Wybrane aspekty ekonomiczne i społeczne związane z nadmiernym spożyciem alkoholu.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wybrane aspekty ekonomiczne i społeczne związane z nadmiernym spożyciem alkoholu."

Transkrypt

1 Wybrane aspekty ekonomiczne i społeczne związane z nadmiernym spożyciem alkoholu.

2 Problemy alkoholowe Miliony ludzi na świecie cierpią z powodu uzależneinia od alkoholu. Choroba alkoholowa to przewlekłe i postępujące schorzenie ośrodkowego układu nerwowego, które powinno być leczone.

3 Spis treści Wprowadzenie... 4 Działanie alkoholu na psychikę i organizm człowieka... 4 Uzależnienie od alkoholu jako choroba mózgu... 5 Szkodliwe działanie alkoholu... 5 Picie ryzykowne i szkodliwe oraz uzależnienie... 7 Koszty ekonomiczne i społeczne związane z alkoholem Leczenie pacjentów z uzależnieniem od alkoholu Abstynencja czy redukcja picia? Dokumenty Światowej Organizacji Zdrowia i Unii Europejskiej Podsumowanie

4 1 Wprowadzenie Spośród wszystkich problemów społecznych, jakie występują zarówno w Polsce jak i w Europie, problemy związane z nadmiernym spożywaniem alkoholu mają szczególne znaczenie 1. Wynika to przede wszystkim z rozmiarów szkód zdrowotnych, kosztów społecznych i ekonomicznych, jakie z tego tytułu ponoszą budżety poszczególnych państw. Według różnych danych koszty te szacowane są na ok. na 1,3% Produktu Krajowego Brutto 1. Koszty bezpośrednie związane z nadmiernym spożyciem alkoholu w krajach Unii Europejskiej (dane z 2003 roku dla 15 państw) obliczone były na 125 miliardów Euro/rocznie 1. W Polsce koszty te szacowane były w roku 2009 na 17,5 miliarda złotych/rocznie. Między innymi z powodu ogromnych strat, jakie ponoszą budżety poszczególnych państw ograniczenie nadmiernego (szkodliwego) spożycia alkoholu staje się koniecznością. Kolejnym bardzo istotnym aspektem, jakie niesie za sobą nadmierne spożycie alkoholu jest jego istotny (negatywny) wpływ na zdrowie fizyczne i psychiczne zarówno osób uzależnionych, jak i ich rodzin. Nadużywanie alkoholu powoduje także wiele szkód społecznych, do których zaliczamy między innymi zakłócenia bezpieczeństwa publicznego, przestępczość, wypadki samochodowe, przemoc w rodzinie, ubóstwo i bezrobocie 1. Ponad 80% pacjentów z uzależnieniem od alkoholu pozostaje niezdiagnozowana. Spośród tych, którzy zostali zdiagnozowani tylko bardzo niewielka grupa (około 10%) jest leczona 2. Obecnie u większości pacjentów z uzależnieniem od alkoholu jako ostateczny cel leczenia przyjmuje się całkowitą abstynencję 3. Tymczasem z wielu badań wynika, że abstynencja jest celem bardzo trudnym lub wręcz niemożliwym do osiągnięcia dla bardzo dużej grupy pacjentów. Coraz bardziej uznawaną i akceptowalną alternatywą z punktu widzenia zarówno specjalistów jak i pacjentów staje się koncepcja redukcji ilości spożycia alkoholu. W tym wypadku zwiększa się kluczowa z punktu widzenia skuteczności leczenia motywacja pacjenta do podjęcia terapii. Redukcja nawet niewielkich ilości alkoholu ma pozytywny wpływ na zdrowie fizyczne i psychiczne pacjenta jak również redukuje szkody społeczne wynikające z nadużywania alkoholu 4. 2 Działanie alkoholu na organizm i psychikę człowieka Alkohol zajmuje szczególne miejsce wśród substancji spożywanych przez człowieka. Wynika to z faktu, że bardzo szybko - ze względu na niewielki rozmiar cząsteczek - jest wchłaniany przez organizm, wywołując zmiany w samopoczuciu i nastroju, przez większość konsumentów odbierane jako przyjemne. Działanie alkoholu w organizmie zaczyna się już po kilku minutach od spożycia. Alkohol dostaje się do krwiobiegu, a za jego pośrednictwem do mózgu. Następnie zostaje przetransportowany do kory mózgowej, która przetwarza sygnały wpływające na zachowanie człowieka. Pojawiają się najpierw 4

5 pozytywne odczucia w postaci beztroski, rozluźnienia, dobrego humoru a przytłumieniu ulegają negatywne emocje związane na przykład ze stresem. W miarę zwiększania się ilości alkoholu we krwi następuje głębsze jego wnikanie do mózgu. U niektórych osób objawia się to sennością, u innych powoduje wzmożenie agresji, wdawanie się w konflikty, bójki. W momencie, gdy pewien poziom alkoholu we krwi zostaje przekroczony i osiągnie punkt krytyczny, część mózgu odpowiedzialna za oddychanie i pracę serca przestaje prawidłowo funkcjonować. Dochodzi do nie odwracalnego, ostrego zatrucia organizmu, czego następstwem może być niewydolność krążeniowo-oddechowa i w konsekwencji zgon. Częste spożywanie alkoholu prowadzi do zmian chorobowych i uszkodzeń różnych części organizmu. 3 Uzależnienie od alkoholu jako choroba mózgu Uzależnienie od alkoholu jest przewlekłą, nawracająca chorobą mózgu, która powoduje głębokie zmiany w zachowaniu człowieka oraz jego psychice 5,6. Spożywanie coraz większych ilości alkoholu powoduje stopniowe zmiany w mózgu, które mogą wzmagać potrzebę picia alkoholu oraz osłabiać kontrolę nad piciem, co prowadzi do uzależnienia. Pod względem początku choroby, przebiegu a także podatności, uzależnienie od alkoholu jest chorobą porównywalną do innych chorób przewlekłych takich jak cukrzyca, astma czy nadciśnienie tętnicze 7. Badania naukowe pokazały, że uzależnienie od alkoholu nie jest spowodowane przez cechy osobowości lub wady danego człowieka, chociaż wiele osób na pewno ma ciągle taki właśnie pogląd 7,8. De facto jest to jednostka chorobowa, którą należy poddać leczeniu. Uwarunkowania genetyczne w połączeniu z czynnikami środowiskowymi przyczyniają się do wzrostu ryzyka rozwinięcia się uzależnienia od alkoholu, chociaż należy zaznaczyć, że wzajemne zależności nie są do końca wyjaśnione. U osoby spożywającej nadmierne ilości alkoholu zachodzą zmiany strukturalne i neurochemiczne w mózgu, które mogą zwiększać potrzebę i chęć picia, osłabiać kontrolę nad piciem, co może prowadzić do uzależnienia od alkoholu.8. Uzależnienie od alkoholu jest chorobą, która może dotknąć każdego człowieka niezależnie od wieku i statusu społecznego. Pacjenci nie są w stanie sami ograniczyć ilości spożywanego alkoholu oraz czują wzmożoną potrzebę picia. 4 Szkodliwe działanie alkoholu Według WHO (ang. World Heath Organization) spożywanie alkoholu w sposób szkodliwy i ryzykowny jest w krajach Unii Europejskiej trzecim w kolejności najistotniejszym 5

6 czynnikiem ryzyka pogorszenia stanu zdrowia i przedwczesnej śmierci. Większe ryzyko niesie za sobą tylko palenie tytoniu i nadciśnienie, natomiast ryzyko związane z otyłością i nadmiernym poziomem cholesterolu jest klasyfikowane na miejscu odpowiednio czwartym i piątym. Ponad 60 chorób i urazów ma związek ze spożywaniem alkoholu, który działa szkodliwie na niemal wszystkie tkanki i narządy 2. Alkohol i jego metabolity wchodzą w bezpośrednie reakcje z fizjologicznymi substancjami w organizmie 2. Działanie pośrednie alkoholu polega na silnym wpływie na homeostazę ustroju poprzez działanie na układ wegetatywny, odpornościowy, gospodarkę wodno-elektrolitową, wchłanianie niezbędnych składników odżywczych. Toksyczne działanie alkoholu etylowego i produktów jego przemiany powoduje zmiany chorobowe w następujących układach 2 : Układ nerwowy: Polineuropatia, zmiany zanikowe móżdżku i mózgu, zwyrodnienie w płatach czołowych, ubytek istoty szarej mózgu. Encefalopatia Wernicke-Korsakowa. Układ pokarmowy: Przewlekłe stany zapalne błon śluzowych jamy ustnej, przełyku, żołądka i dwunastnicy, zaburzenia perystaltyki jelit oraz upośledzenie wchłaniania, stany zapalne trzustki i wątroby (stłuszczenie, zwłóknienie i marskość). Rak żołądka, wątroby, jelita grubego. Układ krążenia: Nadciśnienie tętnicze, kardiomiopatia alkoholowa (zmiany zwyrodnieniowe włókien mięśnia sercowego, stłuszczenie i powiększenie serca). Układ oddechowy: Przewlekłe zapalenie błony śluzowej tchawicy i oskrzeli. U osób nadużywających alkoholu 10-krotnie częściej występuje rak jamy ustnej, krtani oraz tchawicy. Układ moczowy: Ostra niewydolność nerek, wzrost stężenia kwasu moczowego we krwi i związane z tym objawy dny moczanowej (zapalenie stawów spowodowane gromadzeniem się złogów moczanowych). Układ hormonalny: Nieprawidłowe wydzielanie testosteronu, zmniejszenie ruchliwości plemników i zniszczenie ich struktury. Zaburzenia cyklu miesiączkowego. Rak sutka 6

