ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 408 PRACE KATEDRY MIKROEKONOMII NR PRZYCZYNY NIEDOSKONAŁOŚCI I ZAWODNOŚCI RYNKU

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 408 PRACE KATEDRY MIKROEKONOMII NR 10 2005 PRZYCZYNY NIEDOSKONAŁOŚCI I ZAWODNOŚCI RYNKU"

Transkrypt

1 ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 408 PRACE KATEDRY MIKROEKONOMII NR MAREK CZAJKOWSKI PRZYCZYNY NIEDOSKONAŁOŚCI I ZAWODNOŚCI RYNKU Z teorii równowagi ogólnej gospodarki rynkowej wynika, że jeżeli wszystkie rynki są doskonale konkurencyjne, to powstający w wyniku działania tych rynków stan równowagi jest efektywny w sensie Pareto 1. Konieczność występowania państwa w gospodarce zmusza do poszukiwania tak zwanego rozwiązania second best, które jest mniej efektywne od rozwiązania first bes 2. W obu rozwiązaniach zakłada się, że stan najwyższej efektywnej alokacji zasobów można osiągnąć w warunkach gospodarki z rynkami doskonale konkurencyjnymi. Drugie rozwiązanie po najlepszym jest pogarszane koniecznością stosowania opodatkowania oraz negatywnymi zjawiskami pojawiającymi się na rzeczywistych rynkach. Na rynkach tych powstają zakłócenia w alokacji zasobów, powodowane 3 : a) cyklami koniunkturalnymi; b) niedoskonałością konkurencji oraz c) brakiem rynków. 1 Zob. D. Laidler, S. Estrin: Wstęp do mikroekonomi. Gebethner i Ska, Warszawa 1991, s. 375; H.R. Varian: Mikroekonomia. Kurs średni ujęcie nowoczesne. PWN, Warszawa 2002, s Zob. D. Laidler. S. Estrin: op.cit., s Zob. P.A. Samuelson, W.D. Nordhaus: Ekonomia 2. PWN, Warszawa 1999, s

2 170 Marek Czajkowski 1. Cykle koniunkturalne Gospodarki rynkowe nie rozwijają się harmonijnie. Z doświadczeń wynika, że ich rozwój podlega koniunkturalnym wahaniom 4. W niektórych okresach gospodarki rozwijają się szybciej, a w innych wolniej lub nawet wchodzą w recesję. We wszystkich fazach rozwoju gospodarki mogą występować pozytywne i negatywne zjawiska, przy czym w czasie recesji nasilają się negatywne zjawiska, jak na przykład spadek konsumpcji, wzrost bezrobocia i inflacja. Występowanie tych zjawisk jest objawem tego, że w gospodarce pojawiają się stany odbiegające od optymalnych w sensie ekonomicznym i społecznym. Z punktu widzenia optimum Pareto, spadek konsumpcji, inflacja i inne negatywne w ocenie społecznej zjawiska powodują pogorszenie się poziomu dobrobytu nie tylko jednostek, ale często dużych grup społecznych. Mechanizm rynkowy nie tylko doprowadza do nieefektywności ekonomicznej i społecznej, ale nie może jej naprawić. 2. Niedoskonałość konkurencji Teoria równowagi ogólnej wskazuje, że alokacja zasobów w gospodarce może być efektywna, wówczas gdy we wszystkich sferach działalności gospodarczej występują warunki konkurencji doskonałej. Mechanizm doskonałej konkurencji sprawia, że firmy wyrównują poziom kosztu krańcowego z ceną rynkową, a tym samym z poziomem krańcowej użyteczności konsumenta. Każde przedsiębiorstwo i gałąź gospodarki rozszerza swój rodzaj produkcji aż do momentu, gdy cena zrównuje się ze społecznym kosztem krańcowym. Rynek może osiągać takie stany, jeżeli będzie się charakteryzował dużą liczbą podmiotów w gałęzi, pełną efektywnością alokacyjną, racjonalnym postępowaniem podmiotów rynkowych, doskonałą mobilnością czynników wytwórczych oraz doskonałą elastycznością popytu i podaży 5. Realne rynki dóbr finalnych i czynników wytwórczych oraz rynek gospodarki narodowej nie cechują się występowaniem efektywnej alokacji zasobów. Przyczyną tego jest po pierwsze występowanie warunków rynkowych cha- 4 5 Zob. ibidem, s Zob. M. Levinson: Nie tylko wolny rynek. PWE, Warszawa 1992, s

3 Przyczyny niedoskonałości i zawodności rynku 171 rakterystycznych dla konkurencji niedoskonałej, po drugie zanikanie działania konkurencji na niektórych rynkach, oraz po trzecie brak rynków niektórych dóbr i usług. Przyczyny konkurencji niedoskonałej są następujące: a) koncentracja działalności gospodarczej; b) ryzyko i niepewność; c) odroczenie w czasie reakcji na przyczyny i skutki zjawisk rynkowych, a także nieelastyczność popytu i podaży, a w niektórych przypadkach mała giętkość; d) brak informacji lub asymetria informacji. Zanikanie konkurencji na rynkach może też być wynikiem fuzji przedsiębiorstw i powstawania karteli i monopoli. Brak rynków jest wynikiem negatywnej konfrontacji użyteczności dóbr lub usług dla odbiorców z preferencjami producentów. Koszty wytwarzania, charakteryzowane kosztami krańcowymi, są wyższe od użyteczności krańcowej, wyrażanej w cenach zakupu. Producenci nie są zainteresowani podejmowaniem produkcji takich dóbr, gdyż nie uzyskają zwrotu poniesionych kosztów i spodziewanego zysku. W gospodarce i społeczeństwie niezbędne są dobra i usługi, które przyczyniają się do osiągania wyższego poziomu efektywności społecznej. Ich dostarczanie musi zapewnić państwo. Rynek nie może efektywnie koordynować produkcji efektów, na które nie ma praw własności. Rynki nie są także nastawione na usługi pomocy społecznej. Koncentracja działalności gospodarczej. W warunkach konkurencji doskonałej wielkość utargu zależy od ilości sprzedaży, a ta z kolei od popytu rynkowego. Koszty działalności gospodarczej zdeterminowane są cenami czynników wytwórczych, metodami wytwarzania, organizacją działalności itp. Zyski przedsiębiorstw zależą więc przede wszystkim od kształtowania kosztów działalności. Głównym źródłem maksymalizacji zysków przedsiębiorstw jest obniżka kosztów działalności gospodarczej. Nie wszystkie jednak firmy realizują tę strategię konsekwentnie i skutecznie, co jest przyczyną ich różnicowania majątkowego. Lepszą pozycję na rynku uzyskują te firmy, które lepiej i szybciej racjonalizują proces gospodarowania, a gorsze firmy odpadają z rynku. Dokonuje się proces koncentracji produkcji i kapitału, co doprowadza do powstania konkurencji niedoskonałej. W warunkach konkurencji niedoskonałej alokacja zasobów dokonuje się mniej efektywnie niż w konkurencji doskonałej. Zasadniczą przyczyną tego jest pogarszanie się procesu konkurencji na rynku. Mniej przedsiębiorstw to wzrost ich siły ekonomicznej i wpływ na ceny sprzedaży i ilość sprzedaży. Te inne niż w konkurencji doskonałej warunki rynkowe powodują, że cena sprzedaży nie

4 172 Marek Czajkowski kształtuje się na takim samym poziomie w krótkim okresie, lecz zmienia się wraz zachodzącymi zmianami popytu i podaży 6. Utarg krańcowy przyjmuje wartości niższe niż cena. Każde przedsiębiorstwo zmierzające do maksymalizacji zysku musi zrównywać koszt krańcowy z utargiem krańcowym i wytwarzać odpowiadającą tej równości ilość produkcji. Cena odpowiadająca temu punktowi równowagi jest wyższa od utargu krańcowego. Cena sprzedaży jest zarazem ceną zakupu konsumentów i odpowiada ich użyteczności krańcowej. W tych warunkach użyteczność krańcowa nie zrównuje się z kosztami krańcowymi, jest wyższa od nich, co oznacza, że producenci przechwytują część nadwyżki konsumenta. Odchylenie ceny sprzedaży od kosztu krańcowego jest tym większe, im bardziej niekonkurencyjny jest rynek. Ryzyko i niepewność. Ryzyko i niepewność jest częścią rzeczywistości gospodarczej i społecznej. Jednostki stykają się z ryzykiem w każdym momencie, kiedy dokonują zakupów, wypoczywają na wczasach, prowadzą działalność gospodarczą, oszczędzają itp. Z powodu przypadków losowych mogą one tracić część swego majątku albo doznawać przykrości. Występuje więc pogorszenie efektywności alokacji zasobów w podmiotach, które napotykają przypadki negatywnych zdarzeń losowych. Urzeczywistnienie się ryzyka powoduje odchylenie osiągniętych korzyści od oczekiwanych korzyści 7. Te pierwsze są mniejsze od drugich i często wymagają większych nakładów środków. Sztywność cen i nieelastyczność popytu i podaży. Na rzeczywistych rynkach równowaga kształtuje się z zakłóceniami i odroczeniem czasowym. Reagowanie popytu i podaży na każdym z rynków odbywa się z opóźnieniem i niejednakową reakcją na przyczyny. Inaczej reaguje popyt na zmianę ceny na rynkach dóbr spożywczych, inaczej na rynku pracy, a jeszcze w innym stopniu zmienia się on na rynku finansowym. Podobne w istocie problemy występują w procesie dostosowywania się cen do popytu i podaży, a ich giętkość jest różna dla każdego rynku i oceny dostosowują się z opóźnieniem 8. Brak informacji i asymetria informacji. W rzeczywistości gospodarczej i społecznej informacja, którą dysponują podmioty rynkowe, jest zawsze niepełna, głównie ze względu na koszt jej zdobycia. Pracownicy, którzy nie mają pełnej informacji o wpływie warunków pracy na ich zdrowie, mogą się godzić Zob. ibidem, s. 60. Zob. D. Begg, S. Fischer, R. Dornbusch: Mokroekonomia. PWE, Warszawa 2003, s Zob. M. Levinson: op.cit., s

