Uzależnienie od alkoholu i jego wpływ na postawy i rozwój dzieci z rodzin alkoholowych.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Uzależnienie od alkoholu i jego wpływ na postawy i rozwój dzieci z rodzin alkoholowych."

Transkrypt

1 Uzależnienie od alkoholu i jego wpływ na postawy i rozwój dzieci z rodzin alkoholowych. Referat wygłoszony przez O. Arnolda Roberta Marka na spotkaniu z rodzicami dzieci kl. IV-VI r. Wstęp Uzależnienie od substancji chemicznych i od różnego typu czynności doprowadzają do problemów w życiu osób, które ich doświadczają, ich bliskich, stanowią także problem ogólnospołeczny. Popularyzacja zagadnień związanych z piciem alkoholu jest bardzo istotna ze względu na powszechność problemów wynikających z używania tej substancji w polskim społeczeństwie, jak również na wielkość szkód spowodowanych piciem. Według danych Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Polsce jest ok. 2% osób uzależnionych od alkoholu, 5-7% populacji w naszym kraju to ludzie pijący w sposób szkodliwy dla ich zdrowia, a ok. 8% Polaków doświadcza problemów współuzależnienia. Duże natężenie problemów alkoholowych występuje również w innych krajach. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia produkty alkoholowe są odpowiedzialne za ok. 9% przypadków zachorowań w państwach Europy, szczególnie wysokie szkody występują w krajach Europy Środkowo-Wschodniej. Innym niepokojącym zjawiskiem jest fakt, że zarówno w Polsce, jak i w innych krajach europejskich panują niebezpieczne tendencje w zakresie stylu picia młodzieży, a mianowicie: coraz wcześniejszy wiek inicjacji alkoholowej, intensywne picie, nasilenie zjawiska tzw. ciągów alkoholowych, wzrost spożycia alkoholu wśród dziewcząt, łączenie picia alkoholu z używaniem narkotyków. Z piciem alkoholu łączy się również problem naruszania porządku prawnego, przede wszystkim popełnianie przestępstw, przemoc w rodzinie oraz prowadzenie pojazdów mechanicznych w stanie nietrzeźwości. Należy również zwrócić uwagę na koszty społeczne związane z używaniem alkoholu. Według ekspertów, którzy opracowali Europejski plan działań dotyczących alkoholu na lata w poszczególnych krajach Europy straty społeczne w wyniku spożywania napojów alkoholowych mieszczą się w granicach 2-5% produktu krajowego brutto. W warunkach polskich straty te należy szacować na sumę około mld złotych rocznie, przy znacznie niższych wpływach z legalnego rynku alkoholowego, które przykładowo w 1999 r. wyniosły niespełna 6,6 mld zł. Właściwości i zastosowanie alkoholu Słowo alkohol wywodzi się z arabskiego al-kuhl, oznaczającego proszek, coś delikatnego. Dziś potocznie oznacza alkohol etylowy, czyli etanol. 70-procentowy alkohol działa dezynfekująco i przeciwgnilnie: Alkohol zabija to, co żywe, i zachowuje to, co martwe.

2 Etanol znalazł szerokie zastosowanie techniczne i może być używany nawet w postaci alkoholu bezwodnego, czyli absolutnego, ale najbardziej znane jest jego zastosowanie w bezpośredniej konsumpcji (roztwory od 0,5-96% obj. alkoholu). Według Ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi z dn r. napojem alkoholowym jest produkt przeznaczony do spożycia, zawierający alkohol etylowy w stężeniu przekraczającym 0,5% objętości lub produkt przeznaczony do spożycia, zawierający alkohol etylowy pochodzenia rolniczego w stężeniu przekraczającym 0,5% objętościowych alkoholu (art. 46). Dlatego piwo zawierające 0,5% obj. alkoholu nazywane jest piwem bezalkoholowym. Wielość rodzajów produktów alkoholowych i ich producentów, wskazuje na rozpowszechnienie napojów alkoholowych w życiu współczesnych społeczeństw. Problemem nie jest jednak spożywanie, a nadużywanie napojów alkoholowych, mające liczne skutki, także dalekosiężne o wymiarze społecznym. Po wprowadzeniu alkoholu do organizmu następuje prawie natychmiast jego wchłanianie do krwiobiegu. Po okresie wchłaniania (ok. 2 godz. od spożycia) następuje faza wyrównania jego stężenia we krwi (ok minut). Alkohol w organizmie człowieka ulega przemianom w procesie utleniania wątrobowego, w wyniku czego powstaje aldehyd octowy, a z niego kwas octowy. Kwas octowy w końcowej fazie utleniania rozkłada się do dwutlenku węgla i wody. Produkty przemian alkoholowych są znacznie bardziej toksyczne niż sam etanol. One dokonują destrukcji w ustroju. Eliminowanie alkoholu z organizmu w wyniku pracy wątroby odbywa się z jednakową szybkością: u kobiet 8 g na godz., u mężczyzn 10 g na godz. Alkohol jako substancja psychoaktywna Alkohol wpływa na funkcjonowanie układu nerwowego. W upojeniu alkoholowym (od 1,5-2,5 promila) wszystkie czynności psychiczne ulegają zaburzeniu: obniża się zdolność skupienia uwagi oraz zapamiętywania, spowalnia się myślenie, zaburza napęd psychoruchowy, zmienia się stan uczuciowy, obniża krytycyzm. Alkohol ma również działanie rozhamowujące, a odejście od norm i zasad upośledza kontrolę etyczną i intelektualną, co może prowadzić do uwalniania tłumionego popędu seksualnego lub agresji. Działanie alkoholu jest bardzo złożone i łączy w sobie działanie przeciwlękowe i relaksacyjne. Z nimi także wiąże się największe niebezpieczeństwo rozwoju choroby alkoholowej, gdyż pierwsze kontakty z alkoholem mogą być pozytywne, przełamywać nieśmiałość, tworzyć wrażenie wyjątkowości, siły, atrakcyjności, dawać poczucie lepszej zabawy i bycia duszą towarzystwa. Alkohol pobudza potrzebę odczuwania syntonii i powoduje mylne wrażenie lepszego kontaktu z innymi. Alkohol może doprowadzić do tzw. ciężkiego zatrucia. Szkody spowodowane przez używanie i nadużywanie alkoholu

3 Problemy zdrowotne będące skutkiem używania lub nadużywania alkoholu mogą mieć różnorodny charakter. Mogą to być zaburzenia somatyczne: zaburzenia układu pokarmowego, układu krążenia, choroby nowotworowe, układu kostnego, układu rozrodczego. Drugim ważnym wymiarem skutków spożywania napojów alkoholowych są konsekwencje o charakterze psychicznym: zaburzenia funkcji poznawczych (pamięci), wysokie ryzyko zachowań samobójczych, zaburzenia osobowości, zaburzenia lękowe, choroby psychiczne, halucynoza alkoholowa, paranoja alkoholowa, zaburzenia na podłożu organicznym. Oprócz zaburzeń somatycznych i psychicznych używanie i nadużywanie alkoholu powoduje szkody społeczne. Zalicza się do nich zarówno negatywne skutki bezpośrednie, takie jak zagrożenie życia, zdrowia czy bezpieczeństwa osoby nadmiernie pijącej, jak i szkody w rodzinie i stosunkach interpersonalnych: wypadki drogowe, wypadki w pracy, przestępstwa i wykroczenia, przemoc w rodzinie i zaniedbywanie dzieci. Uzależnienie od alkoholu Nadużywanie alkoholu (wg kryteriów DSM-IV) rozpoznaje się, gdy przez okres 12 miesięcy występuje co najmniej jeden z czterech przedstawionych poniżej objawów: * upośledzenie sprawowania ważnych obowiązków, * powtarzające się użycie alkoholu w sytuacjach, gdy jest to niebezpieczne, * powtarzające się konflikty z prawem wynikające z używania alkoholu, *kontynuowanie spożywania alkoholu pomimo zaburzeń funkcjonowania społecznego i stosunków międzyludzkich nim spowodowanych. Uzależnienie od alkoholu (wg kryteriów DSM-IV) definiowane jest jako patologiczny wzorzec picia alkoholu, który powoduje upośledzenie funkcjonowania lub złe samopoczucie określonej osoby. Rozpoznanie uzależnienia od substancji ustala się wtedy, gdy w okresie roku występują przynajmniej trzy z przedstawionych poniżej skutków używania alkoholu: * tolerancja, która jest definiowana jako potrzeba zwiększania ilości alkoholu w celu osiągnięcia stanu upojenia lub jako znaczne zmniejszenie się skutków po stosowaniu tej samej dawki, * zespół odstawienia (abstynencyjny), * nieskuteczne próby kontrolowania picia alkoholu, * przeznaczanie znacznej ilości czasu na uzyskanie i spożywanie alkoholu,

