Pierwotna alokacja uprawnień zbywalnych do emisji gazów cieplarnianych w Unii Europejskiej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Pierwotna alokacja uprawnień zbywalnych do emisji gazów cieplarnianych w Unii Europejskiej"

Transkrypt

1 Zeszyty Naukowe nr 860 Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie 2011 Katedra Polityki Przemysłowej i Ekologicznej Pierwotna alokacja uprawnień zbywalnych do emisji gazów cieplarnianych w Unii Europejskiej 1. Wprowadzenie Uprawnienia zbywalne do emisji zanieczyszczeń powietrza znajdują coraz częściej zastosowanie w polityce ekologicznej. Początkowo wykorzystywane na szerszą skalę jedynie w Stanach Zjednoczonych, od 2005 r. stały się podstawowym narzędziem służącym do ograniczania emisji gazów cieplarnianych w Unii Europejskiej. Uprawnienia zbywalne są instrumentem, który składa się z dwóch elementów: ilościowej regulacji skali ingerencji podmiotów gospodarczych w środowisko, określanej przez władze odpowiedzialne za ochronę środowiska, mechanizmu rynkowej alokacji emisji zanieczyszczeń między przedsiębiorstwa. Istotnym problemem, jaki łączy się z pierwszym elementem uprawnień zbywalnych, jest ich pierwotna alokacja. Wiąże się ona z podjęciem decyzji, ile uprawnień i na jakich zasadach należy rozdysponować pomiędzy emitentów zanieczyszczeń. Władze odpowiedzialne za ochronę środowiska muszą określić dopuszczalny poziom globalnej emisji danego zanieczyszczenia przypadającej na jednostkę czasu. Z punktu widzenia internalizacji kosztów zewnętrznych, całkowita wielkość dopuszczalnej emisji objętej uprawnieniami powinna być wyznaczona na poziomie, w którym krańcowe koszty zewnętrzne będące efektem tej emisji zrównują się z krańcowymi kosztami redukcji zanieczyszczeń. Alokacja uprawnień do emisji między emitentów może polegać na sprzedaży tych praw w drodze aukcji lub na ich przydziale w drodze decyzji administracyjnej według różnych kryteriów. Teoretycznie początkowy rozdział uprawnień, przy

2 24 założeniu niskich kosztów transakcyjnych oraz rynku doskonałej konkurencji, nie ma wpływu na osiągniecie optymalnej (ostatecznej) alokacji zanieczyszczeń, tzn. minimalizującej całkowite koszty redukcji zanieczyszczeń. Różne metody alokacji uprawnień mają jednak odmienne skutki dystrybucyjne i mogą w dużym stopniu decydować o właściwym funkcjonowaniu instrumentu. Celem artykułu jest przedstawienie i próba oceny początkowej alokacji uprawnień zbywalnych do emisji gazów cieplarnianych w Unii Europejskiej. 2. Uprawnienia zbywalne do emisji zanieczyszczeń jako instrument rynkowy w ochronie środowiska Idea handlu uprawnieniami zbywalnymi 1 do emisji zanieczyszczeń została po raz pierwszy przedstawiona w latach 60. XX w. przez T. Crockera 2 na przykładzie ochrony powietrza i spopularyzowana następnie przez J.H. Dalesa 3. Podobnie jak w przypadku regulacji bezpośredniej (standardów emisji), podmioty gospodarcze, których działalność wiąże się z powstawaniem określonego rodzaju zanieczyszczenia, muszą uzyskać prawo do danej emisji, przyznawane przez władze odpowiedzialne za stan środowiska. W przeciwieństwie jednak do standardów emisji, prawa do wyemitowania określonej ilości zanieczyszczeń są zbywalne i mogą być przedmiotem transakcji kupna-sprzedaży między przedsiębiorstwami na specjalnie do tego tworzonych rynkach (np. rynek dwutlenku węgla, rynek dwutlenku siarki). Emitenci o niskich kosztach redukcji emisji będą zmniejszać emisję poniżej wielkości określonej w ich pozwoleniu i sprzedawać niewykorzystane uprawnienia innym zanieczyszczającym (o wyższych kosztach redukcji). Dla nich z kolei nabycie dodatkowych uprawnień jest korzystniejsze od redukowania emisji. Handel w warunkach rynku będzie odbywać się dotąd, aż znikną różnice w krańcowych kosztach redukcji emisji. Podstawową zaletą uprawnień zbywalnych jest to, że pozwalają osiągnąć dany cel ekologiczny (nieprzekroczenie określonej wielkości emisji) przy niższym koszcie społecznym niż w przypadku zastosowania standardów emisji. W wyniku transakcji handlowych uprawnienia są ostatecznie alokowane w przedsiębiorstwach, które cenią je najbardziej o najwyższych krańcowych kosztach redukcji emisji. Jednostkowe uprawnienie zbywalne może odpowiadać określonej wielkości emisji danego zanieczyszczenia lub jego koncentracji. Pierwszy przypadek doty- 1 Synonimy uprawnień zbywalnych do emisji zanieczyszczeń spotykane w literaturze: pozwolenia zbywalne do emisji, prawa do emisji, certyfikaty emisyjne, kwoty emisji, kredyty redukcji emisji, handel emisjami. 2 T. Crocker, Structuring of Atmospheric Pollution Control Systems [w:] The Economics of Air Pollution, red. H. Wolozin, W.W. Norton, New York J.H. Dales, Pollution, Property and Prices, University of Toronto Press, Toronto 1968.

3 Pierwotna alokacja uprawnień zbywalnych czy zanieczyszczeń, które ulegają rozproszeniu w środowisku (np. dwutlenek węgla), a lokalizacja źródeł emisji nie ma znaczenia, drugi zaś zanieczyszczeń, które rozprzestrzeniają się w sposób mogący powodować lokalnie niepożądany efekt ich wysokiej koncentracji (np. dwutlenek siarki, pyły). W przypadku zanieczyszczeń, których koncentracja w środowisku stanowi problem, zastosowanie uprawnień zbywalnych wiąże się z powstaniem odrębnych rynków w ilości równej liczbie receptorów. Przykładowo przedsiębiorstwo, które emituje zanieczyszczenie oddziałujące na trzy receptory, musi w razie potrzeby kupić uprawnienia na trzech różnych rynkach. Uprawnienia zbywalne mogą być zastosowane w celu ograniczenia nie tylko emisji zanieczyszczeń, ale również dostępu do zasobów naturalnych. Przedmiotem handlu jest wtedy np. prawo do połowu określonej ilości ryb. Podstawowym warunkiem funkcjonowania rynku uprawnień jest zróżnicowanie krańcowych kosztów redukcji emisji wśród przedsiębiorstw. Jeżeli przedsiębiorstwa miałyby te koszty równe, nie istniałaby motywacja do zawierania transakcji kupna-sprzedaży uprawnień. Uprawnienia zbywalne spełniają swą rolę rynkowego instrumentu w ochronie środowiska, jeżeli rynek jest efektywny, czyli zapewnia, że uprawnienia ostatecznie przypadną tym przedsiębiorstwom, które cenią je najbardziej (o najwyższych krańcowych kosztach redukcji emisji). Ta efektywność może być zakłócona, gdy rynek uprawnień funkcjonuje w warunkach niedoskonałej konkurencji oraz gdy koszty transakcyjne są wysokie. 3. Metody alokacji uprawnień zbywalnych Istnieją trzy metody początkowego rozdziału uprawnień: aukcja, alokacja oparta na losowaniu oraz alokacja według kryteriów. W przypadku pierwszej metody uprawnienia kupowane są przez przedsiębiorstwa, które cenią je najbardziej i istnieje szansa na osiągnięcie rozwiązania efektywnego kosztowo w jednym kroku, tzn. bez konieczności wtórnego handlowania uprawnieniami 4. Wyróżnia się kilka wariantów aukcji, m.in. aukcje z jedną lub z kilkoma rundami licytacji, aukcje z jednakową ceną płaconą przez zwycięzców licytacji lub z indywidualnymi cenami, które zostały przez nich wylicytowane 5. Uprawnienia na aukcji mogą być sprzedawane na bieżąco lub z kilkuletnim wyprzedzeniem w stosunku do czasu wykorzystania. Wykorzystanie losowej alokacji uprawnień jest zazwyczaj uzasadniane chęcią zapewnienia równego dostępu dla wszystkich potencjalnych zainteresowanych. Wydaje się, że metoda ta jest najbardziej odpowiednia w wypadku uprawnień zbywalnych mających na celu ograniczenie 4 T. Żylicz, Ekonomia środowiska i zasobów naturalnych, PWE, Warszawa 2004, s Y. Hofmann, Auctioning of CO 2 Emission Allowances in the EU ETS. Report under the Project Review of EU Emissions Trading Scheme, Ecofys, October 2006.

