Pierwotna alokacja uprawnień zbywalnych do emisji gazów cieplarnianych w Unii Europejskiej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Pierwotna alokacja uprawnień zbywalnych do emisji gazów cieplarnianych w Unii Europejskiej"

Transkrypt

1 Zeszyty Naukowe nr 860 Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie 2011 Katedra Polityki Przemysłowej i Ekologicznej Pierwotna alokacja uprawnień zbywalnych do emisji gazów cieplarnianych w Unii Europejskiej 1. Wprowadzenie Uprawnienia zbywalne do emisji zanieczyszczeń powietrza znajdują coraz częściej zastosowanie w polityce ekologicznej. Początkowo wykorzystywane na szerszą skalę jedynie w Stanach Zjednoczonych, od 2005 r. stały się podstawowym narzędziem służącym do ograniczania emisji gazów cieplarnianych w Unii Europejskiej. Uprawnienia zbywalne są instrumentem, który składa się z dwóch elementów: ilościowej regulacji skali ingerencji podmiotów gospodarczych w środowisko, określanej przez władze odpowiedzialne za ochronę środowiska, mechanizmu rynkowej alokacji emisji zanieczyszczeń między przedsiębiorstwa. Istotnym problemem, jaki łączy się z pierwszym elementem uprawnień zbywalnych, jest ich pierwotna alokacja. Wiąże się ona z podjęciem decyzji, ile uprawnień i na jakich zasadach należy rozdysponować pomiędzy emitentów zanieczyszczeń. Władze odpowiedzialne za ochronę środowiska muszą określić dopuszczalny poziom globalnej emisji danego zanieczyszczenia przypadającej na jednostkę czasu. Z punktu widzenia internalizacji kosztów zewnętrznych, całkowita wielkość dopuszczalnej emisji objętej uprawnieniami powinna być wyznaczona na poziomie, w którym krańcowe koszty zewnętrzne będące efektem tej emisji zrównują się z krańcowymi kosztami redukcji zanieczyszczeń. Alokacja uprawnień do emisji między emitentów może polegać na sprzedaży tych praw w drodze aukcji lub na ich przydziale w drodze decyzji administracyjnej według różnych kryteriów. Teoretycznie początkowy rozdział uprawnień, przy

2 24 założeniu niskich kosztów transakcyjnych oraz rynku doskonałej konkurencji, nie ma wpływu na osiągniecie optymalnej (ostatecznej) alokacji zanieczyszczeń, tzn. minimalizującej całkowite koszty redukcji zanieczyszczeń. Różne metody alokacji uprawnień mają jednak odmienne skutki dystrybucyjne i mogą w dużym stopniu decydować o właściwym funkcjonowaniu instrumentu. Celem artykułu jest przedstawienie i próba oceny początkowej alokacji uprawnień zbywalnych do emisji gazów cieplarnianych w Unii Europejskiej. 2. Uprawnienia zbywalne do emisji zanieczyszczeń jako instrument rynkowy w ochronie środowiska Idea handlu uprawnieniami zbywalnymi 1 do emisji zanieczyszczeń została po raz pierwszy przedstawiona w latach 60. XX w. przez T. Crockera 2 na przykładzie ochrony powietrza i spopularyzowana następnie przez J.H. Dalesa 3. Podobnie jak w przypadku regulacji bezpośredniej (standardów emisji), podmioty gospodarcze, których działalność wiąże się z powstawaniem określonego rodzaju zanieczyszczenia, muszą uzyskać prawo do danej emisji, przyznawane przez władze odpowiedzialne za stan środowiska. W przeciwieństwie jednak do standardów emisji, prawa do wyemitowania określonej ilości zanieczyszczeń są zbywalne i mogą być przedmiotem transakcji kupna-sprzedaży między przedsiębiorstwami na specjalnie do tego tworzonych rynkach (np. rynek dwutlenku węgla, rynek dwutlenku siarki). Emitenci o niskich kosztach redukcji emisji będą zmniejszać emisję poniżej wielkości określonej w ich pozwoleniu i sprzedawać niewykorzystane uprawnienia innym zanieczyszczającym (o wyższych kosztach redukcji). Dla nich z kolei nabycie dodatkowych uprawnień jest korzystniejsze od redukowania emisji. Handel w warunkach rynku będzie odbywać się dotąd, aż znikną różnice w krańcowych kosztach redukcji emisji. Podstawową zaletą uprawnień zbywalnych jest to, że pozwalają osiągnąć dany cel ekologiczny (nieprzekroczenie określonej wielkości emisji) przy niższym koszcie społecznym niż w przypadku zastosowania standardów emisji. W wyniku transakcji handlowych uprawnienia są ostatecznie alokowane w przedsiębiorstwach, które cenią je najbardziej o najwyższych krańcowych kosztach redukcji emisji. Jednostkowe uprawnienie zbywalne może odpowiadać określonej wielkości emisji danego zanieczyszczenia lub jego koncentracji. Pierwszy przypadek doty- 1 Synonimy uprawnień zbywalnych do emisji zanieczyszczeń spotykane w literaturze: pozwolenia zbywalne do emisji, prawa do emisji, certyfikaty emisyjne, kwoty emisji, kredyty redukcji emisji, handel emisjami. 2 T. Crocker, Structuring of Atmospheric Pollution Control Systems [w:] The Economics of Air Pollution, red. H. Wolozin, W.W. Norton, New York J.H. Dales, Pollution, Property and Prices, University of Toronto Press, Toronto 1968.

3 Pierwotna alokacja uprawnień zbywalnych czy zanieczyszczeń, które ulegają rozproszeniu w środowisku (np. dwutlenek węgla), a lokalizacja źródeł emisji nie ma znaczenia, drugi zaś zanieczyszczeń, które rozprzestrzeniają się w sposób mogący powodować lokalnie niepożądany efekt ich wysokiej koncentracji (np. dwutlenek siarki, pyły). W przypadku zanieczyszczeń, których koncentracja w środowisku stanowi problem, zastosowanie uprawnień zbywalnych wiąże się z powstaniem odrębnych rynków w ilości równej liczbie receptorów. Przykładowo przedsiębiorstwo, które emituje zanieczyszczenie oddziałujące na trzy receptory, musi w razie potrzeby kupić uprawnienia na trzech różnych rynkach. Uprawnienia zbywalne mogą być zastosowane w celu ograniczenia nie tylko emisji zanieczyszczeń, ale również dostępu do zasobów naturalnych. Przedmiotem handlu jest wtedy np. prawo do połowu określonej ilości ryb. Podstawowym warunkiem funkcjonowania rynku uprawnień jest zróżnicowanie krańcowych kosztów redukcji emisji wśród przedsiębiorstw. Jeżeli przedsiębiorstwa miałyby te koszty równe, nie istniałaby motywacja do zawierania transakcji kupna-sprzedaży uprawnień. Uprawnienia zbywalne spełniają swą rolę rynkowego instrumentu w ochronie środowiska, jeżeli rynek jest efektywny, czyli zapewnia, że uprawnienia ostatecznie przypadną tym przedsiębiorstwom, które cenią je najbardziej (o najwyższych krańcowych kosztach redukcji emisji). Ta efektywność może być zakłócona, gdy rynek uprawnień funkcjonuje w warunkach niedoskonałej konkurencji oraz gdy koszty transakcyjne są wysokie. 3. Metody alokacji uprawnień zbywalnych Istnieją trzy metody początkowego rozdziału uprawnień: aukcja, alokacja oparta na losowaniu oraz alokacja według kryteriów. W przypadku pierwszej metody uprawnienia kupowane są przez przedsiębiorstwa, które cenią je najbardziej i istnieje szansa na osiągnięcie rozwiązania efektywnego kosztowo w jednym kroku, tzn. bez konieczności wtórnego handlowania uprawnieniami 4. Wyróżnia się kilka wariantów aukcji, m.in. aukcje z jedną lub z kilkoma rundami licytacji, aukcje z jednakową ceną płaconą przez zwycięzców licytacji lub z indywidualnymi cenami, które zostały przez nich wylicytowane 5. Uprawnienia na aukcji mogą być sprzedawane na bieżąco lub z kilkuletnim wyprzedzeniem w stosunku do czasu wykorzystania. Wykorzystanie losowej alokacji uprawnień jest zazwyczaj uzasadniane chęcią zapewnienia równego dostępu dla wszystkich potencjalnych zainteresowanych. Wydaje się, że metoda ta jest najbardziej odpowiednia w wypadku uprawnień zbywalnych mających na celu ograniczenie 4 T. Żylicz, Ekonomia środowiska i zasobów naturalnych, PWE, Warszawa 2004, s Y. Hofmann, Auctioning of CO 2 Emission Allowances in the EU ETS. Report under the Project Review of EU Emissions Trading Scheme, Ecofys, October 2006.