4 * zaniechanie lub ograniczenie istotnej aktywności społecznej, zawodowej lub rekreacyjnej z powodu picia alkoholu, * ciągłe używanie alkoholu mimo świadomości, że jest on przyczyną różnych problemów. Mianem alkoholika określa się człowieka, który nie jest w stanie kontrolować picia alkoholu przez dłuższy okres i który nie może ręczyć za swe zachowanie po tym, jak zacznie pić. Niestety, wielu ludzi posiada błędny obraz alkoholika. Powszechnie uważa się, że to ktoś leżący pod kioskiem z piwem, brudny, biedny, zaniedbany, śmierdzący, będący ruiną człowieka. Obraz ten nie odpowiada jednak rzeczywistości. Tak wygląda osoba uzależniona w chronicznej fazie choroby. Alkoholikiem zostaje się jednak dużo wcześniej. Niestety, szereg mitów funkcjonujących w powszechnej świadomości fałszuje obraz choroby i opóźnia jej dostrzeganie, a co za tym idzie leczenie. A ona, jak każda inna, im później zdiagnozowana, tym staje się trudniejsza do leczenia. Jedynie całościowe spojrzenie na chorobę alkoholową jako proces, a nie stan, daje obraz sytuacji i upoważnia do formułowania jakichkolwiek wniosków. Z całą stanowczością trzeba zaznaczyć, że choroba alkoholowa to choroba śmiertelna. Śmierć spowodowaną uzależnieniem od alkoholu poprzedza całkowite fizyczne i psychiczne wyczerpanie organizmu. Osoba umierająca z powodu uzależnienia jest najczęściej ruiną człowieka, o ile dotrwa do tego stanu, nie ginąc w wypadku drogowym lub innym spowodowanym ryzykownym zachowaniem pod wpływem alkoholu. Choroba alkoholowa rozwija się w czasie. Ma swój początek, objawy ostrzegawcze, poszczególne fazy ze specyficznym obrazem funkcjonowania oraz szerokie skutki społeczne. Ma także swój koniec. Proces uzależnienia od alkoholu jest nieodwracalny. Choroby alkoholowej nie da się wyleczyć jedynie można ją zatrzymać. Dlatego też nie istnieją byli alkoholicy, ponieważ alkohol etylowy jest substancją psychoaktywną, na zawsze wbudowującą się we wszelkie procesy przebiegające w organizmie na poziomie przemian biochemicznych. Nawet długotrwała abstynencja nie jest w stanie tego odwrócić. Dlatego jedynym sposobem zatrzymania choroby jest całkowita, absolutna abstynencja. Nie daje ona oczywiście stuprocentowego efektu, gdyż jest tylko warunkiem koniecznym do odbudowania życia uczuciowego, duchowego i rodzinnego, czyli do trzeźwości. Uzależnienie alkoholowe to proces zachodzący w czasie. Jednocześnie jest to choroba podstępna. Najważniejszym psychologicznym zjawiskiem w chorobie alkoholowej jest szeroko rozbudowany system iluzji i zaprzeczeń. W początkowym stadium choroby system ten przybiera postać uzasadnień dla picia. Doprowadza to do stanu, w którym alkoholik sam zaczyna wierzyć we własne kłamstwa i pijąc nadal, popada w coraz głębsze uzależnienie. System iluzji i zaprzeczeń jest najtrudniejszym do przełamania mechanizmem w rozwoju uzależnienia. Bez zrozumienia go nie można w pełni pojąć

5 postępowania alkoholika ani skutecznie mu pomóc. Dzięki temu mechanizmowi świadomość pijącego broni się przed niską samooceną i utratą szacunku do samego siebie. Innym mechanizmem obronnym jest racjonalizacja, która polega na próbach racjonalnego wytłumaczenia konieczności coraz częstszego spożywania i nadużywania alkoholu. Racjonalizacja opóźnia nazwanie problemu, a co za tym idzie zwrócenie się o pomoc. Innymi mechanizmami obronnymi są: minimalizacja, obwinianie, autoleczenie, zagłuszanie wyrzutów sumienia, intelektualizacja, koloryzowanie, widzenie tunelowe. Fazy choroby. W chorobie alkoholowej można wyróżnić cztery fazy: picie towarzyskie, faza ostrzegawcza, faza krytyczna, faza chroniczna. Pomiędzy kolejnymi fazami występują charakterystyczne zjawiska pozwalające rozpoznać rozwój choroby. Pomiędzy fazą picia towarzyskiego a fazą ostrzegawczą (na początku tej fazy), pojawiają się tzw. przerwy w życiorysie (urwany film). Gdy faza ostrzegawcza przechodzi w fazę krytyczną, następuje utrata kontroli nad piciem, a w końcu utrata kontroli nad własnym życiem, przy przejściu do fazy chronicznej. Jedynym wyjściem, które pozwala uniknąć pewnej śmierci jest podjęcie leczenia odwykowego lub /i/ przystąpienie do ruchu Anonimowych Alkoholików. Grupy AA działają jako doradczy program samopomocy, w którym kładzie się nacisk na bezpośredni kontakt dwóch osób, na więzi grupowe oraz udzielanie wzajemnej pomocy. Powstawanie tożsamości alkoholika w ruchu AA jest oparte na zasadach Dwunastu Kroków i Dwunastu Tradycji. Tylko w ten sposób, dążąc do życia w trzeźwości, można wyjść z zaklętego kręgu ciągów alkoholowych i leczenia kaca. Współuzależnienie od alkoholu Nie da się zrozumieć skutków choroby alkoholowej bez uwzględnienia sytuacji osób współuzależnionych. Każda rodzina jest inna, indywidualna i niepowtarzalna. Ma swoje granice wewnątrzrodzinne, normy, obowiązujące wartości i zasady. Każda rodzina istnieje jako specyficzny system, który zmienia swoje funkcjonowanie w wyniku oddziaływania czynników zewnętrznych i wewnętrznych. Każda zmiana w elementach tego systemu, jakimi są członkowie rodziny, powoduje zmiany u pozostałych jego uczestników. Pewne rytuały, sposoby komunikowania się,

6 sposoby rozwiązywania problemów są typowe i w miarę stałe dla każdego systemu. W rodzinie z problemem alkoholowym przynajmniej jedna osoba pije nadmiernie i staje się dla pozostałych jej członków źródłem trudnych problemów finansowych, uczuciowych, życiowych. U takich rodzin dają się zauważyć typowe reakcje na sytuacje stresowe oraz charakterystyczny sposób przechodzenia przez poszczególne fazy przystosowania się do choroby alkoholowej. Nadmierne picie jednej osoby jednoczy pozostałe w cierpieniu, lęku, bezradności i niepokoju. Wszyscy doświadczają destrukcyjnych emocji. Osobami współuzależnionymi nazywamy bliskich członków rodziny alkoholika, którzy przeżywają chroniczny stres z powodu problemu alkoholowego w rodzinie. Osoby żyjące z alkoholikiem cechuje poczucie beznadziejności i bezradności, ponieważ ich życie toczy się według huśtawki nastrojów alkoholika. W rodzinie z problemem alkoholowym nie można nic zaplanować, ponieważ uzależniony nie dotrzymuje żadnych planów czy terminów. Alkoholik nie stanowi żadnego oparcia dla swoich bliskich. Wręcz przeciwnie. Dostarcza im kłopotów oraz powodów do złości i rozpaczy. Współuzależnieni małżonkowie czy dzieci doświadczają braku możliwości przewidywania zdarzeń i planowania, czyli tak samo jak alkoholik tracą kontrolę nad własnym życiem. Otoczenie, w którym żyje rodzina z problemem alkoholowym, wywiera często naciski, aby najbliżsi uzależnionego podjęli działania w celu zmiany niekorzystnej sytuacji rodziny. Te działania powinny mieć zawsze jako podstawę dobro drugiego człowieka, pełnię szczęścia i zdrowia. Pierwszym krokiem musi być pomoc osobie uzależnionej w dostrzeżeniu jej problemu i efektywnemu poradzeniu sobie z chorobą alkoholową. I tu jest ważna wiedza o mechanizmach choroby alkoholowej i właściwe postępowanie z osobą uzależnioną. W codziennym życiu bliskich alkoholika najczęściej pojawiają się takie uczucia jak: wstyd, bezradność, niepewność, lęk, strach, poczucie winy. Mają one bardzo duży wpływ na funkcjonowanie wszystkich członków rodziny. Jak wspomniano, każda rodzina ma indywidualne sposoby przystosowania do sytuacji stresowych. Można jednakże wyodrębnić charakterystyczne elementy dynamiki rodziny z problemem alkoholowym. Rodziny tego typu przechodzą najczęściej 7 charakterystycznych faz przystosowania do choroby: Faza I Incydenty picia stają się coraz częstsze, doprowadzają do napięć i konfliktów w rodzinie. Dominuje zaprzeczanie istnieniu problemu alkoholowego, pijący rozwija system uzasadnień dla swojego zachowania. Żona /mąż/ próbuje interweniować i ograniczać picie, lecz nie odnosi to skutku. Faza II Myśli i uczucia członków rodziny koncentrują się wokół picia. Dalej wzrasta napięcie i wzajemne pretensje. Nasila się też izolacja rodziny, która próbuje ukryć istnienie problemu przed otoczeniem i utrzymać dawną strukturę systemu. Faza III Następuje dezorganizacja życia rodzinnego. Bliscy pijącego wobec wielości sytuacji pijaństwa, przestają próbować ukrywać fakt alkoholizmu w rodzinie, a zajmują się przede wszystkim doraźnym niwelowaniem skutków picia.