7 Alkohol wpływa na osłabienie systemu odpornościowego organizmu. Skutkiem tego jest między innymi zwiększone ryzyko występowania pewnych odmian raka zwłaszcza przełyku, wątroby, części nosowej gardła, krtani, tchawicy oraz raka sutka u kobiet. Negatywny wpływ alkoholu polega również na niedoborze witamin i innych pierwiastków niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu, czego następstwem mogą być zaburzenia widzenia, zmiany skórne, zmiany w błonach śluzowych i szpiku kostnym. Alkohol wywołuje też znaczące zaburzenia w funkcjonowaniu psychicznym człowieka: Bezsenność, depresję, niepokój, zmiany osobowości, próby samobójcze. 5 Picie ryzykowne i szkodliwe oraz uzależnienie Nikt nie sięga po alkohol po to, aby mieć problemy. Przeciwnie każdy, kto spożywa alkohol oczekuje korzyści chce poprawić sobie nastrój, ubarwić codzienność, zrelaksować się. Spożywanie niewielkich ilości alkoholu może działać korzystnie na zdrowie 32. Dane WHO wskazują, że w Europie jest najwyższe spożycie alkoholu w porównaniu z innymi regionami na świecie - na jednego dorosłego Europejczyka przypada ponad 11 litrów czystego alkoholu rocznie 9. W Polsce spożycie 100% alkoholu na 1 mieszkańca wynosi ok. 9 litrów rocznie (dane z roku 2009) 1. Co ósmy dorosły Polak nie pije alkoholu w ogóle. Kilkanaście procent Polaków spożywa alkohol problemowo. Szacuje się, że w grupie tej znajduje się ok. 800 tysięcy uzależnionych oraz ponad 2 miliony osób pijących alkohol ryzykownie lub szkodliwie 1,32. Ryzykowne spożywanie alkoholu to picie nadmiernych ilości alkoholu (jednorazowo i w określonym przedziale czasu) niepociągające za sobą aktualnie negatywnych konsekwencji, przy czym można oczekiwać, że konsekwencje te pojawią się, o ile obecny model picia alkoholu nie zostanie zmieniony 1. Robocza definicja Światowej Organizacji Zdrowia określa picie ryzykowne w następujący sposób: Picie ryzykowne to regularne średnie spożywanie alkoholu w ilości 20-40g czystego alkoholu dziennie przez kobietę i 40-60g dziennie przez mężczyznę, przy jednoczesnym łącznym spożyciu czystego alkoholu w tygodniu przez kobiety zawierającym się w przedziale g, a w przypadku mężczyzn g. Szkodliwe picie alkoholu opisywane jest jako wzorzec picia, który już powoduje szkody zdrowotne, fizyczne bądź psychiczne; ale również psychologiczne i społeczne, przy czym nie występuje uzależnienie od alkoholu. Aby rozpoznać szkodliwe używanie alkoholu opisany wzorzec picia powinien utrzymywać się, przez co najmniej miesiąc lub wy- 7

8 stępować w sposób powtarzający się w ciągu 12 miesięcy 1. Robocza definicja Światowej Organizacji Zdrowia określa picie szkodliwe w następujący sposób: Picie szkodliwe to regularne średnie spożywanie alkoholu w ilości ponad 40g czystego alkoholu dziennie przez kobietę i ponad 60g dziennie przez mężczyznę, przy jednoczesnym łącznym spożyciu 210g lub więcej w tygodniu przez kobiety i 350g i więcej w tygodniu przez mężczyzn. Jako picie szkodliwe określane jest też spożywanie każdej ilości alkoholu przez: kobiety w ciąży, matki karmiące, chorych przewlekle, osoby przyjmujące leki, osoby starsze. Uzależnienie od alkoholu Zespół uzależnienia od alkoholu to kompleks zjawisk fizjologicznych, behawioralnych i poznawczych, wśród których picie alkoholu dominuje nad innymi zachowaniami, które miały poprzednio dla pacjenta większą wartość. Głównym objawem zespołu uzależnienia jest silne pragnienie alkoholu. Na ostateczne rozpoznanie uzależnienia pozwala identyfikacja trzech lub więcej następujących cech lub objawów występujących łącznie przez pewien okres czasu w ciągu ostatniego roku (picia) 1 : Silne pragnienie lub poczucie przymusu picia ( głód alkoholowy ). Upośledzona zdolność kontrolowania zachowań związanych z piciem, (trudności w unikaniu rozpoczęcia picia, trudności w zakończeniu picia do wcześniej założonego poziomu, nieskuteczność wysiłków zmierzających do zmniejszenia lub kontrolowania picia). Fizjologiczne objawy stanu odstawienia pojawiającego się, gdy picie alkoholu jest ograniczane lub przerywane (drżenie mięśniowe, tachykardia, podwyższone ciśnienie tętnicze, nudności, wymioty, biegunka, rozszerzenie źrenic, wysuszenie śluzówek, wzmożona potliwość, zaburzenia snu, niepokój, drażliwość, lęki, napady drgawkowe, omamy wzrokowe lub słuchowe, majaczenie drżenie) albo używanie alkoholu lub pokrewnie działającej substancji (np. leków) w celu złagodzenia ww. objawów, uwolnienia się od nich lub uniknięcia ich. Zmieniona (najczęściej zwiększona) tolerancja alkoholu (ta sama dawka alkoholu nie przynosi oczekiwanego efektu, potrzeba spożycia większych dawek dla wywołania oczekiwanego efektu). Z powodu picia alkoholu - narastające zaniedbywanie alternatywnych źródeł 8

9 przyjemności lub zainteresowań, zwiększona ilość czasu przeznaczona na zdobywanie alkoholu lub jego picie, bądź uwolnienia się od następstw jego działania. Uporczywe picie alkoholu mimo oczywistych dowodów występowania szkodliwych następstw picia (picie alkoholu, mimo, że charakter i rozmiary szkód są osobie pijącej znane lub można oczekiwać, że są znane). Poziom ryzyka po spożyciu określonych ilości alkoholu (według WHO) Poziom ryzyka po spożyciu alkoholu Spożycie czystego alkoholu (g/dobę) Kobiety Mężczyźni Bardzo duże >60 >100 Duże >40 do 60 >60 do 100 Średnie >20 do 40 >40 do 60 Małe 0 do 20 0 do 40 Liczba osób w Polsce pijących ryzykownie, szkodliwie oraz uzależnionych od alkoholu (dane PARPA Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych) Liczba osób uzależnionych od alkoholu Dorośli żyjący w otoczeniu alkoholika (współmałżonkowie, rodzice) Dzieci wychowujące się w rodzinach alkoholików Ok. 2% populacji Ok. 4% populacji Ok. 4% populacji Ok. 800 tys. Ok. 1,5 mln Ok. 1,5 mln Osoby pijące szkodliwie 5-7% populacji 2-2,5 mln Ofiary przemocy domowej w rodzinach z problemem alkoholowym 2/3 osób dorosłych oraz 2/3 dzieci z tych rodzin Razem ok. 2 mln osób: dorosłych i dzieci 9

10 Grupa osób najwięcej pijących (powyżej 12 litrów 100% alkoholu rocznie) stanowiąca 7,3% wszystkich konsumentów napojów alkoholowych, spożywa aż 46,1% całego wypijanego alkoholu. Grupa osób mało pijących (do 1,2 litra 100% alkoholu rocznie) stanowiąca 47% konsumentów alkoholu, wypija tylko 4,9% całości spożywanego alkoholu. Mężczyźni piją średnio 3 razy więcej alkoholu niż kobiety 1. W grupie kobiet największe spożycie alkoholu występuje wśród 1 : W wieku lat U kobiet samotnych Z wyższym wykształceniem Na samodzielnym stanowisku (lepsza ocena swojej sytuacji materialnej). W grupie mężczyzn największe spożycie alkoholu występuje wśród 1 : W wieku lat Z wykształceniem zasadniczym zawodowym U pracowników niewykwalifikowanych (gorzej oceniają swoją sytuację materialną). 6 Koszty ekonomiczne i społeczne związane z alkoholem Na koszty ekonomiczne, jakie ponosi budżet państwa z powodu szkód alkoholowych, składają się między innymi następujące czynniki 2,9 : Koszty leczenia, Koszty wypadków drogowych, Zaangażowanie wymiaru sprawiedliwości, Koszty ubezpieczenia, Przedwczesna umieralność, Spadek wydajności pracy. 10