4 26 nie emisji zanieczyszczeń, lecz eksploatacji zasobów odnawialnych (np. w rybołówstwie morskim). W alokacji według kryteriów władza odpowiedzialna za ochronę środowiska decyduje się na określone kryteria przydziału i przyznaje (nieodpłatnie) uprawnienia w zależności od stopnia ich spełnienia przez dany podmiot. W alokacji opartej na historycznej emisji (tzw. grandfathering) podstawą odniesienia jest wielkość emisji w określonym roku lub jej średnia z kilku lat. Grandfathering sensu stricto związany jest z kryterium historycznej emisji, lecz określenie to można odnieść także do dystrybucji uprawnień w oparciu o wskaźniki, takie jak np. emisja na jednostkę produkcji lub jednostkę zużycia paliwa, ale również na podstawie danych historycznych 6. W literaturze naukowej metoda wskaźnikowa nazywana jest inaczej benchmarkingiem. Grandfathering stanowi podejście popularne ze względów politycznych. Bezpłatna alokacja uprawnień na podstawie historycznej emisji może zwiększyć akceptowalność tego instrumentu ochrony środowiska przez przedsiębiorstwa i ułatwić jego wdrożenie. Grandfathering znajduje powszechne zastosowanie w programach handlu emisjami na świecie, przy czym częstym rozwiązaniem jest zatrzymywanie uprawnień w niewielkim procencie przez odpowiednie władze i ich późniejsza sprzedaż na aukcji oraz alokowanie większości uprawnień bezpłatnie. Niewiele jest natomiast takich programów, które opierają się wyłącznie na aukcji (przykładem mogą być uprawnienia do emisji substancji niszczących powłokę ozonową w Singapurze) 7. Metoda grandfatheringu dyskryminuje nowo powstałe przedsiębiorstwa w przypadku, gdy nie przewidziano zachowania dla nich części uprawnień. W efekcie dotychczas istniejące przedsiębiorstwa otrzymują w początkowej alokacji uprawnienia za darmo, podczas gdy nowe muszą zakupić wszystkie potrzebne im uprawnienia, a ich finansowe obciążenia są większe niż dotychczasowych użytkowników 8. Ponadto grandfathering może prowadzić do zwiększenia poziomu degradacji zasobów środowiska, zanim zostanie ustanowiony mechanizm kontroli w postaci uprawnień. Skoro początkowa alokacja uprawnień jest oparta na historycznej emisji, a przedsiębiorstwa są tego świadome z odpowiednim wyprzedzeniem, to będą one motywowane do zwiększania emisji zanieczyszczeń w okresie bazowym w celu uzyskania korzystnego dla nich przydziału 9. Grandfathering, w przeciwieństwie do aukcji, nie premiuje przedsiębiorstw, które w przeszłości podjęły inwestycje zmierzające do redukcji 6 C. Philibert, J. Reinaud, Emissions Trading: Taking Stock and Looking Forward, OECD, N. Johnstone, The Use of Tradeable Permits in Combination with Other Environmental Policy Instruments, OECD, T. Tietenberg, The Tradeable-permits Approach to Protecting the Commons: Lessons for Climate Change, Oxford Review of Economic Policy 2003, vol. 19, nr 3. 9 Ibidem.

5 Pierwotna alokacja uprawnień zbywalnych emisji. Alokacja uprawnień za pomocą aukcji pełni funkcję funduszową i władza musi podjąć decyzję co do redystrybucji dochodów z licytacji uprawnień. 4. Alokacja uprawnień do emisji gazów cieplarnianych w Unii Europejskiej w latach Europejski system handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych (EU Emissions Trading Scheme EU ETS) został wdrożony na mocy dyrektywy 2003/87/EC 10 i jest największym na świecie systemem typu ograniczenie handel. W pierwszym okresie rozliczeniowym system obejmował ok. 11,5 tys. instalacji z sektora energetycznego, rafinerii oleju mineralnego, pieców koksowniczych, instalacji do produkcji surówki żelaza lub stali, instalacji do produkcji cementu, szkła, wyrobów ceramicznych oraz instalacji przemysłowych służących do produkcji papki drzewnej i papieru, które są odpowiedzialne za prawie połowę emisji dwutlenku węgla (CO 2 ) w Unii Europejskiej. EU ETS został ustanowiony w celu wypełnienia zobowiązań UE wynikających z protokołu z Kioto w sposób efektywny ekonomicznie. Zgodnie z postanowieniami protokołu Unia Europejska (obejmująca tzw. stare państwa, EU-15) jest zobowiązana do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych o 8% w stosunku do poziomu z 1990 r. w okresie Państwa EU-15 zdecydowały się podzielić łączne zobowiązania redukcyjne pomiędzy siebie na mocy porozumienia dzielącego ciężar zobowiązań (burden-sharing agreement) 11. Nowe państwa członkowskie, które przystąpiły do UE 1 maja 2004 r., mają określone swoje indywidualne cele w ramach protokołu z Kioto, z wyjątkiem Cypru i Malty, które nie mają żadnych zobowiązań redukcyjnych (por. tabela 1). Większość państw EU-15 będzie prawdopodobnie mieć problemy z osiągnięciem celów wynikających z protokołu z Kioto, chociaż niektóre kraje członkowskie (np. Polska) są na dobrej drodze do wypełnienia swoich zobowiązań 12. Pierwszy okres rozliczeniowy został zaprojektowany jako faza pilotażowa, aby pomóc UE i państwom członkowskim przygotować się do okresu wypełnienia zobowiązań wynikających z protokołu z Kioto (drugi okres rozliczeniowy EU ETS obejmuje lata ). 10 Dyrektywa 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 2003 r. ustanawiająca program handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych na obszarze Wspólnoty i zmieniająca Dyrektywę Rady 96/61/WE. 11 Council Decision of 25 April 2002, concerning the approval, on behalf of the European Community, of the Kyoto Protocol to the United Nations Framework Convention on Climate Change and the joint fulfillment of commitments thereunder, 2002/358/CE. 12 Emisja EU-15 w 2004 r. była niższa o 1% w porównaniu z rokiem bazowym 1990, podczas gdy Polska osiągnęła poziom redukcji w wysokości 32% w porównaniu z jej rokiem bazowym 1988.

6 28 Całkowita wielkość emisji CO 2, którą państwa członkowskie przyznają swoim przedsiębiorstwom, jest określona w narodowych planach alokacji (National Allocation Plans NAP). Plany te są poddawane surowej kontroli Komisji Europejskiej i przez nią akceptowane zgodnie z kryteriami zawartymi w III Aneksie do dyrektywy wprowadzającej wspólnotowy handel uprawnieniami 13. Pierwsze kryterium ma zapewnić, że limit emisji zaproponowany przez państwo członkowskie jest zgodny z jego celem określonym w protokole z Kioto. Pozostałe kryteria odnoszą się do uwzględnienia w planie alokacji nowych instalacji, wcześniejszych działań redukcyjnych podejmowanych przez przedsiębiorstwa i stosowania czystych technologii, braku dyskryminacji między przedsiębiorstwami i sektorami oraz zasad dotyczących zachowania wolnej konkurencji i pomocy publicznej w UE. Komisja Europejska dokonała oceny wszystkich narodowych planów alokacji od lipca 2004 r. do czerwca 2005 r. Przyjęła bezwarunkowo 17 planów (Belgia, Cypr, Czechy, Dania, Estonia, Grecja, Węgry, Irlandia, Łotwa, Litwa, Luksemburg, Malta, Holandia, Portugalia, Słowacja, Słowenia, Szwecja) i warunkowo zaakceptowała pozostałe (Austria, Finlandia, Francja, Niemcy, Włochy, Polska, Hiszpania i Wielka Brytania). W przypadku warunkowego przyjęcia planu Komisja określała wymagane działania, jakie muszą być podjęte przez państwo członkowskie, aby plan został w pełni przez nią zaakceptowany. Ogólnie Komisja zażądała zmniejszenia liczby uprawnień zaproponowanej przez państwa członkowskie w 14 z 25 planów. Wymagane cięcia stanowiły ok. 4% proponowanej liczby uprawnień. Ponadto Komisja nie zgodziła się na dostosowania ex post w 13 planach. Uprawnienia do emisji zostały przyznane przedsiębiorstwom przez rządy w dużym stopniu na podstawie historycznych emisji, uwzględniając cele określone w protokole z Kioto. Unia Europejska emituje ekwiwalent 4800 mln ton CO 2 gazów cieplarnianych rocznie, z których ok mln ton przypada na CO Reszta obejmuje CH 4, N 2 O, PFC, HFC i SF 6. Zgodnie z narodowymi planami alokacji na pierwszy okres rozliczeniowy wielkość dopuszczalnej emisji została określona na poziomie ok mln ton CO 2 rocznie, co stanowi ok. 45% całkowitej emisji UE 15 (por. tabela 1). Niemcy posiadają prawie jedną czwartą alokowanych uprawnień, natomiast Wielka Brytania, Polska i Włochy po ok. 11%. Sektor elektroenergetyczny otrzymał prawie 55% uprawnień, mineralny (cementowy, szklarski i ceramiczny) i metalowy ok. 12% każdy, instalacje przerobu nafty i gazu ok. 10%. 13 Dyrektywa 2003/87/WE 14 Report on International Competitiveness. EU ETS Review, European Commission, Directorate General for Environment, McKinsey & Company, Ecofys, December Ibidem.