7 Faza IV Zmniejszanie skutków picia zostaje doprowadzone do perfekcji. Żona /mąż/ lub inny członek rodziny przejmuje kontrolę nad pijącym i całym systemem. Stabilizują się patologiczne stosunki rodzinne, a alkoholik zaczyna być traktowany jak duże dziecko, które trzeba ciągle pilnować. Faza V Często na tym etapie dochodzi do rozpadu rodziny. Żona opuszcza pijącego /mąż żonę/, koncentrując się na problemach własnych i dzieci. Faza VI Bliscy alkoholika uczą się żyć bez osoby uzależnionej, tworzyć własne życie bez ciągłego oscylowania wokół butelki, poznają konstruktywne sposoby rozwiązywania problemów i starają się uporządkować swoje życie emocjonalne. Faza VII Rodzina próbuje włączyć osobę utrzymującą abstynencję w swoje sprawy i próbują wspólnie radzić sobie z trudnościami. Opisane fazy to jedynie przykład i schemat. Każda rodzina funkcjonuje inaczej, dlatego poszczególne fazy mogą różnić się długością czasu, zaznaczać się silniej lub słabiej lub w ogóle nie wystąpić. Zależy to nie tylko od struktury systemu rodzinnego, ale również od osobowości i predyspozycji każdego z jej członków. Przyjmowanie ról przez dzieci w rodzinie alkoholowej Nie ulega wątpliwości, że w rodzinach z problemem alkoholowym najbardziej poszkodowane są dzieci. Sytuacja panująca w dysfunkcyjnej rodzinie zmusza je do odgrywania różnych ról. Są to różne sposoby reagowania na świat, które wynikają z postaw obronnych wobec zagrożeń, jakie stwarza patologiczna rodzina z problemem alkoholowym. Do typowych patologicznych ról, w jakie wchodzą dzieci alkoholika należą między innymi: * Bohater podpora rodziny. Pełni ją zwykle najstarsze dziecko. Jego zadaniem jest dostarczanie rodzinie poczucia wartości. Nie sprawia więc żadnych kłopotów, dobrze się uczy, wykonuje część obowiązków pijącego ojca /matki/. Jest nad wiek dorosłe oraz nadmiernie obowiązkowe i odpowiedzialne. Często zaniedbuje własne potrzeby. Dzieci te mają zwykle trudności z wypoczynkiem i odprężeniem się, czego następstwem mogą być schorzenia psychosomatyczne. W przyszłości wybierają często zawody polegające na pomaganiu innym. * Kozioł ofiarny. Rolę tę pełni na ogół dziecko nieco młodsze od bohatera. Nie jest ono w stanie z nim konkurować, czuje się odsunięte i szuka wsparcia poza domem. Stwarza kłopoty w szkole i wiele problemów wychowawczych, bardzo często popada wcześnie w konflikty z prawem, niejednokrotnie uzależnia się od alkoholu lub narkotyków. Nierzadko dzieci te są pierwszymi członkami rodzin alkoholika zgłaszającymi się po pomoc. Często zapadają na schorzenia wymagające pomocy psychiatrycznej. * Aniołek lub zagubione dziecko jest samotne i zamknięte w sobie. Przed chaosem i awanturami w domu ucieka w świat marzeń. Niewiele wymaga od rodziny

8 i minimalnie korzysta z jej wsparcia. Ma trudności w nawiązywaniu kontaktów z innymi ludźmi. W dorosłym życiu nie potrafi mieć satysfakcjonujących związków uczuciowych. Często popada w uzależnienie od substancji psychoaktywnych lub staje się nadmiernie otyłe. * Najmłodsze dziecko nazywane rodzinną maskotką jest w centrum uwagi i zainteresowania rodziny. Aby przetrwać, dostarcza jej tematów do zabawy oraz dba o to, aby jak najczęściej było w domu wesoło. Zawsze stara się, aby zwracano na nie uwagę. Ta cecha utrzymuje się na ogół w życiu dorosłym. Dzieci te charakteryzują się małą odpornością na stres, a stając przed trudnymi do rozwiązania problemami nierzadko sięgają po alkohol lub narkotyki. Inne role to: Oskarżyciel rola ta polega na ciągłych pretensjach i wypominaniu alkoholikowi jego zachowania. Wybawca dziecko na różne sposoby chce ratować alkoholika. Zbawca rola polegająca na tłumaczeniu, przyjmowaniu obietnic, z których nic nie wynika. Gołąb - perswazją organizuje pieniądze na alkohol, robi kawę, kąpie i sprząta, czyli stara się redukować skutki picia do minimum. Pośrednik osoba kontaktuje pijącego z alkoholem: sprzedaje, kieruje i organizuje picie. Brak ciepła emocjonalnego i wsparcia poważnie utrudniają właściwe ukształtowanie się u dziecka poczucia własnej wartości. Bardzo często żyje ono w przekonaniu, że do picia i awantur w rodzinie dochodzi z jego winy. Poza tym stale musi pamiętać o zachowaniu tajemnicy rodzinnej oraz żyje i postępuje w myśl zasady: Nie powinieneś myśleć, czuć, pragnąć, wyobrażać sobie, widzieć i słyszeć tak, jak to robisz. Powinieneś myśleć, czuć, pragnąć, wyobrażać sobie, widzieć oraz słyszeć w taki sposób, jak tego wymaga ideał. Charakteryzując role społeczne pełnione przez dzieci w celu poradzenia sobie z alkoholizmem rodziców Claudia Black wyróżnia trzy typy dzieci: - dziecko odpowiedzialne (przejmujące ster i opiekujące się bezradnymi rodzicami i rodzeństwem); - dziecko dostosowujące się (bacznie obserwujące, co się dzieje, aby szybko dostosować swój sposób myślenia i zachowania do wymogów danej sytuacji); - dziecko łagodzące sytuację (starające się zadowolić innych lub odwrócić uwagę od tego, co się dzieje w rodzinie w tym dzieci błaznujące i stwarzające problemy). Inni badacze tego problemu zwracają uwagę na to, że każde dziecko funkcjonuje w którejś z ról umożliwiających utrzymanie patologicznego systemu rodzinnego. Najczęściej spotykane są role: - ratownika wyciągającego alkoholika z opresji i chroniącego tym samym przed konsekwencjami picia;

9 - prowokatora konfrontującego alkoholika z rzeczywistością, ale nie jest to na ogół działanie konstruktywne, lecz pogłębiające poczucie winy i małej wartości; - ofiary przejmującej na siebie coraz większy zakres obowiązków alkoholika. Obserwacja jakości życia rodzin z problemem alkoholowym pozwala również na wychwycenie trzech zasad, które determinują funkcjonowanie dzieci: - zasada nie mów nakazuje zachowanie milczenia na temat tego, co dzieje się w rodzinie; - zasada nie ufaj nakazuje, aby nie ufać zarówno członkom własnej rodziny, jak i obcym, bowiem ufność może narazić na doznanie krzywdy (konsekwencją jest brak poczucia bezpieczeństwa); - zasada nie odczuwaj nakazuje, aby nie zagłębiać się we własne emocje (trzeba być twardym ). Poza podatnością na uzależnienia dzieci z rodzin z problemem alkoholowym przejawiają w życiu dorosłym wiele charakterystycznych cech, z których najczęściej spotykane to: - poczucie odmienności; - krytyczna samoocena i zbyt poważne traktowanie siebie samego; - ignorowanie własnych potrzeb emocjonalnych; - brak umiejętności cieszenie się życiem; - trudności w rozumieniu tego, co jest normalne a co nie; - branie odpowiedzialności za wszystko i za wszystkich oraz pracoholizm; - reagowanie niepokojem, gdy sprawy życiowe wymykają się spod kontroli; - nadmierna odpowiedzialność albo brak odpowiedzialności; - nadmierna wrażliwość lub nadmierna obojętność ( znieczulenie emocjonalne ); - funkcjonowanie wg zasady: wszystko albo nic ; - trudności w realizowaniu do samego siebie końca swoich planów życiowych i częste uleganie impulsom; - brak zaufania i obawa przed nawiązywaniem bliskich związków z innymi ludźmi; - stałe poszukiwanie aprobaty dla swojej osoby i obawa przed odrzuceniem; - poczucie, że jest się ignorowanym, atakowanym; - nieświadome poszukiwanie napięć i kryzysów, a następnie uskarżanie się na ich skutki; - obawa przed krytyką i osądzaniem przy jednoczesnej skłonności do krytykowania i osądzania innych. Dzieci te bardzo często znajdują sobie partnerów, którzy są uzależnieni od substancji psychoaktywnych, a jednocześnie gotowe są zrobić wszystko, aby nie