11 Zdaniem międzynarodowych ekspertów straty ekonomiczne związane z nadużywaniem alkoholu w krajach Europy Zachodniej i USA wyniosły od 3% do 5% PKB. Według innych analiz straty te szacują się na poziomie 1,3% PKB. Oznaczałoby to, że w 2009 roku straty budżetu państwa w Polsce wyniosłyby od 18 do nawet 35 miliardów PLN. Dla porównania wpływy z podatku akcyzowego od napojów alkoholowych w 2001 roku wyniosły zaś niecałe 7 miliardów PLN. Z powodu narastających strat ekonomicznych i społecznych, jakie niesie za sobą problem nadmiernego spożycia alkoholu w społeczeństwie został przyjęty przez Radę Ministrów w 2011 roku Narodowy Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na lata W dokumencie zostało określonych 8 głównych problemów oraz wynikających z nich 8 celów strategicznych do osiągnięcia. Jako problem pierwszy określono Szkody zdrowotne wynikające ze spożywania alkoholu a za cel strategiczny przyjęto Ograniczenie szkód zdrowotnych wynikających ze spożywania alkoholu. Na cel strategiczny składają się następujące cele cząstkowe 1 : Poszerzenie wiedzy naukowej na temat zaburzeń wynikających z używania alkoholu, Ograniczenie szkód zdrowotnych wynikających z picia szkodliwego i uzależnienia od alkoholu, w tym zmniejszenie odsetka konsumentów spożywających alkohol ryzykownie i szkodliwie, Poprawa stanu psychofizycznego i funkcjonowania społecznego osób uzależnionych od alkoholu. Pozostałe problemy zdefiniowane w Narodowym Programie to między innymi Nadmierna dostępność alkoholu (cel strategiczny: Zmniejszenie dostępności i zmiana struktury spożywanego alkoholu), Zaburzenia życia rodzinnego w związku z alkoholem, w tym szkody zdrowotne i rozwojowe dzieci z rodzin alkoholowych (cel strategiczny - ograniczenie zaburzeń życia rodzinnego w tym szkód zdrowotnych i rozwojowych dzieci z rodzin z problemem alkoholowym) czy też Picie alkoholu przez dzieci i młodzież (cel strategiczny ograniczenie picia alkoholu przez dzieci i młodzież). Również warto wspomnieć o kosztach, jakie ponoszą firmy (zarówno państwowe jak i prywatne) z tytułu nadmiernego (szkodliwego spożycia alkoholu). Na te koszty składają się: 11

12 Absencja w miejscu pracy: Badania przeprowadzone w Szwecji w roku 2006 wykazały, że każdy wypity więcej litr czystego alkoholu zwiększa absencję w pracy z tytułu choroby o 13% 10. Podobne wyniki otrzymano w Norwegii w roku Spadek produktywności pracownika Wypadki i urazy Pogarszające się relacje pomiędzy pracownikami Stres 7 8 Leczenie pacjentów z uzależnieniem od alkoholu Obecnie największym wyzwaniem w leczeniu pacjentów z uzależnieniem od alkoholu jest bardzo niski odsetek pacjentów w terapii oraz bardzo wysoki odsetek nawrotów (dochodzący nawet do 80%) obserwowany szczególnie w pierwszym roku 12,13. Rezultaty z badań europejskich pokazują, że tylko około 8% pacjentów z uzależnieniem od alkoholu jest leczonych. Należy też zauważyć, że olbrzymia większość (79%) pacjentów korzysta z pomocy psychoterapeuty, leczenie farmakologiczne zaś stosowane jest u zaledwie 5% pacjentów 14,15. Obecnie najczęściej jako ostateczny cel leczenia pacjenta z uzależnieniem od alkoholu przyjmuje się abstynencję. Tymczasem wielu pacjentów postrzega abstynencję jako cel mało realny lub wręcz niemożliwy do osiągnięcia 16. Dla pacjentów z uzależnieniem od alkoholu niemających żadnego innego wyboru oprócz abstynencji znacząco zmniejsza się motywacja do podjęcia terapii 16,17. Wiadomo natomiast, że motywacja pacjenta do leczenia jest jednym z głównych czynników zmierzających do poprawy współpracy pacjenta z lekarzem jak również, co najważniejsze, zapewniających skuteczne leczenia. Abstynencja czy redukcja picia? Osoby zdiagnozowane jako pijące ryzykownie, szkodliwie lub uzależnione od alkoholu powinny pozostawać pod opieką specjalisty w praktyce ambulatoryjnej lub stacjonarnej placówce lecznictwa odwykowego. Pozostaje pytanie, jakie rozwiązanie zaproponować takiej osobie? Według niektórych specjalistów osoba uzależniona nigdy nie stanie się osobą pijącą umiarkowanie, w związku z tym jedynym celem leczenia powinna być całkowita abstynencja a najskuteczniejszą drogą prowadzącą ku temu jest psychoterapia. 12

13 Przeprowadzono wiele badań u pacjentów z uzależnieniem od alkoholu, w świetle, których okazuje się, że cel, jakim jest całkowita abstynencja, jest nie osiągalny dla bardzo dużej grupy pacjentów. Powrót do picia dużych ilości alkoholu jest obserwowane u 40 75% pacjentów w okresie pierwszego roku terapii 18. W okresie 5 lat mniej niż połowa pacjentów utrzymuje abstynencję a 38% pacjentów wraca do szkodliwego picia 19. Długoterminowe badania (16 lat) pokazują, że aż 55% pacjentów nie udaje się utrzymać abstynencji 20. Alternatywą dla całkowitej abstynencji jest koncepcja redukcji ilości spożywanego alkoholu. Udowodniono, że zredukowanie ilości spożywanego alkoholu znacząco zmniejsza ryzyko szkód związanych z alkoholem 19,20,21. Ma to z kolei pozytywny wpływ na aspekty społeczne (poprawa relacji w rodzinie zmniejszenie zjawiska przemocy w rodzinie, zmniejszenie liczby wypadków powodowanych przez nietrzeźwych kierowców) i ekonomiczne (zmniejszenie naruszeń prawa związanych z alkoholem). Należy również pamiętać o zdecydowanie pozytywnym wpływie na zdrowie somatyczne w przypadku ograniczenia ilości spożywanego alkoholu 16,21,22,23,24,25 : Poprawa stanu psychicznego (mniejsze ryzyko samobójstw), Mniejsze ryzyko chorób wątroby (stłuszczenie, zapalenie, zwłóknienie, marskość), Mniejsze ryzyko chorób sercowo-naczyniowych (normalizacja lub znaczące obniżenie ciśnienia krwi, ograniczenie występowania skoków ciśnienia oraz zaburzeń rytmu a w konsekwencji zmniejszenie ryzyka zawału serca i udaru mózgu), Poprawa odporności organizmu (zmniejszenie ryzyka infekcji, chorób zakaźnych a także chorób nowotworowych), Zmniejszenie podatności na choroby układu oddechowego (większa zdolność do usuwania z dróg oddechowych pyłków i bakterii). Dla niektórych pacjentów redukcja ilości spożywanego alkoholu może okazać się ostatecznym celem leczenia 26. Dla innej grup koncepcja redukcji picia może stać się tylko krokiem na drodze do całkowitej abstynencji. Niemniej jednak należy stwierdzić, że dając pacjentom pijącym szkodliwie lub uzależnionym od alkoholu dodatkową opcję (redukcji picia) obok całkowitej abstynencji, zwiększa się możliwość włączenia do leczenia znacznie większej grupy pacjentów 4,17. 13