7 Pierwotna alokacja uprawnień zbywalnych Tabela 1. Alokacja uprawnień do emisji CO 2 w państwach członkowskich Unii Europejskiej w latach Państwo Uprawnienia do emisji CO 2 (w mln ton) Udział w uprawnieniach (w %) Instalacje objęte systemem Cel określony w protokole z Kioto (w %) Austria 99,0 1, a Belgia 188,8 2, ,5 a Cypr 16,98 0,3 13 Czechy 292,8 4, Dania 100,5 1, a Estonia 56,85 0, Finlandia 136,5 2, a Francja 469,5 7, a Grecja 223,2 3, Hiszpania 523,3 8, Holandia 285,9 4, a Irlandia 67,0 1, a Litwa 36,8 0, Luksemburg 10,07 0, a Łotwa 13,7 0, Malta 8,83 0,1 2 Niemcy 1497,0 22, a Polska 717,3 10, Portugalia 114,5 1, a Słowacja 91,5 1, Słowenia 26,3 0, Szwecja 68,7 1, a Węgry 93,8 1, Wielka Brytania 736,0 11, ,5 a Włochy 697,5 10, ,5 Razem 6572,0 100, a Umowa w sprawie podziału zobowiązań redukcyjnych. Źródło: MEMO 05/84, Questions and Answers on Emissions Trading and National Allocation Plans, European Commission, Brussels, 8 March Dyrektywa w dużym stopniu zostawia państwom członkowskim wybór metody alokacji. Przynajmniej 95% uprawnień w pierwszym okresie rozliczeniowym musi być przyznanych bezpłatnie. Tylko 5% uprawnień może być wystawione na aukcję lub sprzedane. Cztery państwa członkowskie (Dania, Węgry, Litwa i Irlandia) zadeklarowały, że planują przydzielić w drodze aukcji odpo-

8 30 wiednio 5%, 2,5%, przynajmniej 1,5% i 0,75% całkowitej liczby alokowanych przez nie uprawnień 16. Przygotowując narodowe plany alokacji na pierwszy okres rozliczeniowy, państwa członkowskie stosowały różne podejścia do wielu elementów metodologii alokacji (np. interpretacja definicji instalacji spalania), co skutkowało m.in. różnicami w traktowaniu podobnych instalacji w poszczególnych państwach członkowskich 17. Komisja Europejska nie zaakceptowała wielkości uprawnień ujętych w pierwszym polskim Krajowym planie rozdziału uprawnień do emisji (KPRU) i w marcu 2005 r. podjęła decyzję o zmniejszeniu rocznego limitu emisji CO 2 dla Polski z 286 mln do 239 mln ton. Powstało kilka wersji poprawionego planu, które były zmieniane pod wpływem przedsiębiorstw uczestniczących w systemie. Ostateczna wersja rozdziału uprawnień między poszczególne przedsiębiorstwa, zaakceptowana później przez Komisję Europejskiej, została przyjęta w rozporządzeniu Rady Ministrów z 27 grudnia 2005 r. 18 Zgodnie z KPRU trzyletni limit emisji CO 2 dla Polski wynosi ton. Składa się na niego limit emisji dla instalacji uczestniczących w systemie handlu uprawnieniami, limit dla instalacji czasowo wykluczonych z systemu oraz limit rezerwowy. Roczna liczba uprawnień do emisji CO 2 dla wyszczególnionych instalacji wynosi Zdecydowana większość alokowanych uprawnień (86,8%) dotyczy sektora energetycznego. Instalacje przemysłu mineralnego otrzymały 7,4% uprawnień, przemysłu hutniczego 5,7%, zaś przemysłu papierniczego 0,1%. Przy rozdziale uprawnień zastosowano metodę grandfatheringu, biorąc pod uwagę emisję z lat Należy zaznaczyć, że polskie przedsiębiorstwa musiały wnieść opłatę za uprawnienia przyznane na pierwszy rok okresu rozliczeniowego w wysokości równej iloczynowi liczby uprawnień i obowiązującej w poprzednim roku jednostkowej stawki opłaty za wprowadzanie CO 2 do powietrza. Przychody z tego tytułu były przeznaczane na finansowanie funkcjonowania systemu handlu uprawnieniami. Przedsiębiorstwa nie musiały już wnosić opłat za wprowadzanie CO 2 za 2005 r. W KPRU zawarto informacje dotyczące instalacji czasowo wykluczonych ze wspólnotowego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych. Określono maksymalne wielkości emisji, jakie użytkujący te instalacje mają 16 Application of the emissions trading directive by EU Member States, Technical Report No 2/2006, European Environment Agency, Copenhagen Report on International Competitiveness 18 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 2005 r. w sprawie przyjęcia Krajowego Planu Rozdziału Uprawnień do emisji dwutlenku węgla na lata oraz wykazu instalacji czasowo wykluczonych ze wspólnotowego systemu handlu uprawnieniami do emisji w okresie od dnia 1 stycznia 2005 r. do dnia 31 grudnia 2007 r., Dz.U. nr 264, poz

9 Pierwotna alokacja uprawnień zbywalnych do dyspozycji rocznie w pierwszym okresie rozliczeniowym. Lista obejmuje 212 instalacji, których emisja stanowi mniej niż 0,15% puli, jaką w ramach systemu rozdzielono dla instalacji krajowych. Łącznie na cały okres rozliczeniowy instalacje czasowo wykluczone z systemu mogą wyemitować ton CO 2. Całkowita liczba uprawnień do emisji CO 2 na krajową rezerwę w pierwszym okresie rozliczeniowym ( ) dla instalacji: nowych, nieujętych w KPRU, ujętych w KPRU, w których dokonano zmiany skutkującej zwiększeniem możliwości produkcyjnych, ujętych w KPRU, jeżeli przejmują produkcję od instalacji nieobjętych wspólnotowym systemem handlu uprawnieniami do emisji węgla wynosi Z powodu odrzucenia przez Komisję Europejską proponowanego limitu w marcu 2005 r. oraz długotrwałych negocjacji z zainteresowanymi podmiotami w sprawie ustalenia nowego rozdziału uprawnień, przedsiębiorstwa w Polsce poznały ostateczną liczbę przyznanych im uprawnień dopiero pod koniec pierwszego roku funkcjonowania wspólnotowego systemu handlu uprawnieniami. W rezultacie nie mogły one z odpowiednim wyprzedzeniem dostosować rzeczywistej emisji do posiadanych limitów oraz przygotować odpowiedniej strategii związanej z ich funkcjonowaniem w ramach systemu handlu uprawnieniami. 5. Alokacja uprawnień do emisji gazów cieplarnianych w Unii Europejskiej w latach W porównaniu z pierwszym okresem rozliczeniowym udział uprawnień, które państwa członkowskie muszą przyznać bezpłatnie, został w latach ograniczony do 90%. Oznacza to, że maksymalnie 10% uprawnień mogło być przeznaczone do rozdziału między zainteresowane przedsiębiorstwa w drodze aukcji. Podstawą oceny narodowych planów alokacji przez Komisję Europejską w drugim okresie rozliczeniowym, podobnie jak w pierwszym, były kryteria zawarte w III Aneksie do dyrektywy wprowadzającej wspólnotowy handel uprawnieniami. Dodatkowe kryterium obowiązujące dla okresu zostało określone w tzw. dyrektywie łączącej 19. Zgodnie z nim w każdym narodowym planie alokacji musi być zawarta informacja, ile wynosi maksymalna wielkość kredytów pochodzących z projektów wspólnych wdrożeń (joint implementation JI) i mechanizmu czystego rozwoju (clean development mechanism CDM), które mogą być wykorzystane przez przedsiębiorstwa objęte EU ETS do pokrycia swoich emisji. 19 Dyrektywa 2004/101/WE z dnia 27 października 2004 r. zmieniająca dyrektywę 2003/87/ WE ustanawiającą system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie, z uwzględnieniem mechanizmów projektowych Protokołu z Kioto.

10 32 Tabela 2. Zaakceptowane limity w latach , zweryfikowane emisje w 2005 r., proponowane i zaakceptowane limity w latach w państwach członkowskich Unii Europejskiej (w mln ton) Państwo Roczny limit w latach Zweryfikowane emisje w 2005 r. Proponowany roczny limit w latach Zaakceptowany roczny limit w latach Limit JI/CDM w latach (w %) Austria 33,0 33,4 32,8 30,7 10,0 Belgia 62,08 55,58 63,33 58,50 8,4 Bułgaria 42,3 40,6 67,6 42,3 12,55 Cypr 5,7 5,1 7,12 5,48 10,0 Czechy 97,60 82,50 101,90 86,80 10,0 Dania 33,5 26,5 24,5 24,5 17,01 Estonia 19,0 12,62 24,38 12,72 0,0 Finlandia 45,5 33,1 39,6 37,6 10,0 Francja 156,50 131,30 132,80 132,80 13,5 Grecja 74,40 71,30 75,50 69,10 9,0 Hiszpania 174,40 182,90 152,70 152,30 20,0 Holandia 95,30 80,35 90,40 85,80 10,0 Irlandia 22,30 22,40 22,60 21,15 10,0 Litwa 12,30 6,60 16,60 8,80 20,0 Luksemburg 3,40 2,60 3,95 2,70 10,0 Łotwa 4,60 2,90 7,70 3,30 10,0 Malta 2,90 1,98 2,96 2,10 0,0 Niemcy 499,00 474,00 482,00 453,10 20,0 Polska 239,10 203,10 284,60 208,50 10,0 Portugalia 38,9 36,4 35,9 34,8 10,0 Rumunia 74,8 70,8 95,7 75,9 10,0 Słowacja 30,50 25,20 41,30 30,90 7,0 Słowenia 8,80 8,70 8,30 8,30 15,76 Szwecja 22,90 19,30 25,20 22,80 10,0 Węgry 31,3 26,0 30,7 26,9 10,0 Wielka Brytania 245,30 242,40 246,20 246,20 8,0 Włochy 223,1 225,5 209,0 195,8 14,99 Razem 2298,5 2122, , ,68 Źródło: Komisja Europejska, IP/07/1869, ( ). Emisja gazów cieplarnianych w 2005 r. w Unii Europejskiej była niższa niż oczekiwano. Całkowita nadwyżka uprawnień w 25 państwach członkowskich