5 Przyczyny niedoskonałości i zawodności rynku 173 na niższą płacę. Pełny zasób informacji o warunkach pracy i ich wpływie na zdrowie miałby wpływ na oferowaną ilość pracy i płacę. Pracownicy domagaliby się wyższej stawki płacy, aby wynagrodzić przyszłe wydatki na leczenie. Dostępność informacji ma również wpływ na decyzje konsumentów na rynku dóbr finalnych. Poinformowani optymistycznymi informacjami konsumenci zgłaszają większy popyt, natomiast poinformowani niedostatecznie ujawniają mniejsze zapotrzebowanie na dobra i usługi. Takie zachowania będą miały wpływ na cenę dóbr i usług. Brak informacji lub jej asymetria mogą być przyczyną społecznej nieefektywności zasobów 9. Działania ludzkie mają różną perspektywę, są obliczone na dłuższy lub krótszy okres. Ludzie oszczędzają i tym samym powstrzymują się od konsumpcji, aby w przyszłości więcej konsumować. Przedsiębiorstwa poświęcają więcej środków na szkolenie pracowników lub inwestycje, aby w przyszłości więcej wytworzyć i sprzedać. Z punktu widzenia efektywności alokacji skoordynowanie bieżących planów wszystkich podmiotów rynkowych powinno doprowadzać do zrównywania się w przyszłości społecznych kosztów krańcowych dóbr i usług z ich społeczną użytecznością krańcową 10. W rzeczywistości jest jednak bardzo ograniczony zbiór dóbr, na które można zawierać transakcje terminowe, gdyż brakuje o nich pełnej informacji. Jeżeli nie ma pełnej informacji, to nie ma skutecznego i efektywnego rynku; jeżeli nie ma rynku dóbr przyszłych, to system cen nie może zapewnić, aby społeczne koszty krańcowe odnoszące się do planowanych w przyszłości dóbr zrównały się z przyszłą społeczną użytecznością krańcową 11. Zanikanie konkurencji rynkowej. Naturalną konsekwencją procesu konkurencji rynkowej jest eliminacja najsłabszych firm. Pozostające na rynku firmy nadal toczą między sobą walkę konkurencyjną o najlepszą pozycję. Formą ograniczania konkurencji rynkowej są fuzje przedsiębiorstw. Prowadzą one do koncentracji przedsiębiorstw i pogłębiają konkurencję niedoskonałą. Powstają 9 Zob. D. Begg, S. Fischer, R. Dornbusch: op.cit., s. 101; W.F. Samuelson, S.G. Marks: Ekonomia menedżerska. PWE, s. 371, Problem ten występuje szczególnie silnie na rynku transakcji terminowych, czyli rynku dóbr przyszłych. Jeżeli problem ten odniesiemy do rynku terminowego pszenicy, to nabywcy porównują krańcową użyteczność pszenicy z ceną w danym roku, a producenci z kolei porównują cenę z krańcowym kosztem produkcji pszenicy. Na tej podstawie w idealnych warunkach rynkowych mogą być podejmowane decyzje o produkcji i konsumpcji w przyszłych okresach. W idealnych warunkach rynkowych mogą być podejmowane decyzje o produkcji i konsumpcji w przyszłych okresach. 11 Zob. D. Begg, S. Fischel, R. Dornbusch: op.cit., s. 453.

6 174 Marek Czajkowski wtedy straty społeczne spowodowane odchylaniem się cen sprzedaży od użyteczności krańcowej. Rachunek korzyści i kosztów nie pokrywają się z następujących powodów: po pierwsze połączone firmy uzyskują dużą siłę rynkową wynikającą z powiększenia swojego udziału w rynku i mogą zacząć stosować praktyki monopolistyczne. Rachunek korzyści i kosztów dla społeczeństwa będzie wówczas niekorzystny. Po drugie powstałe z fuzji przedsiębiorstwo może wykorzystywać swą siłę finansową niezależnie od praktyk monopolowych Brak rynków Monopolizacja rynku. Jest to faza rozwoju rynku, w której istnienie konkurencji na rynku prowadzi do powstania związków przedsiębiorstw o charakterze monopolowym oraz wyłonienia się monopolu. Po stronie podaży rynkowej zanika wówczas walka konkurencyjna, gdyż likwidowane są instytucjonalne i funkcjonalne warunki do jej prowadzenia. Przedsiębiorstwo monopolowe nie ma partnerów, z którymi mogłoby wchodzić w konkurencję. Ceny sprzedaży mogą być wtedy kształtowane przez monopol stosownie do warunków rynkowych, a koszty działalności gospodarczej nie muszą być minimalizowane. Ceny sprzedaży odchylają się od użyteczności konsumentów, a korzyścią monopolu jest przejęta nadwyżka konsumentów 13. Społeczny koszt monopolizacji gospodarki można ustalić przez sumowanie strat wszystkich przedsiębiorstw w gospodarce, w których koszt krańcowy i utarg krańcowy są niższe od ceny i społecznej użyteczności krańcowej. Te społeczne koszty monopoli można mierzyć konkretnymi stratami w dochodzie narodowym 14. Sądzi się też, że negatywny wpływ monopolu na poziom dobrobytu jest jeszcze większy. Przedsiębiorstwa monopolowe mogą ponosić wysokie koszty na utrzymanie swojej wiodącej pozycji na rynku. Przykładem są kampanie reklamowe, które nie tylko dostarczają konsumentom informacji o produkcie, ale jednocześnie utrudniają Ibidem, s H.R. Varian: op.cit., s W tej kwestii szacunki ekonomistów są niejednoznaczne. Niektórzy sądzą, że te społeczne koszty monopolizacji są niewielkie i nie przekraczają 1% dochodu narodowego, natomiast inni sądzą, że straty te są jednak większe i mogą sięgać do 7% dochodu narodowego. Szacunki przytaczano za The Social Costs of Monopoly Power. Economic Journal 1978; D. Begg, S. Fischel, R. Dornbusch, op.cit., s. 489.

7 Przyczyny niedoskonałości i zawodności rynku 175 dostęp innym firmom do danej gałęzi. Koszty społeczne pojawiają się także przy utrzymywaniu przez monopole znacznych wolnych zdolności wytwórczych w celu odstraszania z rynku potencjalnych konkurentów. Mają oni obawiać się odwetu kiedy będą chcieli wejść do gałęzi, może zostać uruchomiona dodatkowa zdolność produkcyjna, która doprowadzi do wzrostu ilości podaży po niskiej cenie. Konkurent mający zamiar wejść na rynek poniesie wówczas poważne koszty. Stratami społecznymi są wydatki ponoszone przez przedsiębiorstwa w celu uzyskania wpływu na podejmowane decyzje przez instytucje państwowe. Prowadzą one często intensywne kampanie prasowe i lobbing w instytucjach państwowych w celu uzyskania przychylności dla działalności monopolu, jego praktyk i podejmowania sprzyjających rozwojowi regulacji. Społeczeństwo może brać pod uwagę jeszcze inne motywy działania monopoli, na przykład polityczny wpływ, jaki są w stanie one wywierać na struktury państwa, czy problem nadmiernych zysków. Wynalazki i badania naukowe. Wynalazki są specyficznym towarem, wymagają bowiem długotrwałych badań i często bardzo wysokich nakładów rzeczowych i finansowych. Wprowadzenie wynalazku na rynek bez praw do niego i monopolu własności na pewien okres może prowadzić do jego kopiowania. Na wolnym rynku wynalazca nie jest w stanie osiągnąć należnych mu korzyści, gdyż z udziału w nich nie można wykluczyć naśladowców, którzy będą czerpać korzyści bez ponoszenia pełnych kosztów. Rynek wynalazków nie może istnieć, gdyż niemożliwe jest zrównanie prywatnych korzyści krańcowych z krańcowymi kosztami społecznymi. Badania naukowe i prace rozwojowe. Mechanizm rynkowy nie radzi sobie z efektywną alokacją środków na badania naukowe i prace rozwojowe. Przy ich realizacji występuje zbyt duże ryzyko finansowe i niepewność efektów. Projekty badawcze z dziedzin ogólnych i podstawowych nie są przedmiotem zainteresowania przedsiębiorstw, gdyż nie można ich wykorzystać do celów produkcyjnych, natomiast duże, praktyczne projekty badawcze są zbyt ryzykowne dla małych i średnich przedsiębiorstw. Prywatne firmy podejmują badania i prace rozwojowe na mniejszą skalę i zarazem takie, które mogą przynieść im szybkie korzyści finansowe. Prywatne korzyści krańcowe z badań naukowych nie zrównują się w krótkich i długich okresach z prywatnymi kosztami krańcowymi. Dopiero w długim okresie społeczne korzyści krańcowe z badań naukowych mogą się zrównywać z społecznymi kosztami krańcowymi.

