności społecznych - przygotowanie uczniów do radzenia sobie w trudnych

Bardziej szczegółowo

Pomoc psychologiczno-pedagogiczna w pigułce

Pomoc psychologiczno-pedagogiczna w pigułce Pomoc psychologiczno-pedagogiczna w pigułce (opracowanie Alicja Redlicka) Wielu ludzi patrząc na to, co jest, ciągle pyta: co? jak? dlaczego? Ja zaś marzę o tym, czego nie ma, i pytam, dlaczego by nie?

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W ZAKRESIE UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE. Izabela Suckiel Centrum Edukacji Nauczycieli w Koszalinie

ZMIANY W ZAKRESIE UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE. Izabela Suckiel Centrum Edukacji Nauczycieli w Koszalinie ZMIANY W ZAKRESIE UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ W SZKOLE Izabela Suckiel Centrum Edukacji Nauczycieli w Koszalinie Nowe regulacje prawne zawarte zostały w rozporządzeniach: w sprawie

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Szkole Podstawowej nr 1 im. G. Morcinka w Warszawie

Regulamin organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Szkole Podstawowej nr 1 im. G. Morcinka w Warszawie Regulamin organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Szkole Podstawowej nr 1 im. G. Morcinka w Warszawie Szkoła Podstawowa nr 1 im. Gustawa Morcinka w Warszawie udziela i organizuje uczniom uczęszczającym

Bardziej szczegółowo

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej ...Dobra edukacja to edukacja włączająca, zapewniająca pełne uczestnictwo wszystkim uczniom, niezależnie od płci, statusu społecznego i ekonomicznego, rasy,

Bardziej szczegółowo

Warsztaty dla nauczycieli 3x45 min. Doradca metodyczny Milenia Jaśkiewicz

Warsztaty dla nauczycieli 3x45 min. Doradca metodyczny Milenia Jaśkiewicz Warsztaty dla nauczycieli 3x45 min. Doradca metodyczny Milenia Jaśkiewicz 1. Aktywizowanie i podnoszenie kompetencji nauczycieli do prowadzenia orientacji i doradztwa zawodowego w szkołach gimnazjalnych

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Przedszkola nr 5 Zielona Półnutka w Swarzędzu

Koncepcja pracy Przedszkola nr 5 Zielona Półnutka w Swarzędzu Koncepcja pracy Przedszkola nr 5 Zielona Półnutka w Swarzędzu Każde dziecko ma prawo do pełnego dostępu do edukacji bez względu na to, jaki prezentuje potencjał rozwojowy. Przedszkole daje szansę rozwoju

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum nr 1 im. Stanisława Wyspiańskiego w Lubaniu

Gimnazjum nr 1 im. Stanisława Wyspiańskiego w Lubaniu Gimnazjum nr 1 im. Stanisława Wyspiańskiego w Lubaniu Indywidualny Program Edukacyjno -Terapeutyczny Imię i nazwisko ucznia: Klasa. Data i miejsce urodzenia:. Wychowawca.. Indywidualny Program Edukacyjno

Bardziej szczegółowo

Procedura pracy z uczniem zdolnym

Procedura pracy z uczniem zdolnym Procedura pracy z uczniem zdolnym KaŜde dziecko jest zdolne. Szkoła ma obowiązek odkryć te zdolności i je rozwijać Uczniowie uzdolnieni to tacy, którzy przejawiają moŝliwości zaawansowanych dokonań w dziedzinie

Bardziej szczegółowo

III Liceum Ogólnokształcące im. Marii Konopnickiej we Włocławku

III Liceum Ogólnokształcące im. Marii Konopnickiej we Włocławku III Liceum Ogólnokształcące im. Marii Konopnickiej we Włocławku PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W LMK I PODSTAWA PRAWNA: 1. Rozporządzenie MEN z dnia 17 listopada 2010 r. w

Bardziej szczegółowo

Cele wystąpienia. Usystematyzowanie wiedzy dotyczącej przepisów o realizacji pomocy psychologicznopedagogicznej