11 Pierwotna alokacja uprawnień zbywalnych w pierwszym roku funkcjonowania systemu wyniosła ok. 170 mln ton. Niedobór uprawnień wystąpił tylko w Austrii, Hiszpanii, Irlandii i we Włoszech. Komisja Europejska po doświadczeniach z 2005 r. zapowiedziała cięcia proponowanych limitów w narodowych planach alokacji na drugi okres rozliczeniowy w przypadku, gdyby były one zbyt hojne. W tabeli 2 przedstawiono ilość nadwyżki/ niedoboru uprawnień w państwach członkowskich w 2005 r., roczny limit uprawnień na drugi okres rozliczeniowy zaproponowany przez państwa członkowskie w narodowych planach alokacji oraz limit zaakceptowany przez Komisję Europejską. Większość państw członkowskich zaplanowała na drugi okres rozliczeniowy wyższy limit emisji niż w pierwszym okresie. Komisja Europejska zgodziła się na to tylko w przypadku Rumunii, Słowacji i Wielkiej Brytanii. Ogólnie Komisja zażądała zmniejszenia liczby uprawnień zaproponowanej przez państwa członkowskie w 23 z 27 planów. Wymagane ograniczenia stanowiły ok. 10,4% proponowanej liczby uprawnień. Podobnie jak w pierwszym okresie rozliczeniowym, najwięcej uprawnień posiadają Niemcy (ok. 22%), następnie Wielka Brytania, Polska i Włochy. Kilka krajów, które nie zgodziły się z decyzjami Komisji Europejskiej dotyczącymi zmniejszenia limitów na drugi okres rozliczeniowy (m.in. Polska), wniosło skargę w tej sprawie do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Złożenie skargi nie wstrzymuje jednak tych decyzji. Zgodnie z postanowieniem Komisji Europejskiej Polska otrzymała limit uprawnień niższy od proponowanego o 26,7%, czyli 208,5 mln ton rocznie. W związku z tym opracowany podział uprawnień między poszczególne sektory i przedsiębiorstwa stał się nieaktualny. Opierał się on, podobnie jak w pierwszym okresie rozliczeniowym, na emisjach historycznych. Podstawą przydziału miała być maksymalna wielkość rocznej emisji z lat 2005 i Wobec odrzucenia KPRU powstał problem ponownego rozdziału uprawnień między poszczególne sektory i w ramach sektorów, co jest przedmiotem wielu sporów między przedsiębiorstwami a Krajowym Administratorem Systemu Handlu Uprawnieniami do Emisji. Ustawowy termin przyjęcia ostatecznej wersji KPRU przez Radę Ministrów minął 30 września 2007 r. Do końca 2007 r. nie opracowano nowego rozdziału uprawnień między polskie przedsiębiorstwa, które szacują, że będą zmuszone kupować brakujące uprawnienia na rynku. Z powodu braku KPRU nie są w stanie ocenić, ile dodatkowych uprawnień potrzebują. Wobec konieczności spełnienia surowych norm w zakresie emisji SO 2 przez elektrownie zawodowe od 2008 r. istotną kwestią w przypadku podziału uprawnień do emisji CO 2 jest uwzględnienie posiadania przez elektrownie instalacji odsiarczania spalin. W przeciwnym razie część elektrowni może być zmuszona do ograniczenia produkcji z powodu ograniczeń w zakresie emisji SO 2, inne zaś z powodu braku odpowiedniej liczby uprawnień do emisji CO 2.

12 34 6. Ocena początkowej alokacji uprawnień zbywalnych do emisji gazów cieplarnianych w Unii Europejskiej Początkowa alokacja uprawnień we wspólnotowym systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych wpłynęła na niewłaściwe funkcjonowanie tego instrumentu. Była ona, po pierwsze, procesem, który przebiegał niesprawnie, a po drugie, budziła protesty części państw członkowskich i przedsiębiorstw. Rozdział uprawnień zarówno na lata , jak i trwał zbyt długo. Pierwszy etap akceptacji narodowych planów alokacji przez Komisję Europejską trwał ok. 12 miesięcy (ostatnia decyzja Komisji została wydana w czerwcu 2005 r.). Okres ten był znacznie dłuższy niż przewidywała dyrektywa. Proces zatwierdzania planów zbiegł się w znacznym stopniu z pierwszym okresem handlu, który rozpoczął się 1 stycznia 2005 r. Zgodnie z dyrektywą 20 narodowe plany alokacji na lata miały być przedstawione przez państwa członkowskie do 30 czerwca 2006 r. i ocenione przez Komisję Europejską w ciągu trzech miesięcy od ich otrzymania. W rzeczywistości kilka państw złożyło plany z kilkumiesięcznym opóźnieniem, a Komisja Europejska zakończyła ich ocenę w październiku 2007 r. Późny termin zatwierdzenia i finalizacji na szczeblu krajowym niektórych planów wprowadził element niepewności. Przedsiębiorstwa w niektórych krajach nie mogły od początku uczestniczyć w transakcjach handlowych m.in. z powodu braku ostatecznych narodowych planów alokacji, co mogło wpłynąć na efektywność funkcjonowania systemu handlu uprawnieniami. Istniały też przez dłuższy czas wątpliwości, czy możliwe będzie przenoszenie niewykorzystanych uprawnień z pierwszego okresu rozliczeniowego na drugi. W przypadku Polski opóźnienia w zakresie przyjęcia KPRU na drugi okres rozliczeniowy wobec konieczności nabycia przez przedsiębiorstwa uprawnień na rynku i rosnącej ceny uprawnień mogą skutkować zwiększonymi kosztami dostosowania się do limitów emisji. Istotną kwestią dla przedsiębiorstw (inwestorów) jest więc zwiększenie przewidywalności i pewności przez przyjęcie we właściwym terminie kompletnych narodowych planów alokacji. Znajomość z odpowiednim wyprzedzeniem wielkości limitu emisji w przyszłych okresach umożliwiłaby wypracowanie optymalnej strategii wobec przyjętych regulacji w odniesieniu do instalacji objętych systemem. Podczas przygotowywania narodowych planów alokacji na pierwszy okres rozliczeniowy państwa członkowskie stosowały różną interpretację definicji instalacji spalania, co mogło wpłynąć na zakłócenie konkurencyjności w obrębie wspólnotowego rynku. Niektóre z nich opracowały plany, opierając się na wykładni obejmującej wszystkie procesy spalania spełniające określoną normę wydajności niezależnie od tego, czy w procesie spalania energia wytwarzana jest 20 Dyrektywa 2003/87/WE

13 Pierwotna alokacja uprawnień zbywalnych w sposób niezależny czy też jako integralna część innego procesu produkcji. Inne państwa członkowskie stosowały różne warianty węższej wykładni, wyłączając niektóre lub wszystkie procesy spalania stanowiące integralne części innych procesów produkcyjnych. Efektywność ekonomiczna objęcia systemem w pierwszym okresie rozliczeniowym małych instalacji jest wątpliwa, ponieważ ich koszty uczestnictwa w systemie przewyższają korzyści objęcia ich tym systemem. Tylko 7% instalacji objętych EU ETS odpowiada za 80% emisji ujętych w narodowych planach alokacji, natomiast jedna trzecia instalacji tylko za 3% 21. Rozdział uprawnień do emisji CO 2 w krajach UE w latach był zasadniczo bardziej restrykcyjny dla producentów energii niż dla pozostałych sektorów objętych systemem handlu 22. Przyjęta metoda alokacji w pierwszym i drugim polskim KPRU jest krzywdząca dla przedsiębiorstw, które w ostatnich latach zainwestowały w unowocześnianie instalacji. Otrzymały one bowiem mniej uprawnień w porównaniu z podmiotami, które nie podejmowały inwestycji, a ponadto dalsze ograniczanie przez nie emisyjności produkcji wiąże się z wyższymi krańcowymi kosztami redukcji zanieczyszczeń. Przedmiotem kontrowersji są ustalone przez Komisję Europejską limity uprawnień dla poszczególnych państw. Komisja Europejska uważa, że wspólnotowy system handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych nie zagrozi konkurencyjności unijnych przedsiębiorstw. Twierdzi, że system będzie raczej chronił konkurencyjność gospodarki UE, ponieważ każde alternatywne rozwiązanie oznaczałoby obciążenie unijnych przedsiębiorstw kosztami wyższymi niż konieczne 23. Ta teza jest prawdziwa w tym stopniu, że uprawnienia zbywalne umożliwiają redukcję określonej wielkości emisji przez przedsiębiorstwa, które czynią to najniższym kosztem. W rzeczywistości jednak limit narzucony przez wspólnotowy system na niektóre kraje (np. Polskę) wymaga większej redukcji niż ich zobowiązania wynikające z protokołu z Kioto. Ponadto emisja gazów cieplarnianych przez UE stanowi ok. 14% wielkości światowej, podczas gdy niektóre państwa, jak Chiny i Indie, nie mają określonych celów redukcji w ramach protokołu z Kioto i zwiększają swoje emisje. W przypadku ograniczenia produkcji niektórych dóbr z powodu niewystarczającej liczby uprawnień w krajach UE, popyt na nie może być zaspokajany przez import z państw, w których poziom emisji gazów cieplarnianych jest znacznie wyższy niż w krajach unijnych. Byłoby to oczywiście sprzeczne z ideą walki z globalnym ociepleniem. Pojawiają się rów- 21 ( ). 22 Komunikat Komisji Wspólnot Europejskich, Dalsze wytyczne w sprawie planów rozdziału uprawnień na okres handlu w ramach unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji, COM (2005) MEMO 05/84

