Redakcja naukowa. Olga Pankiv Wojciech Duranowski. Przedsiębiorczość społeczna a praca socjalna

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Redakcja naukowa. Olga Pankiv Wojciech Duranowski. Przedsiębiorczość społeczna a praca socjalna"

Transkrypt

1 16 Redakcja naukowa Olga Pankiv Wojciech Duranowski Przedsiębiorczość społeczna a praca socjalna

2

3 Nowa Praca Socjalna Redakcja naukowa: Olga Pankiv Wojciech Duranowski Przedsiębiorczość społeczna a praca socjalna Warszawa 2014

4 Autorzy: Tomasz Barszczewski Wojciech Duranowski Magdalena Omen Olga Pankiv Agnieszka Rymsza Wydawca: Centrum Rozwoju Zasobów Ludzkich Aleje Jerozolimskie 65/79, Warszawa Tel.: Faks: Opracowanie merytoryczne, druk i dystrybucja serii publikacji na zlecenie CRZL: WYG International Sp. z o.o. ISBN (seria) (16) Skład: AgrafKa Sp. z o.o. Publikacja bezpłatna Nakład: 3000 egzemplarzy Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.

5 Słowo wstępne Oddajemy do rąk Czytelników serię publikacji będących efektem pracy ekspertów i specjalistów z zakresu polityki społecznej, w szczególności pomocy społecznej. Celem niniejszej serii było przybliżenie najważniejszego dorobku teoretycznego i praktycznego państw Europy Zachodniej i USA w zakresie nowatorskich koncepcji i metod prowadzenia pracy socjalnej. Chodziło o przybliżenie nie tylko rozwiązań i teorii zupełnie nowych także w tamtych krajach, ale także i takich, które już zdążyły okrzepnąć i były poddawane wielostronnym ocenom, choć w naszym kraju wiele z nich wciąż pozostaje nieznanymi lub niedocenianymi. Część publikacji dotyczy nowych rozwiązań, co prawda już funkcjonujących w naszych realiach, jednak często realizowanych jedynie w ramach pojedynczych projektów, wartych jednak szerszego upowszechniania, adoptowania i testowania w polskich warunkach. Przykładem może tu być chociażby tworzenie sieci franszyzy społecznej czy asystentury dostępnej w różnych sferach życia osób z niepełnosprawnością. Adresatami opracowań są przede wszystkim praktycy, działający w jednostkach pomocy społecznej i realizujący jej ustawowe cele. Szczególnie ważnymi odbiorcami są pracownicy socjalni, których chcemy wyposażyć w nowe informacje oraz dostarczyć im wiedzy, która może zaowocować nowymi przedsięwzięciami, podejmowanymi przez nich w społecznościach lokalnych. Pracownicy socjalni w naszym kraju są bowiem grupą zawodową, której powierzono w ostatnich latach wiele zadań z zakresu pomocy społecznej, nie zawsze jednak wyposażając ich w odpowiednie i niezbędne do ich realizacji instrumenty. Najważniejszym zadaniem pracowników socjalnych jest wsparcie słabszych grup społecznych w pokonywaniu ich problemów: w wychodzeniu z ubóstwa, izolacji społecznej i nieporadności życiowej. Od sposobu zdefiniowania problemu, z którym boryka się człowiek adresat przedsięwzięć podejmowanych w sferze pracy socjalnej, przyjętej wobec niego postawy (paternalistycznej bądź partnerskiej), dostrzegania całego kontekstu sytuacyjnego, często wiele zależy. Pracownik socjalny może w swojej pracy pełnić wiele ról - być coachem, doradcą, brokerem, pośrednikiem, mediatorem, negocjatorem bądź inicjatorem aktywności lokalnej. Aby unikać zrutynizowanego działania 3