Cele wystąpienia. Usystematyzowanie wiedzy dotyczącej przepisów o realizacji pomocy psychologicznopedagogicznej ZMIANY PRAWNE W ORGANIZOWANIU POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W WYCHOWANIU PRZEDSZKOLNYM KATARZYNA SZCZEPKOWSKA-SZCZĘŚNIAK NAUCZYCIEL KONSULTANT MSCDN WYDZIAŁ W WARSZAWIE Cele wystąpienia Usystematyzowanie

Bardziej szczegółowo

Uczeń niepełnosprawny w szkole ogólnodostępnej. Nowe regulacje prawne zawarte zostały w rozporządzeniach:

Uczeń niepełnosprawny w szkole ogólnodostępnej. Nowe regulacje prawne zawarte zostały w rozporządzeniach: Opracowała Ewa Materka, psycholog Uczeń niepełnosprawny w szkole ogólnodostępnej Budowanie systemu wsparcia oraz organizacja pomocy psychologiczno pedagogicznej dla uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM NR 3 W WODZISŁAWIU ŚLĄSKIM

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM NR 3 W WODZISŁAWIU ŚLĄSKIM SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM NR 3 W WODZISŁAWIU ŚLĄSKIM Zatwierdzony uchwałą Rady Rodziców w porozumieniu z Radą Pedagogiczną 9.09. 2009 roku (uchwała RR nr 2/2009/2010) PROGRAM PROFILAKTYKI

Bardziej szczegółowo

Metody psychoregulacji

Metody psychoregulacji Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku Katedra: Promocji Zdrowia Zakład: Psychologii Zdrowia Metody psychoregulacji Osoby prowadzące przedmiot: 1. Krokosz Daniel, magister, daniel.krokosz@awfis.gda.pl

Bardziej szczegółowo

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA EDUKACYJNO - ZAWODOWEGO. w GIMNAZJUM MIEJSKIM IM. JANA PAWŁA II W GŁOWNIE. w roku szkolnym 2015/2016

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA EDUKACYJNO - ZAWODOWEGO. w GIMNAZJUM MIEJSKIM IM. JANA PAWŁA II W GŁOWNIE. w roku szkolnym 2015/2016 WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA EDUKACYJNO - ZAWODOWEGO w GIMNAZJUM MIEJSKIM IM. JANA PAWŁA II W GŁOWNIE w roku szkolnym 2015/2016 Podstawa prawna Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ GIMNAZJUM I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO IM. KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W DOBRZEJEWICACH

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ GIMNAZJUM I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO IM. KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W DOBRZEJEWICACH ZESPOŁU SZKÓŁ GIMNAZJUM I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO IM. KARDYNAŁA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W DOBRZEJEWICACH NA LATA: 2015/2016, 2016/2017, 2017/2018 1. WSTĘP Szkolny Program Profilaktyki powstał w oparciu

Bardziej szczegółowo

Wkrótce będę uczniem. Program profilaktyczno integracyjny zmniejszania lęku dziecka 5-6 letniego przed pójściem do szkoły.

Wkrótce będę uczniem. Program profilaktyczno integracyjny zmniejszania lęku dziecka 5-6 letniego przed pójściem do szkoły. Wkrótce będę uczniem Program profilaktyczno integracyjny zmniejszania lęku dziecka 5-6 letniego przed pójściem do szkoły. Sączów 2011/ 2012 Dziecko 5-6 letnie kończąc przedszkole powinno radzić sobie z

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY PROFILAKTYKI MŁODZIEŻOWEJ

PROGRAMY PROFILAKTYKI MŁODZIEŻOWEJ PROGRAMY PROFILAKTYKI MŁODZIEŻOWEJ Nazwa Kierownik Miejsce realizacji Liczba i rodzaj odbiorców Okres realizacji Rok szkolny 2009/2010 Osiągane cele SPRAWOZDANIE Z PROJEKTU PROFILAKTYCZNEGO PROGRAM PROFILAKTYCZNY

Bardziej szczegółowo

Organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej w gimnazjum nowe regulacje i nowe zadania. Małgorzata Spendel ROME Metis

Organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej w gimnazjum nowe regulacje i nowe zadania. Małgorzata Spendel ROME Metis Organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej w gimnazjum nowe regulacje i nowe zadania Małgorzata Spendel ROME Metis 1 Nowe regulacje prawne - rozporządzenia w sprawie udzielania i organizacji pomocy

Bardziej szczegółowo

Regulamin Udzielania i Organizacji Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej w Zespole Szkół Ogólnokształcących nr 7 w Gdańsku.