8 176 Marek Czajkowski Efekty zewnętrzne. Rynek konkurencyjny nie może uregulować niektórych negatywnych i pozytywnych efektów towarzyszących działalności gospodarczej i konsumpcji, zwanych efektami zewnętrznymi. Obciążają one inne podmioty, a nie podmioty je emitujące, na przykład zanieczyszczenia powietrza i wody, hałas. Efekty te nie są włączane w proces transakcji i wyceny i nie znajdują odbicia w kosztach emitenta 15. Pojawia się wtedy różnica między bilansem kosztów krańcowych i użyteczności krańcowych jednostki i społeczeństwa. W przypadku negatywnych efektów zewnętrznych krańcowe koszty społeczne są większe od krańcowych kosztów prywatnych, a krańcowe korzyści społeczne są mniejsze od krańcowych korzyści prywatnych; w przypadku pozytywnych efektów zewnętrznych krańcowe koszty prywatne są większe od krańcowych kosztów społecznych, oraz krańcowe korzyści społeczne są większe od krańcowych korzyści prywatnych 16. Produkcja firm jest zatem zbyt wysoka, a część kosztów związanych z wytwarzaniem produktów ponoszą inne podmioty. W przypadku korzyści zewnętrznych ich wytwórcy ponoszą zbyt wysokie koszty w stosunku do jednostek z nich korzystających i dlatego ich produkcja jest zbyt mała. Dobra publiczne. W gospodarce rynkowej mechanizm rynkowy funkcjonuje dobrze wówczas, gdy pozwala osiągnąć uczestniczącym podmiotom korzyści. Konsumenci poszukują na rynku możliwości realizacji swych preferencji, a producenci oferują produkty i usługi mogące zaspokoić je i jednocześnie osiągać korzyści. Rynek funkcjonuje dobrze wówczas, gdy przedmiotem wymiany są dobra prywatne. Na rynku dóbr prywatnych występuje zasada wykluczenia 17, która oznacza, że konsumenci nie mogą mieć wspólnie jednego dobra. Muszą współzawodniczyć o możliwość ich nabycia lub wyłącznego użytkowania. Społeczeństwo potrzebuje dóbr i usług, które zaspokajają potrzeby jednostek bez wyłączania z konsumpcji innych jednostek. Korzyści prywatne konsumentów nie pokrywają się z korzyściami producentów. W takiej sytuacji nie powstaną rynki takich dóbr i usług. Dobra publiczne to takie, przy których 15 Problemem tym zajmował się R. Coase w pracy: The Problem of Social Cost, Journal of Law and Economica Zob.: W.F. Samuelson, S.G. Marks: Ekonomia, op.cit., s O tej zasadzie piszą R.A. Musgrave, P.B. Musgrave, L. Kullmer: Die offentlichen Finanzen in Theorie und Praxis. Tubingen 1990; P.A. Samuelson, W.D. Nordhaus: op.cit., s. 237; S. Golinowska: Polityka społeczna państwa w gospodarce rynkowej studium ekonomiczne. PWN, Warszawa 1994, s. 40.

9 Przyczyny niedoskonałości i zawodności rynku 177 użytkowaniu niemożliwe jest wykluczenie kogokolwiek z konsumpcji. Tworzenie dóbr publicznych daje społeczeństwu duży, pozytywny efekt zewnętrzny. Korzysta z nich każdy w takiej samej wysokości, chociaż opłaty na ich wytworzenie wnoszone przez poszczególnych członków społeczeństwa mogą być różne. Dostarczanie dóbr publicznych za pośrednictwem rynku powoduje powstawanie tak zwanego problemu gapowicza 18. Przykładem jest obrona narodowa, która dostarczana przez sektor publiczny zapewnia odpowiednie usługi obrony narodowej dla każdego obywatela, niezależnie od tego, czy płaci za nie, czy nie. Wprowadzenie swobody nabywania tych dóbr na rynku przez obywateli powodowałoby wybór w zależności od indywidualnych preferencji i w związku z tym część obywateli nie nabywałaby ich, chociaż byłoby stać ich na to materialnie. Takie postawy obywateli eliminowałyby obronę narodową i tym samym tworzyły zagrożenie dla wszystkich obywateli i kraju. Podobnie mogą postępować obywatele przy nabywaniu innych usług, na przykład oświaty, bezpieczeństwa wewnętrznego i opieki zdrowotnej. Rynki prywatne nie mogą zapewnić takiego poziomu usług obrony, jaki byłby społecznie efektywny. Powodem są różnice między społeczną i prywatną użytecznością krańcową oraz między społecznymi i prywatnymi krańcowymi kosztami. Redystrybucja dochodów. Zawodność rynku ujawnia się całkowicie w dziedzinie redystrybucji dochodu narodowego, zapewniającej niektórym członkom społeczeństwa społecznie akceptowanych warunków socjalnych. Z uwagi na ukształtowane historycznie różnice w prywatnym majątku, możliwości materialne i fizyczne, szanse i warunki rozwoju osób rynek nie może zapewnić efektywnej w sensie Pareto alokacji dóbr i usług między poszczególne jednostki społeczeństwa. Redystrybucja środków budżetu centralnego i budżetów terenowych jest środkiem realizacji zasady równości społecznej. Społeczeństwa nakładają na rządy obowiązek realizacji określonych celów społecznych oraz pomocy materialnej i zdrowotnej osobom biednym, bezdomnym, starym, bezrobotnym itp. W ten sposób łagodzone są dysproporcje w podziale dochodu narodowego 19. Spo- 18 W literaturze problem ten określany jest jako free riders (gapowicze lub pieczeniarze). Zob. D. Begg, S. Fischer, R. Dornbusch: op.cit., s. 468; H.R. Varian: op.cit., s Jak zauważają P.A. Samuelson, W.D. Nordhaus: (op.cit., s. 293), nierówność jest wartością etyczną i warto ponieść pewne koszty dla jej uzyskania. A.M. Okun w pracy Equality and Efficiency. The Big Tradenff. Brookings Institution, Washington 1975, pisze Gdybyśmy mniej

10 178 Marek Czajkowski łeczeństwo może godzić się na zmniejszanie nadmiernych różnic w rozkładzie bogactwa i przyjąć politykę pomocy najbiedniejszym grupom. Istota i poziom tej pomocy zależą od sądów wartościujących. Społeczeństwo może okreś-lić skalę redystrybucji przez ustalenie wysokości niezbędnego, minimalnego poziomu dochodu jednostkom, których dochody odbiegają od tego minimum. Z redystrybucją dochodów wiążą się dwa istotne problemy, po pierwsze jej efektywność, czyli wpływ na poprawę efektywności gospodarowania w skali gospodarki, i po drugie w jakim stopniu przyczynia się ona do tworzenia bardziej równego społeczeństwa 20. Mogą to być zadania sprzeczne z sobą. Dążenie do większej równości można osiągnąć przez zwiększenie opodatkowania, które powoduje obniżenie efektywności gospodarowania. Zwiększone podatki jeszcze bardziej odrywają cenę płaconą przez nabywcę od ceny otrzymywanej przez sprzedawcę. Położenie nacisku na efektywność ekonomiczną doprowadza natomiast do nadmiernego zróżnicowania majątkowego społeczeństwa i z punktu widzenia ogólnospołecznego może być kosztowne. Dobra pożądane i niepożądane. Społeczeństwo jest zbiorem jednostek, które muszą przestrzegać określonych zasad, aby mogły z sobą współżyć bez zakłóceń. Zasady te, wraz z sposobami egzekucji, są ustalane w postaci regulacji prawnych. Mogą też być formułowane preferencje w produkcji i konsumpcji dóbr i usług dla jednostek, na przykład usługi oświaty, zdrowia, oraz zakazywać jednostkom konsumowania określonych dóbr i usług, jeżeli przynoszą one im szkodę, na przykład palenia papierosów, zażywania narkotyków, kąpieli w niebezpiecznych miejscach. Podział na dobra pożądane i niepożądane jest oparty na sądach wartościujących. Rynek nie może koordynować ich produkcji i konsumpcji. Są dwie przesłanki uzasadniające wyróżnianie dóbr społecznie pożądanych i niepożądanych oraz prowadzenie polityki preferującej lub ograniczającej ich występowanie 21. Dobra społecznie pożądane tworzą pozytywne efekty zewnętrzne, na przykład wzrost wykształcenia osoby zwiększa nie tylko jej wydajność, ale także innych pracowników, z którymi ona współpracuje. Zbyt mała chęć zdobywania wykształcenia powinna być stymulowana przez państwo, na cenili nierówność, zaaprobowalibyśmy zabranie z wiadra dolara od bardzo bogatych i przekazanie go bardzo biednym. 20 P.A. Samuelson, W.D. Nordhaus: op.cit., s Zob. D. Begg, S. Fischer, R. Dornbusch: op.cit., s