14 Koncepcja redukcji picia stanowi poważną alternatywę dla preferowanej dotychczas całkowitej abstynencji 3,4,17. Jest to również koncepcja, która jest akceptowana i stosowana przez większość specjalistów pracujących w specjalistycznych palcówkach lecznictwa odwykowego 75% w Wielkiej Brytanii, 62% w Kanadzie, 73% w Australii, 62% w Szwajcarii 27,28,29,30. Podobne wyniki badań uzyskano wśród lekarzy we Francji, którzy ponadto raportowali, że ponad 50% ich pacjentów wolałaby, żeby ostatecznym celem leczenia była redukcja spożycia alkoholu a nie abstynencja 31. W większości krajów Unii Europejskiej koncepcja redukcja ilości spożywanego alkoholu jest podawana jako skuteczna alternatywa dla abstynencji i ma to odzwierciedlenie bądź to w narodowych standardach postępowania z pacjentem uzależnionym od alkoholu, bądź jest stosowana przez lekarzy w praktyce klinicznej 18. Informacje na temat oddziaływań psychoterapeutycznych i farmakologicznych można znaleźć również w dokumentach wydanych przez Agencję Oceny Technologii Medycznej i w rozporządzeniu Ministra Zdrowia: W stanowisku Rady Konsultacyjnej nr 67 z dnia 25 lipca 2011 r. jest napisane, że Rada Konsultacyjna uważa za celowe rozważenie stworzenia programu farmakologicznego wspomagania psychoterapii uzależnienia od alkoholu z zastosowaniem terapii o udowodnionej skuteczności. W projekcie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 16 listopada 2011 r. wyszczególnione jest, że indywidualne świadczenia zapobiegawczo-lecznicze obejmują między innymi: Postępowanie medyczne ukierunkowane na leczenie szkód zdrowotnych, a w szczególności: Leczenie alkoholowych zespołów abstynencyjnych, Oddziaływania farmakologiczne wspomagające psychoterapię uzależnień. 9 Dokumenty Światowej Organizacji Zdrowia i Unii Europejskiej W maju 2010 r. została przyjęta przez kraje członkowskie Światowej Organizacji Zdrowia Globalna Strategia Redukująca Szkodliwe Spożywanie Alkoholu. W dokumencie uznano, że szkodliwe spożywanie alkoholu jest jednym z głównych zagadnień dotyczących zdrowia publicznego i czynnik ryzyka dla populacji. Przyjęty dokument wzywa między innymi do wprowadzenia rozwiązań w celu redukowania szkodliwej konsumpcji alkoholu. 14

15 Ważnym dokumentem wydanym przez Światową Organizację Zdrowia jest wydany w 2009 roku tytuł Efektywność i koszty związane z działaniami redukującymi szkody alkoholowe. Publikacja potwierdza, że w regionie europejskim problemy związane z nadmiernym spożywaniem alkoholu należą do najczęściej występujących na świecie. Podkreślono, że na naszym kontynencie jest największy odsetek osób umierających nagle lub przedwcześnie w wyniku spożywania nadmiernych ilości alkoholu. Największe są też koszty społeczne, szacowane na 125 miliardów Euro/rok (koszty pośrednie są oceniane na 270 miliardów/rok), ponoszone z powodu szkód alkoholowych. Na temat zapobiegania szkodliwym skutkom nadużywania alkoholu mówią również dokumenty opracowane przez Parlament Europejski i Radę. Są to Strategia Unii Europejskiej w zakresie wspierania państw członkowskich w ograniczania szkodliwych skutków spożywania alkoholu oraz Konkluzje Rady w sprawie alkoholu i zdrowia. Oba dokumenty zachęcają wszystkie kraje członkowskie między innymi do wdrażania skutecznych strategii, opracowanych na podstawie wyników badań, w celu zmniejszenia problemów alkoholowych. Celem strategii jest: Ograniczenie przewlekłych zaburzeń fizycznych i umysłowych związanych ze spożyciem alkoholu, Zmniejszenie liczby zgonów związanych z alkoholem, Dostarczanie konsumentom informacji umożliwiających im dokonanie świadomego wyboru, Ograniczenie szkód spowodowanych spożyciem alkoholu w miejscu pracy. Szkodliwe i niebezpieczne spożywanie alkoholu jest jedną z głównych przyczyn przedwczesnych zgonów wśród osób dorosłych oraz ma negatywny wpływ na wydajność w miejscu pracy. Działaniami, które mogą zapobiec szkodom wywołanym alkoholem u osób dorosłych, a także ograniczyć szkodliwe następstwa w miejscu pracy, są w szczególności: Egzekwowanie koncesjonowania sprzedaży alkoholu, Szkolenia w zakresie odpowiedzialnego podawania alkoholu, Kampanie promujące umiarkowane spożycie alkoholu. 15

16 10 Podsumowanie Zarówno w dokumentach Światowej Organizacji Zdrowia, Komisji Europejskiej jak i Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości jest wyraźnie akcentowane, że zdrowie publiczne jest jednym z najważniejszych czynników a jego ochrona powinna mieć najwyższy priorytet we wszystkich Państwach członkowskich. Spożywanie alkoholu w sposób szkodliwy i ryzykowny jest w krajach Unii Europejskiej trzecim w kolejności najistotniejszym czynnikiem ryzyka pogarszania stanu zdrowia i przedwczesnej śmierci, tuż za paleniem tytoniu a przed np.: nadciśnieniem tętniczym. Ponad 60 rodzajów chorób i urazów wiąże się ze spożywaniem alkoholu. Corocznie z przyczyn bezpośrednio lub pośrednio związanych z używaniem alkoholu, umiera w Polsce kilkanaście tysięcy osób. Do poziomu szkód spowodowanych nadmiernym spożywaniem alkoholu należy zaliczyć też szkody społeczne takie jak spadek wydajności w miejscu pracy, wypadki drogowe, przypadki przemocy w rodzinie. Koszty ekonomiczne spowodowane nadmiernym spożyciem alkoholu, jakie ponoszą budżety Państw są szanowane na 1,3% PKB (17,5 mld PLN w Polsce, w roku 2009) 1. Dotychczas głównym celem leczenia pacjentów uzależnionych od alkoholu była całkowita abstynencja. Niemniej jednak liczne badania pokazują, że cel ten jest bardzo trudny do osiągnięcia dla bardzo dużej grupy pacjentów. Znaczny odsetek pacjentów nie jest w stanie utrzymać abstynencji zarówno w okresie krótkoterminowym jak i długoterminowym 13,14. Alternatywnym celem ograniczenie spożycia nadmiernych ilości alkoholu. Cel ten z punktu widzenia pacjenta jest zarówno bardziej osiągalny i akceptowalny. Redukcja spożycia alkoholu niesie za sobą pozytywne skutki zarówno w zakresie poprawy stanu zdrowia jak również relacji społecznych 15,16,17. 16

17 1. Narodowy Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na lata opracowany przez Państwową Agencję Rozwiązywania Problemów Alkoholowych z 22 marca Anderson P.: Alcohol in Europe; London: Institute of Alcohol Studies (2006) 3. Gastfriend D.: Reduction In heavy drinking as a treatment outcome in alcohol dependence. Journal of Substance abuse treatment; 33 (2007), Ambrogne J.: Reduced-risk drinking as a treatment goal: What clinicians need to know. Journal of Substance abuse treatment; 22 (2002) World Health Organization. International Classification of Diseases (ICD). Dostępne na: http.://www.who.int/classifications/icd/en 6. Gilpin NW i wsp.: Neurobiology of alcohol dependence: focus on motivation mechanisms. Alcohol Res Health 2008; 31: Leshner A: Addiction Is a Brain Disease, and It Matters. Science; vol. 278, 3 październik McLellan AT i wsp.: Drug dependence, a chronic medical illness: implications for treatment, insurance and outcome evaluation. JAMA 2000; World Health Organization. Global Status Report on Alcohol, Norstrom T. Per capita alcohol consumption and sickness absence; Addiction (2006); 110; Norstrom T. i wsp.: Per capita alcohol consumption and sickness in Norway. European Journal of Public Health 2009, 16(4): Moos RH i wsp.: Rates and predictors of relapse after natural and treated remission from alcohol use disorders. Addiction 2006; 101; Miller WR i wsp.: How effective is alcoholism treatment in the United States? Journal Stud. Alcohol 2001; 62: Alonso i wsp.: Use of mental health service in Europe: results from the European Study of the Epidemiology of Mental Disorders (ESEMeD) project. Acta Psychiatrica Scandinavica 2004: 109 (suppl. 420): Kohn i wsp.: The treatment gap in mental health care. Bulletin of the WHO 2004; 82: Gastfriend D i wsp.: Reduction in heavy drinking as a treatment outcome in alcohol dependence; Journal of Substance Abuse Treatment 33 (2007)