10 dopuścić do rozpadu tego związku. Perspektywa osamotnienia jest dla nich zbyt bolesna, bowiem stanowi powrót do przykrych przeżyć z dzieciństwa. Badania wykazały na przykład, że synowie ojców-alkoholików są czterokrotnie bardziej narażeni na alkoholizm niż inni, a córki matek-alkoholiczek trzykrotnie częściej stają się alkoholiczkami niż inne i znacznie częściej wychodzą za mąż za alkoholików. Członkowie rodziny alkoholika mogą grać różne role, często nawet w tym samym czasie (zawsze jednak pierwsze skrzypce gra sam alkoholik i to od jego zachowania zależy każdy wymiar życia pozostałych członków). Nie służą one jednak rozwojowi i dorastaniu. Funkcjonując w utartych schematach, dziecko uczy się, iż dorosłym nie można ufać, nie można na nich liczyć, lepiej nic nie mówić, o nic nie prosić, a ze swoimi kłopotami uporać się samemu. Wydostanie się spod wpływu alkoholika wymaga pomocy specjalistów terapii uzależnień. Są też grupy samopomocy: Al-Anon dla rodzin alkoholików i bliskich, Alateen dla nastolatków (dzieci) i Alatot dla maluchów.

ALKOHOLIZM. jako kwestia społeczna. Anna Siry

ALKOHOLIZM. jako kwestia społeczna. Anna Siry ALKOHOLIZM jako kwestia społeczna Anna Siry Czym jest alkoholizm? Zespół uzależnienia od alkoholu Choroba demokratyczna Chroniczna, postępująca i potencjalnie śmiertelna choroba Podstawowe pojęcia związane

Bardziej szczegółowo

DOROSŁE DZIECI Z RODZIN DYSFUNKCYJNYCH WSPÓŁCZESNE WEZWANIE DUSZPASTERSKIE

DOROSŁE DZIECI Z RODZIN DYSFUNKCYJNYCH WSPÓŁCZESNE WEZWANIE DUSZPASTERSKIE DOROSŁE DZIECI Z RODZIN DYSFUNKCYJNYCH WSPÓŁCZESNE WEZWANIE DUSZPASTERSKIE Ks. dr Grzegorz Polok Katedra Zarządzania Publicznego i Nauk Społecznych Uniwersytet Ekonomiczny Katowice Dorosłe Dziecko z Rodziny

Bardziej szczegółowo

,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM

,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM ,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM UZALEŻNIENIE UZALEŻNIENIE TO NABYTA SILNA POTRZEBA WYKONYWANIA JAKIEJŚ CZYNNOŚCI LUB ZAŻYWANIA JAKIEJŚ SUBSTANCJI. WSPÓŁCZESNA PSYCHOLOGIA TRAKTUJE POJĘCIE UZALEŻNIENIA

Bardziej szczegółowo

Używki- to produkty spożywcze nie mające właściwości odżywczych, zawierające substancje, które działają pobudzająco na układ nerwowy.

Używki- to produkty spożywcze nie mające właściwości odżywczych, zawierające substancje, które działają pobudzająco na układ nerwowy. Używki- to produkty spożywcze nie mające właściwości odżywczych, zawierające substancje, które działają pobudzająco na układ nerwowy. Uzależnienie nałóg - to silne pragnienie zażywania konkretnych środków,

Bardziej szczegółowo

Moje korzenie. Ks. dr Grzegorz Polok Katedra Zarządzania Publicznego i Nauk Społecznych. Uniwersytet Ekonomiczny Katowice

Moje korzenie. Ks. dr Grzegorz Polok Katedra Zarządzania Publicznego i Nauk Społecznych. Uniwersytet Ekonomiczny Katowice Moje korzenie Ks. dr Grzegorz Polok Katedra Zarządzania Publicznego i Nauk Społecznych Uniwersytet Ekonomiczny Katowice Przeszkody silne poczucie lęku niskie poczucie wartości poczucie odrzucenia stałe

Bardziej szczegółowo

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Depresja a uzależnienia Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Alkoholizm w chorobach afektywnych Badania NIMH* (1990) (uzależnienie + nadużywanie) Badania II Kliniki

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA analiza psychologiczna Beata Dobińska psycholog Zachodniopomorska Szkoła Biznesu CHOROBA PRZEWLEKŁA A FUNKCJONOWANIE DZIECKA 1569,7 tys. dzieci i

Bardziej szczegółowo

Wsparcie rodziny w kontekście wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Paweł Wakuła Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Białymstoku

Wsparcie rodziny w kontekście wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Paweł Wakuła Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Białymstoku Wsparcie rodziny w kontekście wczesnego wspomagania rozwoju dziecka Paweł Wakuła Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Białymstoku 1 Już przed narodzeniem dziecka rodzina zmienia się i przygotowuje

Bardziej szczegółowo

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Szkolenia dla Komisji ds. Rozwiązywania Problemów Alkoholowych 2015/2016

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Szkolenia dla Komisji ds. Rozwiązywania Problemów Alkoholowych 2015/2016 Szkolenia dla Komisji ds. Rozwiązywania Problemów Alkoholowych 2015/2016 Komisja ds. Rozwiązywania Problemów Alkoholowych - zadania i zakres działań 1. Alkohol etylowy jako: substancja psychoaktywna substancja

Bardziej szczegółowo

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna ul. Dr. Józefa Rostka 16 41-902 Bytom tel; 032 2819405, 032 2819406 mgr Zuzanna Krząkała- psycholog Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bytomiu Uzależnienie od gier

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ALKOHOLU NA ORGANIZM CZŁOWIEKA

WPŁYW ALKOHOLU NA ORGANIZM CZŁOWIEKA RODZAJE ALKOHOLU alkohol metylowy (znany także pod nazwami spirytus drzewny i karbinol najprostszy, trujący dla człowieka związek organiczny z grupy alkoholi) ; alkohol etylowy (napój alkoholowy); gliceryna

Bardziej szczegółowo

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Drodzy Rodzice, Szanowni Pedagodzy, Nauczyciele oraz Wychowawcy! Pozytywny rozwój jest elementem tzw. pozytywnej profilaktyki. Idea ta nie

Bardziej szczegółowo

Program działania Punktu Konsultacyjnego w Gminie Siechnice

Program działania Punktu Konsultacyjnego w Gminie Siechnice Program działania Punktu Konsultacyjnego w Gminie Siechnice Opis zadania 1. Nazwa zadania Punkt Konsultacyjny Gminy Siechnice 2. Miejsce wykonywania zadania: Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, 55 011 Siechnice,

Bardziej szczegółowo

GRUPA WSPARCIA DLA RODZICÓW Odbiorcy: rodzice nastolatków z grup ryzyka, eksperymentujących ze środkami psychoaktywnymi i uzależnionych

GRUPA WSPARCIA DLA RODZICÓW Odbiorcy: rodzice nastolatków z grup ryzyka, eksperymentujących ze środkami psychoaktywnymi i uzależnionych GRUPA WSPARCIA DLA RODZICÓW Odbiorcy: rodzice nastolatków z grup ryzyka, eksperymentujących ze środkami psychoaktywnymi i uzależnionych Cel: przyjrzenie się kontaktowi rodzic dziecko oraz doskonalenie

Bardziej szczegółowo

WIZYTA W MONARZE W R A M A C H P R O J E K T U,, D O B R Y S T A R T

WIZYTA W MONARZE W R A M A C H P R O J E K T U,, D O B R Y S T A R T WIZYTA W MONARZE W R A M A C H P R O J E K T U,, D O B R Y S T A R T CO TO JEST MONAR? Stowarzyszenie MONAR działa na terenie całej Polski. W 2013 r. prowadziło 35 poradni profilaktyki i terapii uzależnień,

Bardziej szczegółowo

Analiza zjawiska i aspekt prawny.