11 Przyczyny niedoskonałości i zawodności rynku 179 przykład bezpłatne szkolnictwo, szeroka informacja, konkursy i wyróżnienia. W ten sposób powiększane są w społeczeństwie pozytywne efekty zewnętrzne. Jeżeli konsumpcja niektórych dóbr przynosi negatywne efekty zewnętrzne, jak na przykład palenie papierosów, zażywanie narkotyków, to państwo powinno podejmować działania hamujące ich spożycie. Drugi powód wyodrębniania dóbr społecznie pożądanych lub niepożądanych to negatywna społeczna ocena tej konsumpcji. Społeczeństwo uznaje, że jednostki przestają działać w swym dobrze pojętym interesie i należy temu przeciwdziałać. Przykładami takiej konsumpcji jest narkomania, hazard, palenie papierosów, kąpiel w miejscach grożących utonięciem, jazda niesprawnym technicznie pojazdem itp. Jednostki doznające użyteczności z tych dóbr biorą pod uwagę tylko doraźne przyjemności oraz koszty ponoszone przez nich samych, a nie uwzględniają doznań i wydatków ponoszonych przez społeczeństwo, jak leczenie, rehabilitacja, naprawa skutków itp. Wyodrębnianie w społeczeństwach dóbr pożądanych i niepożądanych jest skutkiem klasyfikacji wynikającej z sądów wartościujących poszczególnych jednostek i większych grup społecznych. Kwalifikacja tych dóbr zmienia się wraz z rozwojem społecznym, gospodarczym, kulturalnym, modą itp. Istotnym zagadnieniem jest to, że gdy produkcja i konsumpcja tych dóbr wywołuje negatywne lub pozytywne efekty zewnętrzne, to alokacja zasobów w gospodarce jest nieefektywna w sensie Pareto. Występowanie pozytywnych efektów zewnętrznych jest jednak mniej szkodliwe niż pojawienie się negatywnych efektów zewnętrznych. REASONS OF IMPERFECTION AND DISAPPOINTMENT IN THE MARKET Summary According to the theory of general balance in the market economy, if all the markets are perfectly competitive, the balance which results from their operations is the

12 180 Marek Czajkowski most efficient one. This best allocation of resources is deteriorated by the necessity of taxation and other negative phenomena inherent to real markets. Real markets are affected by disturbances which occur in relation to allocation of resources. They result from: 1) economic cycles; 2) imperfect competition; 3) lack of markets. Translated by Marek Czajkowski

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 382 PRACE KATEDRY MIKROEKONOMII NR EKONOMICZNA EFEKTYWNOŚĆ RYNKU W TEORII I PRAKTYCE

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 382 PRACE KATEDRY MIKROEKONOMII NR EKONOMICZNA EFEKTYWNOŚĆ RYNKU W TEORII I PRAKTYCE ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 382 PRACE KATEDRY MIKROEKONOMII NR 9 2004 MAREK CZAJKOWSKI EKONOMICZNA EFEKTYWNOŚĆ RYNKU W TEORII I PRAKTYCE 1. KRYTERIA EKONOMICZNE I UWARUNKOWANIA INSTYTUCJONAL-

Bardziej szczegółowo

EKONOMIA TOM 1 WYD.2. Autor: PAUL A. SAMUELSON, WILLIAM D. NORDHAUS

EKONOMIA TOM 1 WYD.2. Autor: PAUL A. SAMUELSON, WILLIAM D. NORDHAUS EKONOMIA TOM 1 WYD.2 Autor: PAUL A. SAMUELSON, WILLIAM D. NORDHAUS Przedmowa CZĘŚĆ I. PODSTAWOWE POJĘCIA Rozdział 1. Podstawy ekonomii 1.1. Wprowadzenie Niedobór i efektywność: bliźniacze tematy ekonomii

Bardziej szczegółowo

Negatywne skutki monopolu

Negatywne skutki monopolu Negatywne skutki monopolu Strata dobrobytu społecznego z tytułu: (1) mniejszej produkcji i wyższej ceny (2) kosztów poszukiwania renty, które ponoszą firmy w celu osiągnięcia monopolistycznej pozycji na

Bardziej szczegółowo

6.4. Wieloczynnikowa funkcja podaży Podsumowanie RÓWNOWAGA RYNKOWA Równowaga rynkowa w ujęciu statycznym

6.4. Wieloczynnikowa funkcja podaży Podsumowanie RÓWNOWAGA RYNKOWA Równowaga rynkowa w ujęciu statycznym Spis treœci Przedmowa do wydania ósmego... 11 Przedmowa do wydania siódmego... 12 Przedmowa do wydania szóstego... 14 1. UWAGI WSTĘPNE... 17 1.1. Przedmiot i cel ekonomii... 17 1.2. Ekonomia pozytywna

Bardziej szczegółowo

Mikroekonomia. Wykład 8

Mikroekonomia. Wykład 8 Mikroekonomia Wykład 8 Efekty zewnętrzne Dotychczas zakładaliśmy, że wszystkie interakcje między konsumentami a producentami dokonywały się poprzez rynek: Zysk firmy zależy wyłącznie od zmiennych znajdujących

Bardziej szczegółowo

MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ.

MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ. Wykład 4 Konkurencja doskonała i monopol 1 MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ. EFEKTYWNOŚĆ RYNKU. MONOPOL CZYSTY. KONKURENCJA MONOPOLISTYCZNA. 1. MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ W modelu konkurencji doskonałej

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

I. Podstawowe pojęcia ekonomiczne. /6 godzin /

I. Podstawowe pojęcia ekonomiczne. /6 godzin / PROPOZYCJA ROZKŁADU MATERIAŁU NAUCZANIA PRZEDMIOTU PODSTAWY EKONOMII dla zawodu: technik ekonomista-23,02,/mf/1991.08.09 liceum ekonomiczne, wszystkie specjalności, klasa I, semestr pierwszy I. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Instytucje gospodarki rynkowej. Polityka a ekonomia. Dobra publiczne i wybór publiczny Blok 9

Instytucje gospodarki rynkowej. Polityka a ekonomia. Dobra publiczne i wybór publiczny Blok 9 Instytucje gospodarki rynkowej Polityka a ekonomia. Dobra publiczne i wybór publiczny Blok 9 Dobra prywatne a dobra publiczne DOBRA PRYWATNE Konsumpcja o charakterze rywalizacyjnym Możliwość wykluczenia

Bardziej szczegółowo

Instytucje gospodarki rynkowej. Polityka a ekonomia. Dobra publiczne i wybór publiczny Blok 9

Instytucje gospodarki rynkowej. Polityka a ekonomia. Dobra publiczne i wybór publiczny Blok 9 Instytucje gospodarki rynkowej Polityka a ekonomia. Dobra publiczne i wybór publiczny Blok 9 Dobra prywatne a dobra publiczne DOBRA PRYWATNE Konsumpcja o charakterze rywalizacyjnym Możliwość wykluczenia

Bardziej szczegółowo

Konkurencja monopolistyczna. W tym rozdziale szukaj odpowiedzi na pytania:

Konkurencja monopolistyczna. W tym rozdziale szukaj odpowiedzi na pytania: 17 Konkurencja monopolistyczna P R I N C I P L E S O F MICROECONOMICS F O U R T H E D I T I O N N. G R E G O R Y M A N K I W PowerPoint Slides by Ron Cronovich 2007 Thomson South-Western, all rights reserved

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2010/2011

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2010/2011 PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU Obowiązuje od roku akademickiego: 2010/2011 Instytut Ekonomiczny Kierunek studiów: Ekonomia Kod kierunku: 04.9 Specjalność: brak 1. PRZEDMIOT

Bardziej szczegółowo

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0 1. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Kod kursu Ekonomia stacjonarne ID1106 niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 0 0 0 0 0 Studia niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