6 i jednocześnie zwiększać kompetencje zawodowe pracowników socjalnych potrzebna jest szeroka wiedza w zakresie różnorodności metod ich pracy, obowiązujących standardów, znaczenia tworzenia sieci wsparcia koleżeńskiego, eksperckiego, superwizyjnego - zarówno nieformalnego, jak i ujętego w zasady współpracy, które można i należy wypracowywać lokalnie, także z reprezentantami innych instytucji. W jaki sposób pracownicy instytucji pomocy społecznej mogą zatem towarzyszyć swoim klientom, beneficjentom, podopiecznym? Jak mogą wspomagać proces ich powrotu do życia w rodzinie i społeczeństwie, nauczyć dbania o istotne relacje międzyludzkie, odpowiedzialności za własny los, pokonywania lęków związanych z podejmowaniem nowych zobowiązań, wskazywać drogi wyjścia z sytuacji kryzysowych? Która z ról, w danym czasie, będzie najodpowiedniejsza w tym konkretnym, indywidualnym przypadku? Ufamy, że na te i wiele innych pytań, pracownicy znajdą odpowiedzi w przekazanych im publikacjach. W polityce społecznej, w tym pomocy społecznej, coraz częściej zwraca się uwagę na efektywność i racjonalność podejmowanych działań. Zawsze zbyt mała ilość dostępnych środków finansowych w stosunku do zwiększającej się wciąż skali potrzeb, wymusza szukanie i podejmowanie prób implementowania na grunt społeczny rozwiązań wcześniej kojarzonych głównie z biznesem, pochodzących z teorii zarządzania. Od pracownika socjalnego wymaga się umiejętności menadżerskich, jego zadaniem jest zarządzanie przypadkiem, generowanie zmiany. Wymaga się od niego znajomości instrumentów nowego zarządzania publicznego oraz rozumienia uwarunkowań decydujących o skuteczności ich stosowania, prowadzących do wpisywania się na trwałe w pejzaż lokalnych partnerstw publiczno prywatnych. Opublikowane opracowania mogą być wreszcie użytecznym narzędziem dla innych aktorów polityki społecznej: polityków wyznaczających jej instytucjonalne ramy, naukowców i badaczy spierających się o zasadność przyjmowania za obowiązujące takich, a nie innych paradygmatów, wyznaczających cele i sposoby ich realizacji, a także samych uczestników życia społecznego. Nie chodzi o to, aby działać na rzecz osób i grupy, czy wobec jakichś problemów, lecz z osobami i grupami, będącymi często niewykorzystanym potencjałem dla samych siebie i swoich środowisk. Przedstawiana Państwu Nowa Praca Socjalna ma szansę stać się źródłem inspiracji dla przedstawicieli wielu środowisk zaangażowanych w realizację zadań z zakresu pomocy społecznej. Zachęcam do lektury. dr hab. Olga Kowalczyk prof. UE Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu 4

7 Od Rady Redakcyjnej Przedstawiamy Państwu ważną serię wydawniczą, która została zatytułowana jako Nowa Praca Socjalna wskazując na jej innowacyjny, często nowatorski charakter. Seria składa się z trzydziestu publikacji dwudziestu przygotowanych przez wybitnych polskich ekspertów i praktyków, zajmujących się zagadnieniami pomocy społecznej i pracy socjalnej oraz dziesięciu, które zostały przetłumaczone z języka angielskiego i ukazują aktualny dyskurs międzynarodowy w omawianej problematyce. Celem serii poświęconej nowym zagadnieniom lokalnej polityki społecznej, szczególnie w aspekcie systemu pomocy społecznej i pracy socjalnej, jest popularyzacja w Polsce nowych metod i instrumentów wsparcia społecznego oraz ukazanie aktualnych zagadnień instytucjonalno-organizacyjnych oraz prawnych, które kształtują ramy dla działań pracownika socjalnego i środowiskowego. Treść publikacji niewątpliwie wzbogaca istniejący w Polsce dorobek intelektualny, zarówno naukowy jak i praktyczny, który musi być jednak stale uzupełniany przez nowości płynące z naszych doświadczeń 25 lat transformacji, ale także z rozwiązań, które sprawdziły się w krajach o rozwiniętych systemach zabezpieczenia społecznego. Aby właściwie ocenić w jakim miejscu rozwoju pracy socjalnej, czy szerzej pomocy społecznej, jesteśmy w Polsce, musimy mieć punkty odniesienia w innych państwach, które funkcjonują w różnych modelach polityki społecznej. Wybór publikacji do druku miał charakter otwartego konkursu, do którego przystępowali eksperci z różnych środowisk akademickich oraz instytucji praktyki społecznej. Dziesięcioosobowa Rada Redakcyjna, składająca się z przedstawicieli nauki oraz instytucji pomocy społecznej, podczas swych posiedzeń oceniała merytoryczne uzasadnienie i cel pracy, strukturę książki oraz jej metodologię z bibliografią. Ważnym aspektem wyboru opracowań do publikacji była ich innowacyjność i nowatorskie podejście, chociaż nie oznacza to, że wszystkie książki prezentują tylko i wyłącznie nowe podejście do zagadnień pracy socjalnej. Siłą wsparcia społecznego jest także istniejąca tradycja i dorobek, który także docenialiśmy łącząc to co wartościowe z przeszłości z tym co 5