18 17. Miller WR i wsp.: Motivational interviewing: Preparing people for change. New York, Guilford Press, NICE. Alcohol Use Disorders - Diagnosis, assessment and management of harmful drinking and alcohol dependence. Available from: Accessed: January Gual A. i wsp.: Five-year outcome in alcohol dependence. A naturalistic study of 850 patients in Catalonia. Alcohol and Alcoholism Vol. 34, No 2, pp , Mann i wsp.: The long term course of alcoholism 5, 10 and 16 years; Addiction, Vol. 100, Issue 6, article first published online: 1 APR Ambrogne J: Reduced-risk drinking as a treatment goal: what clinicians need to know; Journal of Substance Abuse Treatment 22 (2002) Xin X i wsp.: Effects of alcohol reduction on blood pressure: a meta-analysis of randomized controlled trials. Hypertension 2001; 38: Rehm J i wsp.: The relation between different dimensions of alcohol consumption and burden of disease: an overview. Addiction 2010; 105 (5): Schuckit MA: Alcohol-use disorders. Lancet 2009; 373 (9662): Rehm J i wsp.: Global burden of disease and injury and economic cost attributable to alcohol use and alcohol-use disorders. Lancet 2009; 373; Dawson DA i wsp.: Recovery from DSM-IV alcohol dependence: United States, Addiction 2005; 100 (3): Rosenberg H, Melville J, Levell D, Hodge JE. A 10-year follow-up survey of acceptability of controlled drinking in Britain. J Stud Alcohol 1992; 53 (5): Rosenberg H, Devine EG, Rothrock N. Acceptance of moderate drinking by alcoholism treatment services in Canada. J Stud Alcohol 1996; 57 (5): Donovan M, Heather N. Acceptability of the controlled-drinking goal among alcohol treatment agencies in New South Wales, Australia. J Stud Alcohol 1997; 58 (3): Klingemann H. Acceptance and therapeutic practice of controlled drinking as an outcome goal by Swiss alcohol treatment programmes. Eur Addict Res 2009; 15 (3): Luquiens A i wsp.: Is controlled drinking an acceptable goal in the treatment of alcohol dependence? A survey of French alcohol specialists. Alcohol 2011; 46 (5): Fudała J.: Czy moje picie jest bezpieczne? ; PARPAMEDIA,

19

20 Lundbeck Poland Sp.z o.o. ul. Krzywickiego 34, Warszawa, tel , fax

,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM

,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM ,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM UZALEŻNIENIE UZALEŻNIENIE TO NABYTA SILNA POTRZEBA WYKONYWANIA JAKIEJŚ CZYNNOŚCI LUB ZAŻYWANIA JAKIEJŚ SUBSTANCJI. WSPÓŁCZESNA PSYCHOLOGIA TRAKTUJE POJĘCIE UZALEŻNIENIA

Bardziej szczegółowo

266 milionów dorosłych Europejczyków pije średnio dziennie alkohol w ilości nieprzekraczającej 20g (kobiety) lub 40g (mężczyźni), Ponad 58 milionów

266 milionów dorosłych Europejczyków pije średnio dziennie alkohol w ilości nieprzekraczającej 20g (kobiety) lub 40g (mężczyźni), Ponad 58 milionów 266 milionów dorosłych Europejczyków pije średnio dziennie alkohol w ilości nieprzekraczającej 20g (kobiety) lub 40g (mężczyźni), Ponad 58 milionów dorosłych (15 %) przekracza ten poziom; 20 milionów (6

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ( na podstawie artykułu zamieszczonego na portalu internetowym www.wp.pl zebrał i opracował administrator strony www.atol.org.pl ) Przewlekłe nadużywanie

Bardziej szczegółowo

Zacznę od tego, że zamiast używać słowa ALKOHOLIK będę starać się używać słowa OSOBA UZALEZNIONA OD ALKOHOLU.

Zacznę od tego, że zamiast używać słowa ALKOHOLIK będę starać się używać słowa OSOBA UZALEZNIONA OD ALKOHOLU. KTO I KIEDY STAJE SIĘ TZW. ALKOHOLIKIEM? Zacznę od tego, że zamiast używać słowa ALKOHOLIK będę starać się używać słowa OSOBA UZALEZNIONA OD ALKOHOLU. Gdy prowadzę zajęcia z uczniami na temat profilaktyki

Bardziej szczegółowo

PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA. OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk

PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA. OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk ALKOHOLIZM Alkoholizm - nazywany jest również zespołem uzależnienia od alkoholu, chorobą alkoholową

Bardziej szczegółowo

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Badania epidemiologiczne i eksperymentalne nie budzą wątpliwości spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko rozwoju wielu nowotworów złośliwych, zwłaszcza

Bardziej szczegółowo

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Łukasz Adamkiewicz Health and Environment Alliance (HEAL) 10 Marca 2014, Kraków HEAL reprezentuje interesy Ponad 65 organizacji członkowskich

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR X/51/11 RADY GMINY ŁOMŻA

UCHWAŁA NR X/51/11 RADY GMINY ŁOMŻA UCHWAŁA NR X/51/11 RADY GMINY ŁOMŻA z dnia 29 września 2011 r. w sprawie uchwalenia Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Gminie Łomża na 2012 rok. Na podstawie art. 4 1 ust. 2

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ALKOHOLU NA ORGANIZM CZŁOWIEKA

WPŁYW ALKOHOLU NA ORGANIZM CZŁOWIEKA RODZAJE ALKOHOLU alkohol metylowy (znany także pod nazwami spirytus drzewny i karbinol najprostszy, trujący dla człowieka związek organiczny z grupy alkoholi) ; alkohol etylowy (napój alkoholowy); gliceryna

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH ORAZ PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA 2011 ROK

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH ORAZ PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA 2011 ROK Załącznik do Uchwały Nr VI/34/11 Rady Miejskiej Wodzisławia Śl. z dnia 24 lutego 2011 roku GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH ORAZ PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA 2011 ROK

Bardziej szczegółowo

Wpływ substancji psychoaktywnych na zdrowie kobiety i płodu

Wpływ substancji psychoaktywnych na zdrowie kobiety i płodu Wpływ substancji psychoaktywnych na zdrowie kobiety i płodu Literatura Alkohol a zdrowie, Kobiety i alkohol, PARPA, Warszawa 1997. Alkohol a zdrowie, Pacjenci z problemami alkoholowymi w podstawowej opiece

Bardziej szczegółowo

PROGRAM Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych Miasta Chodzieży na rok 2015

PROGRAM Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych Miasta Chodzieży na rok 2015 PROGRAM Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych Miasta Chodzieży na rok 2015 A. Wprowadzenie Miejski Ośrodek Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Chodzieży powstał 1 maja 2004 roku w odpowiedzi

Bardziej szczegółowo

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Depresja a uzależnienia Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Alkoholizm w chorobach afektywnych Badania NIMH* (1990) (uzależnienie + nadużywanie) Badania II Kliniki

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska Narodowego Programu Zdrowia na lata 2007-2015: zjednoczenie wysiłków społeczeństwa i administracji publicznej prowadzące do zmniejszenia nierówności i poprawy

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 240/2012z dnia 26 listopada 2012 o projekcie programu Profilaktyczny program opieki psychoterapeutycznej ponadpodstawowej

Bardziej szczegółowo

SEH Ulotka SOR Ryzyka związane z nadużywaniem alkoholu

SEH Ulotka SOR Ryzyka związane z nadużywaniem alkoholu SEH Ulotka SOR Ryzyka związane z nadużywaniem alkoholu Jeżeli podczas badań przesiewowych okaże się, że jest mowa o nadmiernym spożyciu alkoholu, jesteście Państwo wówczas narażeni na większe ryzyko problemów

Bardziej szczegółowo

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Szkolenia dla Komisji ds. Rozwiązywania Problemów Alkoholowych 2015/2016

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Szkolenia dla Komisji ds. Rozwiązywania Problemów Alkoholowych 2015/2016 Szkolenia dla Komisji ds. Rozwiązywania Problemów Alkoholowych 2015/2016 Komisja ds. Rozwiązywania Problemów Alkoholowych - zadania i zakres działań 1. Alkohol etylowy jako: substancja psychoaktywna substancja

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny technologii Medycznych nr 15/2013 z dnia 21 stycznia 2013 r. o projekcie programu Uzależnienie, współuzależnienie i co dalej Miasta Rybnik

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencja Oceny Technologii Medycznych nr 16/2013 z dnia 21 stycznia 2013 r. o projekcie programu Terapia Dzieci i Młodzieży Uzależnionej od Alkoholu i

Bardziej szczegółowo

ALKOHOLIZM. jako kwestia społeczna. Anna Siry

ALKOHOLIZM. jako kwestia społeczna. Anna Siry ALKOHOLIZM jako kwestia społeczna Anna Siry Czym jest alkoholizm? Zespół uzależnienia od alkoholu Choroba demokratyczna Chroniczna, postępująca i potencjalnie śmiertelna choroba Podstawowe pojęcia związane

Bardziej szczegółowo

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES STAROSTWO POWIATOWE W ŚWIDNICY WYDZIAŁ ZDROWIA 2007 r. Opracowała Barbara Świętek PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES UMOŻLIWIAJĄCY JEDNOSTKOM, GRUPOM, SPOŁECZNOŚCIĄ ZWIĘKSZENIE KONTROLI NAD WŁASNYM ZROWIEM I JEGO

Bardziej szczegółowo

Spis Treści 7. Leczenie uzależnień 8.Podsumowanie

Spis Treści 7. Leczenie uzależnień 8.Podsumowanie STOP UZALEŻNIENIOM Spis Treści 1. Uzależnienie 2.Alkoholizm 3. Nikotynizm 4.Uzależnienie od Komputera i Internetu 5.Narkomania 6.Uzależnienie od Dopalaczy 7.Leczenie uzależnień 8.Podsumowanie Uzależnienie

Bardziej szczegółowo

W ramach pierwszego projektu zapraszamy na konferencję, poświęconą chorobie alkoholowej. Udział w konferencji jest bezpłatny!