PRODUKT (product) CENA (price) PROMOCJA (promotion) DYSTRYBUCJA (place) 7 (P) (+ Process, Personnel, Physical Evidence)

PRODUKT (product) CENA (price) PROMOCJA (promotion) DYSTRYBUCJA (place) 7 (P) (+ Process, Personnel, Physical Evidence) Marketing-mix Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P Cena w marketingu dr Grzegorz Mazurek PRODUKT (product) CENA (price) DYSTRYBUCJA (place) PROMOCJA (promotion) 7 (P) (+ Process, Personnel,

Bardziej szczegółowo

Podstawy ekonomii wykład I-II. Dr Łukasz Burkiewicz Akademia Ignatianum w Krakowie lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl

Podstawy ekonomii wykład I-II. Dr Łukasz Burkiewicz Akademia Ignatianum w Krakowie lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Podstawy ekonomii wykład I-II Dr Łukasz Burkiewicz Akademia Ignatianum w Krakowie lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Podstawy ekonomii -teoria EKONOMIA nazwą ta posługiwał się Arystoteles (gr. oikos 'dom',

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Wybrane problemy gospodarki rynkowej Rok akademicki: 2014/2015 Kod: ZIE-2-107-s Punkty ECTS: 3 Wydział: Zarządzania Kierunek: Informatyka i Ekonometria Specjalność: - Poziom studiów: Studia

Bardziej szczegółowo

EKONOMIA MENEDŻERSKA

EKONOMIA MENEDŻERSKA oraz na kierunku zarządzanie i marketing (jednolite studia magisterskie) 1 EKONOMIA MENEDŻERSKA PROGRAM WYKŁADÓW Wykład 1. Wprowadzenie do ekonomii menedŝerskiej. Podejmowanie optymalnych decyzji na podstawie

Bardziej szczegółowo

Dr hab. Magdalena Knapińska, prof. nadzw. UEP Katedra Makroekonomii i Historii Myśli Ekonomicznej

Dr hab. Magdalena Knapińska, prof. nadzw. UEP Katedra Makroekonomii i Historii Myśli Ekonomicznej Dr hab. Magdalena Knapińska, prof. nadzw. UEP Katedra Makroekonomii i Historii Myśli Ekonomicznej Terminy konsultacji: E-mail: magdalena.knapinska@ue.poznan.pl Inne przedmioty: Makroekonomia (wykłady i

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Od autorów Przedmowa do wydania trzeciego E. Kwiatkowski

Spis treści. Od autorów Przedmowa do wydania trzeciego E. Kwiatkowski Spis treści Od autorów Przedmowa do wydania trzeciego E. Kwiatkowski CZĘŚĆ I. WPROWADZENIE DO EKONOMII Rozdział 1. Podstawowe pojęcia i przedmiot ekonomii S. Krajewski, R. Milewski 1.1. Czym się zajmuje

Bardziej szczegółowo

Mikroekonomia - Lista 11. Przygotować do zajęć: konkurencja doskonała, konkurencja monopolistyczna, oligopol, monopol pełny, duopol

Mikroekonomia - Lista 11. Przygotować do zajęć: konkurencja doskonała, konkurencja monopolistyczna, oligopol, monopol pełny, duopol Mikroekonomia - Lista 11 Przygotować do zajęć: konkurencja doskonała, konkurencja monopolistyczna, oligopol, monopol pełny, duopol Konkurencja doskonała 1. Model konkurencji doskonałej opiera się na następujących

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Ekonomia zachowań ludzkich Rok akademicki: 2014/2015 Kod: ZZP-1-210-n Punkty ECTS: 3 Wydział: Zarządzania Kierunek: Zarządzanie Specjalność: - Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb

Bardziej szczegółowo

Imiona, nazwiska oraz tytuły/stopnie członków zespołu dydaktycznego Iwona Turowska / dr; Jolanta Woronko / mgr

Imiona, nazwiska oraz tytuły/stopnie członków zespołu dydaktycznego Iwona Turowska / dr; Jolanta Woronko / mgr Tryb studiów Niestacjonarne Nazwa kierunku studiów Finanse i Rachunkowość Poziom studiów Stopień pierwszy Rok studiów/ semestr I/I, II Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach SYLLABUS na rok akademicki

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. Informacje ogólne. Ekonomia R.B5

KARTA PRZEDMIOTU. 1. Informacje ogólne. Ekonomia R.B5 KARTA PRZEDMIOTU 1. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu i kod (wg planu studiów): Kierunek studiów: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Forma studiów: Obszar kształcenia: Koordynator przedmiotu: Prowadzący

Bardziej szczegółowo

Ekonomia. turystyka i rekreacja. Jednostka organizacyjna: Kierunek: Kod przedmiotu: TR L - 4. Rodzaj studiów i profil: Nazwa przedmiotu:

Ekonomia. turystyka i rekreacja. Jednostka organizacyjna: Kierunek: Kod przedmiotu: TR L - 4. Rodzaj studiów i profil: Nazwa przedmiotu: Jednostka organizacyjna: Rodzaj studiów i profil: Nazwa przedmiotu: Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS W ROKU AKADEMICKIM 2012/2013 i 2013/2014 Wydział Turystyki i Rekreacji I stopień,

Bardziej szczegółowo

3. Karta przedmiotu ważna od roku akademickiego: 2012/ Forma kształcenia: studia pierwszego stopnia studia drugiego stopnia 1

3. Karta przedmiotu ważna od roku akademickiego: 2012/ Forma kształcenia: studia pierwszego stopnia studia drugiego stopnia 1 (pieczęć wydziału) KARTA PRZEDMIOTU Z1-PU7 WYDANIE N1 Strona 1 z 6 1. Nazwa przedmiotu: MIKROEKONOMIA 2. Kod przedmiotu: 3. Karta przedmiotu ważna od roku akademickiego: 2012/2013 4. Forma kształcenia:

Bardziej szczegółowo

Gospodarka rynkowa. Rynkowy mechanizm popytu i podaży. Agnieszka Stus

Gospodarka rynkowa. Rynkowy mechanizm popytu i podaży. Agnieszka Stus Gospodarka rynkowa. Rynkowy mechanizm popytu i podaży. Agnieszka Stus Zagadnienia Rynki elastyczne i zmonopolizowane. Funkcje popytu i podaży (położenie, przesunięcie). Równowaga rynkowa. Prawo popytu

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

Podstawy ekonomii TEORIA POPYTU TEORIA PODAśY

Podstawy ekonomii TEORIA POPYTU TEORIA PODAśY Podstawy ekonomii TEORIA POPYTU TEORIA PODAśY Opracowanie: dr Tomasz Taraszkiewicz Teoria popytu Teoria popytu Wielkość popytu zgłaszane zapotrzebowanie na określony towar przy danej jego cenie w określonym

Bardziej szczegółowo

PYTANIA Z EKONOMII NA EGZAMIN MAGISTERSKI

PYTANIA Z EKONOMII NA EGZAMIN MAGISTERSKI PYTANIA Z EKONOMII NA EGZAMIN MAGISTERSKI Wstęp 1. Co to jest ekonomia? Omów cel i metodę pracy ekonomistów. Uwzględnij obserwację, indukcję, dedukcję i krytykę naukową. 2. Co to jest ekonomia i czym różni

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Mikroekonomia Rok akademicki: 2013/2014 Kod: GIP-1-103-s Punkty ECTS: 4 Wydział: Górnictwa i Geoinżynierii Kierunek: Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Specjalność: - Poziom studiów: Studia

Bardziej szczegółowo

Ekonomia wykład 03. dr Adam Salomon

Ekonomia wykład 03. dr Adam Salomon Ekonomia wykład 03 dr Adam Salomon Ekonomia: GOSPODARKA RYNKOWA. MAKROEKONOMICZNE PODSTAWY GOSPODAROWANIA Ekonomia dr Adam Salomon, Katedra Transportu i Logistyki, WN AM w Gdyni 2 Rynki makroekonomiczne

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ EKONOMII KARTA OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA

WYDZIAŁ EKONOMII KARTA OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA WYDZIAŁ EKONOMII KARTA OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA Nazwa modułu Podstawy ekonomii Nazwa modułu w języku angielskim Fundamentals of Economics Kod modułu Kody nie zostały jeszcze przypisane Kierunek studiów

Bardziej szczegółowo

DEFINICJA RYNKU Wrzoska Balcerowicza

DEFINICJA RYNKU Wrzoska Balcerowicza DEFINICJA RYNKU Wg W. Wrzoska: rynek to ogół stosunków zachodzących między podmiotami uczestniczącymi w procesach wymiany. Tymi podmiotami są sprzedawcy i nabywcy, którzy reprezentują podaż, popyt, a także

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Podstawowe zagadnienia

Podstawowe zagadnienia Podstawowe zagadnienia Każda społeczność staje przed koniecznością rozwiązania trzech podstawowych problemw codziennej egzystencji: - jakie dobra i usługi - co wytwarzać - dla kogo je wytwarzać Ekonomia