Analiza zjawiska i aspekt prawny. Analiza zjawiska i aspekt prawny. Wywieranie wpływu na proces myślowy, zachowanie lub stan fizyczny osoby pomimo braku jej przyzwolenia przy użyciu środków komunikacji interpersonalnej. Typowe środki przemocy

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka uzależnień?

Profilaktyka uzależnień? Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie Krzysztof Ostaszewski Profilaktyka uzależnień? Co to jest profilaktyka? Profilaktyka to zapobieganie problemom zanim one wystąpią Dlatego, profilaktyka ma

Bardziej szczegółowo

Opracowała: a: mgr Agata Grochowiecka

Opracowała: a: mgr Agata Grochowiecka Dorosłym być Opracowała: a: mgr Agata Grochowiecka Prawda czy fałsz? Sprawdź swoją wiedzę: 1. Ktoś,, kto ma silną wolę nigdy się nie uzaleŝni? 2. UzaleŜnienie to choroba, którą się leczy w specjalnych

Bardziej szczegółowo

Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży. Elbląg, 27.10.2007

Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży. Elbląg, 27.10.2007 Przemoc seksualna w rodzinie zjawiskiem zagrożenia rozwoju dzieci i młodzieży Elbląg, 27.10.2007 . Rodzice są dla dziecka najbliższymi osobami. To oni powołują je na świat i mają dbać o zapewnienie mu

Bardziej szczegółowo

ALKOHOLIZM NA CZYM POLEGA ALKOHOLIZM?

ALKOHOLIZM NA CZYM POLEGA ALKOHOLIZM? ALKOHOLIZM NA CZYM POLEGA ALKOHOLIZM? Termin "alkoholizm" odnosi się do choroby zwanej także zespołem uzależnienia od alkoholu. Jest to najcięższe stadium grupy problemów alkoholowych, do której należą

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAJĘĆ PROFILAKTYCZNYCH. Nie tak, jak u zbójców - dzieci Króla. program opracowany na podstawie książki Urszuli Marc pt. Nie tak, jak u zbójców

PROGRAM ZAJĘĆ PROFILAKTYCZNYCH. Nie tak, jak u zbójców - dzieci Króla. program opracowany na podstawie książki Urszuli Marc pt. Nie tak, jak u zbójców PROGRAM ZAJĘĆ PROFILAKTYCZNYCH Nie tak, jak u zbójców - dzieci Króla program opracowany na podstawie książki Urszuli Marc pt. Nie tak, jak u zbójców ZAJĘCIA I: Zbójecki chłopiec CELE: Nawiązanie kontaktu,

Bardziej szczegółowo

W ramach pierwszego projektu zapraszamy na konferencję, poświęconą chorobie alkoholowej. Udział w konferencji jest bezpłatny!

W ramach pierwszego projektu zapraszamy na konferencję, poświęconą chorobie alkoholowej. Udział w konferencji jest bezpłatny! I.Miło nam poinformować mieszkańców dzielnicy, że nasze Stowarzyszenie otrzymało dofinansowanie do realizacji dwóch projektów: 100 Lat Aktywności i Wrota Domu Sąsiedzkiego w Osowej. Obydwa projekty są

Bardziej szczegółowo

Przemoc psychiczna wobec dzieci w sytuacjach okołorozwodowych. Bydgoszcz 08.10.2015r.

Przemoc psychiczna wobec dzieci w sytuacjach okołorozwodowych. Bydgoszcz 08.10.2015r. Przemoc psychiczna wobec dzieci w sytuacjach okołorozwodowych Bydgoszcz 08.10.2015r. Przemoc psychiczna Przemoc psychiczna to przewlekła, niefizyczna interakcja między dzieckiem i opiekunem, obejmująca

Bardziej szczegółowo

w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2011 rok

w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2011 rok Uchwała Nr VI/32/11 Rady Gminy Dąbrowa z dnia 17 marca 2011 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii dla Gminy Dąbrowa na 2011 rok Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XII/78/2008. RADY GMINY CZERNIKOWO z dnia 03 marca 2008 roku

UCHWAŁA NR XII/78/2008. RADY GMINY CZERNIKOWO z dnia 03 marca 2008 roku UCHWAŁA NR XII/78/2008 RADY GMINY CZERNIKOWO z dnia 03 marca 2008 roku w sprawie gminnego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych w gminie Czernikowo Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt

Bardziej szczegółowo

Łatwiej pomóc innym niż sobie

Łatwiej pomóc innym niż sobie Łatwiej pomóc innym niż sobie Spośród wszystkich chorób nowotwory wywierają najsilniejszy wpływ na psychikę człowieka. Fazy przeżywania, adaptacji do choroby, ich kolejność i intensywność zależy od wielu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI

PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI PROGRAM SZKOLENIA: PSYCHOSPOŁECZNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU DZIECI I MŁODZIEZY Tematy szkolenia PSYCHOLOGIA ROZWOJOWA, KSZTAŁTOWANIE SIĘ OSOBOWOŚCI Wykład 2 godz. - Podejście do rozwoju psychicznego w kontekście

Bardziej szczegółowo

Spis Treści 7. Leczenie uzależnień 8.Podsumowanie

Spis Treści 7. Leczenie uzależnień 8.Podsumowanie STOP UZALEŻNIENIOM Spis Treści 1. Uzależnienie 2.Alkoholizm 3. Nikotynizm 4.Uzależnienie od Komputera i Internetu 5.Narkomania 6.Uzależnienie od Dopalaczy 7.Leczenie uzależnień 8.Podsumowanie Uzależnienie

Bardziej szczegółowo

Wiesław Krupa Alkoholizm jako przyczyna nieważności małżeństwa. Ius Matrimoniale 1 (67), 133-136

Wiesław Krupa Alkoholizm jako przyczyna nieważności małżeństwa. Ius Matrimoniale 1 (67), 133-136 Wiesław Krupa Alkoholizm jako przyczyna nieważności małżeństwa Ius Matrimoniale 1 (67), 133-136 1996 A lkoholizm jako przyczyna niew ażności m ałżeństw a W prowadzonych przez sądy kościelne sprawach o

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POLSKICH NOBLISTÓW W CHALINIE Chalin, wrzesień 2012r. KONCEPCJA PROGRAMU Program przewidziany jest do realizacji dla klas I III oraz IV VI. Założenia

Bardziej szczegółowo

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy II ETAP AKTYWIZACJI MATERIAŁY DLA BENEFICJENTÓW/BENEFICJENTEK CO TO SĄ EMOCJE? EMOCJE

Bardziej szczegółowo

Obrzydliwe lecz prawdziwe... sami możecie wyrobić sobie zdanie.

Obrzydliwe lecz prawdziwe... sami możecie wyrobić sobie zdanie. Obrzydliwe lecz prawdziwe... sami możecie wyrobić sobie zdanie. Nikotyna związek chemiczny, który prowadzi do uzależnienia od papierosów w wysokich dawkach stanowi truciznę. Tytoń wypalany w dowolnej formie

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Punktu Pomocy Kryzysowej przy Miejsko Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Trzciance za rok 2013 976 porad 283 osoby

Sprawozdanie z działalności Punktu Pomocy Kryzysowej przy Miejsko Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Trzciance za rok 2013 976 porad 283 osoby Sprawozdanie z działalności Punktu Pomocy Kryzysowej przy Miejsko Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w Trzciance za rok 2013 Specjaliści terapii uzależnień i współuzależnienia zatrudnieni w Punkcie Pomocy

Bardziej szczegółowo

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h

Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h. Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny 58 h S t r o n a 1 Studiium Psychoterapiiii Uzalleżniień Harmonogram szkolleniia edycjja 2013/2014 II SEMESTR Zjazd I sesja wyjazdowa trening interpersonalny 57 h Zjazd II sesja wyjazdowa trening intrapsychiczny

Bardziej szczegółowo

PROJEKT SOCJALNY UZALEŻNIENIOM. Realizatorzy: Anna Osiewicz Aleksandra Zaborska Joanna Krzemińska Alicja Kowalska Joanna Trytek

PROJEKT SOCJALNY UZALEŻNIENIOM. Realizatorzy: Anna Osiewicz Aleksandra Zaborska Joanna Krzemińska Alicja Kowalska Joanna Trytek PROJEKT SOCJALNY UZALEŻNIENIOM Realizatorzy: Anna Osiewicz Aleksandra Zaborska Joanna Krzemińska Alicja Kowalska Joanna Trytek 1. Opis problemu Rodzina winna zaspokajać potrzeby fizjologiczne jak i psychologiczne

Bardziej szczegółowo

WIOSENNA SESJA SZKOLNA

WIOSENNA SESJA SZKOLNA WIOSENNA SESJA SZKOLNA poświęcona profilaktyce uzależnień Temat sesji: ALKOHOL WROGIEM CZŁOWIEKA I RODZINY Termin sesji: 20 kwietnia 2006, godz. 10 : 45-11 :30 część I przerwa godz. 11: 40-12 : 25 część