8 konieczne w przyszłości. Daje się to szczególnie zauważyć w niektórych publikacjach, które wskazują na istniejący współcześnie renesans sprawdzonych idei, rozwiązań i metod. Wszystkie publikacje wydane w ramach serii były recenzowane przez trzech niezależnych ekspertów specjalistów z zakresu polityki społecznej, pomocy społecznej i/lub pracy socjalnej. Recenzenci byli wybrani przez Radę Redakcyjną w procedurze konkursowej są to wybitni specjaliści z obszarów: nauki i praktyki, najczęściej dobrze znani w środowisku polityków społecznych. Nierzadko recenzje były bardzo wnikliwe i krytyczne, co skutkowało koniecznością dokonywania uzupełnień i poprawek. Kilka publikacji po recenzjach Rada Redakcyjna odrzuciła. Wydaje się, że istotną wartością całej serii jest to, że z jednej strony ukazuje ona teoretyczne i praktyczne wątki pracy socjalnej z konkretnym typem klienta lub społecznością lokalną; a z drugiej, że prezentuje szersze powiązania pracy socjalnej z takimi zagadnieniami jak przedsiębiorczość społeczna, nowe zarządzanie publiczne i governance czy wreszcie ukazuje swe silne związki z koncepcją empowerment. Ukazanie międzynarodowych doświadczeń w realizacji pracy socjalnej jest dodatkowym ładunkiem intelektualnym, który poszerza naszą wiedzę o rozwiązaniach w innych welfare states. Jako Rada Redakcyjna zachęcamy wszystkich pracowników systemu pomocy społecznej, w tym pracowników socjalnych, działaczy społecznych oraz decydentów do zapoznania się z treścią rekomendowanych przez nas i opublikowanych publikacji. Mamy nadzieję, że znajdziecie Państwo w części z nich inspirujące wątki teoretyczne i praktyczne, które przydadzą się Państwu w życiu zawodowym. Życzymy miłej lektury! dr hab. Mirosław Grewiński prof. WSP Przewodniczący Rady Redakcyjnej 6

9 Rada Redakcyjna: dr hab. Mirosław Grewiński, prof. WSP Przewodniczący Rady Redakcyjnej Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Janusza Korczaka w Warszawie dr Ewa Flaszyńska Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy Bielany m. st. Warszawy mgr Hanna Gumińska Starszy Specjalista Pracy Socjalnej, Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Słupsku dr hab. Jolanta Grotowska-Leder, prof. UŁ Wydział Ekonomiczno - Socjologiczny Uniwersytet Łódzki mgr Barbara Kamińska-Skowronek Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Tyszowcach prof. zw. dr hab. Janusz Kirenko Wydział Pedagogiki i Psychologii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie mgr Danuta Koczkodaj Starszy Specjalista Pracy Socjalnej, Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Słupsku mgr Krzysztof Kratofil Starszy Specjalista Pracy Socjalnej, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Tarnowskich Górach dr hab. Jerzy Krzyszkowski, prof. UŁ Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Uniwersytet Łódzki dr Anna Zasada-Chorab Anna Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Janusza Korczaka Warszawa oddział Katowice i Kolegium Pracowników Służb Społecznych Czeladź Zespół Projektu Centrum Rozwoju Zasobów Ludzkich: dr Adam Krzyżanowski Kierownik Projektu mgr Andrzej Bogdański Sekretarz Projektu Dominika Szeląg Ekspert ds. e-learningu Zespół realizacyjny WYG International Sp. z o.o.: mgr inż. Ewa Płodzień-Pałasz Kierownik Projektu dr Monika Miedzik Ekspert merytoryczny dr Jarosław Pichla Ekspert merytoryczny 7