W ramach pierwszego projektu zapraszamy na konferencję, poświęconą chorobie alkoholowej. Udział w konferencji jest bezpłatny! I.Miło nam poinformować mieszkańców dzielnicy, że nasze Stowarzyszenie otrzymało dofinansowanie do realizacji dwóch projektów: 100 Lat Aktywności i Wrota Domu Sąsiedzkiego w Osowej. Obydwa projekty są

Bardziej szczegółowo

Opracowała: a: mgr Agata Grochowiecka

Opracowała: a: mgr Agata Grochowiecka Dorosłym być Opracowała: a: mgr Agata Grochowiecka Prawda czy fałsz? Sprawdź swoją wiedzę: 1. Ktoś,, kto ma silną wolę nigdy się nie uzaleŝni? 2. UzaleŜnienie to choroba, którą się leczy w specjalnych

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Używki- to produkty spożywcze nie mające właściwości odżywczych, zawierające substancje, które działają pobudzająco na układ nerwowy.

Używki- to produkty spożywcze nie mające właściwości odżywczych, zawierające substancje, które działają pobudzająco na układ nerwowy. Używki- to produkty spożywcze nie mające właściwości odżywczych, zawierające substancje, które działają pobudzająco na układ nerwowy. Uzależnienie nałóg - to silne pragnienie zażywania konkretnych środków,

Bardziej szczegółowo

ALKOHOLIZM NA CZYM POLEGA ALKOHOLIZM?

ALKOHOLIZM NA CZYM POLEGA ALKOHOLIZM? ALKOHOLIZM NA CZYM POLEGA ALKOHOLIZM? Termin "alkoholizm" odnosi się do choroby zwanej także zespołem uzależnienia od alkoholu. Jest to najcięższe stadium grupy problemów alkoholowych, do której należą

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH ORAZ PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA 2011 ROK

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH ORAZ PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA 2011 ROK Załącznik do Uchwały Nr... Rady Miejskiej Wodzisławia Śl. z dnia... GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH ORAZ PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA 2011 ROK Wodzisław Śląski 1 Spis

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 242/2012 z dnia 26 listopada 2012 o projekcie programu Program zdrowotny dla osób uzależnionych od alkoholu po

Bardziej szczegółowo

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi

Lp. Zakres świadczonych usług i procedur Uwagi Choroby układu nerwowego 1 Zabiegi zwalczające ból i na układzie współczulnym * X 2 Choroby nerwów obwodowych X 3 Choroby mięśni X 4 Zaburzenia równowagi X 5 Guzy mózgu i rdzenia kręgowego < 4 dni X 6

Bardziej szczegółowo

IV. Termin składania ofert Oferty należy składać w Wydziale Kultury i Spraw Społecznych Urzędu Miasta Zamość w terminie do dnia 6 maja 2014 r.

IV. Termin składania ofert Oferty należy składać w Wydziale Kultury i Spraw Społecznych Urzędu Miasta Zamość w terminie do dnia 6 maja 2014 r. Załącznik do Zarządzenia nr 74/2014 Prezydenta Miasta Zamość z dnia 9 kwietnia 2014 r. Zasady finansowania realizacji zadania ujętego w Miejskim Programie Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych

Bardziej szczegółowo

Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne. Zdrowie środowiskowe

Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne. Zdrowie środowiskowe Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne Zdrowie środowiskowe 1. Podaj definicję ekologiczną zdrowia i definicję zdrowia środowiskowego. 2. Wymień znane Ci czynniki fizyczne

Bardziej szczegółowo

U C H W A Ł A Nr... RADY MIEJSKIEJ WODZISŁAWIA ŚLĄSKIEGO z dnia...

U C H W A Ł A Nr... RADY MIEJSKIEJ WODZISŁAWIA ŚLĄSKIEGO z dnia... U C H W A Ł A Nr... RADY MIEJSKIEJ WODZISŁAWIA ŚLĄSKIEGO z dnia... w sprawie: przyjęcia Gminnego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych oraz przeciwdziałania narkomanii na rok 2011

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH W WOJEWÓDZTWIE PODLASKIM NA LATA 2014 2018. projekt

PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH W WOJEWÓDZTWIE PODLASKIM NA LATA 2014 2018. projekt Załącznik do Uchwały Nr Sejmiku Województwa Podlaskiego z dnia. PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH W WOJEWÓDZTWIE PODLASKIM NA LATA 2014 2018 projekt Białystok 2014 Spis treści

Bardziej szczegółowo

Studium Psychoterapii Uzależnień Vis Salutis-Akredytacja PARPA

Studium Psychoterapii Uzależnień Vis Salutis-Akredytacja PARPA Studium Psychoterapii Uzależnień Vis Salutis-Akredytacja PARPA Informacje o usłudze Numer usługi 2016/02/03/7294/2820 Cena netto 6 300,00 zł Cena brutto 6 300,00 zł Cena netto za godzinę 0,00 zł Cena brutto

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 17/2013 z dnia 21 stycznia 2013 r. o projekcie programu Alkohol i powrót do zdrowia - wzmocnienie procesu leczenia

Bardziej szczegółowo

pujących w środowisku pracy na orzekanie o związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki

pujących w środowisku pracy na orzekanie o związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki Wpływ stresorów w występuj pujących w środowisku pracy na orzekanie o długotrwałej niezdolności do pracy związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki 1 Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu

Bardziej szczegółowo

Sprawdź, czy Twoje picie jest bezpieczne

Sprawdź, czy Twoje picie jest bezpieczne Sprawdź, czy Twoje picie jest bezpieczne Ogólnopolska społeczna kampania profilaktyczno edukacyjna www.wyhamujwpore.pl 1 Cel kampanii Ograniczenie szkód związanych z piciem alkoholu Ograniczenie liczy

Bardziej szczegółowo

Porcja standardowa alkoholu

Porcja standardowa alkoholu Porcja standardowa alkoholu Porcja standardowa to 10 gramów czystego alkoholu etylowego czyli: 200 ml piwa o zaw.alk. 5% 100 ml wina o zaw.alk. 10% 25 ml wódki o zaw.alk. 40% Czas usuwania z organizmu

Bardziej szczegółowo

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47 Spis treści Przedmowa... 9 1. Ustalanie zapotrzebowania energetycznego w róŝnych stanach chorobowych (Danuta Gajewska)... 11 Wiadomości ogólne... 11 Całkowita przemiana materii... 12 Wprowadzenie... 12

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE Katowice 2007 Śl.C.Z.P Dział Chorobowości Hospitalizowanej 23 luty Ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr IV/35/2015 Rady Gminy Pokój z dnia 5 lutego 2015 r.

Uchwała Nr IV/35/2015 Rady Gminy Pokój z dnia 5 lutego 2015 r. Uchwała Nr IV/35/2015 Rady Gminy Pokój z dnia 5 lutego 2015 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na 2015 rok Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15

Bardziej szczegółowo

NIKOTYNA LEGALNY NARKOTYK. Slajd nr 1

NIKOTYNA LEGALNY NARKOTYK. Slajd nr 1 NIKOTYNA LEGALNY NARKOTYK Slajd nr 1 PODSTAWOWE INFORMACJE NA TEMAT NIKOTYNIZMU NIKOTYNIZM (fr. nicotinisme) med. społ. nałóg palenia lub żucia tytoniu albo zażywania tabaki, powodujący przewlekłe (rzadziej

Bardziej szczegółowo

V LECZNICTWO STACJONARNE

V LECZNICTWO STACJONARNE V LECZNICTWO STACJONARNE V LECZNICTWO STACJONARNE W 2004 r. na terenie województwa lubelskiego funkcjonowało 35 szpitali ogólnych, 3 szpitale psychiatryczne, 1 sanatorium przeciwgruźlicze oraz jeden zakład

Bardziej szczegółowo

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych 23 lutego, przypada obchodzony po raz szósty, ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr lvi 21 12011 Rady Gminy Zblewo z dnia 10 lutego 2011r.