4 26 nie emisji zanieczyszczeń, lecz eksploatacji zasobów odnawialnych (np. w rybołówstwie morskim). W alokacji według kryteriów władza odpowiedzialna za ochronę środowiska decyduje się na określone kryteria przydziału i przyznaje (nieodpłatnie) uprawnienia w zależności od stopnia ich spełnienia przez dany podmiot. W alokacji opartej na historycznej emisji (tzw. grandfathering) podstawą odniesienia jest wielkość emisji w określonym roku lub jej średnia z kilku lat. Grandfathering sensu stricto związany jest z kryterium historycznej emisji, lecz określenie to można odnieść także do dystrybucji uprawnień w oparciu o wskaźniki, takie jak np. emisja na jednostkę produkcji lub jednostkę zużycia paliwa, ale również na podstawie danych historycznych 6. W literaturze naukowej metoda wskaźnikowa nazywana jest inaczej benchmarkingiem. Grandfathering stanowi podejście popularne ze względów politycznych. Bezpłatna alokacja uprawnień na podstawie historycznej emisji może zwiększyć akceptowalność tego instrumentu ochrony środowiska przez przedsiębiorstwa i ułatwić jego wdrożenie. Grandfathering znajduje powszechne zastosowanie w programach handlu emisjami na świecie, przy czym częstym rozwiązaniem jest zatrzymywanie uprawnień w niewielkim procencie przez odpowiednie władze i ich późniejsza sprzedaż na aukcji oraz alokowanie większości uprawnień bezpłatnie. Niewiele jest natomiast takich programów, które opierają się wyłącznie na aukcji (przykładem mogą być uprawnienia do emisji substancji niszczących powłokę ozonową w Singapurze) 7. Metoda grandfatheringu dyskryminuje nowo powstałe przedsiębiorstwa w przypadku, gdy nie przewidziano zachowania dla nich części uprawnień. W efekcie dotychczas istniejące przedsiębiorstwa otrzymują w początkowej alokacji uprawnienia za darmo, podczas gdy nowe muszą zakupić wszystkie potrzebne im uprawnienia, a ich finansowe obciążenia są większe niż dotychczasowych użytkowników 8. Ponadto grandfathering może prowadzić do zwiększenia poziomu degradacji zasobów środowiska, zanim zostanie ustanowiony mechanizm kontroli w postaci uprawnień. Skoro początkowa alokacja uprawnień jest oparta na historycznej emisji, a przedsiębiorstwa są tego świadome z odpowiednim wyprzedzeniem, to będą one motywowane do zwiększania emisji zanieczyszczeń w okresie bazowym w celu uzyskania korzystnego dla nich przydziału 9. Grandfathering, w przeciwieństwie do aukcji, nie premiuje przedsiębiorstw, które w przeszłości podjęły inwestycje zmierzające do redukcji 6 C. Philibert, J. Reinaud, Emissions Trading: Taking Stock and Looking Forward, OECD, N. Johnstone, The Use of Tradeable Permits in Combination with Other Environmental Policy Instruments, OECD, T. Tietenberg, The Tradeable-permits Approach to Protecting the Commons: Lessons for Climate Change, Oxford Review of Economic Policy 2003, vol. 19, nr 3. 9 Ibidem.

5 Pierwotna alokacja uprawnień zbywalnych emisji. Alokacja uprawnień za pomocą aukcji pełni funkcję funduszową i władza musi podjąć decyzję co do redystrybucji dochodów z licytacji uprawnień. 4. Alokacja uprawnień do emisji gazów cieplarnianych w Unii Europejskiej w latach Europejski system handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych (EU Emissions Trading Scheme EU ETS) został wdrożony na mocy dyrektywy 2003/87/EC 10 i jest największym na świecie systemem typu ograniczenie handel. W pierwszym okresie rozliczeniowym system obejmował ok. 11,5 tys. instalacji z sektora energetycznego, rafinerii oleju mineralnego, pieców koksowniczych, instalacji do produkcji surówki żelaza lub stali, instalacji do produkcji cementu, szkła, wyrobów ceramicznych oraz instalacji przemysłowych służących do produkcji papki drzewnej i papieru, które są odpowiedzialne za prawie połowę emisji dwutlenku węgla (CO 2 ) w Unii Europejskiej. EU ETS został ustanowiony w celu wypełnienia zobowiązań UE wynikających z protokołu z Kioto w sposób efektywny ekonomicznie. Zgodnie z postanowieniami protokołu Unia Europejska (obejmująca tzw. stare państwa, EU-15) jest zobowiązana do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych o 8% w stosunku do poziomu z 1990 r. w okresie Państwa EU-15 zdecydowały się podzielić łączne zobowiązania redukcyjne pomiędzy siebie na mocy porozumienia dzielącego ciężar zobowiązań (burden-sharing agreement) 11. Nowe państwa członkowskie, które przystąpiły do UE 1 maja 2004 r., mają określone swoje indywidualne cele w ramach protokołu z Kioto, z wyjątkiem Cypru i Malty, które nie mają żadnych zobowiązań redukcyjnych (por. tabela 1). Większość państw EU-15 będzie prawdopodobnie mieć problemy z osiągnięciem celów wynikających z protokołu z Kioto, chociaż niektóre kraje członkowskie (np. Polska) są na dobrej drodze do wypełnienia swoich zobowiązań 12. Pierwszy okres rozliczeniowy został zaprojektowany jako faza pilotażowa, aby pomóc UE i państwom członkowskim przygotować się do okresu wypełnienia zobowiązań wynikających z protokołu z Kioto (drugi okres rozliczeniowy EU ETS obejmuje lata ). 10 Dyrektywa 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 2003 r. ustanawiająca program handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych na obszarze Wspólnoty i zmieniająca Dyrektywę Rady 96/61/WE. 11 Council Decision of 25 April 2002, concerning the approval, on behalf of the European Community, of the Kyoto Protocol to the United Nations Framework Convention on Climate Change and the joint fulfillment of commitments thereunder, 2002/358/CE. 12 Emisja EU-15 w 2004 r. była niższa o 1% w porównaniu z rokiem bazowym 1990, podczas gdy Polska osiągnęła poziom redukcji w wysokości 32% w porównaniu z jej rokiem bazowym 1988.

6 28 Całkowita wielkość emisji CO 2, którą państwa członkowskie przyznają swoim przedsiębiorstwom, jest określona w narodowych planach alokacji (National Allocation Plans NAP). Plany te są poddawane surowej kontroli Komisji Europejskiej i przez nią akceptowane zgodnie z kryteriami zawartymi w III Aneksie do dyrektywy wprowadzającej wspólnotowy handel uprawnieniami 13. Pierwsze kryterium ma zapewnić, że limit emisji zaproponowany przez państwo członkowskie jest zgodny z jego celem określonym w protokole z Kioto. Pozostałe kryteria odnoszą się do uwzględnienia w planie alokacji nowych instalacji, wcześniejszych działań redukcyjnych podejmowanych przez przedsiębiorstwa i stosowania czystych technologii, braku dyskryminacji między przedsiębiorstwami i sektorami oraz zasad dotyczących zachowania wolnej konkurencji i pomocy publicznej w UE. Komisja Europejska dokonała oceny wszystkich narodowych planów alokacji od lipca 2004 r. do czerwca 2005 r. Przyjęła bezwarunkowo 17 planów (Belgia, Cypr, Czechy, Dania, Estonia, Grecja, Węgry, Irlandia, Łotwa, Litwa, Luksemburg, Malta, Holandia, Portugalia, Słowacja, Słowenia, Szwecja) i warunkowo zaakceptowała pozostałe (Austria, Finlandia, Francja, Niemcy, Włochy, Polska, Hiszpania i Wielka Brytania). W przypadku warunkowego przyjęcia planu Komisja określała wymagane działania, jakie muszą być podjęte przez państwo członkowskie, aby plan został w pełni przez nią zaakceptowany. Ogólnie Komisja zażądała zmniejszenia liczby uprawnień zaproponowanej przez państwa członkowskie w 14 z 25 planów. Wymagane cięcia stanowiły ok. 4% proponowanej liczby uprawnień. Ponadto Komisja nie zgodziła się na dostosowania ex post w 13 planach. Uprawnienia do emisji zostały przyznane przedsiębiorstwom przez rządy w dużym stopniu na podstawie historycznych emisji, uwzględniając cele określone w protokole z Kioto. Unia Europejska emituje ekwiwalent 4800 mln ton CO 2 gazów cieplarnianych rocznie, z których ok mln ton przypada na CO Reszta obejmuje CH 4, N 2 O, PFC, HFC i SF 6. Zgodnie z narodowymi planami alokacji na pierwszy okres rozliczeniowy wielkość dopuszczalnej emisji została określona na poziomie ok mln ton CO 2 rocznie, co stanowi ok. 45% całkowitej emisji UE 15 (por. tabela 1). Niemcy posiadają prawie jedną czwartą alokowanych uprawnień, natomiast Wielka Brytania, Polska i Włochy po ok. 11%. Sektor elektroenergetyczny otrzymał prawie 55% uprawnień, mineralny (cementowy, szklarski i ceramiczny) i metalowy ok. 12% każdy, instalacje przerobu nafty i gazu ok. 10%. 13 Dyrektywa 2003/87/WE 14 Report on International Competitiveness. EU ETS Review, European Commission, Directorate General for Environment, McKinsey & Company, Ecofys, December Ibidem.

7 Pierwotna alokacja uprawnień zbywalnych Tabela 1. Alokacja uprawnień do emisji CO 2 w państwach członkowskich Unii Europejskiej w latach Państwo Uprawnienia do emisji CO 2 (w mln ton) Udział w uprawnieniach (w %) Instalacje objęte systemem Cel określony w protokole z Kioto (w %) Austria 99,0 1, a Belgia 188,8 2, ,5 a Cypr 16,98 0,3 13 Czechy 292,8 4, Dania 100,5 1, a Estonia 56,85 0, Finlandia 136,5 2, a Francja 469,5 7, a Grecja 223,2 3, Hiszpania 523,3 8, Holandia 285,9 4, a Irlandia 67,0 1, a Litwa 36,8 0, Luksemburg 10,07 0, a Łotwa 13,7 0, Malta 8,83 0,1 2 Niemcy 1497,0 22, a Polska 717,3 10, Portugalia 114,5 1, a Słowacja 91,5 1, Słowenia 26,3 0, Szwecja 68,7 1, a Węgry 93,8 1, Wielka Brytania 736,0 11, ,5 a Włochy 697,5 10, ,5 Razem 6572,0 100, a Umowa w sprawie podziału zobowiązań redukcyjnych. Źródło: MEMO 05/84, Questions and Answers on Emissions Trading and National Allocation Plans, European Commission, Brussels, 8 March Dyrektywa w dużym stopniu zostawia państwom członkowskim wybór metody alokacji. Przynajmniej 95% uprawnień w pierwszym okresie rozliczeniowym musi być przyznanych bezpłatnie. Tylko 5% uprawnień może być wystawione na aukcję lub sprzedane. Cztery państwa członkowskie (Dania, Węgry, Litwa i Irlandia) zadeklarowały, że planują przydzielić w drodze aukcji odpo-