Regulamin Udzielania i Organizacji Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej w Zespole Szkół Ogólnokształcących nr 7 w Gdańsku. Regulamin Udzielania i Organizacji Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej w Zespole Szkół Ogólnokształcących nr 7 w Gdańsku. Na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 11 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie

Bardziej szczegółowo

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Kształcenie w zakresie podstaw promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej Zdrowie, promocja zdrowia, edukacja zdrowotna, zapobieganie chorobom. Historia promocji zdrowia.

Bardziej szczegółowo

Wsparcie rodziny w kontekście wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Paweł Wakuła Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Białymstoku

Wsparcie rodziny w kontekście wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Paweł Wakuła Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Białymstoku Wsparcie rodziny w kontekście wczesnego wspomagania rozwoju dziecka Paweł Wakuła Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Białymstoku 1 Już przed narodzeniem dziecka rodzina zmienia się i przygotowuje

Bardziej szczegółowo

Jak sobie radzić ze stresem

Jak sobie radzić ze stresem Jak sobie radzić ze stresem Nie wiesz jak poradzić sobie ze stresem? Przeczytaj nasz poradnik! str. 1 Czym jest stres? Zjawisko stresu wynika z braku równowagi między oczekiwaniami kierowanymi pod adresem

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 7 maja 2013 r. Poz. 532 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 30 kwietnia 2013 r.

Warszawa, dnia 7 maja 2013 r. Poz. 532 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 30 kwietnia 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 7 maja 2013 r. Poz. 532 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 30 kwietnia 2013 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka uzależnień

Profilaktyka uzależnień Profilaktyka uzależnień 1) Zapoznanie uczniów z rodzajami uzależnień występujących we współczesnym świecie 2) Zapoznanie uczniów i rodziców ze skutkami wszelkich uzależnień i omówienie sposobów ich zapobiegania

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI II LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO

PROGRAM PROFILAKTYKI II LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO PROGRAM PROFILAKTYKI II LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO IM. MIESZKA I W SZCZECINIE na rok szkolny 2011/2012 1 Program profilaktyki jest spójny z programem wychowawczym szkoły. Zadania ujęte w programie profilaktycznym

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI

PROGRAM PROFILAKTYKI Liceum Ogólnokształcące z Oddziałami Integracyjnymi im. Mieszka I w Świnoujściu PROGRAM PROFILAKTYKI ROK SZKOLNY 2010 2015 Tworzenie programu profilaktyki, to nic innego, jak planowanie pewnego specyficznego

Bardziej szczegółowo

G I M N A Z J U M W K U N O W I E

G I M N A Z J U M W K U N O W I E G I M N A Z J U M W K U N O W I E WEWNĄRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA ZAWODOWEGO SPIS TREŚCI: WSTĘP 1. CHARAKTERYSTYKA PROGRAMU (czas, miejsce realizacji programu). 2. CELE PROGRAMU. 3. ZADANIA PRZY REALIZACJI

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY PSYCHOLOGA SZKOLNEGO ROK SZKOLNY 2014/2015

PLAN PRACY PSYCHOLOGA SZKOLNEGO ROK SZKOLNY 2014/2015 PLAN PRACY PSYCHOLOGA SZKOLNEGO ROK SZKOLNY 2014/2015 L.P. ZADANIA DO REALIZACJI CEL TERMIN I. Prowadzenie badań i działań diagnostycznych dotyczących uczniów w tym diagnozowanie potencjalnych możliwości

Bardziej szczegółowo

opracowanie: Maria Kościńska - dla SIP Regionu Gdańskiego NSZZ Solidarność

opracowanie: Maria Kościńska - dla SIP Regionu Gdańskiego NSZZ Solidarność opracowanie: Maria Kościńska - dla SIP Regionu Gdańskiego NSZZ Solidarność Mówiąc o zagrożeniu mamy na myśli każdy czynnik, który może spowodować wystąpienie szkody. Powszechnie przyjęto podział na zagrożenia:

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy Gimnazjum im. Bohaterów Bitwy Warszawskiej 1920 r. w Stanisławowie Pierwszym na rok szkolny 2015/2016