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 19 W ŚWIĘTOCHŁOWICACH

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 19 W ŚWIĘTOCHŁOWICACH SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 19 W ŚWIĘTOCHŁOWICACH Nie musimy dokonywać wielkich rzeczy, możemy poprzestać na małych uczynkach, ale spełnionych z wielką miłością. Matka Teresa z Kalkuty

Bardziej szczegółowo

Narzędzie pracy socjalnej nr 16 Wywiad z osobą współuzależnioną 1 Przeznaczenie narzędzia:

Narzędzie pracy socjalnej nr 16 Wywiad z osobą współuzależnioną 1 Przeznaczenie narzędzia: Narzędzie pracy socjalnej nr 16 Wywiad z osobą współuzależnioną 1 Przeznaczenie narzędzia: Etap I (1b) Ocena / Diagnoza (Pogłębienie wiedzy o sytuacji związanej z problemem osoby/ rodziny) Zastosowanie

Bardziej szczegółowo

U C H W A Ł A Nr 19/III/2006 Rady Gminy Grudusk z dnia 28 grudnia 2006 roku

U C H W A Ł A Nr 19/III/2006 Rady Gminy Grudusk z dnia 28 grudnia 2006 roku U C H W A Ł A Nr 19/III/2006 Rady Gminy Grudusk z dnia 28 grudnia 2006 roku w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Narkomanii dla Gminy Grudusk na

Bardziej szczegółowo

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ

Żałoba i strata. Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba i strata Paulina Wróbel Instytut Psychologii UJ Żałoba Proces psychologicznej, społecznej i somatycznej reakcji, będącej odpowiedzią na utratę i jej konsekwencje. Spełnia prawie wszystkie kryteria

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Gminie Sobolew w roku 2014

Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Gminie Sobolew w roku 2014 Załącznik do uchwały nr XXVIII/228/2014 Rady Gminy w Sobolewie z dnia 6 marca 2014 r. Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Gminie Sobolew w roku 2014 ROZDZIAŁ I WPROWADZENIE Do

Bardziej szczegółowo

Toksyczni ludzie. Jak z nimi współpracować.

Toksyczni ludzie. Jak z nimi współpracować. Toksyczni ludzie. Jak z nimi współpracować. Autor: Roy H. Lubit Jak radzić sobie z trudnymi przełożonymi? Skąd u szefów biorą się potrzeba kontroli i mania prześladowcza? Co robić, gdy szef nie rozumie

Bardziej szczegółowo

EKSPERTYZA ALKOHOLOGICZNA

EKSPERTYZA ALKOHOLOGICZNA EKSPERTYZA ALKOHOLOGICZNA Dariusz Zuba Instytut Ekspertyz Sądowych im. Prof. dra J. Sehna w Krakowie Prawo o ruchu drogowym Ustawa z dnia 20.06.1997 r. (Dz. U. Nr 98, poz. 602) Prawo o ruchu drogowym Ustawa

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI im. gen. DEZYDEREGO CHŁAPOWSKIEGO W BOJANOWIE. PODSTAWY PRAWNE SZKOLNEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI Podstawę do szkolnego programu profilaktyki stanowią następujące akty prawne:

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr7 im. Jana Pawła II w Oleśnicy Program adaptacyjny dla uczniów klas czwartych Uczę się z radością

Szkoła Podstawowa nr7 im. Jana Pawła II w Oleśnicy Program adaptacyjny dla uczniów klas czwartych Uczę się z radością Szkoła Podstawowa nr7 im. Jana Pawła II w Oleśnicy Program adaptacyjny dla uczniów klas czwartych Uczę się z radością Opracował zespół wychowawców klas IV-VI 1. Idea i założenia teoretyczne programu Sytuacja

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ ŻEGLUGI ŚRÓDLĄDOWEJ IM. KMDR. B. ROMANOWSKIEGO W NAKLE NAD NOTECIĄ

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ ŻEGLUGI ŚRÓDLĄDOWEJ IM. KMDR. B. ROMANOWSKIEGO W NAKLE NAD NOTECIĄ SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ ŻEGLUGI ŚRÓDLĄDOWEJ IM. KMDR. B. ROMANOWSKIEGO W NAKLE NAD NOTECIĄ PODSTAWA PRAWNA Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi z dnia 26.10.1982r.

Bardziej szczegółowo

266 milionów dorosłych Europejczyków pije średnio dziennie alkohol w ilości nieprzekraczającej 20g (kobiety) lub 40g (mężczyźni), Ponad 58 milionów

266 milionów dorosłych Europejczyków pije średnio dziennie alkohol w ilości nieprzekraczającej 20g (kobiety) lub 40g (mężczyźni), Ponad 58 milionów 266 milionów dorosłych Europejczyków pije średnio dziennie alkohol w ilości nieprzekraczającej 20g (kobiety) lub 40g (mężczyźni), Ponad 58 milionów dorosłych (15 %) przekracza ten poziom; 20 milionów (6

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA

BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA Opracowanie Jolanta Malanowska Powiatowy Ośrodek Edukacji w Środzie Śląskiej BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA JAKOŚĆ I EFEKTYWNOŚĆ NAUCZANIA Sposób i rodzaj podejmowanych w szkole działań wychowawczych. Klimat

Bardziej szczegółowo

Porcja standardowa alkoholu

Porcja standardowa alkoholu Porcja standardowa alkoholu Porcja standardowa to 10 gramów czystego alkoholu etylowego czyli: 200 ml piwa o zaw.alk. 5% 100 ml wina o zaw.alk. 10% 25 ml wódki o zaw.alk. 40% Czas usuwania z organizmu

Bardziej szczegółowo

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych.

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jest interpersonalnym systemem stosunków wewnątrz grupowych lub systemem społecznym. Te stosunki tworzone są przez więzi społeczne i emocjonalne.

Bardziej szczegółowo

DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK. Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn

DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK. Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn DEPRESJA ASPEKT PSYCHOTERAPEUTYCZNY MGR EWA KOZIATEK Członek Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego WZLP Olsztyn PSYCHOTERAPIA Wywodzi się z greckich określeń: psyche (dusza)

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ NR 10 2014-2015. Opracowała: Maria Sobocińska

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ NR 10 2014-2015. Opracowała: Maria Sobocińska SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ NR 10 2014-2015 Opracowała: Maria Sobocińska Spis treści WSTĘP... 3 PODSTAWY PRAWNE... 3 CELE EDUKACYJNE... 3 FORMY REALIZACJI PROGRAMU... 4 TREŚCI NAUCZANIA...

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyki Gimnazjum Nr 2 w Ciechanowie do realizacji w latach 2012/2015

Program profilaktyki Gimnazjum Nr 2 w Ciechanowie do realizacji w latach 2012/2015 Program profilaktyki Gimnazjum Nr 2 w Ciechanowie do realizacji w latach 2012/2015 Działania profilaktyczne to te, które stwarzają człowiekowi okazję do aktywnego uczestnictwa w gromadzeniu doświadczeń

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ROZUMIEM SIEBIE POMAGAM INNYM

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ROZUMIEM SIEBIE POMAGAM INNYM SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ROZUMIEM SIEBIE POMAGAM INNYM Rok szkolny: 2015/2016 PROMOWANIE ZDROWIA 1. ZDROWE ODŻYWIANIE Wymienia zasady zdrowego odżywiania i stosuje je w życiu codziennym; Wyróżnia zdrowe

Bardziej szczegółowo

Materiał dla uczniów nr 1.1. Konsekwencje somatyczne zażywania środków psychoaktywnych (tabelka do wypełnienia).

Materiał dla uczniów nr 1.1. Konsekwencje somatyczne zażywania środków psychoaktywnych (tabelka do wypełnienia). Materiał dla uczniów nr 1.1. Konsekwencje somatyczne zażywania środków psychoaktywnych (tabelka do wypełnienia). Konsekwencje SOMATYCZNE Materiał dla uczniów nr 1.2. Konsekwencje psychiczne zażywania środków

Bardziej szczegółowo

GMINNYM PROGRAMEM PRZECIWDZIAŁANIA UZALEŻNIENIOM

GMINNYM PROGRAMEM PRZECIWDZIAŁANIA UZALEŻNIENIOM Załącznik do uchwały nr.../2012 Rady Miejskiej w Przemyślu z dnia... 2012r. GMINNY PROGRAM PROFILAKTYKI i ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH oraz PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII zwanym w dalszej części GMINNYM

Bardziej szczegółowo

Ludzie młodzi zmagają się z brakiem poczucia wartości i atrakcyjności. Często czują się nielubiane, nieszanowane, gorsze od innych.