8 30 wiednio 5%, 2,5%, przynajmniej 1,5% i 0,75% całkowitej liczby alokowanych przez nie uprawnień 16. Przygotowując narodowe plany alokacji na pierwszy okres rozliczeniowy, państwa członkowskie stosowały różne podejścia do wielu elementów metodologii alokacji (np. interpretacja definicji instalacji spalania), co skutkowało m.in. różnicami w traktowaniu podobnych instalacji w poszczególnych państwach członkowskich 17. Komisja Europejska nie zaakceptowała wielkości uprawnień ujętych w pierwszym polskim Krajowym planie rozdziału uprawnień do emisji (KPRU) i w marcu 2005 r. podjęła decyzję o zmniejszeniu rocznego limitu emisji CO 2 dla Polski z 286 mln do 239 mln ton. Powstało kilka wersji poprawionego planu, które były zmieniane pod wpływem przedsiębiorstw uczestniczących w systemie. Ostateczna wersja rozdziału uprawnień między poszczególne przedsiębiorstwa, zaakceptowana później przez Komisję Europejskiej, została przyjęta w rozporządzeniu Rady Ministrów z 27 grudnia 2005 r. 18 Zgodnie z KPRU trzyletni limit emisji CO 2 dla Polski wynosi ton. Składa się na niego limit emisji dla instalacji uczestniczących w systemie handlu uprawnieniami, limit dla instalacji czasowo wykluczonych z systemu oraz limit rezerwowy. Roczna liczba uprawnień do emisji CO 2 dla wyszczególnionych instalacji wynosi Zdecydowana większość alokowanych uprawnień (86,8%) dotyczy sektora energetycznego. Instalacje przemysłu mineralnego otrzymały 7,4% uprawnień, przemysłu hutniczego 5,7%, zaś przemysłu papierniczego 0,1%. Przy rozdziale uprawnień zastosowano metodę grandfatheringu, biorąc pod uwagę emisję z lat Należy zaznaczyć, że polskie przedsiębiorstwa musiały wnieść opłatę za uprawnienia przyznane na pierwszy rok okresu rozliczeniowego w wysokości równej iloczynowi liczby uprawnień i obowiązującej w poprzednim roku jednostkowej stawki opłaty za wprowadzanie CO 2 do powietrza. Przychody z tego tytułu były przeznaczane na finansowanie funkcjonowania systemu handlu uprawnieniami. Przedsiębiorstwa nie musiały już wnosić opłat za wprowadzanie CO 2 za 2005 r. W KPRU zawarto informacje dotyczące instalacji czasowo wykluczonych ze wspólnotowego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych. Określono maksymalne wielkości emisji, jakie użytkujący te instalacje mają 16 Application of the emissions trading directive by EU Member States, Technical Report No 2/2006, European Environment Agency, Copenhagen Report on International Competitiveness 18 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 2005 r. w sprawie przyjęcia Krajowego Planu Rozdziału Uprawnień do emisji dwutlenku węgla na lata oraz wykazu instalacji czasowo wykluczonych ze wspólnotowego systemu handlu uprawnieniami do emisji w okresie od dnia 1 stycznia 2005 r. do dnia 31 grudnia 2007 r., Dz.U. nr 264, poz

9 Pierwotna alokacja uprawnień zbywalnych do dyspozycji rocznie w pierwszym okresie rozliczeniowym. Lista obejmuje 212 instalacji, których emisja stanowi mniej niż 0,15% puli, jaką w ramach systemu rozdzielono dla instalacji krajowych. Łącznie na cały okres rozliczeniowy instalacje czasowo wykluczone z systemu mogą wyemitować ton CO 2. Całkowita liczba uprawnień do emisji CO 2 na krajową rezerwę w pierwszym okresie rozliczeniowym ( ) dla instalacji: nowych, nieujętych w KPRU, ujętych w KPRU, w których dokonano zmiany skutkującej zwiększeniem możliwości produkcyjnych, ujętych w KPRU, jeżeli przejmują produkcję od instalacji nieobjętych wspólnotowym systemem handlu uprawnieniami do emisji węgla wynosi Z powodu odrzucenia przez Komisję Europejską proponowanego limitu w marcu 2005 r. oraz długotrwałych negocjacji z zainteresowanymi podmiotami w sprawie ustalenia nowego rozdziału uprawnień, przedsiębiorstwa w Polsce poznały ostateczną liczbę przyznanych im uprawnień dopiero pod koniec pierwszego roku funkcjonowania wspólnotowego systemu handlu uprawnieniami. W rezultacie nie mogły one z odpowiednim wyprzedzeniem dostosować rzeczywistej emisji do posiadanych limitów oraz przygotować odpowiedniej strategii związanej z ich funkcjonowaniem w ramach systemu handlu uprawnieniami. 5. Alokacja uprawnień do emisji gazów cieplarnianych w Unii Europejskiej w latach W porównaniu z pierwszym okresem rozliczeniowym udział uprawnień, które państwa członkowskie muszą przyznać bezpłatnie, został w latach ograniczony do 90%. Oznacza to, że maksymalnie 10% uprawnień mogło być przeznaczone do rozdziału między zainteresowane przedsiębiorstwa w drodze aukcji. Podstawą oceny narodowych planów alokacji przez Komisję Europejską w drugim okresie rozliczeniowym, podobnie jak w pierwszym, były kryteria zawarte w III Aneksie do dyrektywy wprowadzającej wspólnotowy handel uprawnieniami. Dodatkowe kryterium obowiązujące dla okresu zostało określone w tzw. dyrektywie łączącej 19. Zgodnie z nim w każdym narodowym planie alokacji musi być zawarta informacja, ile wynosi maksymalna wielkość kredytów pochodzących z projektów wspólnych wdrożeń (joint implementation JI) i mechanizmu czystego rozwoju (clean development mechanism CDM), które mogą być wykorzystane przez przedsiębiorstwa objęte EU ETS do pokrycia swoich emisji. 19 Dyrektywa 2004/101/WE z dnia 27 października 2004 r. zmieniająca dyrektywę 2003/87/ WE ustanawiającą system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie, z uwzględnieniem mechanizmów projektowych Protokołu z Kioto.

10 32 Tabela 2. Zaakceptowane limity w latach , zweryfikowane emisje w 2005 r., proponowane i zaakceptowane limity w latach w państwach członkowskich Unii Europejskiej (w mln ton) Państwo Roczny limit w latach Zweryfikowane emisje w 2005 r. Proponowany roczny limit w latach Zaakceptowany roczny limit w latach Limit JI/CDM w latach (w %) Austria 33,0 33,4 32,8 30,7 10,0 Belgia 62,08 55,58 63,33 58,50 8,4 Bułgaria 42,3 40,6 67,6 42,3 12,55 Cypr 5,7 5,1 7,12 5,48 10,0 Czechy 97,60 82,50 101,90 86,80 10,0 Dania 33,5 26,5 24,5 24,5 17,01 Estonia 19,0 12,62 24,38 12,72 0,0 Finlandia 45,5 33,1 39,6 37,6 10,0 Francja 156,50 131,30 132,80 132,80 13,5 Grecja 74,40 71,30 75,50 69,10 9,0 Hiszpania 174,40 182,90 152,70 152,30 20,0 Holandia 95,30 80,35 90,40 85,80 10,0 Irlandia 22,30 22,40 22,60 21,15 10,0 Litwa 12,30 6,60 16,60 8,80 20,0 Luksemburg 3,40 2,60 3,95 2,70 10,0 Łotwa 4,60 2,90 7,70 3,30 10,0 Malta 2,90 1,98 2,96 2,10 0,0 Niemcy 499,00 474,00 482,00 453,10 20,0 Polska 239,10 203,10 284,60 208,50 10,0 Portugalia 38,9 36,4 35,9 34,8 10,0 Rumunia 74,8 70,8 95,7 75,9 10,0 Słowacja 30,50 25,20 41,30 30,90 7,0 Słowenia 8,80 8,70 8,30 8,30 15,76 Szwecja 22,90 19,30 25,20 22,80 10,0 Węgry 31,3 26,0 30,7 26,9 10,0 Wielka Brytania 245,30 242,40 246,20 246,20 8,0 Włochy 223,1 225,5 209,0 195,8 14,99 Razem 2298,5 2122, , ,68 Źródło: Komisja Europejska, IP/07/1869, ( ). Emisja gazów cieplarnianych w 2005 r. w Unii Europejskiej była niższa niż oczekiwano. Całkowita nadwyżka uprawnień w 25 państwach członkowskich

11 Pierwotna alokacja uprawnień zbywalnych w pierwszym roku funkcjonowania systemu wyniosła ok. 170 mln ton. Niedobór uprawnień wystąpił tylko w Austrii, Hiszpanii, Irlandii i we Włoszech. Komisja Europejska po doświadczeniach z 2005 r. zapowiedziała cięcia proponowanych limitów w narodowych planach alokacji na drugi okres rozliczeniowy w przypadku, gdyby były one zbyt hojne. W tabeli 2 przedstawiono ilość nadwyżki/ niedoboru uprawnień w państwach członkowskich w 2005 r., roczny limit uprawnień na drugi okres rozliczeniowy zaproponowany przez państwa członkowskie w narodowych planach alokacji oraz limit zaakceptowany przez Komisję Europejską. Większość państw członkowskich zaplanowała na drugi okres rozliczeniowy wyższy limit emisji niż w pierwszym okresie. Komisja Europejska zgodziła się na to tylko w przypadku Rumunii, Słowacji i Wielkiej Brytanii. Ogólnie Komisja zażądała zmniejszenia liczby uprawnień zaproponowanej przez państwa członkowskie w 23 z 27 planów. Wymagane ograniczenia stanowiły ok. 10,4% proponowanej liczby uprawnień. Podobnie jak w pierwszym okresie rozliczeniowym, najwięcej uprawnień posiadają Niemcy (ok. 22%), następnie Wielka Brytania, Polska i Włochy. Kilka krajów, które nie zgodziły się z decyzjami Komisji Europejskiej dotyczącymi zmniejszenia limitów na drugi okres rozliczeniowy (m.in. Polska), wniosło skargę w tej sprawie do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Złożenie skargi nie wstrzymuje jednak tych decyzji. Zgodnie z postanowieniem Komisji Europejskiej Polska otrzymała limit uprawnień niższy od proponowanego o 26,7%, czyli 208,5 mln ton rocznie. W związku z tym opracowany podział uprawnień między poszczególne sektory i przedsiębiorstwa stał się nieaktualny. Opierał się on, podobnie jak w pierwszym okresie rozliczeniowym, na emisjach historycznych. Podstawą przydziału miała być maksymalna wielkość rocznej emisji z lat 2005 i Wobec odrzucenia KPRU powstał problem ponownego rozdziału uprawnień między poszczególne sektory i w ramach sektorów, co jest przedmiotem wielu sporów między przedsiębiorstwami a Krajowym Administratorem Systemu Handlu Uprawnieniami do Emisji. Ustawowy termin przyjęcia ostatecznej wersji KPRU przez Radę Ministrów minął 30 września 2007 r. Do końca 2007 r. nie opracowano nowego rozdziału uprawnień między polskie przedsiębiorstwa, które szacują, że będą zmuszone kupować brakujące uprawnienia na rynku. Z powodu braku KPRU nie są w stanie ocenić, ile dodatkowych uprawnień potrzebują. Wobec konieczności spełnienia surowych norm w zakresie emisji SO 2 przez elektrownie zawodowe od 2008 r. istotną kwestią w przypadku podziału uprawnień do emisji CO 2 jest uwzględnienie posiadania przez elektrownie instalacji odsiarczania spalin. W przeciwnym razie część elektrowni może być zmuszona do ograniczenia produkcji z powodu ograniczeń w zakresie emisji SO 2, inne zaś z powodu braku odpowiedniej liczby uprawnień do emisji CO 2.