10 Nota o Autorach: Tomasz Barszczewski absolwent Wydziału Nauk Ekonomicznych Akademii Świętokrzyskiej w Kielcach. Dyrektor Działu Projektów Wyższej Szkoły Pedagogicznej im. Janusza Korczaka w Warszawie, autor kilkunastu publikacji z zakresu funduszy pomocowych UE, zarządzania cyklem projektu oraz publikacji naukowych z zakresu polityki społecznej. W pracy zawodowej zajmuje się pozyskiwaniem funduszy europejskich na nowe metody nauczania dla uczelni wyższych. Główne obszary zainteresowania to: fundusze UE na rozwój szkolnictwa wyższego, nowe technologie w edukacji, m- -learning, metody ewaluacji programów pomocowych (temat doktoratu). Wojciech Henryk Duranowski doktorant Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, pracownik Działu Projektów i Współpracy Międzynarodowej oraz członek Katedry Przedsiębiorczości Społecznej im. Muhammada Yunusa Wyższej Szkoły Pedagogicznej im. Janusza Korczaka w Warszawie. Autor kilkunastu publikacji naukowych z zakresu polityki społecznej oraz pedagogiki i nowych form kształcenia z wykorzystaniem e- -learningu oraz m-learningu. Główne obszary zainteresowania to: nowe technologie w edukacji oraz metody tworzenia nowych narzędzi edukacyjnych. Magdalena Omen absolwentka Wyższej Szkoły Pedagogicznej im. Janusza Korczaka w Warszawie (dawniej WSP TWP w Warszawie), studia kończyła na kierunku politologia, specjalizacja polityka społeczna. Uczestniczka Warsztatów Praw Człowieka Fundacji Helsińskiej. Zawodowo związana z zamówieniami publicznymi (jako dyrektor Działu Przetargów WSP im. J. Korczaka w Warszawie). Naukowo interesuje się outsourcingiem usług społecznych i rolą jaką pełnią w prawidłowym realizowaniu polityki społecznej zamówienia publiczne. Olga Pankiv doktorantka studiów w zakresie socjologii, w 2013 roku uczestniczka Doctoral School na Universidad de Cantabria w Hiszpanii na temat applied research: 8

11 from the university to industry. Kierownik sekcji przetargów na usługi badawcze i specjalizacyjne oraz członek Katedry Przedsiębiorczości Społecznej im. Muhammada Yunusa w Wyższej Szkole Pedagogicznej im. Janusza Korczaka w Warszawie. Autorka kilku publikacji z zakresu polityki społecznej. Zainteresowania naukowe to integracja społeczna i gospodarcza imigrantów, rozwój CSR, przedsiębiorczość i innowacje społeczne. Agnieszka Rymsza doktor socjologii, adiunkt w Wyższej Szkole Pedagogicznej im. Janusza Korczaka, pracownik Katedry Polityki Społecznej oraz Katedry Przedsiębiorczości Społecznej pod patronatem noblisty prof. Muhammada Yunusa. Kierownik Zespołu ds. Rzecznictwa Fundacji SYNAPSIS. Stypendystka Marie Curie Fellowship na University of Manchester w Wielkiej Brytanii, stypendystka kwerendy bibliotecznej University of Cambridge w Wielkiej Brytanii w 2002 r., w latach stypendystka Fulbrighta na Georgetown University w Waszyngtonie. Napisaną w j. angielskim rozprawę doktorską pt: Towards the loss of identity: a comparative analysis of the nonprofit sector in Poland and the United States obroniła w 2007 roku. W 2013 roku ukazała się, wydana przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, napisana na podstawie rozprawy doktorskiej książka: Zagubiona tożsamość? Analiza porównawcza sektora pozarządowego w Polsce i w Stanach Zjednoczonych. Jest autorką lub współautorką ponad 30 rozdziałów do książek i 16 samodzielnych artykułów w języku polskim i angielskim, redaktorką naukową przekładu na j. polski książki z zakresu przedsiębiorczości społecznej i redaktorką książki o gospodarce społecznej w Polsce. Recenzenci publikacji: dr hab. Andrzej Niesporek, prof. UP Instytut Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie dr hab. Arkadiusz Karwacki, prof. UMK Instytut Socjologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu dr hab. Anna Michalska, prof. UAM Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu 9