UCHWAŁA Nr lvi 21 12011 Rady Gminy Zblewo z dnia 10 lutego 2011r. UCHWAŁA Nr lvi 21 12011 Rady Gminy Zblewo z dnia 10 lutego 2011r. w sprawie uchwalenia gminnego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych w gminie Zblewo na 2011 rok oraz zasad wynagradzania

Bardziej szczegółowo

Próchnica zębów. Antonina Kawecka PSSE w Kamieniu Pomorskim 2015roku

Próchnica zębów. Antonina Kawecka PSSE w Kamieniu Pomorskim 2015roku Antonina Kawecka PSSE w Kamieniu Pomorskim 2015roku Rodzaje zębów Zęby (łac. dens ząb, l.mn. dentes) złożone, twarde twory anatomiczne w jamie ustnej. Stanowią element układu trawienia i służą do rozdrabniania

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 Dokument z posiedzenia 2009 30.11.2007 B6-0000/2007 PROJEKT REZOLUCJI w odpowiedzi na pytanie wymagające ustnej odpowiedzi B6-0000/2007 zgodnie z art. 108 ust. 5 regulaminu złożyli

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

SPIS ZAŁĄCZNIKÓW: Nr 1 Wzór certyfikatu specjalisty psychoterapii uzależnień Nr 2 Wzór certyfikatu instruktora terapii uzależnień Nr 3 Wzór wniosku o

SPIS ZAŁĄCZNIKÓW: Nr 1 Wzór certyfikatu specjalisty psychoterapii uzależnień Nr 2 Wzór certyfikatu instruktora terapii uzależnień Nr 3 Wzór wniosku o SPIS ZAŁĄCZNIKÓW: Nr 1 Wzór certyfikatu specjalisty psychoterapii uzależnień Nr 2 Wzór certyfikatu instruktora terapii uzależnień Nr 3 Wzór wniosku o potwierdzenie statusu osoby uczestniczącej w programie

Bardziej szczegółowo

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji.

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Uzależnienia Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Termin uzależnienie jest stosowany głównie dla osób, które nadużywają narkotyków, alkoholu i papierosów. Używki Wszystkie używki stanowią

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka uzależnień?

Profilaktyka uzależnień? Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie Krzysztof Ostaszewski Profilaktyka uzależnień? Co to jest profilaktyka? Profilaktyka to zapobieganie problemom zanim one wystąpią Dlatego, profilaktyka ma

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXXIX/353/2014 RADY MIEJSKIEJ W NOWEJ DĘBIE. z dnia 29 stycznia 2014 r.

UCHWAŁA NR XXXIX/353/2014 RADY MIEJSKIEJ W NOWEJ DĘBIE. z dnia 29 stycznia 2014 r. UCHWAŁA NR XXXIX/353/2014 RADY MIEJSKIEJ W NOWEJ DĘBIE z dnia 29 stycznia 2014 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na rok 2014 Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2011 rok

w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2011 rok Uchwała Nr VI/32/11 Rady Gminy Dąbrowa z dnia 17 marca 2011 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2011 rok Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH ORAZ PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII DLA GMINY GÓZD NA 2015r.

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH ORAZ PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII DLA GMINY GÓZD NA 2015r. Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr IV/16/2014 Rady Gminy Gózd z dnia 29.12.2014r. GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH ORAZ PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII DLA GMINY GÓZD NA 2015r.

Bardziej szczegółowo

MITY I PRAWDA NA TEMAT ALKOHOLU

MITY I PRAWDA NA TEMAT ALKOHOLU MITY I PRAWDA NA TEMAT ALKOHOLU Mit: Piwo co prawda zawiera alkohol, ale w tak małych ilościach, że nie ryzykje się pijąc je, bo jest mniej szkodliwe. Fakt: Szkody mogą pojawić się u osób, które piją tylko

Bardziej szczegółowo

CHOROBY NOWOTWOROWE. Dym tytoniowy zawiera około 60 substancji rakotwórczych lub współrakotwórczych!

CHOROBY NOWOTWOROWE. Dym tytoniowy zawiera około 60 substancji rakotwórczych lub współrakotwórczych! CHOROBY NOWOTWOROWE Palenie tytoniu kojarzy się przede wszystkim z rakiem płuc. W rzeczywistości, papierosy powodować mogą znacznie więcej nowotworów złośliwych. Zalicza się do nich na przykład: raka krtani,

Bardziej szczegółowo

Sprawdź, czy Twoje picie jest bezpieczne zrób test AUDIT

Sprawdź, czy Twoje picie jest bezpieczne zrób test AUDIT Sprawdź, czy Twoje picie jest bezpieczne zrób test AUDIT TEST AUDIT Test Rozpoznawania Zaburzeń Związanych z Piciem Alkoholu. Test rekomendowany przez WHO 38. Przeczytaj dokładnie kolejne pytania. Zastanów

Bardziej szczegółowo

Priorytet 2 : Ochrona Zdrowia. Analiza SWOT

Priorytet 2 : Ochrona Zdrowia. Analiza SWOT 49 Priorytet 2 : Ochrona Zdrowia Analiza SWOT MOCNE STRONY 1. Dobrze rozwinięte zaplecze instytucjonalne (zakłady opieki zdrowotnej, instytucje publiczne). 2. Współpraca pomiędzy podmiotami zajmującymi

Bardziej szczegółowo

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński

Wybrane zaburzenia lękowe. Tomasz Tafliński Wybrane zaburzenia lękowe Tomasz Tafliński Cel prezentacji Przedstawienie najważniejszych objawów oraz rekomendacji klinicznych dotyczących rozpoznawania i leczenia: Uogólnionego zaburzenia lękowego (GAD)

Bardziej szczegółowo

Dz. U. z 2013 poz. 1347 Brzmienie od 5 grudnia 2013. I. Osoby dorosłe

Dz. U. z 2013 poz. 1347 Brzmienie od 5 grudnia 2013. I. Osoby dorosłe Dz. U. z 2013 poz. 1347 Brzmienie od 5 grudnia 2013 Załącznik nr 1 WYKAZ NIEULECZALNYCH, POSTĘPUJĄCYCH, OGRANICZAJĄCYCH ŻYCIE CHORÓB NOWOTWOROWYCH INIENOWOTWOROWYCH, W KTÓRYCH SĄ UDZIELANE ŚWIADCZENIA

Bardziej szczegółowo

Palenie papierosów FAKTY

Palenie papierosów FAKTY Palenie papierosów FAKTY Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) palenie jest największym pojedynczym śmiertelnym zagrożeniem dla zdrowia. Tytoń odpowiada za ponad 500 000 zgonów w UE. WHO szacuje,

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon VI.2 VI.2.1 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon Omówienie rozpowszechnienia choroby Deksametazonu sodu fosforan w postaci roztworu do wstrzykiwań stosowany jest

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Walki z Rakiem

Światowy Dzień Walki z Rakiem Z tej okazji zachęcamy wszystkich do refleksji. Każdy z nas może podjąć pewne działania i mieć wpływ na zdrowie swoje i swoich bliskich. Możesz podejmować zdrowe decyzje To, co robimy każdego dnia wpływa

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

Subiektywne objawy zmęczenia. Zmęczenie. Ból mięśni. Objawy obiektywne 2016-04-07

Subiektywne objawy zmęczenia. Zmęczenie. Ból mięśni. Objawy obiektywne 2016-04-07 Zmęczenie to mechanizm obronny, chroniący przed załamaniem funkcji fizjologicznych (wyczerpaniem) Subiektywne objawy zmęczenia bóle mięśni, uczucie osłabienia i wyczerpania, duszność, senność, nudności,

Bardziej szczegółowo

12 SQ-HDM Grupa farmakoterapeutyczna: Wyciągi alergenowe, kurz domowy; Kod ATC: V01AA03

12 SQ-HDM Grupa farmakoterapeutyczna: Wyciągi alergenowe, kurz domowy; Kod ATC: V01AA03 SUBSTANCJA CZYNNA (INN) GRUPA FARMAKOTERAPEUTYCZNA (KOD ATC) PODMIOT ODPOWIEDZIALNY NAZWA HANDLOWA PRODUKTU LECZNICZEGO, KTÓREGO DOTYCZY PLAN ZARZĄDZANIA RYZYKIEM 12 SQ-HDM Grupa farmakoterapeutyczna:

Bardziej szczegółowo

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi

AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi AD/HD ( Attention Deficit Hyperactivity Disorder) Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej z Zaburzeniami Koncentracji Uwagi GENETYCZNIE UWARUNKOWANA, NEUROLOGICZNA DYSFUNKCJA, CHARAKTERYZUJĄCA SIĘ NIEADEKWATNYMI

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE RACJONALNIE = ZDROWO Zdrowa dieta jest jednym z najważniejszych elementów umożliwiających optymalny wzrost, rozwój i zdrowie. Ma przez to wpływ na fizyczną i umysłową

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne.

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne. Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: Żywienie kliniczne Typ studiów: doskonalące Symbol Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA K_W01 Zna definicje,

Bardziej szczegółowo

Andrzej Święcki. Rok: Wydawnictwo: Miejsce wydania:

Andrzej Święcki. Rok: Wydawnictwo: Miejsce wydania: Andrzej Święcki Rok: Wydawnictwo: Miejsce wydania: Obecnie istnieją dwie najczęściej przyjmowane zasady definiowania i klasyfikowania zaburzeń związanych z używaniem alkoholu, sformułowane w Międzynarodowej

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr IV/12/15 Rady Miejskiej Gminy Gryfów Śląski z dnia 27 lutego 2015 roku

UCHWAŁA Nr IV/12/15 Rady Miejskiej Gminy Gryfów Śląski z dnia 27 lutego 2015 roku UCHWAŁA Nr IV/12/15 Rady Miejskiej Gminy Gryfów Śląski z dnia 27 lutego 2015 roku w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na rok 2015. Na podstawie: art.