12 34 6. Ocena początkowej alokacji uprawnień zbywalnych do emisji gazów cieplarnianych w Unii Europejskiej Początkowa alokacja uprawnień we wspólnotowym systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych wpłynęła na niewłaściwe funkcjonowanie tego instrumentu. Była ona, po pierwsze, procesem, który przebiegał niesprawnie, a po drugie, budziła protesty części państw członkowskich i przedsiębiorstw. Rozdział uprawnień zarówno na lata , jak i trwał zbyt długo. Pierwszy etap akceptacji narodowych planów alokacji przez Komisję Europejską trwał ok. 12 miesięcy (ostatnia decyzja Komisji została wydana w czerwcu 2005 r.). Okres ten był znacznie dłuższy niż przewidywała dyrektywa. Proces zatwierdzania planów zbiegł się w znacznym stopniu z pierwszym okresem handlu, który rozpoczął się 1 stycznia 2005 r. Zgodnie z dyrektywą 20 narodowe plany alokacji na lata miały być przedstawione przez państwa członkowskie do 30 czerwca 2006 r. i ocenione przez Komisję Europejską w ciągu trzech miesięcy od ich otrzymania. W rzeczywistości kilka państw złożyło plany z kilkumiesięcznym opóźnieniem, a Komisja Europejska zakończyła ich ocenę w październiku 2007 r. Późny termin zatwierdzenia i finalizacji na szczeblu krajowym niektórych planów wprowadził element niepewności. Przedsiębiorstwa w niektórych krajach nie mogły od początku uczestniczyć w transakcjach handlowych m.in. z powodu braku ostatecznych narodowych planów alokacji, co mogło wpłynąć na efektywność funkcjonowania systemu handlu uprawnieniami. Istniały też przez dłuższy czas wątpliwości, czy możliwe będzie przenoszenie niewykorzystanych uprawnień z pierwszego okresu rozliczeniowego na drugi. W przypadku Polski opóźnienia w zakresie przyjęcia KPRU na drugi okres rozliczeniowy wobec konieczności nabycia przez przedsiębiorstwa uprawnień na rynku i rosnącej ceny uprawnień mogą skutkować zwiększonymi kosztami dostosowania się do limitów emisji. Istotną kwestią dla przedsiębiorstw (inwestorów) jest więc zwiększenie przewidywalności i pewności przez przyjęcie we właściwym terminie kompletnych narodowych planów alokacji. Znajomość z odpowiednim wyprzedzeniem wielkości limitu emisji w przyszłych okresach umożliwiłaby wypracowanie optymalnej strategii wobec przyjętych regulacji w odniesieniu do instalacji objętych systemem. Podczas przygotowywania narodowych planów alokacji na pierwszy okres rozliczeniowy państwa członkowskie stosowały różną interpretację definicji instalacji spalania, co mogło wpłynąć na zakłócenie konkurencyjności w obrębie wspólnotowego rynku. Niektóre z nich opracowały plany, opierając się na wykładni obejmującej wszystkie procesy spalania spełniające określoną normę wydajności niezależnie od tego, czy w procesie spalania energia wytwarzana jest 20 Dyrektywa 2003/87/WE

13 Pierwotna alokacja uprawnień zbywalnych w sposób niezależny czy też jako integralna część innego procesu produkcji. Inne państwa członkowskie stosowały różne warianty węższej wykładni, wyłączając niektóre lub wszystkie procesy spalania stanowiące integralne części innych procesów produkcyjnych. Efektywność ekonomiczna objęcia systemem w pierwszym okresie rozliczeniowym małych instalacji jest wątpliwa, ponieważ ich koszty uczestnictwa w systemie przewyższają korzyści objęcia ich tym systemem. Tylko 7% instalacji objętych EU ETS odpowiada za 80% emisji ujętych w narodowych planach alokacji, natomiast jedna trzecia instalacji tylko za 3% 21. Rozdział uprawnień do emisji CO 2 w krajach UE w latach był zasadniczo bardziej restrykcyjny dla producentów energii niż dla pozostałych sektorów objętych systemem handlu 22. Przyjęta metoda alokacji w pierwszym i drugim polskim KPRU jest krzywdząca dla przedsiębiorstw, które w ostatnich latach zainwestowały w unowocześnianie instalacji. Otrzymały one bowiem mniej uprawnień w porównaniu z podmiotami, które nie podejmowały inwestycji, a ponadto dalsze ograniczanie przez nie emisyjności produkcji wiąże się z wyższymi krańcowymi kosztami redukcji zanieczyszczeń. Przedmiotem kontrowersji są ustalone przez Komisję Europejską limity uprawnień dla poszczególnych państw. Komisja Europejska uważa, że wspólnotowy system handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych nie zagrozi konkurencyjności unijnych przedsiębiorstw. Twierdzi, że system będzie raczej chronił konkurencyjność gospodarki UE, ponieważ każde alternatywne rozwiązanie oznaczałoby obciążenie unijnych przedsiębiorstw kosztami wyższymi niż konieczne 23. Ta teza jest prawdziwa w tym stopniu, że uprawnienia zbywalne umożliwiają redukcję określonej wielkości emisji przez przedsiębiorstwa, które czynią to najniższym kosztem. W rzeczywistości jednak limit narzucony przez wspólnotowy system na niektóre kraje (np. Polskę) wymaga większej redukcji niż ich zobowiązania wynikające z protokołu z Kioto. Ponadto emisja gazów cieplarnianych przez UE stanowi ok. 14% wielkości światowej, podczas gdy niektóre państwa, jak Chiny i Indie, nie mają określonych celów redukcji w ramach protokołu z Kioto i zwiększają swoje emisje. W przypadku ograniczenia produkcji niektórych dóbr z powodu niewystarczającej liczby uprawnień w krajach UE, popyt na nie może być zaspokajany przez import z państw, w których poziom emisji gazów cieplarnianych jest znacznie wyższy niż w krajach unijnych. Byłoby to oczywiście sprzeczne z ideą walki z globalnym ociepleniem. Pojawiają się rów- 21 ( ). 22 Komunikat Komisji Wspólnot Europejskich, Dalsze wytyczne w sprawie planów rozdziału uprawnień na okres handlu w ramach unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji, COM (2005) MEMO 05/84

14 36 nież opinie, że ograniczenie limitów poniżej wielkości wynikających ze zobowiązań określonych w protokole z Kioto ma na celu ograniczenie konkurencyjności i wyhamowanie rozwoju gospodarczego nowych krajów Unii Europejskiej, które dla rozwiniętych krajów starej Unii zaczynają być poważnym konkurentem. Literatura Application of the emissions trading directive by EU Member States, Technical Report No 2/2006, European Environment Agency, Copenhagen Council Decision of 25 April 2002, concerning the approval, on behalf of the European Community, of the Kyoto Protocol to the United Nations Framework Convention on Climate Change and the joint fulfillment of commitments thereunder, 2002/358/CE. Crocker T., Structuring of Atmospheric Pollution Control Systems [w:] The Economics of Air Pollution, red. H. Wolozin, W.W. Norton, New York Dales J.H., Pollution, Property and Prices, University of Toronto Press, Toronto Dyrektywa 2004/101/WE z dnia 27 października 2004 r. zmieniająca dyrektywę 2003/87/ WE ustanawiającą system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie, z uwzględnieniem mechanizmów projektowych Protokołu z Kioto. Dyrektywa 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 2003 r. ustanawiająca program handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych na obszarze Wspólnoty i zmieniająca Dyrektywę Rady 96/61/WE. Hofmann Y., Auctioning of CO 2 Emission Allowances in the EU ETS. Report under the Project Review of EU Emissions Trading Scheme, Ecofys, October Johnstone N., The Use of Tradeable Permits in Combination with Other Environmental Policy Instruments, OECD, Komunikat Komisji Wspólnot Europejskich, Dalsze wytyczne w sprawie planów rozdziału uprawnień na okres handlu w ramach unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji, COM (2005) 703. MEMO 05/84, Questions and Answers on Emissions Trading and National Allocation Plans, European Commission, Brussels, 8 March Philibert C., Reinaud J., Emissions Trading: Taking Stock and Looking Forward, OECD, Report on International Competitiveness. EU ETS Review, European Commission, Directorate General for Environment, McKinsey & Company, Ecofys, December Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 2005 r. w sprawie przyjęcia Krajowego Planu Rozdziału Uprawnień do emisji dwutlenku węgla na lata oraz wykazu instalacji czasowo wykluczonych ze wspólnotowego systemu handlu uprawnieniami do emisji w okresie od dnia 1 stycznia 2005 r. do dnia 31 grudnia 2007 r., Dz.U. nr 264, poz Tietenberg T., The Tradeable-permits Approach to Protecting the Commons: Lessons for Climate Change, Oxford Review of Economic Policy 2003, vol. 19, nr 3. Żylicz T., Ekonomia środowiska i zasobów naturalnych, PWE, Warszawa 2004.