12

13 Spis treści SŁOWO WSTĘPNE... 3 OD RADY REDAKCYJNEJ... 5 NOTA O AUTORACH:... 8 WSTĘP KONTEKSTY PRACY SOCJALNEJ A PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ SPOŁECZNA Wykluczenie społeczne i dezaktywizacja zawodowa jako obszary działalności podmiotów przedsiębiorczości społecznej Dylematy i problemy polskiego systemu pomocy i integracji społecznej Praca socjalna a przedsiębiorczość społeczna WYMIARY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI SPOŁECZNEJ Wymiar teoretyczny: prekursorzy i wybrane koncepcje zjawiska przedsiębiorczości społecznej Wymiar formalno-prawny: regulacje prawne w zakresie przedsiębiorczości społecznej Wymiar praktyczny: rola przedsiębiorczości społecznej w rozwoju społecznym PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ SPOŁECZNA I PRACA SOCJALNA W KONTEKSCIE CSR ORAZ KAPITAŁU SPOŁECZNEGO Kapitał społeczny a praca socjalna i przedsiębiorczość społeczna w kontekście kapitału społecznego Instytucje przedsiębiorczości społecznej CSR a praca socjalna STUDIUM PRZYPADKÓW PRZEDSIĘBIORCZOŚCI SPOŁECZNEJ W POLSCE I NA ŚWIECIE Przedsiębiorczość społeczna w Polsce Przedsiębiorczość społeczna w USA i w Szwecji Przedsiębiorczość społeczna w Bangladeszu ZAKOŃCZENIE SŁOWNIK POJĘĆ BIBLIOGRAFIA SPIS TABEL NOTATKI

14

15 Wstęp Przedsiębiorczość społeczna stanowi w Polsce ważny, nowy obszar analiz, zarówno od strony teoretycznej, jak i praktycznej, dotyczący aktywności osób szczególnie z grup defaworyzowanych na rynku pracy, które poprzez zatrudnienie socjalne (wspierane) próbują aktywizować się zawodowo i społecznie. Temat przedsiębiorczości społecznej znany jest wprawdzie w naszym kraju z przeszłości, gdyż nawiązuje do funkcjonujących w dwudziestoleciu międzywojennym kooperatyw socjalnych, a także do spółdzielczości inwalidów, którą mieliśmy rozwiniętą w czasach realnego socjalizmu, jednak współcześnie działalność przedsiębiorstw społecznych ma nieco inny, szerzy kontekst aniżeli w przeszłości. Z tego powodu niekiedy przyjmuje się określenie działalności współczesnych przedsiębiorstw społecznych jako nową ekonomię społeczną, która ma odróżnić ich specyfikę od nieco innej roli podmiotów starej ekonomii społecznej. Nowa rola przedsiębiorstw społecznych to przede wszystkim silniejsze powiązanie ich działań z instytucjami lokalnej polityki społecznej, w tym z ośrodkami pomocy społecznej i centrami pomocy rodzinie, w których pracownicy socjalni kreują aktywność społeczną i zawodową osób zagrożonych wykluczeniem społecznym i z rynku pracy. Podmioty ekonomii społecznej spełniają bardzo ważne zadanie w kontekście systemu pomocy społecznej, tworzą bowiem rzeczywiste miejsca pracy dla osób usamodzielnianych w procesie pracy socjalnej i w procesie wsparcia w ramach innych usług socjalnych. Z tego powodu, ale i z wielu innych, polscy pracownicy socjalni powinni znać specyfikę ekonomii społecznej i przedsiębiorstw społecznych, aby nawiązywać z nimi instytucjonalną współpracę, prowadzącą do większej inkluzji społecznej i zawodowej osób będących odbiorcami świadczeń z pomocy społecznej. Niniejsze opracowanie składa się z 4 rozdziałów, wstępu oraz zakończenia. W pierwszym rozdziale autorzy przedstawiają kontekst działalności podmiotów przedsiębiorczości społecznej, ze szczególnym nastawieniem na kwestie związane z bezrobociem, wykluczeniem społecznym oraz dezaktywizacją zawodową. Następnie ukazane zostają aktualne dylematy oraz wyzwania stojące przed polskim systemem pomocy 13