14 36 nież opinie, że ograniczenie limitów poniżej wielkości wynikających ze zobowiązań określonych w protokole z Kioto ma na celu ograniczenie konkurencyjności i wyhamowanie rozwoju gospodarczego nowych krajów Unii Europejskiej, które dla rozwiniętych krajów starej Unii zaczynają być poważnym konkurentem. Literatura Application of the emissions trading directive by EU Member States, Technical Report No 2/2006, European Environment Agency, Copenhagen Council Decision of 25 April 2002, concerning the approval, on behalf of the European Community, of the Kyoto Protocol to the United Nations Framework Convention on Climate Change and the joint fulfillment of commitments thereunder, 2002/358/CE. Crocker T., Structuring of Atmospheric Pollution Control Systems [w:] The Economics of Air Pollution, red. H. Wolozin, W.W. Norton, New York Dales J.H., Pollution, Property and Prices, University of Toronto Press, Toronto Dyrektywa 2004/101/WE z dnia 27 października 2004 r. zmieniająca dyrektywę 2003/87/ WE ustanawiającą system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie, z uwzględnieniem mechanizmów projektowych Protokołu z Kioto. Dyrektywa 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 2003 r. ustanawiająca program handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych na obszarze Wspólnoty i zmieniająca Dyrektywę Rady 96/61/WE. Hofmann Y., Auctioning of CO 2 Emission Allowances in the EU ETS. Report under the Project Review of EU Emissions Trading Scheme, Ecofys, October Johnstone N., The Use of Tradeable Permits in Combination with Other Environmental Policy Instruments, OECD, Komunikat Komisji Wspólnot Europejskich, Dalsze wytyczne w sprawie planów rozdziału uprawnień na okres handlu w ramach unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji, COM (2005) 703. MEMO 05/84, Questions and Answers on Emissions Trading and National Allocation Plans, European Commission, Brussels, 8 March Philibert C., Reinaud J., Emissions Trading: Taking Stock and Looking Forward, OECD, Report on International Competitiveness. EU ETS Review, European Commission, Directorate General for Environment, McKinsey & Company, Ecofys, December Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 2005 r. w sprawie przyjęcia Krajowego Planu Rozdziału Uprawnień do emisji dwutlenku węgla na lata oraz wykazu instalacji czasowo wykluczonych ze wspólnotowego systemu handlu uprawnieniami do emisji w okresie od dnia 1 stycznia 2005 r. do dnia 31 grudnia 2007 r., Dz.U. nr 264, poz Tietenberg T., The Tradeable-permits Approach to Protecting the Commons: Lessons for Climate Change, Oxford Review of Economic Policy 2003, vol. 19, nr 3. Żylicz T., Ekonomia środowiska i zasobów naturalnych, PWE, Warszawa 2004.

15 Pierwotna alokacja uprawnień zbywalnych The Allocation of Tradable Allowances for Greenhouse Gas Emissions in the European Union Tradable allowances are an instrument consisting of the quantitative regulation of the extent businesses may interfere in the environment, which is defined by the authorities responsible for environmental protection, and the market mechanism for allocating harmful emissions between companies. The initial allocation of allowances is an important issue involving the decision as to the number of allowances and on what terms they should be allocated between the emitters of pollution. The allocation of emission allowances among these issuers can consist in the sale of rights by auction or their apportionment by adminstrative decision on the basis of different criteria. Assuming low transaction costs and perfect market competition, the initial allocation theoretically should have no effect on achieving the optimal (final) allocation of pollution, which is to say minimising the total cost of reducing pollution. Different allocation methods, however, have different distributional effects and can to a large degree determine the proper functioning of this instrument. The article attempts to assess the initial allocation of tradable allowances for greenhouse gas emissions in the European Union in and

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków Projekt: Opracowanie analiz, materiałów merytorycznych i koncepcji działań mających na celu poprawę warunków rozwoju elektroenergetyki polskiej w tym także poprzez modyfikację unijnej polityki energetyczno-klimatycznej

Bardziej szczegółowo

1. Mechanizm alokacji kwot

1. Mechanizm alokacji kwot 1. Mechanizm alokacji kwot Zgodnie z aneksem do propozycji Komisji Europejskiej w sprawie przejęcia przez kraje UE 120 tys. migrantów znajdujących się obecnie na terenie Włoch, Grecji oraz Węgier, algorytm

Bardziej szczegółowo

System handlu uprawnieniami CO 2 oraz system rozliczania emisji SO 2 i NO x do roku 2020 dla wytwórców energii elektrycznej i ciepła

System handlu uprawnieniami CO 2 oraz system rozliczania emisji SO 2 i NO x do roku 2020 dla wytwórców energii elektrycznej i ciepła Konferencja Przyszłość systemu handlu uprawnieniami CO 2 a poziom kosztów osieroconych Warszawa, 18 października 2011 System handlu uprawnieniami CO 2 oraz system rozliczania emisji SO 2 i NO x do roku

Bardziej szczegółowo

Regulacje dla rozwoju gospodarczego opartego na nowych źródłach energii (gaz, OZE, inteligentne sieci, przesył)

Regulacje dla rozwoju gospodarczego opartego na nowych źródłach energii (gaz, OZE, inteligentne sieci, przesył) Regulacje dla rozwoju gospodarczego opartego na nowych źródłach energii (gaz, OZE, inteligentne sieci, przesył) dr Robert Zajdler Warszawa, 3.10.2013 r. Kierunki zmian regulacyjnych 1. Przemysł energochłonny

Bardziej szczegółowo

(4) Belgia, Niemcy, Francja, Chorwacja, Litwa i Rumunia podjęły decyzję o zastosowaniu art. 11 ust. 3 rozporządzenia

(4) Belgia, Niemcy, Francja, Chorwacja, Litwa i Rumunia podjęły decyzję o zastosowaniu art. 11 ust. 3 rozporządzenia L 367/16 23.12.2014 ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) NR 1378/2014 z dnia 17 października 2014 r. zmieniające załącznik I do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 oraz załączniki

Bardziej szczegółowo

Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko

Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko Teza do potwierdzenia Zawodność rynku i państwa a rolnictwo Efektywne dostarczanie dobra publicznego

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA na temat ostatecznego rozdziału uprawnień do emisji CO 2 w ramach Krajowego Planu Rozdziału Uprawnień na lata 2005-2007

INFORMACJA na temat ostatecznego rozdziału uprawnień do emisji CO 2 w ramach Krajowego Planu Rozdziału Uprawnień na lata 2005-2007 Departament Instrumentów Ochrony Środowiska INFORMACJA na temat ostatecznego rozdziału uprawnień do emisji CO 2 w ramach Krajowego Planu Rozdziału Uprawnień na lata 2005-2007 Wraz z przyjęciem przez Radę

Bardziej szczegółowo

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r.

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Unijny rynek gazu model a rzeczywistość Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Analiza trendów Wydobycie gazu w UE w 2010 r. Holandia Wielka

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

Opis: Spis treści: Wprowadzenie 9

Opis: Spis treści: Wprowadzenie 9 Tytuł: Handel emisjami w teorii i praktyce Autorzy: Jolanta Baran, Agnieszka Janik, Adam Ryszko Wydawnictwo: CeDeWu.pl Rok wydania: 2011 Opis: Książka przedstawia handel emisjami jako jeden z kluczowych

Bardziej szczegółowo

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce?

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Maciej Bukowski Instytut Badań Strukturalnych Warszawa, 25.05.2012 Plan Wprowadzenie po co Polsce (eko)innowacje. Pułapka średniego dochodu Nie ma ekoinnowacyjności

Bardziej szczegółowo

(Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA

(Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA 24.9.2014 L 280/1 II (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) NR 994/2014 z dnia 13 maja 2014 r. zmieniające załączniki VIII i VIIIc do rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Handel emisjami: nowy rynek wymagający wiarygodności i zaufania.