15 Pierwotna alokacja uprawnień zbywalnych The Allocation of Tradable Allowances for Greenhouse Gas Emissions in the European Union Tradable allowances are an instrument consisting of the quantitative regulation of the extent businesses may interfere in the environment, which is defined by the authorities responsible for environmental protection, and the market mechanism for allocating harmful emissions between companies. The initial allocation of allowances is an important issue involving the decision as to the number of allowances and on what terms they should be allocated between the emitters of pollution. The allocation of emission allowances among these issuers can consist in the sale of rights by auction or their apportionment by adminstrative decision on the basis of different criteria. Assuming low transaction costs and perfect market competition, the initial allocation theoretically should have no effect on achieving the optimal (final) allocation of pollution, which is to say minimising the total cost of reducing pollution. Different allocation methods, however, have different distributional effects and can to a large degree determine the proper functioning of this instrument. The article attempts to assess the initial allocation of tradable allowances for greenhouse gas emissions in the European Union in and

PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 292/19

PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 292/19 1.11.2013 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 292/19 KOMISJA EUROPEJSKA, DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI z dnia 31 października 2013 r. dotycząca dostosowania rocznych limitów emisji państw członkowskich

Bardziej szczegółowo

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków Projekt: Opracowanie analiz, materiałów merytorycznych i koncepcji działań mających na celu poprawę warunków rozwoju elektroenergetyki polskiej w tym także poprzez modyfikację unijnej polityki energetyczno-klimatycznej

Bardziej szczegółowo

L 90/106 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

L 90/106 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 90/106 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 28.3.2013 DECYZJA KOMISJI z dnia 26 marca 2013 r. określająca roczne limity emisji państw członkowskich na lata 2013 2020 zgodnie z decyzją Parlamentu Europejskiego

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI

SPRAWOZDANIE KOMISJI KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 23.9.2016 r. COM(2016) 618 final SPRAWOZDANIE KOMISJI Sprawozdanie ułatwiające obliczenie kwoty uprawnień do emisji przyznanych Unii Europejskiej (UE) oraz sprawozdanie

Bardziej szczegółowo

SZANSA DLA POLSKIEGO PRZEMYSŁU. Warszawa r.

SZANSA DLA POLSKIEGO PRZEMYSŁU. Warszawa r. D O M E S T I C O F F S E T SZANSA DLA POLSKIEGO PRZEMYSŁU. Warszawa 13.07.2010 r. POLSKA POLITYKA ENERGETYCZNA - wpływ na konkurencyjność polskich producentów w UE. CENY KONTRAKTOWE ENERGII ELEKTRYCZNEJ

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA MIĘDZYNARODOWA. Warszawa

KONFERENCJA MIĘDZYNARODOWA. Warszawa KONFERENCJA MIĘDZYNARODOWA Warszawa 6.06.2008 Zarządzanie emisjami z energetyki a wymagania Pakietu klimatyczno energetycznego UE dr inż. Krajowy Administrator Handlu Uprawnieniami do Emisji Jak kraje

Bardziej szczegółowo

Ograniczanie rozproszonej emisji CO2 w prawodawstwie międzynarodowym, unijnym oraz polskim

Ograniczanie rozproszonej emisji CO2 w prawodawstwie międzynarodowym, unijnym oraz polskim Ograniczanie rozproszonej emisji CO w prawodawstwie międzynarodowym, unijnym oraz polskim Dr hab. Zbigniew Bukowski, prof. UKW, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, Kierownik Katedry Prawa Administracyjnego

Bardziej szczegółowo

1. Mechanizm alokacji kwot

1. Mechanizm alokacji kwot 1. Mechanizm alokacji kwot Zgodnie z aneksem do propozycji Komisji Europejskiej w sprawie przejęcia przez kraje UE 120 tys. migrantów znajdujących się obecnie na terenie Włoch, Grecji oraz Węgier, algorytm

Bardziej szczegółowo

System handlu uprawnieniami CO 2 oraz system rozliczania emisji SO 2 i NO x do roku 2020 dla wytwórców energii elektrycznej i ciepła

System handlu uprawnieniami CO 2 oraz system rozliczania emisji SO 2 i NO x do roku 2020 dla wytwórców energii elektrycznej i ciepła Konferencja Przyszłość systemu handlu uprawnieniami CO 2 a poziom kosztów osieroconych Warszawa, 18 października 2011 System handlu uprawnieniami CO 2 oraz system rozliczania emisji SO 2 i NO x do roku

Bardziej szczegółowo

Unijny handel uprawnieniami zbywalnymi na emisję CO 2. Mariusz KUDEŁKO Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie, Wydział Zarządzania, Kraków

Unijny handel uprawnieniami zbywalnymi na emisję CO 2. Mariusz KUDEŁKO Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie, Wydział Zarządzania, Kraków Unijny handel uprawnieniami zbywalnymi na emisję CO 2 Mariusz KUDEŁKO Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie, Wydział Zarządzania, Kraków Kontekst ekonomiczno-środowiskowy Problem: zmiany klimatyczne zagroŝenie

Bardziej szczegółowo

Rynek CO2 Aukcje Pierwotne

Rynek CO2 Aukcje Pierwotne Rynek CO2 Aukcje Pierwotne Małgorzata Słomko Radca prawny IX FORUM OBROTU Janów Podlaski, 20-22 czerwca 201 Strona Agenda System handlu emisjami 3 Aukcje rynku pierwotnego CO2 8 Aukcje rynku pierwotnego

Bardziej szczegółowo

System handlu emisjami a dywersyfikacja źródeł energii jako wyzwanie dla państw członkowskich Unii Europejskiej. Polski, Czech i Niemiec

System handlu emisjami a dywersyfikacja źródeł energii jako wyzwanie dla państw członkowskich Unii Europejskiej. Polski, Czech i Niemiec System handlu emisjami a dywersyfikacja źródeł energii jako wyzwanie dla państw członkowskich Unii Europejskiej. Porównanie strategii i doświadczeń Polski, Czech i Niemiec mgr Łukasz Nadolny Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro dr Marta Musiał Katedra Bankowości i Finansów Porównawczych Wydział Zarządzania i Ekonomiki Usług Uniwersytet Szczeciński 17 listopad 2016 r. PLAN

Bardziej szczegółowo

Zakończenie Summary Bibliografia

Zakończenie Summary Bibliografia Spis treści: Wstęp Rozdział I Zakresy i ich wpływ na pojmowanie bezpieczeństwa wewnętrznego 1.1. Zakresy pojmowania bezpieczeństwa wewnętrznego 1.1.1. Zakres wąski bezpieczeństwa wewnętrznego 1.1.2. Zakres

Bardziej szczegółowo

Regulacje dla rozwoju gospodarczego opartego na nowych źródłach energii (gaz, OZE, inteligentne sieci, przesył)

Regulacje dla rozwoju gospodarczego opartego na nowych źródłach energii (gaz, OZE, inteligentne sieci, przesył) Regulacje dla rozwoju gospodarczego opartego na nowych źródłach energii (gaz, OZE, inteligentne sieci, przesył) dr Robert Zajdler Warszawa, 3.10.2013 r. Kierunki zmian regulacyjnych 1. Przemysł energochłonny

Bardziej szczegółowo

(4) Belgia, Niemcy, Francja, Chorwacja, Litwa i Rumunia podjęły decyzję o zastosowaniu art. 11 ust. 3 rozporządzenia

(4) Belgia, Niemcy, Francja, Chorwacja, Litwa i Rumunia podjęły decyzję o zastosowaniu art. 11 ust. 3 rozporządzenia L 367/16 23.12.2014 ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) NR 1378/2014 z dnia 17 października 2014 r. zmieniające załącznik I do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 oraz załączniki

Bardziej szczegółowo

(Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA

(Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA 24.5.2016 L 135/115 II (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA ROZPORZĄDZENIE RADY (UE) 2016/795 z dnia 11 kwietnia 2016 r. zmieniające rozporządzenie (UE) nr 1370/2013 określające środki

Bardziej szczegółowo

(Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA

(Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA 15.10.2015 L 268/1 II (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) 2015/1844 z dnia 13 lipca 2015 r. zmieniające rozporządzenie (UE) nr 389/2013 w odniesieniu

Bardziej szczegółowo

Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko

Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko Czy równe dopłaty bezpośrednie w UE byłyby sprawiedliwe? Prof. J. Kulawik, Mgr. inż. A. Kagan, Dr B. Wieliczko Teza do potwierdzenia Zawodność rynku i państwa a rolnictwo Efektywne dostarczanie dobra publicznego

Bardziej szczegółowo

EKSPORT WYROBÓW WYSOKIEJ TECHNIKI W UNII EUROPEJSKIEJ EXPORT OF HIGH TECH IN THE EUROPEAN UNION

EKSPORT WYROBÓW WYSOKIEJ TECHNIKI W UNII EUROPEJSKIEJ EXPORT OF HIGH TECH IN THE EUROPEAN UNION PRACE NAUKOWE UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU RESEARCH PAPERS OF WROCŁAW UNIVERSITY OF ECONOMICS nr 416 2016 Współczesne problemy ekonomiczne. ISSN 1899-3192 Rozwój zrównoważony w wymiarze globalnym

Bardziej szczegółowo

Opis: Spis treści: Wprowadzenie 9

Opis: Spis treści: Wprowadzenie 9 Tytuł: Handel emisjami w teorii i praktyce Autorzy: Jolanta Baran, Agnieszka Janik, Adam Ryszko Wydawnictwo: CeDeWu.pl Rok wydania: 2011 Opis: Książka przedstawia handel emisjami jako jeden z kluczowych

Bardziej szczegółowo

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r.

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Unijny rynek gazu model a rzeczywistość Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Analiza trendów Wydobycie gazu w UE w 2010 r. Holandia Wielka

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA na temat ostatecznego rozdziału uprawnień do emisji CO 2 w ramach Krajowego Planu Rozdziału Uprawnień na lata 2005-2007

INFORMACJA na temat ostatecznego rozdziału uprawnień do emisji CO 2 w ramach Krajowego Planu Rozdziału Uprawnień na lata 2005-2007 Departament Instrumentów Ochrony Środowiska INFORMACJA na temat ostatecznego rozdziału uprawnień do emisji CO 2 w ramach Krajowego Planu Rozdziału Uprawnień na lata 2005-2007 Wraz z przyjęciem przez Radę

Bardziej szczegółowo

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce?