16 Przedsiębiorczość społeczna a praca socjalna oraz integracji społecznej. Na zakończenie rozdziału dyskutowana jest rola przedsiębiorczości społecznej w kontekście pracy socjalnej, jak również umiejscowienie jej w szerszym kontekście polityki społecznej. W kolejnym, drugim rozdziale opisane zostały różne wymiary przedsiębiorczości społecznej. Pierwsza jego część stanowi cenne źródło informacji dotyczącej podbudowy teoretycznej przedsiębiorczości społecznej i jej umieszczenia w szerszym kontekście naukowym. Dalej przedstawieni sa pionierzy, którzy wytyczali szlaki w jej kontekście. W drugiej części odnajdziemy uwarunkowania formalno-prawne związane z funkcjonowaniem podmiotów ekonomii społecznej w Polsce. Na zakończenie poznamy role przedsiębiorczości społecznej w rozwoju społeczno-gospodarczym oraz praktyczne aspekty jej funkcjonowania. Rozdział trzeci to szczegółowy opis instytucji przedsiębiorczości społecznej, jak również umiejscowienie koncepcji w kontekście współczesnych trendów naukowych. Przedstawiony został jej kontekst w nawiązaniu do koncepcji kapitału społecznego, który był kluczowym elementem w rozwoju społecznym na początku XXI wieku, oraz priorytetem wielu programów społecznych UE w programowaniu na lata W dalszej części rozdziału przedsiębiorczość społeczne została szczegółowo przedstawiona na tle koncepcji Społecznej Odpowiedzialności Biznesu (CSR). W ostatnim rozdziale została przedstawiona analiza dobrych praktyk w zakresie przedsiębiorczości społecznej w Polsce, krajach zachodnich (USA oraz Szwecja), jak również w kontekście innowacji społecznych wywodzących się z krajów rozwijających się (Bangladesz). W kontekście przedstawionych studiów przypadków, zaprezentowane zostały rekomendacje oraz powiązania z polskim kontekstem społeczno-ekonomicznym. Mamy nadzieje, że publikacja ta okaże się przydatna dla pracowników socjalnych zainteresowanych kwestiami przedsiębiorczości społecznej. Warszawa, wrzesień 2014 rok 14

17 Konteksty pracy socjalnej a przedsiębiorczość społeczna Magdalena Omen, Olga Pankiv Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Janusza Korczaka w Warszawie Katedra Przedsiębiorczości Społecznej im. Muhammada Yunusa 1. KONTEKSTY PRACY SOCJALNEJ A PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ SPOŁECZNA 1.1. Wykluczenie społeczne i dezaktywizacja zawodowa jako obszary działalności podmiotów przedsiębiorczości społecznej Błędnie urządzone państwo opiekuńcze, arbitralnie przejmując obywatelskie formy kształtowania warunków życia, stało się substytutem społecznej aktywności w rozwiązywaniu problemów na poziomie jednostki, grupy społecznej, wreszcie społeczeństwa jako całości. ( ) Następstwem tych zjawisk i procesów społecznych jest marginalizacja i wykluczenie społeczne. Bariery i ograniczenia rozwoju i postępu społecznego związane z wykluczeniem społecznym prowadzą do stopniowego ograniczania podmiotowości jednostek i grup społecznych, zanikania społecznej aktywności, zdolności do działania. Towarzyszy temu groźna tendencja do utrwalania się tego stanu rzeczy. ( ) Więź społeczna i szerzej kapitał społeczny, jako szczególnie ważne cechy polityki społecznej, powinny stanowić kryterium kształtowania warunków sprzyjających aktywności jednostek, grup społecznych oraz instytucji obywatelskich. ( ) Właśnie z tego powodu, tak ważnym działaniem strategicznym państwa powinno być tworzenie warunków kształtowania kapitału społecznego, jego właściwego znaczenia w budowaniu społeczeństwa zintegrowanego, zorientowanego na indywidualną oraz grupową aktywność i zaradność. Cezary Miżejewski Podsekretarz i Sekretarz stanu w Ministerstwie Polityki Społecznej w latach w: Narodowa Strategia Integracji Społecznej dla Polski 15