Program Wychowawczy Gimnazjum im. Bohaterów Bitwy Warszawskiej 1920 r. w Stanisławowie Pierwszym na rok szkolny 2015/2016 Program Wychowawczy Gimnazjum im. Bohaterów Bitwy Warszawskiej 1920 r. w Stanisławowie Pierwszym na rok szkolny 2015/2016 Informacje o programie Program wychowawczy Gimnazjum opracowany został w oparciu

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY KLUB KARIERY PRZY GIMNAZJUM Z ODDZIAŁAMI DWUJĘZYCZNYMI NR 1 IM. A. MICKIEWICZA W KŁODZKU

SZKOLNY KLUB KARIERY PRZY GIMNAZJUM Z ODDZIAŁAMI DWUJĘZYCZNYMI NR 1 IM. A. MICKIEWICZA W KŁODZKU SZKOLNY KLUB KARIERY PRZY GIMNAZJUM Z ODDZIAŁAMI DWUJĘZYCZNYMI NR 1 IM. A. MICKIEWICZA W KŁODZKU PROWADZĄCY: AGNIESZKA KOMOROWSKA DORADCA ZAWODOWY, DOROTA WITOWSKA- NAUCZYCIEL BIBLIOTEKARZ, JOANNA KOŁACZYK

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ NR 1 W ALWERNI

PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ NR 1 W ALWERNI PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ NR 1 W ALWERNI PODSTAWA PRAWNA 1. Rozporządzenie MEN z dnia 30 kwietnia 2013r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYCZNY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W SŁONEM

PROGRAM PROFILAKTYCZNY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W SŁONEM PROGRAM PROFILAKTYCZNY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W SŁONEM Program profilaktyczny jest uzupełnieniem programu wychowawczego szkoły i ukierunkowany na wszechstronny rozwój ucznia. PODSTAWA PRAWNA DO WPROWADZENIA

Bardziej szczegółowo

Zasady funkcjonowania klasy integracyjnej w Szkole Podstawowej im. Integracji Europejskiej w Przybynowie

Zasady funkcjonowania klasy integracyjnej w Szkole Podstawowej im. Integracji Europejskiej w Przybynowie Zasady funkcjonowania klasy integracyjnej w Szkole Podstawowej im. Integracji Europejskiej w Przybynowie 1 W szkole utworzona jest klasa integracyjna. Klasa integracyjna są cząstką nowoczesnej, twórczej

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM DWUJĘZYCZNE NR 2 IM. S. ŻEROMSKIEGO W BIELSKU BIAŁEJ

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM DWUJĘZYCZNE NR 2 IM. S. ŻEROMSKIEGO W BIELSKU BIAŁEJ SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM DWUJĘZYCZNE NR 2 IM. S. ŻEROMSKIEGO W BIELSKU BIAŁEJ Jesteśmy razem ROK SZKOLNY 2014/2015 Celem Szkolnego Programu Profilaktyki jest wspieranie wszechstronnego i

Bardziej szczegółowo

Pochodzenie pojęcia,,stres

Pochodzenie pojęcia,,stres STRES Pochodzenie pojęcia,,stres Pojęcie stresuwprowadzone zostało do użycia przez Hansa Hugona, który badaniu tego zjawiska poświęcił 50 lat pracy naukowej. Z tego też powodu nosił przydomek dr Stress.

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ BUDOWLANO-CERAMICZNYCH W GLIWICACH I.ZAŁOŻENIA OGÓLNE

PROCEDURA UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ BUDOWLANO-CERAMICZNYCH W GLIWICACH I.ZAŁOŻENIA OGÓLNE PROCEDURA UDZIELANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ BUDOWLANO-CERAMICZNYCH W GLIWICACH Podstawa prawna: Ustawa z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty ( Dz.U. z 2004r. nr 256,

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY. Gimnazjum Nr 2 w Pabianicach

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY. Gimnazjum Nr 2 w Pabianicach SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYCZNY Gimnazjum Nr 2 w Pabianicach Szkolny Program Profilaktyki jest ściśle powiązany z działaniami wychowawczymi i edukacyjnymi szkoły. Powstał na podstawie diagnozy problemów

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ. w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 w Wejherowie