Bardziej szczegółowo

Ekonomia - opis przedmiotu

Ekonomia - opis przedmiotu Ekonomia - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Ekonomia Kod przedmiotu 14.2-WP-SOCP-EKON-W_pNadGenAEXKR Wydział Kierunek Wydział Pedagogiki, Psychologii i Socjologii Socjologia Profil ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

Struktury rynku - konkurencja doskonała i monopol Zadanie 1 Opisz w tabeli struktury rynku

Struktury rynku - konkurencja doskonała i monopol Zadanie 1 Opisz w tabeli struktury rynku Struktury rynku - konkurencja doskonała i monopol Zadanie 1 Opisz w tabeli struktury rynku Cecha Struktura Konkurencja doskonała Konkurencja monopolistyczna Oligopol Monopol pełny Ilość kupujących Ilość

Bardziej szczegółowo

KOSZTY I OPTIMUM PRZEDSIĘBIORSTWA

KOSZTY I OPTIMUM PRZEDSIĘBIORSTWA PODSTAWOWE POJĘCIA KOSZTY I OPTIMUM PRZEDSIĘBIORSTWA Przedsiębiorstwo - wyodrębniona jednostka gospodarcza wytwarzająca dobra lub świadcząca usługi. Cel przedsiębiorstwa - maksymalizacja zysku Nakład czynniki

Bardziej szczegółowo

11. POLITYKA MIKROEKONOMICZNA Istota podstawowych problemów praktyki mikroekonomicznej Polityka mikroekonomiczna

11. POLITYKA MIKROEKONOMICZNA Istota podstawowych problemów praktyki mikroekonomicznej Polityka mikroekonomiczna Spis treści WSTĘP 10. TEORIA MIKROEKONOMII 10.1. Pojęcie i istota mikroekonomii 10.2. Płaszczyzny identyfikacji mikroekonomii 10.2.1. Podstawowe obszary zainteresowań mikroekonomii 10.2.1.1. Gospodarstwo

Bardziej szczegółowo

Dr Łukasz Goczek. Uniwersytet Warszawski

Dr Łukasz Goczek. Uniwersytet Warszawski Dr Łukasz Goczek Uniwersytet Warszawski Wpływ podatków na podaż i popyt Co decyduje, kto naprawdę ponosi ciężar podatku Koszty i korzyści wynikające z podatków i dlaczego podatki nakładają koszt, który

Bardziej szczegółowo

Podstawy ekonomii WSTĘP I EKONOMICZNE MYŚLENIE. Opracowanie: dr Tomasz Taraszkiewicz

Podstawy ekonomii WSTĘP I EKONOMICZNE MYŚLENIE. Opracowanie: dr Tomasz Taraszkiewicz Podstawy ekonomii WSTĘP I EKONOMICZNE MYŚLENIE Opracowanie: dr Tomasz Taraszkiewicz Wstęp ekonomiczne myślenie Wstęp - ekonomiczne myślenie wybrane myśli przewodnie Minimalizacja nakładów Maksymalizacja

Bardziej szczegółowo

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS Alina Grynia, dr

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS Alina Grynia, dr SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr 1 / 1 i Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp. O autorach. Podziękowania. Część I Wprowadzenie

Spis treści. Wstęp. O autorach. Podziękowania. Część I Wprowadzenie Spis treści Wstęp O autorach Podziękowania Część I Wprowadzenie Rozdział 1. Dziesięć podstawowych zasad ekonomii 1.1. Co to jest ekonomia? 1.1.1. Problem ekonomiczny 1.1.2. Rzadkość zasobów i konieczność

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makro- i mikroekonomia na kierunku Administracja

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makro- i mikroekonomia na kierunku Administracja Dr hab. Maria Majewska Katedra Nauk Ekonomicznych Poznań, 1.10.2016 r. OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makro- i mikroekonomia na kierunku Administracja I. Informacje ogólne 1. Nazwa modułu

Bardziej szczegółowo

Z-ZIP Ekonomia menedżerska Manager economics

Z-ZIP Ekonomia menedżerska Manager economics KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013 Z-ZIP2-0499 Ekonomia menedżerska Manager economics A. USYTUOWANIE MODUŁU

Bardziej szczegółowo

1. Które z następujących funkcji produkcji cechują się stałymi korzyściami ze skali? (1) y = 3x 1 + 7x 2 (2) y = x 1 1/4 + x 2

1. Które z następujących funkcji produkcji cechują się stałymi korzyściami ze skali? (1) y = 3x 1 + 7x 2 (2) y = x 1 1/4 + x 2 1. Które z następujących funkcji produkcji cechują się stałymi korzyściami ze skali? (1) y = 3x 1 + 7x 2 (2) y = x 1 1/4 + x 2 1/3 (3) y = min{x 1,x 2 } + min{x 3,x 4 } (4) y = x 1 1/5 x 2 4/5 a) 1 i 2

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Wstęp do ekonomii i przedsiębiorczości na kierunku Prawo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Wstęp do ekonomii i przedsiębiorczości na kierunku Prawo Dr hab. Maria Majewska Katedra Nauk Ekonomicznych Poznań, 1.10.2015 r. OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Wstęp do ekonomii i przedsiębiorczości na kierunku Prawo I. Informacje ogólne 1.

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a )

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a ) przeciętny poziom cen MODEL ZAGREGOWANEGO POPYTU I ZAGREGOWANEJ PODAŻY ZAŁOŻENIA Dochód narodowy (Y) jest równy produktowi krajowemu brutto (PKB). Y = K + I + G Neoklasycyzm a keynesizm Badamy zależność

Bardziej szczegółowo

Moduł V. Konkurencja monopolistyczna i oligopol

Moduł V. Konkurencja monopolistyczna i oligopol Moduł V. Konkurencja monopolistyczna i oligopol Spis treści: Wstęp... 2 1. Istota konkurencji monopolistycznej... 2 2. Równowaga przedsiębiorstwa w warunkach konkurencji monopolistycznej w okresie krótkim

Bardziej szczegółowo

Akademia Wychowania Fizycznego im. Bronisława Czecha w Krakowie. Karta przedmiotu

Akademia Wychowania Fizycznego im. Bronisława Czecha w Krakowie. Karta przedmiotu Akademia Wychowania Fizycznego im. Bronisława Czecha w Krakowie Wydział Turystyki i Rekreacji Karta obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 01/013 Kierunek studiów: Turystyka

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12

Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 (pieczęć wydziału) KARTA PRZEDMIOTU Z1-PU7 WYDANIE N1 Strona 1 z 5 1. Nazwa przedmiotu: MIKROEKONOMIA 2. Kod przedmiotu: 05.ROZ.ZiIP.S.1.1213.Ws 3. Karta przedmiotu

Bardziej szczegółowo

PRODUCENT (PRZEBSIĘBIORSTWO) państwowe lokalne indywidualne zbiorowe (spółki ) 3. Jak należy rozumieć prawo zmniejszającego się przychodu?

PRODUCENT (PRZEBSIĘBIORSTWO) państwowe lokalne indywidualne zbiorowe (spółki ) 3. Jak należy rozumieć prawo zmniejszającego się przychodu? A) Pytania sprawdzające: 1. Kogo uważamy za producenta? PRODUCENT zorganizowany w formie przedsiębiorstwa. Powstał w drodze ewolucji. To podmiot sfery realnej. Aktywny uczestnik procesów rynkowych. Realizuje

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA DLA KRAJÓW I WSPÓŁCZESNEJ EKONOMII ORAZ MOŻLIWOŚCI ICH REALIZACJI W SYSTEMACH GOSPODARCZYCH OPARTYCH NA DOKTRYNIE NEOLIBERALIZMU

WYZWANIA DLA KRAJÓW I WSPÓŁCZESNEJ EKONOMII ORAZ MOŻLIWOŚCI ICH REALIZACJI W SYSTEMACH GOSPODARCZYCH OPARTYCH NA DOKTRYNIE NEOLIBERALIZMU Spis treści WSTĘP... 9 Rozdział I WYZWANIA DLA KRAJÓW I WSPÓŁCZESNEJ EKONOMII ORAZ MOŻLIWOŚCI ICH REALIZACJI W SYSTEMACH GOSPODARCZYCH OPARTYCH NA DOKTRYNIE NEOLIBERALIZMU... 13 1. Wyzwania stojące przed

Bardziej szczegółowo

Ekonomia kosztów transakcji Ronalda Coase a. Instytucje gospodarki rynkowej Blok 5

Ekonomia kosztów transakcji Ronalda Coase a. Instytucje gospodarki rynkowej Blok 5 Ekonomia kosztów transakcji Ronalda Coase a Instytucje gospodarki rynkowej Blok 5 Ekonomia neoklasyczna w konfrontacji z ekonomicznymi problemami współczesności Konsument nie jest istotą ludzką, lecz logicznym