18 Przedsiębiorczość społeczna a praca socjalna By dotknąć sedna znaczenia przedsiębiorczości społecznej w zakresie wychodzenia z wykluczenia społecznego czy związanej z nim dezaktywizacji zawodowej (braku aktywności), ograniczania podmiotowości człowieka na rzecz przedmiotowości, musimy zrozumieć, czym jest samo wykluczenie społeczne i marginalizacja oraz jakie znaczenie mają one dla bierności na rynku pracy. Aspekty pojęciowe oraz przyczyny wykluczenia społecznego Nie jest możliwym zdefiniowanie zjawiska wykluczenia społecznego, jego sedna i znaczenia bez zrozumienia i zdefiniowania kwestii marginalizacji. W literaturze przedmiotu często pojawia się stwierdzenie, iż w związku z próbą zdefiniowania wykluczenia społecznego należy zwrócić uwagę i odnieść się do wielowymiarowości zjawiska marginalizacji, wpływa na znaczenie terminu wykluczenie społeczne. Za marginalizację uważa się społeczną pozycję grup, których status społeczny został umniejszony przez dominujące działania innych grup. Jest to peryferyjna lub niejednoznaczna pozycja społeczna grupy 1, czy też pozbawienie równych praw z powodu mniejszego dostępu do władzy, w tym ekonomicznej, kulturowej czy politycznej. Osoby z grup marginalizowanych cechuje ograniczona podmiotowość, co przejawia się w ograniczeniu lub całkowitym braku wpływu na instytucje, od których zależy poziom i jakość życia. W związku z coraz większym uprzedmiotowianiem osoba marginalizowana poddawana jest coraz silniejszym, bezosobowym procesom. Presja społeczna, jaka wpisana jest w marginalizację, wymusza na osobach z grup marginalizowanych ciężar udowodnienia bycia dobrym obywatelem. Stereotypizacja z góry zakłada, iż osoba będąca członkiem grupy marginalizowanej nie może być dobrym i odpowiedzialnym pracownikiem, dobrym rodzicem, osobą postrzeganą pozytywnie. Ludzie zmarginalizowani muszą podjąć ciężar wykazania się, udowodnienia, że są częścią porządnego i poukładanego społeczeństwa, co powoduje kilka alternatywnych zachowań: wolę walki, agresję czy też bierność. Osoby z grup marginalizowanych często określa się według etykiet, które wyrażają naszą dezaprobatę, pogardę, co jeszcze bardziej uwidacznia wyższość stygmatyzujących nad stygmatyzowanymi. W większości przypadków marginalizacja utożsamiana jest z ubóstwem lub przynajmniej pokazywana jest jako skutek ubóstwa. Ubóstwo jest bez wątpienia jednym z największych determinantów marginalizacji i wykluczenia społecznego, ale błędnie z nimi utożsamianym. Jest stanem (w ujęciu statycznym), w sytuacji braku wystarczających zasobów, którego bezpośrednim skutkiem jest niezaspokojenie potrzeb i ulokowanie 1 Szerzej R. Szarfenberg, Marginalizacja i wykluczenie społeczne wykłady, IPS UW, Warszawa 2006, s