Handel emisjami: nowy rynek wymagający wiarygodności i zaufania. Climate Change Services DNV Certification Handel emisjami: nowy rynek wymagający wiarygodności i zaufania. DNV tworzymy wartość poprzez niezależną certyfikację. www.dnv.pl MANAGING RISK Wprowadzenie Zmiany

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ mgr Małgorzata Bułkowska mgr Mirosława Tereszczuk dr inż. Robert Mroczek Konferencja: Przemysł spożywczy otoczenie rynkowe, inwestycje, ekspansja

Bardziej szczegółowo

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków Projekt: Opracowanie analiz, materiałów merytorycznych i koncepcji działań mających na celu poprawę warunków rozwoju elektroenergetyki polskiej w tym także poprzez modyfikację unijnej polityki energetyczno-klimatycznej

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII Prezentacja J.M. Barroso, przewodniczącego Komisji Europejskiej, na szczyt Rady Europejskiej w dniu 4 lutego 2011 r. Spis treści 1 I. Dlaczego polityka energetyczna

Bardziej szczegółowo

Liberalizacja rynku gazu a bezpieczeństwo energetyczne

Liberalizacja rynku gazu a bezpieczeństwo energetyczne Liberalizacja rynku gazu a bezpieczeństwo energetyczne 8 grudnia 2010 roku, Hotel SOFITEL Victoria, Warszawa 1 Rynek gazu w Europie Środkowej. Polska na przecięciu tras przesyłu gazu Północ-Południe i

Bardziej szczegółowo

Sulechów, 18 Listopad 2011 r. Podłączenie do sieci elektroenergetycznych jako główna bariera w rozwoju odnawialnych źródeł energii w Polsce

Sulechów, 18 Listopad 2011 r. Podłączenie do sieci elektroenergetycznych jako główna bariera w rozwoju odnawialnych źródeł energii w Polsce Podłączenie do sieci elektroenergetycznych jako główna bariera w rozwoju odnawialnych źródeł energii w Polsce Pełnomocnik Wojewody Zachodniopomorskiego ds. Bezpieczeństwa Energetycznego Witold KĘPA 2020

Bardziej szczegółowo

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Krajowy Operator Systemu Zielonych Inwestycji. GIS System Zielonych Inwestycji

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Krajowy Operator Systemu Zielonych Inwestycji. GIS System Zielonych Inwestycji Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Krajowy Operator Systemu Zielonych Inwestycji GIS System Zielonych Inwestycji Warszawa 2011 ystem ziel Rachunek Klimatyczny oferta dla beneficjentów

Bardziej szczegółowo

PAKIET KLIMATYCZNO ENERGETYCZNY UE

PAKIET KLIMATYCZNO ENERGETYCZNY UE FORUM BRANŻOWYCH ORGANIZACJI GOSPODARCZYCH PAKIET KLIMATYCZNO ENERGETYCZNY UE SZANSA DLA INNOWACJI CZY ZAGROŻENIE DLA GOSPODARKI? STANOWISKO PRZEMYSŁU ANDRZEJ WERKOWSKI PRZEWODNICZĄCY FORUM CO2 WARSZAWA,

Bardziej szczegółowo

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36%

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36% Jakie zmiany mogą czekać rolników po 2013? Czy będą to zmiany gruntowne czy jedynie kosmetyczne? Czy poszczególne instrumenty WPR będą ewaluować czy też zostaną uzupełnione o nowe elementy? Reforma WPR

Bardziej szczegółowo

Odwrócony VAT szanse i zagrożenia w świetle doświadczeń krajowych i zagranicznych. Warszawa, 11 grudnia 2014 r.

Odwrócony VAT szanse i zagrożenia w świetle doświadczeń krajowych i zagranicznych. Warszawa, 11 grudnia 2014 r. Odwrócony VAT szanse i zagrożenia w świetle doświadczeń krajowych i zagranicznych Warszawa, 11 grudnia 2014 r. Odwrócone obciążenie art. 199 Dyrektywy VAT 2 Prace budowlane Transakcja Zapewnienie personelu

Bardziej szczegółowo

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Dr Magdalena Hryniewicka Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Zakład Ekonomii Plan wystąpienia Cel Definicje konkurencyjności w literaturze

Bardziej szczegółowo

Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r.

Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r. Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r. Ogólnopolska Konferencja

Bardziej szczegółowo

Wyzwania Energetyki 2012 CEF

Wyzwania Energetyki 2012 CEF Wyzwania Energetyki 2012 CEF Janusz Piechociński Luty 2012 Nowe narzędzie CEF Dnia 29 czerwca 2011 r. Komisja Europejska przyjęła wniosek dotyczący kolejnych wieloletnich ram finansowych obejmujących lata

Bardziej szczegółowo

Bruksela, dnia 17.9.2014 r. C(2014) 6767 final KOMUNIKAT KOMISJI

Bruksela, dnia 17.9.2014 r. C(2014) 6767 final KOMUNIKAT KOMISJI KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 17.9.2014 r. C(2014) 6767 final KOMUNIKAT KOMISJI Aktualizacja danych wykorzystywanych do obliczania kar ryczałtowych oraz kar pieniężnych wskazywanych Trybunałowi Sprawiedliwości

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII BLOK TEMATYCZNY: Zrównoważone finansowanie infrastruktury WYZWANIA NA RYNKU ENERGII Nowe oferty dostawców i zmienione zachowania użytkowników dr Andrzej Cholewa dr Jana Pieriegud Sopot, 26 czerwca 2013

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIKI KOMUNIKATU KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

ZAŁĄCZNIKI KOMUNIKATU KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 23.7.2014 r. COM(2014) 520 final ANNEXES 1 to 3 ZAŁĄCZNIKI do KOMUNIKATU KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Efektywność energetyczna i jej wkład w bezpieczeństwo

Bardziej szczegółowo

Komisja odzyskuje od państw członkowskich 346,5 mln euro z wydatków na WPR

Komisja odzyskuje od państw członkowskich 346,5 mln euro z wydatków na WPR IP/10/284 Bruksela, dnia 16 marca 2010 r. Komisja odzyskuje od państw członkowskich 346,5 mln euro z wydatków na WPR W wyniku decyzji dotyczącej procedury rozliczenia zgodności rachunków przyjętej przez

Bardziej szczegółowo

System handlu uprawnieniami do emisji zanieczyszczeń w Polsce *

System handlu uprawnieniami do emisji zanieczyszczeń w Polsce * Zeszyty Naukowe nr 732 Akademii Ekonomicznej w Krakowie 2007 Katedra Polityki Przemysłowej i Ekologicznej System handlu uprawnieniami do emisji zanieczyszczeń w Polsce * 1. Wprowadzenie W 1992 r. Organizacja

Bardziej szczegółowo

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę 8 maja 2014 Łukasz Zalicki 85+ 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

Konferencja klimatyczna ONZ w Doha

Konferencja klimatyczna ONZ w Doha Konferencja klimatyczna ONZ w Doha Wprowadzenie Konferencja Stron (ang. Conference of the Parties - COP) jest najwaŝniejszym organem Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (ang.

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO Warszawa, 10 lutego 2012 r.

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO Warszawa, 10 lutego 2012 r. DZIAŁALNOŚĆ ZAGRANICZNYCH ZAKŁADÓW UBEZPIECZEŃ W POLSCE ORAZ KRAJJOWYCH ZAKŁADÓW UBEZPIECZEŃ ZA GRANICĄ W 2010 R.. URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO Warszawa, 10 lutego 2012 r. Autorzy: Przemysław Rodziewicz

Bardziej szczegółowo

Wzrost cen uprawnień do emisji CO 2 i spadki handlowanych wolumenów na rynku carbon w grudniu

Wzrost cen uprawnień do emisji CO 2 i spadki handlowanych wolumenów na rynku carbon w grudniu Toruń, 7 stycznia 2014 r. Wzrost cen uprawnień do emisji CO 2 i spadki handlowanych wolumenów na rynku carbon w grudniu W grudniu uprawnienia do emisji dwutlenku węgla (EUA) zyskały na wartości 11,26 proc.

Bardziej szczegółowo

programu LLP- ERASMUS w Wyższej Szkole Zarządzania i Bankowości w Krakowie w roku akademickim 2012/2013

programu LLP- ERASMUS w Wyższej Szkole Zarządzania i Bankowości w Krakowie w roku akademickim 2012/2013 Uczelniane zasady finansowania wyjazdów studentów na studia oraz praktyki zagraniczne w ramach programu LLP- ERASMUS w Wyższej Szkole Zarządzania i Bankowości w Krakowie w roku akademickim 2012/2013 Dotyczy:

Bardziej szczegółowo

Redukcja negatywnych skutków przyznania przejściowych bezpłatnych uprawnień do emisji dla sektora elektroenergetycznego

Redukcja negatywnych skutków przyznania przejściowych bezpłatnych uprawnień do emisji dla sektora elektroenergetycznego Redukcja negatywnych skutków przyznania przejściowych bezpłatnych uprawnień do emisji dla sektora elektroenergetycznego Rekomendacje dotyczące wdrażania derogacji na podstawie art. 10c dyrektywy EU ETS

Bardziej szczegółowo

Opóźnienia w płatnościach w transakcjach handlowych

Opóźnienia w płatnościach w transakcjach handlowych Opóźnienia w płatnościach w transakcjach handlowych 13/05/2008-20/06/2008 Znaleziono 408 odpowiedzi z 408 odpowiadających wybranym kryteriom 0. Uczestnictwo Kraj DE - Niemcy 48 (11,8%) PL - Polska 44 (10,8%)

Bardziej szczegółowo

31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl www.rynekpracy.pl www.wynagrodzenia.