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU Część A

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU Część A Przedmiot: Mikroekonomia Wykładowca odpowiedzialny za przedmiot: dr Barbara Felic Cele zajęć z przedmiotu: Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo

Rola i funkcje państwa w gospodarce

Rola i funkcje państwa w gospodarce Rola i funkcje państwa w gospodarce PAŃSTWO to : zrożnicowana wewnętrznie, złożona i wieloszczeblowa struktura administracyjna społeczeństwazamieszkującego określone terytorium i dysponującego władzą wykonawczą,

Bardziej szczegółowo

Mikroekonomia - opis przedmiotu

Mikroekonomia - opis przedmiotu Mikroekonomia - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Mikroekonomia Kod przedmiotu 14.3-WK-MATP-Mi-W-S14_pNadGenQWOTK Wydział Kierunek Wydział Matematyki, Informatyki i Ekonometrii Matematyka

Bardziej szczegółowo

Ekonomia. Wykład dla studentów WPiA. Wykład 6: Struktury rynkowe i mechanizm konkurencji

Ekonomia. Wykład dla studentów WPiA. Wykład 6: Struktury rynkowe i mechanizm konkurencji Ekonomia Wykład dla studentów WPiA Wykład 6: Struktury rynkowe i mechanizm konkurencji Decyzje firmy o wielkości produkcji Firma podejmuje decyzje o wielkości produkcji na podstawie zderzenia kosztów i

Bardziej szczegółowo

Historia ekonomii. Mgr Robert Mróz. Leon Walras

Historia ekonomii. Mgr Robert Mróz. Leon Walras Historia ekonomii Mgr Robert Mróz Leon Walras 06.12.2016 Leon Walras (1834 1910) Jeden z dwóch ojców neoklasycznej mikroekonomii (drugim Marshall) Nie był tak dobrym matematykiem jak niektórzy inni ekonomiści

Bardziej szczegółowo

MIKROEKONOMIA. Wykład 3 Mikroanaliza rynku 1 MIKROANALIZA RYNKU

MIKROEKONOMIA. Wykład 3 Mikroanaliza rynku 1 MIKROANALIZA RYNKU Wykład 3 Mikroanaliza rynku 1 MIKROANALIZA RYNKU 1. POPYT Popyt (zapotrzebowanie) - ilość towaru, jaką jest skłonny kupić nabywca po ustalonej cenie rynkowej, dysponując do tego celu odpowiednim dochodem

Bardziej szczegółowo

Ekonomia. zasady prowadzenia gospodarstwa domowego. Oikos dom Nomos prawo

Ekonomia. zasady prowadzenia gospodarstwa domowego. Oikos dom Nomos prawo Oikos dom Nomos prawo Ekonomia zasady prowadzenia gospodarstwa domowego EKONOMIA jest nauką o tym, jak jednostki i całe społeczeństwa decydują o wykorzystaniu rzadkich zasobów które mogą mieć także inne,

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. 4.Studia Kierunek studiów/specjalność Poziom kształcenia Forma studiów Ekonomia Studia pierwszego stopnia Studia stacjonarne i niestacjonarne

SYLABUS. 4.Studia Kierunek studiów/specjalność Poziom kształcenia Forma studiów Ekonomia Studia pierwszego stopnia Studia stacjonarne i niestacjonarne SYLABUS 1.Nazwa przedmiotu Mikroekonomia 2.Nazwa jednostki prowadzącej Katedra Mikroekonomii przedmiot 3.Kod przedmiotu E/I/A.1 4.Studia Kierunek studiów/specjalność Poziom Forma studiów Ekonomia Studia

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia. Rachunek dochodu narodowego Dr Gabriela Przesławska. Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych

Makroekonomia. Rachunek dochodu narodowego Dr Gabriela Przesławska. Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Makroekonomia. Rachunek dochodu narodowego Dr Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Makroekonomia. Podstawowe zagadnienia makroekonomiczne Makroekonomia bada sposób działania

Bardziej szczegółowo

K A R T A P R Z E D M I O T U

K A R T A P R Z E D M I O T U K A R T A P R Z E D M I O T U AKADEMIA MARYNARKI WOJENNEJ WYDZIAŁ DOWODZENIA I OPERACJI MORSKICH I. CHARAKTERYSTYKA PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu: Podstawy ekonomii Kod: Cea Kierunek studiów: Bezpieczeństwo

Bardziej szczegółowo

Mikroekonomia - opis przedmiotu

Mikroekonomia - opis przedmiotu Mikroekonomia - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Mikroekonomia Kod przedmiotu 14.3-WZ-ZarzP-Mi-W-S14_pNadGenKQISD Wydział Kierunek Wydział Ekonomii i Zarządzania Zarządzanie Profil ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 01/013 WydziałPrawa, Administracji i Stosunków Miedzynarodowych Kierunek

Bardziej szczegółowo

Konspekt 5. Analiza kosztów.

Konspekt 5. Analiza kosztów. KRAJOWA SZKOŁA ADMINISTRJI PUBLICZNEJ Ryszard Rapacki EKONOMIA MENEDŻERSKA Konspekt 5. Analiza kosztów. A. Cele zajęć. 1. Wyjaśnienie istoty i rodzajów kosztów produkcji oraz związanych z nimi kategorii.

Bardziej szczegółowo

Mikroekonomia II Semestr Letni 2014/2015 Ćwiczenia 4, 5 & 6. Technologia

Mikroekonomia II Semestr Letni 2014/2015 Ćwiczenia 4, 5 & 6. Technologia Mikroekonomia II 050-792 Semestr Letni 204/205 Ćwiczenia 4, 5 & 6 Technologia. Izokwanta produkcji to krzywa obrazująca różne kombinacje nakładu czynników produkcji, które przynoszą taki sam zysk. P/F

Bardziej szczegółowo

Trudności stwarzają kwestie:

Trudności stwarzają kwestie: Jednostki poza swoją działalnością podstawową przeprowadzają często prace badawczo-rozwojowe, i w związku z tym coraz częściej pojawia się kwestia ujęcia takich prac w sprawozdaniu finansowym spółki. Jednostki

Bardziej szczegółowo

Imiona, nazwiska oraz tytuły/stopnie członków zespołu dydaktycznego Beata Harasim / mgr

Imiona, nazwiska oraz tytuły/stopnie członków zespołu dydaktycznego Beata Harasim / mgr Tryb studiów Stacjonarne Nazwa kierunku studiów Finanse i Rachunkowość Poziom studiów Stopień pierwszy Rok studiów/ semestr II/III i IV Specjalność Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach SYLLABUS

Bardziej szczegółowo

MODELE STRUKTUR RYNKOWYCH

MODELE STRUKTUR RYNKOWYCH MODELE STRUKTUR RYNKOWYCH ZADANIE. Mamy trzech konsumentów, którzy zastanawiają się nad nabyciem trzech rożnych programów komputerowych. Właściwości popytu konsumentów przedstawiono w następującej tabeli:

Bardziej szczegółowo

Rozdział XIII KAPITAŁ FINANSOWY 1. Podaż kapitału finansowego 2. Popyt na kapitał finansowy

Rozdział XIII KAPITAŁ FINANSOWY 1. Podaż kapitału finansowego 2. Popyt na kapitał finansowy Spis treści WSTĘP Rozdział I WYZWANIA DLA KRAJÓW I WSPÓŁCZESNEJ EKONOMII ORAZ MOŻLIWOŚCI ICH REALIZACJI W SYSTEMACH GOSPODARCZYCH OPARTYCH NA DOKTRYNIE NEOLIBERALIZMU 1. Wyzwania stojące przed krajami

Bardziej szczegółowo

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny - definicja Cykl koniunkturalny to powtarzające się okresowo

Bardziej szczegółowo

Ekonomia dobrobytu. Konsumenci, producenci i efektywność rynków. W tym rozdziale odpowiemy na pytania: Przypomnienie: alokacja zasobów określa:

Ekonomia dobrobytu. Konsumenci, producenci i efektywność rynków. W tym rozdziale odpowiemy na pytania: Przypomnienie: alokacja zasobów określa: 7 Konsumenci, producenci i efektywność rynków R I N C I L E S O F MICROECONOMICS F O U R T H E D I T I O N N. G R E G O R Y M A N K I W oweroint Slides by Ron Cronovich 7 Thomson South-Western, all rights

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Pod red. Romana Milewskiego - Elementarne zagadnienia ekonomii. Spis treści

Księgarnia PWN: Pod red. Romana Milewskiego - Elementarne zagadnienia ekonomii. Spis treści Księgarnia PWN: Pod red. Romana Milewskiego - Elementarne zagadnienia ekonomii Spis treści Od autorów....................................... 13 Rozdział I. Podstawowe pojęcia i przedmiot ekonomii..............