Ludzie młodzi zmagają się z brakiem poczucia wartości i atrakcyjności. Często czują się nielubiane, nieszanowane, gorsze od innych. Ludzie młodzi zmagają się z brakiem poczucia wartości i atrakcyjności. Często czują się nielubiane, nieszanowane, gorsze od innych. Dotyka ich poczucie, że nie pasują do świata. Zamartwiają się czymś,

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyczny realizowany w Chrześcijańskiej Szkole Podstawowej Salomon na lata 2015 2018

Program Profilaktyczny realizowany w Chrześcijańskiej Szkole Podstawowej Salomon na lata 2015 2018 Program Profilaktyczny realizowany w Chrześcijańskiej Szkole Podstawowej Salomon na lata 2015 2018 Program wychowawczo - profilaktyczny "Spójrz Inaczej" to zbiór scenariuszy zajęć do systematycznej pracy

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ NR 67 PROGRAM SZKOLNEJ PROFILAKTYKI Na rok szkolny 2015/2016

ZESPÓŁ SZKÓŁ NR 67 PROGRAM SZKOLNEJ PROFILAKTYKI Na rok szkolny 2015/2016 ZESPÓŁ SZKÓŁ NR 67 PROGRAM SZKOLNEJ PROFILAKTYKI Na rok szkolny 2015/2016 Program szkolnej profilaktyki uzupełnia program wychowawczy szkoły, odpowiadając na problemy oraz zagrożenia pojawiające się w

Bardziej szczegółowo

OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ

OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ Rok szkolny 2013/2014 Pracownia SENSOS przeprowadza ambitne i bezpieczne programy szkoleniowe dla dziec i i młodzieży. Program każdego warsztatu jest dostosowany

Bardziej szczegółowo

Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych

Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych Zachowania autodestrukcyjne Autoagresja działania mające na celu spowodowanie u siebie psychicznej albo fizycznej szkody Autoagresja bywa elementem takich

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr IV/35/2015 Rady Gminy Pokój z dnia 5 lutego 2015 r.

Uchwała Nr IV/35/2015 Rady Gminy Pokój z dnia 5 lutego 2015 r. Uchwała Nr IV/35/2015 Rady Gminy Pokój z dnia 5 lutego 2015 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na 2015 rok Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny. Znajdź rozwiązanie-nie pij

Program profilaktyczny. Znajdź rozwiązanie-nie pij Program profilaktyczny Znajdź rozwiązanie-nie pij Dla uczniów klas trzecich Gimnazjum nr 1 w Myślenicach 2011/2012 SPIS TRESCI 1. Podstawa prawna programu... 2. Założenia Programu i określenie problemu

Bardziej szczegółowo

Wybrane programy profilaktyczne

Wybrane programy profilaktyczne Wybrane programy profilaktyczne PRZYJACIELE ZIPPIEGO Charakterystyka programu Polska Adaptacja programu Partnership for Children. Pierwsze wdrożenie przez Ośrodek Rozwoju Edukacji. Koordynator, szkolenia

Bardziej szczegółowo

Prawo pracy & Treningi SZOK KULTUROWY I STRATEGIE AKULTURYZACJI

Prawo pracy & Treningi SZOK KULTUROWY I STRATEGIE AKULTURYZACJI Prawo pracy & Treningi SZOK KULTUROWY I STRATEGIE AKULTURYZACJI Zmieniaj opinie, bądź jednak wierny swoim zasadom; zmieniaj liście, ale swoje korzenie pozostaw nienaruszone. Victor Hugo Kulturajakogóralodowa

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE na lata 2011-2013

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE na lata 2011-2013 Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr IV/14/11 Rady Gminy Turek z dnia 23 lutego 2011 r. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE na lata 2011-2013 WSTĘP Rodzina jest podstawową i niezastąpioną grupą,

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXIV/107/2012 RADY GMINY ZBÓJNO. z dnia 14 grudnia 2012 r.

UCHWAŁA NR XXIV/107/2012 RADY GMINY ZBÓJNO. z dnia 14 grudnia 2012 r. UCHWAŁA NR XXIV/107/2012 RADY GMINY ZBÓJNO w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2013. Na podstawie art. 18 ust.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 4 W RAWICZU

PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 4 W RAWICZU PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 4 W RAWICZU Główne cele Programu Profilaktyki Szkoły Podstawowej nr 4 - kształtowanie postaw promujących zdrowy tryb życia - wdrażanie do dbałości o własne prawa

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr7 im. Jana Pawła II w Oleśnicy Program adaptacyjny dla grup przedszkolnych i klas pierwszych Jestem wesołym uczniem

Szkoła Podstawowa nr7 im. Jana Pawła II w Oleśnicy Program adaptacyjny dla grup przedszkolnych i klas pierwszych Jestem wesołym uczniem Szkoła Podstawowa nr7 im. Jana Pawła II w Oleśnicy Program adaptacyjny dla grup przedszkolnych i klas pierwszych Jestem wesołym uczniem Opracował zespół wychowawców klas 0-III 1. Idea i założenia teoretyczne

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii. w Gminie Grabica na 2012 r.

Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii. w Gminie Grabica na 2012 r. P R O J E K T Załącznik do Uchwały Nr / /2011 Rady Gminy Grabica z dnia... r. Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii I. Wprowadzenie w Gminie

Bardziej szczegółowo

STANOWISKO RADY NACZELNEJ W SPRAWIE PRZESTRZEGANIA 10 PUNKTU PRAWA HARCERSKIEGO (WYCHOWANIE DO CZYSTOŚCI I ABSTYNENCJI)

STANOWISKO RADY NACZELNEJ W SPRAWIE PRZESTRZEGANIA 10 PUNKTU PRAWA HARCERSKIEGO (WYCHOWANIE DO CZYSTOŚCI I ABSTYNENCJI) STANOWISKO RADY NACZELNEJ W SPRAWIE PRZESTRZEGANIA 10 PUNKTU PRAWA HARCERSKIEGO (WYCHOWANIE DO CZYSTOŚCI I ABSTYNENCJI) Uwzględniając realia, w których obecnie żyjemy w kontekście naszych statutowych celów

Bardziej szczegółowo

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015

Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Załącznik nr 1 do Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego Powiatu Kieleckiego na lata 2012-2015 Priorytety promocji zdrowia psychicznego dla Powiatu Kieleckiego na lata 2012 2015 Na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji.

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Uzależnienia Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Termin uzależnienie jest stosowany głównie dla osób, które nadużywają narkotyków, alkoholu i papierosów. Używki Wszystkie używki stanowią

Bardziej szczegółowo

Najczęstszą przyczyną sięgania przez. dziecko po papierosa, alkohol lub. narkotyk jest: przykład osoby z bliskiego otoczenia,

Najczęstszą przyczyną sięgania przez. dziecko po papierosa, alkohol lub. narkotyk jest: przykład osoby z bliskiego otoczenia, Najczęstszą przyczyną sięgania przez dziecko po papierosa, alkohol lub narkotyk jest: przykład osoby z bliskiego otoczenia, łatwość dostępu do uŝywek, trudności w nauce i niska samoocena, brak zadawalających

Bardziej szczegółowo

Sprawcy i ofiary. Psychodynamika rozszczepienia sprawca-ofiara. Warszawa 13 lipca 2012. www.franz-ruppert.de

Sprawcy i ofiary. Psychodynamika rozszczepienia sprawca-ofiara. Warszawa 13 lipca 2012. www.franz-ruppert.de Sprawcy i ofiary Psychodynamika rozszczepienia sprawca-ofiara Warszawa 13 lipca 2012 Tłumaczenie z oryginału niemieckiego: Zenon Mazurczak www.franz-ruppert.de (c) Prof. Dr. Franz Ruppert 1 Sprawca i ofiara

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Gminie Kiełczygłów w 2009 r.

Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Gminie Kiełczygłów w 2009 r. Załącznik do Uchwały Nr XIX/110/2009 z dnia 26 marca 2009r. Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Gminie Kiełczygłów w 2009 r. Podstawowym celem programu jest: 1. 1. Prowadzenie

Bardziej szczegółowo

Kryzys to. doświadczenie przeżywane w skrajnie urazowej sytuacji. stan frustracji i dezorganizacji ważnych celów życiowych

Kryzys to. doświadczenie przeżywane w skrajnie urazowej sytuacji. stan frustracji i dezorganizacji ważnych celów życiowych U W G K R Y Y S Kryzys jest przejściowym stanem nierównowagi wewnętrznej wymagającym istotnych rozstrzygnięć i zmian życiowych, wywołanym przez krytyczne zdarzenia czy wydarzenia życiowe Kryzys to doświadczenie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNEJ

PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNEJ PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNEJ OBSZAR : PROFILAKTYKA PROZDROWOTNA Lp. Zadania Forma realizacji Realizator Koordynator Termin I REALIZOWANIE USTAWY 0 WYCHOWANIU W TRZEŹWOŚCI I PRZECIWDZIAŁANIU ALKOHOLIZMOWI:

Bardziej szczegółowo

Bajka o Czerwonym Kapturku

Bajka o Czerwonym Kapturku Bajka o Czerwonym Kapturku Wprowadzenie dla nauczyciela: Według statystyk małopolskiej policji, na terenie naszego województwa w roku 2012 doszło do 3901 wypadków i 25801 kolizji, w których śmierć poniosło

Bardziej szczegółowo

HARMONOGRAM REALIZACJI

HARMONOGRAM REALIZACJI Załącznik Nr 2 do GPPU na 2016 r. HARMONOGRAM REALIZACJI GMINNEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI I ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH ORAZ PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII NA ROK 2016 Nazwa zadania Lp. zgodnie z art.