31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl www.rynekpracy.pl www.wynagrodzenia. Oferta sprzedaży raportu: Wydajność pracy w Polsce OFERTA SPRZEDAŻY RAPORTU Wydajność pracy w Polsce Kraków 2012 31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIKI. Komunikatu Komisji

ZAŁĄCZNIKI. Komunikatu Komisji KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 14.12.2015 r. COM(2015) 639 final ANNEXES 3 to 4 ZAŁĄCZNIKI ZAŁĄCZNIK III: Ogólna ocena zasady dodatkowości (art. 95 RWP) ZAŁĄCZNIK IV: Terminy przedkładania i przyjmowania

Bardziej szczegółowo

Europejska Strategia Bezpieczeństwa i Higieny Pracy

Europejska Strategia Bezpieczeństwa i Higieny Pracy Europejska Strategia Bezpieczeństwa i Higieny Pracy dr inż. Zofia Pawłowska kierownik Zakładu Zarządzania Bezpieczeństwem i Higieną Pracy CIOP-PIB Informacja przygotowana na posiedzenie Rady Ochrony Pracy

Bardziej szczegółowo

Gospodarka niskoemisyjna

Gospodarka niskoemisyjna Pracownia Badań Strategicznych, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Gospodarka niskoemisyjna dr hab. Joanna Kulczycka, prof. AGH, mgr Marcin Cholewa Kraków, 02.06.2015

Bardziej szczegółowo

Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R

Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R Oczekiwania i bariery Paweł Kaczmarek Poznański Park Naukowo-Technologiczny Fundacji UAM w Poznaniu Projekt MAPEER SME MŚP a Programy wsparcia B+R Analiza

Bardziej szczegółowo

STANDARDOWE OPŁATY ABONAMENTOWE ESTEL

STANDARDOWE OPŁATY ABONAMENTOWE ESTEL CENNIK USŁUGI TELEFONICZNEJ ESTEL ŚWIADCZONEJ PRZEZ ESPOL SP. Z O.O. OSOBOM FIZYCZNYM obowiązuje dla umów zawartych od 16.03.2015 STANDARDOWE OPŁATY ABONAMENTOWE ESTEL Plan taryfowy Liczba bezpłatnyc h

Bardziej szczegółowo

KONSULTACJE NA TEMAT RÓŻNORODNOŚCI W MIEJSCU PRACY ORAZ ANTYDYSKRYMINACJI

KONSULTACJE NA TEMAT RÓŻNORODNOŚCI W MIEJSCU PRACY ORAZ ANTYDYSKRYMINACJI KONSULTACJE NA TEMAT RÓŻNORODNOŚCI W MIEJSCU PRACY ORAZ ANTYDYSKRYMINACJI 14.06.2005-15.07.2005 Znaleziono 803 odpowiedzi z 803 odpowiadających wybranym kryteriom Proszę wskazać główny sektor działalności

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ Patrycja Zwiech ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ 1. Wstęp Polska, będąc członkiem Unii Europejskiej, stoi przed rozwiązaniem wielu problemów.

Bardziej szczegółowo

UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU

UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU Według przepisów prawa UE i Polski inż. Bartłomiej Asztemborski basztemborski@kape.gov.pl dr inż. Ryszard Wnuk Zmień odpady na zysk - Biogazownia w Twojej gminie Rozwój

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania sportem w wybranych krajach Unii Europejskiej. Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko

Systemy zarządzania sportem w wybranych krajach Unii Europejskiej. Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko Systemy zarządzania sportem w wybranych krajach Unii Europejskiej Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko Struktura wykładu Wprowadzenie Wzrost znaczenia sportu jako zjawiska społecznoekonomicznego i politycznego,

Bardziej szczegółowo

Modele systemów organizacji i finansowania sportu powszechnego w Europie

Modele systemów organizacji i finansowania sportu powszechnego w Europie Modele systemów organizacji i finansowania sportu powszechnego w Europie Dr Renata Włoch Projekt Społeczny 2012 Instytut Socjologii UW r.wloch@uw.edu.pl Europejski model sportu Uznanie roli sportu przez

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

DECYZJA KOMISJI. z dnia 13.7.2012 r.

DECYZJA KOMISJI. z dnia 13.7.2012 r. KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 13.7.2012 r. C(2012) 4609 final DECYZJA KOMISJI z dnia 13.7.2012 r. dotycząca wniosku zgłoszonego przez Polskę na podstawie art. 10c ust. 5 dyrektywy 2003/87/WE Parlamentu

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY PL PL PL KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 12.1.2010 KOM(2009)713 wersja ostateczna SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Monitorowanie emisji CO 2 z nowych samochodów osobowych w UE:

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R.

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R. Urząd Statystyczny w Katowicach Ośrodek Rachunków Regionalnych ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 779 12 00 fax: 32 779 13 00, 258 51 55 katowice.stat.gov.pl OPRACOWANIA

Bardziej szczegółowo

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Notatka prezentuje wybrane informacje statystyczne o działalności zagranicznych zakładów

Bardziej szczegółowo

DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW

DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW DEREGULACJA DOSTĘPU DO ZAWODÓW Polska Czechy Wlk. Brytania Austria Islandia Hiszpania Portugalia Lichtenstein Grecja Szwajcaria Niemcy Dania Francja Włochy Norwegia Belgia Malta Holandia Irlandia Finlandia

Bardziej szczegółowo

Cieplarniane ABC handel emisjami dla każdego

Cieplarniane ABC handel emisjami dla każdego Cieplarniane ABC handel emisjami dla każdego Autorka: Marta Towpik ( Nowy Przemysł kwiecień 2006) Temat uprawnień do emisji gazów cieplarnianych, w tym dwutlenku węgla, od lat był przedmiotem dyskusji

Bardziej szczegółowo

Edukacja a rynek pracy. dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

Edukacja a rynek pracy. dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Edukacja a rynek pracy dr Dariusz Danilewicz Katedra Rozwoju Kapitału Ludzkiego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Rynek pracy co to? Zatrudnianie nie jest koniecznością Rynek pracy jako całość to byt

Bardziej szczegółowo

Polish non-paper on the EU strategy for heating and cooling

Polish non-paper on the EU strategy for heating and cooling Polish non-paper on the EU strategy for heating and cooling Jednym z głównych celów każdego państwa jest zapewnienie swoim obywatelom komfortu cieplnego 1. Aby móc to uczynić w warunkach geograficznych

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. małopolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Kraków, 4 lutego 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego

realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Opłacalno acalność realizacji inwestycji zagranicznych w gminach woj. Opolskiego Prof. UG dr hab. Przemysław Kulawczuk Andrzej Poszewiecki Opole, 3 marca 2009 roku Tabela 1. NajwyŜsze stawki nominalnego

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 5 / 015 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 9 3 00 9 3 0 fax (+8 ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro Adam Tochmański / Przewodniczący Koalicji na rzecz Obrotu Bezgotówkowego i Mikropłatności, Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego w Narodowym Banku Polskim Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś

Bardziej szczegółowo

Andrzej Curkowski Instytut Energetyki Odnawialnej

Andrzej Curkowski Instytut Energetyki Odnawialnej Regionalny warsztat szkoleniowo-informacyjny w ramach projektu Biogazownia-przemyślany wybór Preferencje inwestorów i aktualny rynek realizowanych projektów inwestycyjnych w Polsce Andrzej Curkowski Instytut

Bardziej szczegółowo

Mariola Banach UNIWERSYTET RZESZOWSKI. STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15

Mariola Banach UNIWERSYTET RZESZOWSKI. STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 UNIWERSYTET RZESZOWSKI Promotor: dr Magdalena Cyrek Mariola Banach STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 przedstawienie istoty ubóstwa i wykluczenia

Bardziej szczegółowo

podatek VAT pierwszy raz wprowadzono we Francji w 1954 r. od 1993 r. VAT obowiązuje również w Polsce

podatek VAT pierwszy raz wprowadzono we Francji w 1954 r. od 1993 r. VAT obowiązuje również w Polsce VAT podatek VAT pierwszy raz wprowadzono we Francji w 1954 r. od 1993 r. VAT obowiązuje również w Polsce VAT - wielofazowe obciążenie przyrostu wartości w każdej fazie obrotu gospodarczego, obciążający

Bardziej szczegółowo

L 185/62 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 15.7.2011

L 185/62 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 15.7.2011 L 185/62 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 15.7.2011 ROZPORZĄDZENIE WYKONAWCZE KOMISJI (UE) NR 680/2011 z dnia 14 lipca 2011 r. ustalające na rok 2011 pułapy budżetowe mające zastosowanie do określonych

Bardziej szczegółowo

Czas wypełnienia ankiety: 5-10 min.

Czas wypełnienia ankiety: 5-10 min. CIRCE Niniejsza ankieta została opracowana na potrzeby projektu SWIP (Nowe innowacyjne, rozwiązania, elementy i narzędzia dla upowszechnienia energetyki wiatrowej na obszarach miejskich i podmiejskich).