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Maciej Bukowski Instytut Badań Strukturalnych Warszawa, 25.05.2012 Plan Wprowadzenie po co Polsce (eko)innowacje. Pułapka średniego dochodu Nie ma ekoinnowacyjności

Bardziej szczegółowo

(Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA

(Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA 24.9.2014 L 280/1 II (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) NR 994/2014 z dnia 13 maja 2014 r. zmieniające załączniki VIII i VIIIc do rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII Prezentacja J.M. Barroso, przewodniczącego Komisji Europejskiej, na szczyt Rady Europejskiej w dniu 4 lutego 2011 r. Spis treści 1 I. Dlaczego polityka energetyczna

Bardziej szczegółowo

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków

Raport 3 Koncepcja zmian w unijnej polityce energetycznoklimatycznej oraz proponowane kierunki jej modyfikacji wraz z uzasadnieniem i oceną skutków Projekt: Opracowanie analiz, materiałów merytorycznych i koncepcji działań mających na celu poprawę warunków rozwoju elektroenergetyki polskiej w tym także poprzez modyfikację unijnej polityki energetyczno-klimatycznej

Bardziej szczegółowo

Liberalizacja rynku gazu a bezpieczeństwo energetyczne

Liberalizacja rynku gazu a bezpieczeństwo energetyczne Liberalizacja rynku gazu a bezpieczeństwo energetyczne 8 grudnia 2010 roku, Hotel SOFITEL Victoria, Warszawa 1 Rynek gazu w Europie Środkowej. Polska na przecięciu tras przesyłu gazu Północ-Południe i

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ mgr Małgorzata Bułkowska mgr Mirosława Tereszczuk dr inż. Robert Mroczek Konferencja: Przemysł spożywczy otoczenie rynkowe, inwestycje, ekspansja

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność kosztuje. Stanowisko Greenpeace dotyczące finansowania walki ze zmianami klimatu w krajach rozwijających się

Odpowiedzialność kosztuje. Stanowisko Greenpeace dotyczące finansowania walki ze zmianami klimatu w krajach rozwijających się Odpowiedzialność kosztuje. Stanowisko Greenpeace dotyczące finansowania walki ze zmianami klimatu w krajach rozwijających się W styczniu 2009 Komisja Europejska w dokumencie Copenhagen Communication, przedstawiła

Bardziej szczegółowo

Zmiany proponowane przez Komisję Europejską w systemie EU ETS oraz ich konsekwencje dla Polski. Warszawa,

Zmiany proponowane przez Komisję Europejską w systemie EU ETS oraz ich konsekwencje dla Polski. Warszawa, Zmiany proponowane przez Komisję Europejską w systemie EU ETS oraz ich konsekwencje dla Polski Warszawa, 2008.12.09 Modyfikacja systemu EU ETS proponowana w projekcje Dyrektywy Parlamentu Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Rozwój energetyki wiatrowej w Unii Europejskiej

Rozwój energetyki wiatrowej w Unii Europejskiej Rozwój energetyki wiatrowej w Unii Europejskiej Autor: dr inż. Tomasz Surma, Vestas Poland, Szczecin ( Czysta Energia nr 5/212) Polityka energetyczna Unii Europejskiej oraz Polski nadaje odnawialnym źródłom

Bardziej szczegółowo

Dokument z posiedzenia B7-0204/2010 PROJEKT REZOLUCJI. złożony w odpowiedzi na pytanie wymagające odpowiedzi ustnej B7 0204/2010

Dokument z posiedzenia B7-0204/2010 PROJEKT REZOLUCJI. złożony w odpowiedzi na pytanie wymagające odpowiedzi ustnej B7 0204/2010 PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Dokument z posiedzenia 29.3.2010 B7-0204/2010 PROJEKT REZOLUCJI złożony w odpowiedzi na pytanie wymagające odpowiedzi ustnej B7 0204/2010 zgodnie z art. 115 ust. 5 Regulaminu

Bardziej szczegółowo

Sulechów, 18 Listopad 2011 r. Podłączenie do sieci elektroenergetycznych jako główna bariera w rozwoju odnawialnych źródeł energii w Polsce

Sulechów, 18 Listopad 2011 r. Podłączenie do sieci elektroenergetycznych jako główna bariera w rozwoju odnawialnych źródeł energii w Polsce Podłączenie do sieci elektroenergetycznych jako główna bariera w rozwoju odnawialnych źródeł energii w Polsce Pełnomocnik Wojewody Zachodniopomorskiego ds. Bezpieczeństwa Energetycznego Witold KĘPA 2020

Bardziej szczegółowo

PAKIET KLIMATYCZNO ENERGETYCZNY UE

PAKIET KLIMATYCZNO ENERGETYCZNY UE FORUM BRANŻOWYCH ORGANIZACJI GOSPODARCZYCH PAKIET KLIMATYCZNO ENERGETYCZNY UE SZANSA DLA INNOWACJI CZY ZAGROŻENIE DLA GOSPODARKI? STANOWISKO PRZEMYSŁU ANDRZEJ WERKOWSKI PRZEWODNICZĄCY FORUM CO2 WARSZAWA,

Bardziej szczegółowo

Odwrócony VAT szanse i zagrożenia w świetle doświadczeń krajowych i zagranicznych. Warszawa, 11 grudnia 2014 r.

Odwrócony VAT szanse i zagrożenia w świetle doświadczeń krajowych i zagranicznych. Warszawa, 11 grudnia 2014 r. Odwrócony VAT szanse i zagrożenia w świetle doświadczeń krajowych i zagranicznych Warszawa, 11 grudnia 2014 r. Odwrócone obciążenie art. 199 Dyrektywy VAT 2 Prace budowlane Transakcja Zapewnienie personelu

Bardziej szczegółowo

WPŁYW GLOBALNEGO KRYZYSU

WPŁYW GLOBALNEGO KRYZYSU WPŁYW GLOBALNEGO KRYZYSU GOSPODARCZEGO NA POZYCJĘ KONKURENCYJNĄ UNII EUROPEJSKIEJ W HANDLU MIĘDZYNARODOWYM Tomasz Białowąs Katedra Gospodarki Światowej i Integracji Europejskiej, UMCS w Lublinie bialowas@hektor.umcs.lublin.pl

Bardziej szczegółowo

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36%

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36% Jakie zmiany mogą czekać rolników po 2013? Czy będą to zmiany gruntowne czy jedynie kosmetyczne? Czy poszczególne instrumenty WPR będą ewaluować czy też zostaną uzupełnione o nowe elementy? Reforma WPR

Bardziej szczegółowo

Bruksela, dnia 17.9.2014 r. C(2014) 6767 final KOMUNIKAT KOMISJI

Bruksela, dnia 17.9.2014 r. C(2014) 6767 final KOMUNIKAT KOMISJI KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 17.9.2014 r. C(2014) 6767 final KOMUNIKAT KOMISJI Aktualizacja danych wykorzystywanych do obliczania kar ryczałtowych oraz kar pieniężnych wskazywanych Trybunałowi Sprawiedliwości

Bardziej szczegółowo

Handel emisjami: nowy rynek wymagający wiarygodności i zaufania.

Handel emisjami: nowy rynek wymagający wiarygodności i zaufania. Climate Change Services DNV Certification Handel emisjami: nowy rynek wymagający wiarygodności i zaufania. DNV tworzymy wartość poprzez niezależną certyfikację. www.dnv.pl MANAGING RISK Wprowadzenie Zmiany

Bardziej szczegółowo

Perspektywa europejska rynku energii. Prof. Krzysztof Żmijewski Sekretarz Generalny. Rynek Energii w Polsce r.

Perspektywa europejska rynku energii. Prof. Krzysztof Żmijewski Sekretarz Generalny. Rynek Energii w Polsce r. SPOŁECZNA RADA NARODOWEGO PROGRAMU REDUKCJI EMISJI Perspektywa europejska rynku energii Prof. Krzysztof Żmijewski Sekretarz Generalny Rynek Energii w Polsce 13.4.211 r. Warszawa Społeczna Rada NPRE Struktura

Bardziej szczegółowo

Wyzwania Energetyki 2012 CEF

Wyzwania Energetyki 2012 CEF Wyzwania Energetyki 2012 CEF Janusz Piechociński Luty 2012 Nowe narzędzie CEF Dnia 29 czerwca 2011 r. Komisja Europejska przyjęła wniosek dotyczący kolejnych wieloletnich ram finansowych obejmujących lata

Bardziej szczegółowo

Działalność innowacyjna przedsiębiorstw w Polsce na tle państw Unii Europejskiej

Działalność innowacyjna przedsiębiorstw w Polsce na tle państw Unii Europejskiej 2011 Paulina Zadura-Lichota, p.o. dyrektora Departamentu Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności PARP Działalność innowacyjna przedsiębiorstw w Polsce na tle państw Unii Europejskiej Warszawa, 1 lutego

Bardziej szczegółowo

Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r.

Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r. Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r. Ogólnopolska Konferencja

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIKI KOMUNIKATU KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

ZAŁĄCZNIKI KOMUNIKATU KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 23.7.2014 r. COM(2014) 520 final ANNEXES 1 to 3 ZAŁĄCZNIKI do KOMUNIKATU KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Efektywność energetyczna i jej wkład w bezpieczeństwo

Bardziej szczegółowo

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Dr Magdalena Hryniewicka Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Zakład Ekonomii Plan wystąpienia Cel Definicje konkurencyjności w literaturze

Bardziej szczegółowo

Stosunki handlowe Unii Europejskiej z Chinami. Tomasz Białowąs

Stosunki handlowe Unii Europejskiej z Chinami. Tomasz Białowąs Stosunki handlowe Unii Europejskiej z Chinami Tomasz Białowąs Wysoki dynamika wymiany handlowej 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 Eksport całkowity UE Eksport UE do Chin Import całkowity UE Import

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty. Mierniki dobrobytu gospodarczego. Jak mierzyć dobrobyt?