Bardziej szczegółowo

NATURALNA I BEZPIECZNA ŻYWNOŚĆ PODSTAWĄ NOWOCZESNEJ DIETY

NATURALNA I BEZPIECZNA ŻYWNOŚĆ PODSTAWĄ NOWOCZESNEJ DIETY NATURALNA I BEZPIECZNA ŻYWNOŚĆ PODSTAWĄ NOWOCZESNEJ DIETY KATEDRA I ZAKŁAD ZDROWIA PUBLICZNEGO Prof. dr hab. n med.dr h.c. Piotr Książek W zdrowym ciele zdrowy duch Decimus Junius Juvenalis Prawidłowe

Bardziej szczegółowo

Osoba uzależniona od przetworów konopi w systemie lecznictwa odwykowego w Polsce

Osoba uzależniona od przetworów konopi w systemie lecznictwa odwykowego w Polsce Osoba uzależniona od przetworów konopi w systemie lecznictwa odwykowego w Polsce Minimalne standardy jakości w redukcji popytu na narkotyki Boguslawa Bukowska Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii

Bardziej szczegółowo

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Przedstawione poniżej wyniki badań opracowano na podstawie: Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży. Ekspertyza oparta na wynikach ogólnopolskich badań

Bardziej szczegółowo

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Przedstawione poniżej wyniki badań opracowano na podstawie: Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży. Ekspertyza oparta na wynikach ogólnopolskich badań

Bardziej szczegółowo

Nikotyna a nasz organizm

Nikotyna a nasz organizm BIULETYN Z ZAKRESU PROFILAKTYKI ZACHOWAŃ RYZYKOWNYCH Nikotyna a nasz organizm Podstawowe wiadomości na temat dymu tytoniowego. Biologiczne działanie wielu substancji toksycznych i rakotwórczych oraz uzależniająca

Bardziej szczegółowo

Dla używających substancji psychoaktywnych: Kody Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych odpowiadające

Dla używających substancji psychoaktywnych: Kody Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych odpowiadające Dziennik Ustaw 46 Poz. 1386 Załącznik nr 5 WYKAZ ŚWIADCZEŃ GWARANTOWANYCH REALIZOWANYCH W WARUNKACH DZIENNYCH LECZENIA UZALEŻNIEŃ ORAZ WARUNKI REALIZACJI TYCH ŚWIADCZEŃ Lp. Nazwa świadczenia gwarantowanego

Bardziej szczegółowo

w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2010 rok

w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2010 rok Uchwała Nr XXXII/229/09 Rady Gminy Dąbrowa z dnia 26 listopada 2009 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2010 rok Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15

Bardziej szczegółowo

Co zyskuje firma, która profesjonalnie rozwiązuje problemy dotyczące konsumpcji substancji psychoaktywnych przez pracowników? www.gis.gov.

Co zyskuje firma, która profesjonalnie rozwiązuje problemy dotyczące konsumpcji substancji psychoaktywnych przez pracowników? www.gis.gov. Co zyskuje firma, która profesjonalnie rozwiązuje problemy dotyczące konsumpcji substancji psychoaktywnych przez pracowników? Opis sytuacji Za kilka lat firmy w Polsce zaczną odczuwać problemy powodowane

Bardziej szczegółowo

Przedzabiegowa ankieta anestezjologiczna

Przedzabiegowa ankieta anestezjologiczna SPECJALISTYCZNY NIEPUBLICZNY ZAKŁAD OPIEKI ZDROWOTNEJ MOTO MED Kazimiera Sikora 25 731 KIELCE, ul. Słoneczna 1 Biuro tel (041) 346-08-50; fax (041) 346-21-00 Przychodnie- ul Słoneczna 1 (041)345-11-47;

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ PREWENCJI KMP W ŁODZI PRZECIWDZIAŁANIE ALKOHOLIZMOWI

WYDZIAŁ PREWENCJI KMP W ŁODZI PRZECIWDZIAŁANIE ALKOHOLIZMOWI WYDZIAŁ PREWENCJI KMP W ŁODZI Źródło: http://www.policja.pl/elp/profilaktyka/uzaleznienia/alkohol/2162,przeciwdzialanie-alkoholizmowi.html Wygenerowano: Środa, 22 czerwca 2016, 03:07 PRZECIWDZIAŁANIE ALKOHOLIZMOWI

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH DLA GMINY KOŚCIERZYNA NA ROK 2014

GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH DLA GMINY KOŚCIERZYNA NA ROK 2014 GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH DLA GMINY KOŚCIERZYNA NA ROK 2014 Kościerzyna 2013 GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH Na rok 2014 I. PODSTAWA

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XLIX/261/2014 RADY MIASTA BRZEZINY z dnia 27 marca 2014 r.

UCHWAŁA NR XLIX/261/2014 RADY MIASTA BRZEZINY z dnia 27 marca 2014 r. UCHWAŁA NR XLIX/261/2014 RADY MIASTA BRZEZINY z dnia 27 marca 2014 r. w sprawie przyjęcia Planu działań prozdrowotnych dla mieszkańców Miasta Brzeziny na lata 2014-2015 Na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 5

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA ZDROWOTNA DZIECI I MŁODZIEŻY W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM

SYTUACJA ZDROWOTNA DZIECI I MŁODZIEŻY W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM SYTUACJA ZDROWOTNA DZIECI I MŁODZIEŻY W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM 2 LICZBA LUDNOŚCI W 2010 ROKU 2010 województwo łódzkie miasto Łódź liczba ludności ogółem 2552000 737098 0 19 r.ż. 504576 (19,7) 117839 (15,9)

Bardziej szczegółowo

Alkohol- wzorce konsumpcji, postawy, zachowania i stereotypy w województwie świętokrzyskim

Alkohol- wzorce konsumpcji, postawy, zachowania i stereotypy w województwie świętokrzyskim Alkohol- wzorce konsumpcji, postawy, zachowania i stereotypy w województwie świętokrzyskim W miesiącu listopadzie i grudniu 2005 r. na zlecenie Zarządu Województwa Świętokrzyskiego zostały przeprowadzone

Bardziej szczegółowo

U C H W A Ł A nr XLI/239/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 26 lutego 2014 roku

U C H W A Ł A nr XLI/239/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 26 lutego 2014 roku U C H W A Ł A nr XLI/239/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 26 lutego 2014 roku w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Narkomanii na rok 2014

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV/20/2015. Rady Miejskiej Władysławowa. z dnia 28 stycznia 2015r.

UCHWAŁA NR IV/20/2015. Rady Miejskiej Władysławowa. z dnia 28 stycznia 2015r. Uchwała Nr IV/20/2015 Rady Miejskiej Władysławowa z dn. 28 stycznia 2015r. w sprawie: przyjęcia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii na

Bardziej szczegółowo

Co to jest uzależnienie?

Co to jest uzależnienie? Co to jest uzależnienie? Zespół uzależnienia od alkoholu, zgodnie z kryteriami zawartymi w 10 edycji Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób, Urazów i Przyczyn Zgonów (ICD 10) należy definiować jako wystąpienie

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Zalącznik do Uchwaly Nr XII/61/2008-02-29 z dnia 26.02.2008 r. GMINNY PROGRAM OCHRONY I PROMOCJI ZDROWIA GMINY CIELĄDZ NA LATA 2008-2015

Zalącznik do Uchwaly Nr XII/61/2008-02-29 z dnia 26.02.2008 r. GMINNY PROGRAM OCHRONY I PROMOCJI ZDROWIA GMINY CIELĄDZ NA LATA 2008-2015 Zalącznik do Uchwaly Nr XII/61/2008-02-29 z dnia 26.02.2008 r. GMINNY PROGRAM OCHRONY I PROMOCJI ZDROWIA GMINY CIELĄDZ NA LATA 2008-2015 Podstawa prawna: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Bardziej szczegółowo

MAREK FELBUR student WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

MAREK FELBUR student WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA MAREK FELBUR student WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA Jest to dowolna forma ruchu ciała lub jego części, spowodowana przez mięsień szkieletowy,

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks walki z rakiem

Europejski kodeks walki z rakiem Europejski kodeks walki z rakiem Dlaczego walczymy z rakiem? Nowotwory są drugą przyczyną zgonów w Polsce zaraz po zawałach i wylewach. Liczba zachorowao na nowotwory złośliwe w Polsce to ponad 140,5 tys.

Bardziej szczegółowo