PROCEDURY ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ. w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 w Wejherowie PROCEDURY ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 w Wejherowie 1 PODSTAWY PRAWNE: 1. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ z dnia 30 kwietnia 2013

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI PUBLICZNE GIMNAZJUM NR 2 W BOGACICY

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI PUBLICZNE GIMNAZJUM NR 2 W BOGACICY SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI PUBLICZNE GIMNAZJUM NR 2 W BOGACICY L Podstawa prawna: > Rozporządzenie MENiS z dnia 26 luty 2002r w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia

Bardziej szczegółowo

Zasady udzielania i organizacji pomocy psychologiczno - pedagogicznej w Gimnazjum nr 39 im. rtm Witolda Pileckiego we Wrocławiu

Zasady udzielania i organizacji pomocy psychologiczno - pedagogicznej w Gimnazjum nr 39 im. rtm Witolda Pileckiego we Wrocławiu Zasady udzielania i organizacji pomocy psychologiczno - pedagogicznej w Gimnazjum nr 39 im. rtm Witolda Pileckiego we Wrocławiu Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 listopada 2010 r. w

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO -PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W DARZLUBIU.

PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO -PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W DARZLUBIU. PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO -PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W DARZLUBIU. PODSTAWA PRAWNA 1. Rozporządzenie MEN z dnia 30 kwietnia 2013r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ PUBLICZNYCH W SZLACHCIE

PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ PUBLICZNYCH W SZLACHCIE PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ PUBLICZNYCH W SZLACHCIE PODSTAWA PRAWNA 1. Rozporządzenie MEN z dnia 30 kwietnia 2013r. w sprawie zasad udzielania i organizacji

Bardziej szczegółowo

Grupę badawczą stanowili nauczyciele-wychowawcy 3 grup oddziałów przedszkolnych oraz uczniowie oddziałów przedszkolnych.

Grupę badawczą stanowili nauczyciele-wychowawcy 3 grup oddziałów przedszkolnych oraz uczniowie oddziałów przedszkolnych. WYMAGANIE 3. Uczniowie nabywają wiadomości i umiejętności określone w podstawie programowej. Przedmiot ewaluacji: Uczniowie nabywają wiadomości i umiejętności określone w podstawie programowej Cel ewaluacji

Bardziej szczegółowo

Procedura organizowania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Zespole Szkół Integracyjnych nr 1 w Katowicach

Procedura organizowania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Zespole Szkół Integracyjnych nr 1 w Katowicach Procedura organizowania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Zespole Szkół Integracyjnych nr 1 Część I - OGÓLNA 1. Pomoc psychologiczno-pedagogiczna udzielana uczniowi w szkole polega na rozpoznawaniu

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPÓŁ PLACÓWEK OŚWIATOWYCH im. JANA PAWŁA II w PODOBINIE I. POJĘCIE I ZAKRES PROFILAKTYKI Dyrekcja i nauczyciele Zespołu Placówek Oświatowych w Podobinie podejmują działania

Bardziej szczegółowo

Program Coachingu dla młodych osób

Program Coachingu dla młodych osób Program Coachingu dla młodych osób "Dziecku nie wlewaj wiedzy, ale zainspiruj je do działania " Przed rozpoczęciem modułu I wysyłamy do uczestników zajęć kwestionariusz 360 Moduł 1: Samoznanie jako część

Bardziej szczegółowo

Aktualna sytuacja prawna dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Warszawa, 25 listopada 2014 r.

Aktualna sytuacja prawna dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Warszawa, 25 listopada 2014 r. Aktualna sytuacja prawna dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi Warszawa, 25 listopada 2014 r. Regulacje prawne ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty akty wykonawcze do ustawy - rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ

PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ w Zespole Szkół w Mielnie PODSTAWA PRAWNA 1. Rozporządzenie MEN z dnia 30 kwietnia 2013r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. JANA PAWŁA II W OSIEKU PUBLICZNE PRZEDSZKOLE W OSIEKU PROGRAM PROFILAKTYKI

ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. JANA PAWŁA II W OSIEKU PUBLICZNE PRZEDSZKOLE W OSIEKU PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. JANA PAWŁA II W OSIEKU PUBLICZNE PRZEDSZKOLE W OSIEKU PROGRAM PROFILAKTYKI Opinia o programie profilaktyki Publicznego Przedszkola W Osieku. Program profilaktyki Publicznego Przedszkola