Akademia Młodego Ekonomisty. Mierniki dobrobytu gospodarczego. Jak mierzyć dobrobyt? Akademia Młodego Ekonomisty Mierniki dobrobytu gospodarczego. Jak mierzyć dobrobyt? dr Anna Gardocka-Jałowiec Uniwersytet w Białymstoku 7 marzec 2013 r. Dobrobyt, w potocznym rozumieniu, utożsamiać można

Bardziej szczegółowo

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Krajowy Operator Systemu Zielonych Inwestycji. GIS System Zielonych Inwestycji

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Krajowy Operator Systemu Zielonych Inwestycji. GIS System Zielonych Inwestycji Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Krajowy Operator Systemu Zielonych Inwestycji GIS System Zielonych Inwestycji Warszawa 2011 ystem ziel Rachunek Klimatyczny oferta dla beneficjentów

Bardziej szczegółowo

WPŁYW INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ NA KSZTAŁTOWANIE SIĘ WOLNOŚCI GOSPODARCZEJ

WPŁYW INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ NA KSZTAŁTOWANIE SIĘ WOLNOŚCI GOSPODARCZEJ WPŁYW INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ NA KSZTAŁTOWANIE SIĘ WOLNOŚCI GOSPODARCZEJ dr Anna Stępniak-Kucharska Uniwersytet Łódzki Plan wystąpienia 1. 2. 3. 4. Cel referatu Dane źródłowe Pojęcie wolności gospodarczej

Bardziej szczegółowo

Podział środków budżetowych w Unii Europejskiej. Politologia, PUW 2008 Wojciech St. Mościbrodzki,

Podział środków budżetowych w Unii Europejskiej. Politologia, PUW 2008 Wojciech St. Mościbrodzki, Podział środków budżetowych w Unii Europejskiej Politologia, PUW 2008 Wojciech St. Mościbrodzki, www.wojmos.com wojmos@wojmos.com Budżet UE Budżet UE tworzony jest z kilku źródeł. Należą do nich m.in..

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII BLOK TEMATYCZNY: Zrównoważone finansowanie infrastruktury WYZWANIA NA RYNKU ENERGII Nowe oferty dostawców i zmienione zachowania użytkowników dr Andrzej Cholewa dr Jana Pieriegud Sopot, 26 czerwca 2013

Bardziej szczegółowo

Szara strefa w Polsce

Szara strefa w Polsce Szara strefa w Polsce dr hab. prof. nadzw. Konrad Raczkowski Podsekretarz Stanu Ministerstwo Finansów www.mf.gov.pl Rodzaje nierejestrowanej gospodarki Szara strefa obejmuje działania produkcyjne w sensie

Bardziej szczegółowo

Komisja odzyskuje od państw członkowskich 346,5 mln euro z wydatków na WPR

Komisja odzyskuje od państw członkowskich 346,5 mln euro z wydatków na WPR IP/10/284 Bruksela, dnia 16 marca 2010 r. Komisja odzyskuje od państw członkowskich 346,5 mln euro z wydatków na WPR W wyniku decyzji dotyczącej procedury rozliczenia zgodności rachunków przyjętej przez

Bardziej szczegółowo

1 Zmiany emisji gazów cieplarnianych w Polsce w latach na tle zmian emisji w krajach UE

1 Zmiany emisji gazów cieplarnianych w Polsce w latach na tle zmian emisji w krajach UE 1 Zmiany emisji gazów cieplarnianych w Polsce w latach 1990-2005 na tle zmian emisji w krajach UE Skali emisji gazów cieplarnianych i zmian, jakie dokonały się na przestrzeni ostatnich lat w mieście Poznaniu

Bardziej szczegółowo

Konferencja klimatyczna ONZ w Doha

Konferencja klimatyczna ONZ w Doha Konferencja klimatyczna ONZ w Doha Wprowadzenie Konferencja Stron (ang. Conference of the Parties - COP) jest najwaŝniejszym organem Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (ang.

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro część I Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Wydatki na ochronę zdrowia w

Wydatki na ochronę zdrowia w Wydatki na ochronę zdrowia w wybranych krajach OECD Seminarium BRE CASE Stan finansów ochrony zdrowia 12 czerwca 2008 r. Agnieszka Sowa CASE, IZP CM UJ Zakres analizy Dane OECD Health Data 2007 (edycja

Bardziej szczegółowo

Bartosz Majewski. 2 lipca2014 Białystok. Prawo Własności Intelektualnej w programie HORYZONT 2020

Bartosz Majewski. 2 lipca2014 Białystok. Prawo Własności Intelektualnej w programie HORYZONT 2020 2 lipca2014 Białystok Prawo Własności Intelektualnej w programie HORYZONT 2020 Bartosz Majewski Krajowy Punkt Kontaktowy Programów Badawczych UE w Instytucie Podstawowych Problemów Techniki Polskiej Akademii

Bardziej szczegółowo

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę 8 maja 2014 Łukasz Zalicki 85+ 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

Bardziej szczegółowo

Wniosek DECYZJA RADY. ustalająca skład Komitetu Regionów

Wniosek DECYZJA RADY. ustalająca skład Komitetu Regionów KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 11.6.2014 r. COM(2014) 226 final 2014/0128 (NLE) Wniosek DECYZJA RADY ustalająca skład Komitetu Regionów PL PL UZASADNIENIE 1. KONTEKST WNIOSKU Artykuł 305 Traktatu o

Bardziej szczegółowo

System handlu uprawnieniami do emisji zanieczyszczeń w Polsce *

System handlu uprawnieniami do emisji zanieczyszczeń w Polsce * Zeszyty Naukowe nr 732 Akademii Ekonomicznej w Krakowie 2007 Katedra Polityki Przemysłowej i Ekologicznej System handlu uprawnieniami do emisji zanieczyszczeń w Polsce * 1. Wprowadzenie W 1992 r. Organizacja

Bardziej szczegółowo

Światowa polityka klimatyczna

Światowa polityka klimatyczna Światowa polityka klimatyczna (emisja tlenku azotu w zależności od regionu) Wykonali : Magdalena Kulczyk oraz Piotr Wrzeszcz Efekt cieplarniany jako dobro publiczne Zasadaniewykluczalności -jeśli dobro

Bardziej szczegółowo

Opóźnienia w płatnościach w transakcjach handlowych

Opóźnienia w płatnościach w transakcjach handlowych Opóźnienia w płatnościach w transakcjach handlowych 13/05/2008-20/06/2008 Znaleziono 408 odpowiedzi z 408 odpowiadających wybranym kryteriom 0. Uczestnictwo Kraj DE - Niemcy 48 (11,8%) PL - Polska 44 (10,8%)

Bardziej szczegółowo

Wzrost cen uprawnień do emisji CO 2 i spadki handlowanych wolumenów na rynku carbon w grudniu

Wzrost cen uprawnień do emisji CO 2 i spadki handlowanych wolumenów na rynku carbon w grudniu Toruń, 7 stycznia 2014 r. Wzrost cen uprawnień do emisji CO 2 i spadki handlowanych wolumenów na rynku carbon w grudniu W grudniu uprawnienia do emisji dwutlenku węgla (EUA) zyskały na wartości 11,26 proc.

Bardziej szczegółowo

Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 6.11.2013 r. COM(2013) 769 final 2013/0377 (COD) Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY zmieniające rozporządzenie (UE) nr 525/2013 w odniesieniu do technicznego

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna w UE a problemy klimatyczne Doświadczenia Polski

Polityka energetyczna w UE a problemy klimatyczne Doświadczenia Polski Polityka energetyczna w UE a problemy klimatyczne Doświadczenia Polski Polityka energetyczna w Unii Europejskiej Zobowiązania ekologiczne UE Zobowiązania ekologiczne UE na rok 2020 redukcja emisji gazów

Bardziej szczegółowo

Recykling odpadów opakowaniowych

Recykling odpadów opakowaniowych GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICACH Wskaźniki Zrównoważonego Rozwoju. Moduł krajowy Więcej informacji: w kwestiach merytorycznych dotyczących: wskaźników krajowych oraz na poziomie

Bardziej szczegółowo

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO Warszawa, 10 lutego 2012 r.

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO Warszawa, 10 lutego 2012 r. DZIAŁALNOŚĆ ZAGRANICZNYCH ZAKŁADÓW UBEZPIECZEŃ W POLSCE ORAZ KRAJJOWYCH ZAKŁADÓW UBEZPIECZEŃ ZA GRANICĄ W 2010 R.. URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO Warszawa, 10 lutego 2012 r. Autorzy: Przemysław Rodziewicz

Bardziej szczegółowo

Europejska Strategia Bezpieczeństwa i Higieny Pracy

Europejska Strategia Bezpieczeństwa i Higieny Pracy Europejska Strategia Bezpieczeństwa i Higieny Pracy dr inż. Zofia Pawłowska kierownik Zakładu Zarządzania Bezpieczeństwem i Higieną Pracy CIOP-PIB Informacja przygotowana na posiedzenie Rady Ochrony Pracy

Bardziej szczegółowo

Deficyt Mieszkaniowy w Polsce

Deficyt Mieszkaniowy w Polsce Jednym z ważniejszych czynników wpływających na rynek nieruchomości, poza możliwościami finansowymi i podażą na rynku, są potrzeby mieszkaniowe ludności. Ich powszechnie stosowanym miernikiem jest tzw.