Bardziej szczegółowo

19.8.2010 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 218/9

19.8.2010 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 218/9 19.8.2010 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 218/9 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR 745/2010 z dnia 18 sierpnia 2010 r. ustalające na rok 2010 pułapy budżetowe mające zastosowanie do określonych systemów

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE INFORMACJE POWIETRZNYCH O WSPÓLNOTOWYM SYSTEMIE HANDLU UPRAWNIENIAMI DO EMISJI DLA OPERATORÓW STATKÓW

PODSTAWOWE INFORMACJE POWIETRZNYCH O WSPÓLNOTOWYM SYSTEMIE HANDLU UPRAWNIENIAMI DO EMISJI DLA OPERATORÓW STATKÓW PODSTAWOWE INFORMACJE O WSPÓLNOTOWYM SYSTEMIE HANDLU UPRAWNIENIAMI DO EMISJI DLA OPERATORÓW STATKÓW POWIETRZNYCH MATERIAŁ PRZYGOTOWANY W OPRACIU O DYREKTYWĘ PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY 2008/101/WE

Bardziej szczegółowo

Wersja końcowa z dn. 10.05.2013

Wersja końcowa z dn. 10.05.2013 Projekt: Opracowanie analiz, materiałów merytorycznych i koncepcji działań mających na celu poprawę warunków rozwoju elektroenergetyki polskiej w tym także poprzez modyfikację unijnej polityki energetyczno-klimatycznej

Bardziej szczegółowo

ELEKTROMOBILNOŚĆ WPROWADZENIE. Michał Kaczmarczyk, GLOBEnergia Zakopane, 26.06.2014

ELEKTROMOBILNOŚĆ WPROWADZENIE. Michał Kaczmarczyk, GLOBEnergia Zakopane, 26.06.2014 ELEKTROMOBILNOŚĆ WPROWADZENIE Michał Kaczmarczyk, GLOBEnergia Zakopane, 26.06.2014 DLACZEGO POTRZEBNA JEST DYSKUSJA? wyczerpywanie się stosowanych dotychczas źródeł energii problem ekologiczny (efekt cieplarniany)

Bardziej szczegółowo

www.stat.gov.pl GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

www.stat.gov.pl GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY @ www.stat.gov.pl W jakim stopniu jesteśmy wyposażeni w komputery, i urządzenia przenośne? Do jakich celów wykorzystujemy? Rozwój telekomunikacji i informatyki w ostatnich latach

Bardziej szczegółowo

29.3.2014 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 95/39

29.3.2014 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 95/39 29.3.2014 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 95/39 DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI z dnia 27 marca 2014 r. w odniesieniu do wkładu finansowego Unii na rzecz skoordynowanego planu kontroli w celu ustalenia

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Liczba samochodów osobowych na 1000 ludności

Liczba samochodów osobowych na 1000 ludności GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICACH Wskaźniki Zrównoważonego Rozwoju. Moduł krajowy Więcej informacji: w kwestiach merytorycznych dotyczących: wskaźników krajowych oraz na poziomie

Bardziej szczegółowo

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl System finansowy w Polsce dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl Segmenty sektora finansowego (w % PKB) 2 27 212 Wielkość systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych

Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych Rozwój innowacyjny firm w Polsce. Szanse i bariery. Leasing finansowanie inwestycji innowacyjnych Andrzej Sugajski dyrektor generalny Związek Polskiego Leasingu Bariery ekonomiczne w działalności innowacyjnej

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r.

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r. KOMISJA EUROPEJSKA KOMUNIKAT PRASOWY Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych w UE w 2010 r. Bruksela, 26 lipca 2011 r. Ostatnie

Bardziej szczegółowo

CO2 w transporcie. Kierunki działań podejmowanych przez UE

CO2 w transporcie. Kierunki działań podejmowanych przez UE CO2 w transporcie. Kierunki działań podejmowanych przez UE Warszawa, 23 lutego 2010 Marzena Chodor DG Środowisko, Komisja Europejska Transport wyzwanie na najbliŝsze lata Emisje GC z transportu wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

Zasady finansowania wyjazdów

Zasady finansowania wyjazdów Zasady finansowania wyjazdów w ramach programu Erasmus+ w roku akademickim 2014/2015 I Stypendia na wyjazdy dla studentów (wyjazdy na studia SMS oraz wyjazdy na praktyki SMP) 1) Stypendia otrzymują tylko

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 5 / 1 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 69 36 69 36 fax (+8 ) 69 1 77 e-mail: dziennikarze @mofnet.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 9 / 1 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 9 fax (+ ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo Finansów Ul.

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

PO CO NAM TA SPALARNIA?

PO CO NAM TA SPALARNIA? PO CO NAM TA SPALARNIA? 1 Obowiązek termicznego zagospodarowania frakcji palnej zawartej w odpadach komunalnych 2 Blok Spalarnia odpadów komunalnych energetyczny opalany paliwem alternatywnym 3 Zmniejszenie

Bardziej szczegółowo

dr Sławomir Nałęcz Z-ca dyr. Dep. Badań Społecznych i Warunków Życia Główny Urząd Statystyczny

dr Sławomir Nałęcz Z-ca dyr. Dep. Badań Społecznych i Warunków Życia Główny Urząd Statystyczny dr Sławomir Nałęcz Z-ca dyr. Dep. Badań Społecznych i Warunków Życia Główny Urząd Statystyczny Wyniki Narodowego Spisu Ludności i Mieszkań 2002, 2011. Wskaźnik NEET w Polsce na tle innych krajów Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich Jakub Bińkowski Warszawa 2014 1 POSTULATY ZPP Bogactwo bierze się z pracy. Kapitał czy ziemia, póki nie zostają ożywione pracą, są martwe.

Bardziej szczegółowo

Statystyka wniosków TOI 2011

Statystyka wniosków TOI 2011 Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji Narodowa Agencja Programu Uczenie się przez całe życie Statystyka wniosków TOI 2011 Konkurs 2011 Wnioski TOI w PL lata 2007-2011 KONKURS Dostępny budżet TOI w PL (euro)

Bardziej szczegółowo

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję? 13.06.2014 Informacja prasowa portalu Pytania i dodatkowe informacje: Artur Szeremeta Specjalista ds. współpracy z mediami tel. 509 509 536 szeremeta@sedlak.pl W jakim stopniu emerytura zastąpi pensję?

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Zaznacz państwa członkowskie starej Unii Europejskiej, które nie wprowadziły dotąd

Bardziej szczegółowo

Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce. Sekretariat Krajowej Rady BRD

Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce. Sekretariat Krajowej Rady BRD Rozwijanie zdolności instytucjonalnych celem skutecznego zarządzania bezpieczeństwem ruchu drogowego w Polsce Sekretariat Krajowej Rady BRD Krakowskie Dni Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego, Kraków, 26/02/2015

Bardziej szczegółowo

DYSKRYMINACJA ZE WZGLĘDU NA PŁEĆ, JAKO JEDNA Z GŁÓWNYCH BARIER

DYSKRYMINACJA ZE WZGLĘDU NA PŁEĆ, JAKO JEDNA Z GŁÓWNYCH BARIER MARTA TYBURA DYSKRYMINACJA ZE WZGLĘDU NA PŁEĆ, JAKO JEDNA Z GŁÓWNYCH BARIER ROZWOJU ZAWODOWEGO KOBIET W EUROPIE Unia Europejska a kwestia równości płci Kwestia równości płci obecna jest w polityce unijnej

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

Elementy systemu podatkowego

Elementy systemu podatkowego Elementy systemu podatkowego I. ogólne prawo podatkowe 1. zobowiązania podatkowe i postępowanie podatkowe ustawa z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa 1 2. kontrola skarbowa -ustawa z dnia 28 września

Bardziej szczegółowo

Kogeneracja w Polsce: obecny stan i perspektywy rozwoju

Kogeneracja w Polsce: obecny stan i perspektywy rozwoju Kogeneracja w Polsce: obecny stan i perspektywy rozwoju Wytwarzanie energii w elektrowni systemowej strata 0.3 tony K kocioł. T turbina. G - generator Węgiel 2 tony K rzeczywiste wykorzystanie T G 0.8

Bardziej szczegółowo

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W KATOWICACH Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 KATOWICE październik 2014 r. Wprowadzenie Minęło dziesięć lat od wstąpienia Polski do Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

BRANŻA STOLARKI BUDOWLANEJ PO PIERWSZYM PÓŁROCZU 2012 ROKU. Gala Stolarki Budowlanej 2012

BRANŻA STOLARKI BUDOWLANEJ PO PIERWSZYM PÓŁROCZU 2012 ROKU. Gala Stolarki Budowlanej 2012 BRANŻA STOLARKI BUDOWLANEJ PO PIERWSZYM PÓŁROCZU 2012 ROKU Gala Stolarki Budowlanej 2012 Warszawa, 26.09.2012 SYTUACJA GOSPODARCZA ORAZ NASTROJE SPOŁECZNE W UNII EUROPEJSKIEJ SYTUACJA GOSPODARCZA W UE

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 7 / 2014 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+48 22) 694 36 00 694 36 04 fax (+48 22) 694 41 77 e-mail: dziennikarze

Bardziej szczegółowo