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁPRACA SZKOŁY I PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ NA RZECZ DZIECKA WIELOKULTUROWEGO I WIELOJĘZYCZNEGO

WSPÓŁPRACA SZKOŁY I PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ NA RZECZ DZIECKA WIELOKULTUROWEGO I WIELOJĘZYCZNEGO WSPÓŁPRACA SZKOŁY I PORADNI PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ NA RZECZ DZIECKA WIELOKULTUROWEGO I WIELOJĘZYCZNEGO Rawa Mazowiecka, 28-29 września 2012 r. 1 System oświaty wsparcie w rozwoju i pomoc psychologiczno-pedagogiczną

Bardziej szczegółowo

Temat: Skutki zażywania alkoholu-wywiad z ekspertem

Temat: Skutki zażywania alkoholu-wywiad z ekspertem Scenariusz 13 Te zajęcia poświęcone są spotkaniu uczniów z osobą, którą bezpośrednio dotknęła choroba alkoholizmu. Może to być członek klubu AA, ewentualnie ktoś, kto pracuje z ludźmi uzależnionymi np.:

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ADAPTACYJNY OPRACOWANY DLA DZIECI Z KLASY 0 I Z KLASY I SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 1 W KAMIENICY

PROGRAM ADAPTACYJNY OPRACOWANY DLA DZIECI Z KLASY 0 I Z KLASY I SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 1 W KAMIENICY PROGRAM ADAPTACYJNY OPRACOWANY DLA DZIECI Z KLASY 0 I Z KLASY I SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 1 W KAMIENICY Rozpoczęcie nauki szkolnej przez dziecko to wkroczenie w nowy etap życia. Spotyka się ono z sytuacją

Bardziej szczegółowo

Klub Przyjaciół Bratka. Zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze i świetlicowe realizowane w oparciu o Program Edukacyjno-Terapeutyczny ORTOGRAFFITI z BRATKIEM

Klub Przyjaciół Bratka. Zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze i świetlicowe realizowane w oparciu o Program Edukacyjno-Terapeutyczny ORTOGRAFFITI z BRATKIEM Klub Przyjaciół Bratka Zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze i świetlicowe realizowane w oparciu o Program Edukacyjno-Terapeutyczny ORTOGRAFFITI z BRATKIEM Opracowała: BoŜena Zawistowska Zespół Szkolno-Przedszkolny

Bardziej szczegółowo

zajęcia socjoterapeutyczne

zajęcia socjoterapeutyczne zajęcia socjoterapeutyczne SP 2 dla uczniów Szkoły Podstawowej nr 2 w Chojnie Podstawa prawna Istota socjoterapii Program zajęć socjoterapeutycznych Podstawa prawna ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ ZESPOŁU SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH im. M. KOPERNIKA W ZATORZE

PROCEDURY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ ZESPOŁU SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH im. M. KOPERNIKA W ZATORZE PROCEDURY UDZIELANIA I ORGANIZACJI POMOCY PSYCHOLOGICZNO- PEDAGOGICZNEJ ZESPOŁU SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH im. M. KOPERNIKA W ZATORZE Załącznik do zarządzenia nr... Dyrektora Zespołu Szkół Ogólnokształcących

Bardziej szczegółowo

Organizowanie i udzielanie pomocy psychologicznopedagogicznej. nowych regulacji prawnych

Organizowanie i udzielanie pomocy psychologicznopedagogicznej. nowych regulacji prawnych Organizowanie i udzielanie pomocy psychologicznopedagogicznej w szkole w świetle nowych regulacji prawnych Nowe regulacje prawne zawarte zostały w rozporządzeniach: w sprawie udzielania i organizacji pomocy

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ ZAWODOWYCH NR 2 IM. DR. A. TROCZEWSKIEGO W KUTNIE

PROCEDURY ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ ZAWODOWYCH NR 2 IM. DR. A. TROCZEWSKIEGO W KUTNIE Zespół Szkół Zawodowych Nr 2 im. dr. A. PROCEDURY ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ ZAWODOWYCH NR 2 IM. DR. A. TROCZEWSKIEGO W KUTNIE PODSTAWY PRAWNE: 1. Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