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej)

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Gabriela Grotkowska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego PKB jako miara dobrobytu Produkcja w gospodarce

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Praca zbiorowa pod red. Romana Milewskiego Elementarne zagadnienia ekonomii

Księgarnia PWN: Praca zbiorowa pod red. Romana Milewskiego Elementarne zagadnienia ekonomii Księgarnia PWN: Praca zbiorowa pod red. Romana Milewskiego Elementarne zagadnienia ekonomii Od autorów Rozdział I. Podstawowe pojęcia i przedmiot ekonomii 1. Czym się zajmuje ekonomia? 2. Potrzeby ludzkie,

Bardziej szczegółowo

Istota funkcjonowania przedsiębiorstwa produkcyjnego. dr inż. Andrzej KIJ

Istota funkcjonowania przedsiębiorstwa produkcyjnego. dr inż. Andrzej KIJ Istota funkcjonowania przedsiębiorstwa produkcyjnego dr inż. Andrzej KIJ 1 Popyt rynkowy agregacja krzywych popytu P p2 p1 D1 q1 D2 q2 Q 2 Popyt rynkowy agregacja krzywych popytu P p2 p1 D1 +D2 D1 D2 q1

Bardziej szczegółowo

Wyposażenie w czynniki produkcji a handel międzynarodowy WYKŁAD 3 Z MIĘDZYNARODOWYCH STOSUNKÓW GOSPODARCZYCH, CE UW

Wyposażenie w czynniki produkcji a handel międzynarodowy WYKŁAD 3 Z MIĘDZYNARODOWYCH STOSUNKÓW GOSPODARCZYCH, CE UW Wyposażenie w czynniki produkcji a handel międzynarodowy WYKŁAD 3 Z MIĘDZYNARODOWYCH STOSUNKÓW GOSPODARCZYCH, CE UW Wprowadzenie Handel można wyjaśnić poprzez zróżnicowanie wydajności pracy, jak w modelu

Bardziej szczegółowo

Podstawy Ekonomii Fundamentals Economy. INŻYNIERIA ŚRODOWISKA I stopień ogólnoakademicki. niestacjonarne

Podstawy Ekonomii Fundamentals Economy. INŻYNIERIA ŚRODOWISKA I stopień ogólnoakademicki. niestacjonarne KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013 Podstawy Ekonomii Fundamentals Economy A. USYTUOWANIE MODUŁU W SYSTEMIE

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Problemy ekonomiczne

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Problemy ekonomiczne Uniwersytet Szczeciński 6 maja 2015 r. Problemy ekonomiczne Ekonomia w domu Przemysław Pluskota EKONOMIA jest jedną z dziedzin nauk społecznych zajmującą się badaniem prawidłowości i działaniem mechanizmów

Bardziej szczegółowo

Data wydruku: Dla rocznika: 2015/2016. Opis przedmiotu

Data wydruku: Dla rocznika: 2015/2016. Opis przedmiotu Sylabus przedmiotu: Specjalność: Mikroekonomia Wszystkie specjalności Data wydruku: 31.01.2016 Dla rocznika: 2015/2016 Kierunek: Wydział: Zarządzanie i inżynieria produkcji Inżynieryjno-Ekonomiczny Dane

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Podsumowanie... 107

Spis treści. Podsumowanie... 107 Przedmowa........................................ XIX Część I. WPROWADZENIE.............................. 1 Rozdział 1. Sektor publiczny w gospodarce mieszanej.............. 3 Rola państwa w gospodarce.............................

Bardziej szczegółowo

Ekonomia 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06. dr Adam Salomon

Ekonomia 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06. dr Adam Salomon 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06 dr Adam Salomon : ZATRUDNIENIE I BEZROBOCIE 2 Podaż pracy Podaż pracy jest określona przez decyzje poszczególnych pracowników, dotyczące ilości czasu, który chcą

Bardziej szczegółowo

Zagraniczna polityka handlowa. Tomasz Białowąs msg.umcs.lublin.pl/bialowas.htm bialowas@hektor.umcs.lublin.pl

Zagraniczna polityka handlowa. Tomasz Białowąs msg.umcs.lublin.pl/bialowas.htm bialowas@hektor.umcs.lublin.pl Zagraniczna polityka handlowa Tomasz Białowąs msg.umcs.lublin.pl/bialowas.htm bialowas@hektor.umcs.lublin.pl Podstawowe definicje Zagraniczna polityka gospodarcza oddziaływanie państwa na stosunki wymiany

Bardziej szczegółowo

Mikroekonomia Opracowały: dr K. Nagel, dr B.Sroka

Mikroekonomia Opracowały: dr K. Nagel, dr B.Sroka Mikroekonomia Opracowały: dr K. Nagel, dr B.Sroka I. Ogólne informacje o przedmiocie: Cel przedmiotu: Celem przedmiotu jest zapoznanie studentów z podstawowymi narzędziami analizy ekonomicznej wykorzystywanymi

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2011/2012

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2011/2012 SYLLABUS na rok akademicki 011/01 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr 1 / 1 i Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

Ekonomika i organizacja

Ekonomika i organizacja Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Katedra Ekonomiki i Organizacji Przedsiębiorstw Ekonomika i organizacja produkcji Ekonomika i organizacja produkcji Wymiar godzinowy: 30 h wykładów Wykłady zakończone

Bardziej szczegółowo

REFORMA 2012. Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska. Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA

REFORMA 2012. Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska. Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA REFORMA 2012 Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA Ilustrator: Jerzy Flisak Podręcznik do nauki zawodu technik ekonomista i innych zawodów z branży ekonomicznej

Bardziej szczegółowo

Ekonomia II stopień ogólnoakademicki. stacjonarne. wszystkie Katedra Ekonomii i Zarządzania Prof. dr hab. Oleksandr Oksanych.

Ekonomia II stopień ogólnoakademicki. stacjonarne. wszystkie Katedra Ekonomii i Zarządzania Prof. dr hab. Oleksandr Oksanych. KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Z-EKO2-499 Nazwa modułu Ekonomia menedżerska Nazwa modułu w języku angielskim Manager economics Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013 A. USYTUOWANIE MODUŁU

Bardziej szczegółowo

Powtórzenie z Rozdziału 6: Koszt opodatkowania. W tym rozdziale szukaj odpowiedzi na pytania:

Powtórzenie z Rozdziału 6: Koszt opodatkowania. W tym rozdziale szukaj odpowiedzi na pytania: 8 Koszt opodatkowania R I N C I L E O F MICROECONOMIC F O U R T H E I T I O N N. G R E G O R Y M A N K I W oweroint lides by Ron Cronovich 2007 Thomson outh-western, all rights reserved W tym rozdziale

Bardziej szczegółowo

Temat Rynek i funkcje rynku. Elementy rynku. Rynek. Popyt i podaż. Cena - pieniężny wyraz wartości. Popyt Podaż Cena

Temat Rynek i funkcje rynku. Elementy rynku. Rynek. Popyt i podaż. Cena - pieniężny wyraz wartości. Popyt Podaż Cena Temat i funkcje rynku 1. Rynkowa a administracyjna koordynacja działań gospodarczych 2. opyt, podaż, cena równowagi 3. Czynniki wpływające na rozmiary popytu 4. Czynniki wpływające na rozmiary podaży 5.

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Mikro- i makroekonomia na kierunku Administracja

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Mikro- i makroekonomia na kierunku Administracja OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Mikro- i makroekonomia na kierunku Administracja I. Informacje ogólne 1. Nazwa modułu : Mikro-i makroekonomia 2. Kod modułu : MME (10-MME-a1-s; 10-MME-a1-ns)

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Ekonomia Rok akademicki: 2014/2015 Kod: BGE-3-605-s Punkty ECTS: 6 Wydział: Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska Kierunek: Geologia Specjalność: - Poziom studiów: Studia III stopnia Forma

Bardziej szczegółowo

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA Autor: red. Piotr Jeżowski, Wstęp Jedną z najważniejszych kwestii współczesności jest zagrożenie środowiska przyrodniczego i

Bardziej szczegółowo

Rok akademicki: 2030/2031 Kod: ZZP n Punkty ECTS: 5. Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: -

Rok akademicki: 2030/2031 Kod: ZZP n Punkty ECTS: 5. Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: - Nazwa modułu: Mikroekonomia Rok akademicki: 2030/2031 Kod: ZZP-1-108-n Punkty ECTS: 5 Wydział: Zarządzania Kierunek: Zarządzanie Specjalność: - Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: -

Bardziej szczegółowo

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne Strona1 Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych, (str. 102 105) Załącznik nr 4 do: rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

Forma i wymiar zajęć Forma kursu Wykład Ćwiczenia Seminarium Inne Ogólna liczba godzin Liczba godzin w tygodniu / liczba godzin

Forma i wymiar zajęć Forma kursu Wykład Ćwiczenia Seminarium Inne Ogólna liczba godzin Liczba godzin w tygodniu / liczba godzin Tryb studiów Stacjonarne Nazwa kierunku studiów Finanse i Rachunkowość Poziom studiów Stopień pierwszy Rok studiów/ semestr I/I i II Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach SYLLABUS na rok akademicki

Bardziej szczegółowo