Bardziej szczegółowo

Opis realizowanych działań Realizator Wskaźniki Kwota. 1. Program profilaktyczny Debata

Opis realizowanych działań Realizator Wskaźniki Kwota. 1. Program profilaktyczny Debata Poniższa informacja zawiera opis działań realizowanych w tarnowskich szkołach w ramach Gminnego Programu Profilaktyki, Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Przeciwdziałania Narkomanii dla Miasta Tarnowa

Bardziej szczegółowo

Narzędzie pracy socjalnej nr 15 Wywiad z osobą uzależnioną od alkoholu 1 Przeznaczenie narzędzia:

Narzędzie pracy socjalnej nr 15 Wywiad z osobą uzależnioną od alkoholu 1 Przeznaczenie narzędzia: Narzędzie pracy socjalnej nr 15 Wywiad z osobą uzależnioną od alkoholu 1 Przeznaczenie narzędzia: Etap I (1b) Ocena / Diagnoza (Pogłębienie wiedzy o sytuacji związanej z problemem osoby/ rodziny) Zastosowanie

Bardziej szczegółowo

PRYWATNA SZKOŁA PODSTAWOWA MORSKA KRAINA W KOŁOBRZEGU. SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI na lata 2013 2019

PRYWATNA SZKOŁA PODSTAWOWA MORSKA KRAINA W KOŁOBRZEGU. SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI na lata 2013 2019 PRYWATNA SZKOŁA PODSTAWOWA MORSKA KRAINA W KOŁOBRZEGU SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI na lata 2013 2019 Profilaktykę należy rozumieć jako działania stwarzające człowiekowi okazję aktywnego gromadzenia różnych

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyki dla uczniów klas I-IV technikum oraz I-III zawodowej

Program profilaktyki dla uczniów klas I-IV technikum oraz I-III zawodowej ZESPÓŁ SZKÓŁ im J. i W. ZAMOYSKICH W ROKIETNICY Program profilaktyki dla uczniów klas I-IV technikum oraz I-III zawodowej Umysł jest jak spadochron. Nie działa kiedy nie jest otwarty Frank Zappa Opracowanie:

Bardziej szczegółowo

Dyżur psychologa w postaci udzielania porad psychologicznych:

Dyżur psychologa w postaci udzielania porad psychologicznych: W ramach niniejszego projektu oferujemy: poradnictwo psychologiczne poradnictwo prawne telefon zaufania - 32 426 00 33 wew. 11 program psychoedukacyjny dla rodziców i opiekunów prawnych,,szkoła dla rodziców

Bardziej szczegółowo

Program wychowawczy Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Żorach ZAGROŻENIOM. Autorzy programu: mgr Renata Gibas, mgr Barbara Suska

Program wychowawczy Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Żorach ZAGROŻENIOM. Autorzy programu: mgr Renata Gibas, mgr Barbara Suska Program wychowawczy Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Żorach ZAGROŻENIOM Autorzy programu: mgr Renata Gibas, mgr Barbara Suska Wstęp Wychodząc na przeciw potrzebom wynikającym z obserwacji, rozmów i analizy

Bardziej szczegółowo

Przyjaciele Zippiego

Przyjaciele Zippiego Międzynarodowy program promocji zdrowia psychicznego dzieci Trener programu: Bogumiła Ogrodowczyk nauczyciel konsultant MSCDN Wydział w Płocku Realizowany jest w 28 państwach świata, na różnych kontynentach,

Bardziej szczegółowo

Rozwój emocjonalny i społeczny. Paula Ulrych Beata Tokarewicz

Rozwój emocjonalny i społeczny. Paula Ulrych Beata Tokarewicz Rozwój emocjonalny i społeczny w okresie dorastania Paula Ulrych Beata Tokarewicz Ogólna charakterystyka 11/12 19 lat Szeroka skala przemian, kształtowanie charakteru, próba ról Nie każdy przechodzi kryzys

Bardziej szczegółowo

Wykonanie uchwały powierza się Burmistrzowi Otmuchowa. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia.

Wykonanie uchwały powierza się Burmistrzowi Otmuchowa. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Uchwała Nr XXXIII/253/2013 Rady Miejskiej w Otmuchowie z dnia 28 października 2013 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych dla Gminy Otmuchów na rok

Bardziej szczegółowo

Nazwy zadań ujęte w Miejskim Programie Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Miejskim Programie Przeciwdziałania Narkomanii

Nazwy zadań ujęte w Miejskim Programie Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Miejskim Programie Przeciwdziałania Narkomanii Załącznik do Zarządzenia nr 22/2014 Prezydenta Miasta Zamość z dnia 17 stycznia 2014 r. Zasady finansowania realizacji zadań ujętych w Miejskim Programie Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ W ZRĘBICACH. w roku szkolnym 2014/2015

PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ W ZRĘBICACH. w roku szkolnym 2014/2015 PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ W ZRĘBICACH w roku szkolnym 2014/2015 Celem nadrzędnym profilaktyki w naszej szkole jest zapobieganie zachowaniom ryzykownym, pomoc w radzeniu sobie z trudnościami występującymi

Bardziej szczegółowo

PEDAGOGIZACJA RODZICÓW

PEDAGOGIZACJA RODZICÓW PEDAGOGIZACJA RODZICÓW TEMATYKA: OPIEKA I DBANIE O BEZPIECZEŃSTWO DZIECI PRAWA I OBOWIĄZKI RODZICÓW ALKOHOLIZM WŚRÓD DZIECI I MŁODZIEŻY. WPŁYW RODZINY NA ROZWÓJ DZIECKA Przekazanie praktycznych informacji

Bardziej szczegółowo

w Legnicy Sprawozdanie z działalności Ośrodka Interwencji Kryzysowej przy Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w Legnicy za 2013 rok

w Legnicy Sprawozdanie z działalności Ośrodka Interwencji Kryzysowej przy Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w Legnicy za 2013 rok Ośrodek Interwencji Kryzysowej w Legnicy Sprawozdanie z działalności Ośrodka Interwencji Kryzysowej przy Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w Legnicy za 2013 rok Legnica, styczeń 2014 r. SEKRETARIAT (076)

Bardziej szczegółowo

Projekt pt.: Nauczyciel przedmiotów zawodowych współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt pt.: Nauczyciel przedmiotów zawodowych współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Zajęcia realizowane w ramach projektu współfinansowanego ze środków Unii nr WND- POKL.03.03.02-00-022/08 pt. Nauczyciel przedmiotów zawodowych, w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, Priorytet

Bardziej szczegółowo

2. Profilaktyka selektywna II stopnia - działania adresowane do dzieci i młodzieży z grup zwiększonego ryzyka

2. Profilaktyka selektywna II stopnia - działania adresowane do dzieci i młodzieży z grup zwiększonego ryzyka Współdziałanie pedagogów szkolnych, nauczycieli i wychowawców oraz rodziców w przeciwdziałaniu powstawania czynników depresjogennych w szkole, otoczeniu szkoły, domach rodzinnych I Poziomy profilaktyki

Bardziej szczegółowo

Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK. w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności

Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK. w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności Wydawnictwo WAM Kraków 2009 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 5 ROZDZIAŁ I ROZWÓJ SEKSUALNY W OKRESIE DZIECIŃSTWA

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

Grupa wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie

Grupa wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie MIEJSKI OŚRODEK POMOCY RODZINIE W GRUDZIĄDZU Dział Wspierania Rodziny i Interwencji Kryzysowej Zespół ds. interwencji kryzysowej i poradnictwa specjalistycznego Grupa wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ TECHNICZNYCH. w Częstochowie

PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ TECHNICZNYCH. w Częstochowie PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ TECHNICZNYCH w Częstochowie Rok szkolny 2010/2011 Opracowanie szkolnego programu profilaktyki wynika z: - diagnozy stanu zagrożenia uczniów zjawiskami przestępczości,

Bardziej szczegółowo