CZYTAJMY RAZEM CZYTAJMY RAZEM CZYTAJMY RAZEM. Program Czytajmy razem realizowany jest w naszej szkole na etapie

CZYTAJMY RAZEM CZYTAJMY RAZEM CZYTAJMY RAZEM. Program Czytajmy razem realizowany jest w naszej szkole na etapie CZYTAJMY RAZEM CZYTAJMY RAZEM CZYTAJMY RAZEM Program Czytajmy razem realizowany jest w naszej szkole na etapie nauczania zintegrowanego. Jego głównym celem jest rozwijanie aktywności czytelniczej naszych

Bardziej szczegółowo

Wszelkie działania twórcze zaczyna się od ruchu. Gimnastyka Mózgu. Kinezjologia Edukacyjna według dr P. Dennisona stopień I i II.

Wszelkie działania twórcze zaczyna się od ruchu. Gimnastyka Mózgu. Kinezjologia Edukacyjna według dr P. Dennisona stopień I i II. Wszelkie działania twórcze zaczyna się od ruchu. Samorządowe Centrum Edukacji w Tarnowie kolejny juŝ raz w swojej ofercie proponuje dla nauczycieli wszystkich specjalności warsztaty metodyczne: Gimnastyka

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W RZĄSCE

PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W RZĄSCE 1 Załącznik nr 1 do Zarządzenia Dyrektora ZSRz nr 1/13/14/ZSRz PROCEDURA ORGANIZOWANIA POMOCY PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W RZĄSCE PODSTAWA PRAWNA 1. Art. 22 ust. 2 pkt 11 Ustawy z 7

Bardziej szczegółowo

Szkolny Program Profilaktyki na lata 2012/2013, 2013/2014, 2014/2015

Szkolny Program Profilaktyki na lata 2012/2013, 2013/2014, 2014/2015 Szkolny Program Profilaktyki na lata 2012/2013, 2013/2014, 2014/2015 Główny cel profilaktyki szkolnej: Wspomaganie wychowania młodzieży dbającej o swoje zdrowie, bezpieczeństwo, mającej świadomość zagrożeń

Bardziej szczegółowo

Mali Jogini. Program autorski. Zajęcia ruchowe. z elementami jogi. Koordynatorzy: Magdalena Adamczyk, Żaneta Piskorz

Mali Jogini. Program autorski. Zajęcia ruchowe. z elementami jogi. Koordynatorzy: Magdalena Adamczyk, Żaneta Piskorz Program autorski Mali Jogini Zajęcia ruchowe z elementami jogi Koordynatorzy: Magdalena Adamczyk, Żaneta Piskorz Miejsce realizacji: świetlica Szkoły Podstawowej nr 5 w Gnieźnie Termin realizacji: 1 października

Bardziej szczegółowo

Regulamin. organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Szkole Podstawowej w Ulhówku

Regulamin. organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Szkole Podstawowej w Ulhówku Regulamin organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Szkole Podstawowej w Ulhówku Szkoła Podstawowa im. Stanisława Staszica w Ulhówku udziela i organizuje uczniom uczęszczającym do szkoły, ich rodzicom

Bardziej szczegółowo

1. Organizacja pomocy psychologiczno pedagogicznej

1. Organizacja pomocy psychologiczno pedagogicznej Załącznik nr 7 do Statutu Zespołu Szkół nr 33 w Warszawie 1. Organizacja pomocy psychologiczno pedagogicznej 2. Organizacja zajęć edukacyjnych wspomagających KIPU Podstawa prawna: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA analiza psychologiczna Beata Dobińska psycholog Zachodniopomorska Szkoła Biznesu CHOROBA PRZEWLEKŁA A FUNKCJONOWANIE DZIECKA 1569,7 tys. dzieci i

Bardziej szczegółowo

POMOC PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA

POMOC PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA Załącznik nr 15 do Statutu Zespołu Szkół Morskich im. Polskich Rybaków i Marynarzy w Kołobrzegu POMOC PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA Na podstawie Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI GIMNAZJUM NR 1 IM. H. SIENKIEWICZA W ŁOWICZU Program został uchwalony przez Radę Rodziców w porozumieniu z Radą Pedagogiczną w dn. 22. 09. 2015 roku Spis treści I. Podstawa

Bardziej szczegółowo