Bardziej szczegółowo

Pomiar dobrobytu gospodarczego

Pomiar dobrobytu gospodarczego Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Pomiar dobrobytu gospodarczego Uniwersytet w Białymstoku 07 listopada 2013 r. dr Anna Gardocka-Jałowiec EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

KONSULTACJE NA TEMAT RÓŻNORODNOŚCI W MIEJSCU PRACY ORAZ ANTYDYSKRYMINACJI

KONSULTACJE NA TEMAT RÓŻNORODNOŚCI W MIEJSCU PRACY ORAZ ANTYDYSKRYMINACJI KONSULTACJE NA TEMAT RÓŻNORODNOŚCI W MIEJSCU PRACY ORAZ ANTYDYSKRYMINACJI 14.06.2005-15.07.2005 Znaleziono 803 odpowiedzi z 803 odpowiadających wybranym kryteriom Proszę wskazać główny sektor działalności

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIKI. Komunikatu Komisji

ZAŁĄCZNIKI. Komunikatu Komisji KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 14.12.2015 r. COM(2015) 639 final ANNEXES 3 to 4 ZAŁĄCZNIKI ZAŁĄCZNIK III: Ogólna ocena zasady dodatkowości (art. 95 RWP) ZAŁĄCZNIK IV: Terminy przedkładania i przyjmowania

Bardziej szczegółowo

Redukcja negatywnych skutków przyznania przejściowych bezpłatnych uprawnień do emisji dla sektora elektroenergetycznego

Redukcja negatywnych skutków przyznania przejściowych bezpłatnych uprawnień do emisji dla sektora elektroenergetycznego Redukcja negatywnych skutków przyznania przejściowych bezpłatnych uprawnień do emisji dla sektora elektroenergetycznego Rekomendacje dotyczące wdrażania derogacji na podstawie art. 10c dyrektywy EU ETS

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie Internetu przez młodych Europejczyków

Wykorzystanie Internetu przez młodych Europejczyków Wykorzystanie Internetu przez młodych Europejczyków Marlena Piekut Oleksandra Kurashkevych Płock, 2014 Pracowanie Zarabianie pieniędzy Bawienie się INTERNET Dokonywanie zakupów Nawiązywanie kontaktów Tadao

Bardziej szczegółowo

UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU

UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU Według przepisów prawa UE i Polski inż. Bartłomiej Asztemborski basztemborski@kape.gov.pl dr inż. Ryszard Wnuk Zmień odpady na zysk - Biogazownia w Twojej gminie Rozwój

Bardziej szczegółowo

Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R

Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R Uczestnictwo europejskich MŚP w programach B+R Oczekiwania i bariery Paweł Kaczmarek Poznański Park Naukowo-Technologiczny Fundacji UAM w Poznaniu Projekt MAPEER SME MŚP a Programy wsparcia B+R Analiza

Bardziej szczegółowo

STANDARDOWE OPŁATY ABONAMENTOWE ESTEL

STANDARDOWE OPŁATY ABONAMENTOWE ESTEL CENNIK USŁUGI TELEFONICZNEJ ESTEL ŚWIADCZONEJ PRZEZ Espol Sp. z o.o. OSOBOM FIZYCZNYM obowiązuje dla umów zawartych od 30.10.2015 STANDARDOWE OPŁATY ABONAMENTOWE ESTEL Plan taryfowy Liczba bezpłatnych

Bardziej szczegółowo

ZRÓŻNICOWANIE SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO W UE A KADENCYJNOŚĆ

ZRÓŻNICOWANIE SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO W UE A KADENCYJNOŚĆ ZRÓŻNICOWANIE SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO W UE A KADENCYJNOŚĆ EUROPEJSKA KARTA SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO z dnia 15.10.1985 r. WYBRANE ZAGADNIENIA 1. Zasada samorządności terytorialnej - ustawa bądź konstytucja

Bardziej szczegółowo

31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl www.rynekpracy.pl www.wynagrodzenia.

31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl www.rynekpracy.pl www.wynagrodzenia. Oferta sprzedaży raportu: Wydajność pracy w Polsce OFERTA SPRZEDAŻY RAPORTU Wydajność pracy w Polsce Kraków 2012 31-052 Kraków ul. Miodowa 41 tel./fax: (12) 426 20 61 e-mail: redakcja@rynekpracy.pl www.sedlak.pl

Bardziej szczegółowo

programu LLP- ERASMUS w Wyższej Szkole Zarządzania i Bankowości w Krakowie w roku akademickim 2012/2013

programu LLP- ERASMUS w Wyższej Szkole Zarządzania i Bankowości w Krakowie w roku akademickim 2012/2013 Uczelniane zasady finansowania wyjazdów studentów na studia oraz praktyki zagraniczne w ramach programu LLP- ERASMUS w Wyższej Szkole Zarządzania i Bankowości w Krakowie w roku akademickim 2012/2013 Dotyczy:

Bardziej szczegółowo

Ile kosztuje leczenie z EKUZ w państwach UE oraz EFTA?

Ile kosztuje leczenie z EKUZ w państwach UE oraz EFTA? Kraj Pomoc lekarza Pobyt w szpitalu Leczenie stomatologiczne Transport na terenie kraju Transport do Polski Austria Bezpłatna 12 20,10 Częściowo odpłatne w sytuacji zależne od stomatologa Belgia Udział

Bardziej szczegółowo

DECYZJA KOMISJI. z dnia 13.7.2012 r.

DECYZJA KOMISJI. z dnia 13.7.2012 r. KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 13.7.2012 r. C(2012) 4609 final DECYZJA KOMISJI z dnia 13.7.2012 r. dotycząca wniosku zgłoszonego przez Polskę na podstawie art. 10c ust. 5 dyrektywy 2003/87/WE Parlamentu

Bardziej szczegółowo

STANDARDOWE OPŁATY ABONAMENTOWE ESTEL

STANDARDOWE OPŁATY ABONAMENTOWE ESTEL CENNIK USŁUGI TELEFONICZNEJ ESTEL ŚWIADCZONEJ PRZEZ ESPOL SP. Z O.O. OSOBOM FIZYCZNYM obowiązuje dla umów zawartych od 16.03.2015 STANDARDOWE OPŁATY ABONAMENTOWE ESTEL Plan taryfowy Liczba bezpłatnyc h

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

POLSKA ENERGETYKA WOBEC POLITYKI KLIMATYCZNEJ UE. Stanisław Tokarski Przewodniczący Komitetu Studiów Wytwarzanie PKEE

POLSKA ENERGETYKA WOBEC POLITYKI KLIMATYCZNEJ UE. Stanisław Tokarski Przewodniczący Komitetu Studiów Wytwarzanie PKEE POLSKA ENERGETYKA WOBEC POLITYKI KLIMATYCZNEJ UE Stanisław Tokarski Przewodniczący Komitetu Studiów Wytwarzanie PKEE PAKIET KLIMATYCZNY 23.01. 2008 Komisja Europejska przedstawia Pakiet Klimatyczny zbiór

Bardziej szczegółowo

Wyzwania dla sektora finansowego związane ze środowiskiem niskich stóp procentowych

Wyzwania dla sektora finansowego związane ze środowiskiem niskich stóp procentowych Anna Trzecińska, Wiceprezes NBP Wyzwania dla sektora finansowego związane ze środowiskiem niskich stóp procentowych Warszawa / XI Kongres Ryzyka Bankowego BIK / 25 października 2016 11-2002 5-2003 11-2003

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania sportem w wybranych krajach Unii Europejskiej. Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko

Systemy zarządzania sportem w wybranych krajach Unii Europejskiej. Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko Systemy zarządzania sportem w wybranych krajach Unii Europejskiej Dr hab. prof. AWF Jolanta Żyśko Struktura wykładu Wprowadzenie Wzrost znaczenia sportu jako zjawiska społecznoekonomicznego i politycznego,

Bardziej szczegółowo

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej

Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w Unii Europejskiej Notatka prezentuje wybrane informacje statystyczne o działalności zagranicznych zakładów

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE WYKONAWCZE KOMISJI (UE)

ROZPORZĄDZENIE WYKONAWCZE KOMISJI (UE) 11.5.2016 L 121/11 ROZPORZĄDZENIE WYKONAWCZE KOMISJI (UE) 2016/699 z dnia 10 maja 2016 r. ustalające na rok 2016 pułapy budżetowe mające zastosowanie do niektórych systemów wsparcia bezpośredniego określonych

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Frekwencja w wyborach parlamentarnych oraz samorządowych

Frekwencja w wyborach parlamentarnych oraz samorządowych GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY URZĄD STATYSTYCZNY W KATOWICACH Wskaźniki Zrównoważonego Rozwoju. Moduł krajowy Więcej informacji: w kwestiach merytorycznych dotyczących: wskaźników krajowych oraz na poziomie

Bardziej szczegółowo

Zadania Komisji Europejskiej w kontekście realizacji założeń pakietu klimatycznoenergetycznego

Zadania Komisji Europejskiej w kontekście realizacji założeń pakietu klimatycznoenergetycznego Zadania Komisji Europejskiej w kontekście realizacji założeń pakietu klimatycznoenergetycznego Marzena Chodor Dyrekcja Środowisko Komisja Europejska Slide 1 Podstawowe cele polityki klimatycznoenergetycznej

Bardziej szczegółowo

Sytuacja osób po 50 roku życia na śląskim rynku pracy. Konferencja Kariera zaczyna się po 50-tce Katowice 27 stycznia 2012 r.

Sytuacja osób po 50 roku życia na śląskim rynku pracy. Konferencja Kariera zaczyna się po 50-tce Katowice 27 stycznia 2012 r. Sytuacja osób po 50 roku życia na śląskim rynku pracy Konferencja Kariera zaczyna się po 50-tce Katowice 27 stycznia 2012 r. W grudniu 2011 roku potencjał ludności w województwie szacowany był na 4,6 mln

Bardziej szczegółowo

STANDARDOWE OPŁATY ABONAMENTOWE ESTEL

STANDARDOWE OPŁATY ABONAMENTOWE ESTEL CENNIK USŁUGI TELEFONICZNEJ ESTEL ŚWIADCZONEJ PRZEZ ESPOL POLICE SP. Z O.O. Z SIEDZIBĄ W POLICACH obowiązuje dla umów zawartych od 16.03.2015 STANDARDOWE OPŁATY ABONAMENTOWE ESTEL Plan taryfowy Liczba

Bardziej szczegółowo

Śniadanie prasowe Warszawa, 1 lutego 2012 r. Problematyka opłaty interchange na rynku bezgotówkowych płatności kartowych w Polsce

Śniadanie prasowe Warszawa, 1 lutego 2012 r. Problematyka opłaty interchange na rynku bezgotówkowych płatności kartowych w Polsce Śniadanie prasowe Warszawa, 1 lutego 2012 r. Problematyka opłaty interchange na rynku bezgotówkowych płatności kartowych w Polsce Adam Tochmański Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego NBP Agenda 1.

Bardziej szczegółowo