19 Konteksty pracy socjalnej a przedsiębiorczość społeczna podrzędne względem innych grup. Marginalizacja i wykluczenie społeczne są procesem (w ujęciu dynamicznym), gdy grupa ma utrudniony dostęp lub brak środków do realizacji swoich praw, a jej bezpośrednim skutkiem jest dyskryminacja w dostępie do instytucji integrujących. Mimo, iż są to pojęcia pokrewne, to jednak wykluczenie społeczne jest pojęciem szerszym. Poza niskimi dochodami implikuje ono inne czynniki powodujące wyłączenie jednostek z funkcjonowania w życiu społecznym. Zależność między ubóstwem, a wykluczeniem społecznym może mieć charakter sprzężenia zwrotnego, tzn. ubóstwo może powodować wykluczenie, ale może być także jego skutkiem. Dostęp do niektórych usług dla osób wykluczonych jest utrudniony nie tylko ze względu na ubóstwo, ale także przez wzgląd na ograniczenie w prawach i swobodę działania. Znaczna część instytucji społecznych działała warunkując dystrybucję środków od braku aktywności, która przez społeczeństwo traktowana była jako spoiwo społeczne. Podstawą do udzielenia świadczenia był, i w większości przypadków jest, brak zatrudnienia, brak dochodów, brak kwalifikacji, wiedzy czy zaradności. Osoby zmarginalizowane czy wykluczone są bardziej narażone na konsekwencje tzw. ryzyk socjalnych 2 oraz innych zdarzeń losowych. Narodowa Strategia Integracji Społecznej wprowadza dwie kategorie grup: podatnych na wykluczenie społecznie i poważnie zagrożonych wykluczeniem. Grupy podatne na wykluczenie społeczne: dzieci i młodzież ze środowisk zaniedbanych, dzieci wychowujące się poza rodziną, kobiety samotnie wychowujące dzieci, kobiety pozostające poza rynkiem pracy, ofiary patologii życia rodzinnego, osoby o niskich kwalifikacjach, bezrobotni, żyjący w bardzo trudnych warunkach mieszkaniowych, niepełnosprawni i chronicznie chorzy, chorzy psychicznie, starsze osoby samotne, opuszczający zakłady karne, imigranci, osoby należące do romskiej mniejszości etnicznej. 2 Ryzyko socjalne polityka społ. miara prawdopodobieństwa wystąpienia zdarzenia losowego lub innego, które powoduje konieczność podjęcia interwencyjnych działań, wynikających z przyjętego w danym państwie zakresu działań w ramach zabezpieczenia społecznego. Przykłady ryzyka socjalnego: utrata możliwości zarobkowania, choroba, inwalidztwo, starość, zwiększone obciążenia rodzinne i bezradność, źródło: http;//www.encyklopedia.pwn.pl. 17

20 Przedsiębiorczość społeczna a praca socjalna Grupy poważnie zagrożone wykluczeniem społecznym: dzieci i młodzież wypadająca z systemu szkolnego, długookresowo bezrobotni, opuszczający wiezienia, niektóre kategorie ludności wiejskiej: pracownicy byłych Państwowych Gospodarstw Rolnych, chłopi nieprodukujący na rynek, zagrożeni eksmisją z zamieszkiwanych lokali, imigranci zarobkowi wchodzący do szarej strefy zatrudnienia, uzależnieni od alkoholu i narkotyków, bezdomni, osoby należące do romskiej mniejszości etnicznej. Niemniej jest to katalog, w którym grupy zostały wyodrębnione przez wzgląd na jedno dominujące kryterium. Należy pamiętać, iż wykluczenie społecznie rzadko kiedy jest wynikiem występowania jednego czynnika. Często bowiem np. osoby bezdomne są jednocześnie osobami uzależnionymi od środków odurzających czy alkoholu, pozostającymi długookresowo bez zatrudnienia. Dzieci i młodzież wypadająca z systemu szkolnego bardzo często ma problemy z uzależnieniami etc. Czym zatem jest wykluczenie społeczne? Wykluczenie jest synonimem trwałej marginalizacji. Jest sytuacją, w której osoba (członek społeczeństwa) nie może uczestniczyć w działaniach obywateli tego społeczeństwa (na zasadach w nim określonych, przez nie przyjętych). Ograniczenie to nie jest jednak wypadkową jej wewnętrznych przekonań, ale znajduje się poza kontrolą wykluczonej jednostki. Wykluczenie społeczne jest to zjawisko wielowymiarowe i w praktyce oznacza brak możliwości uczestnictwa w życiu gospodarczym, politycznym, jak i kulturowym, w wyniku braku dostępu do zasobów, dóbr i instytucji, ograniczenia praw społecznych oraz deprywacji potrzeb 3. Koncepcję wykluczenia społecznego zapoczątkowano we Francji w 1974 roku. Termin wprowadził R. Lenoir 4, w stosunku do osób uznanych za nieprzystosowane do życia min. w świecie industrialnym. 3 Na podstawie internetowej Encyklopedii Zarządzania. Źródło: 4 R. Lenoir autor książki Les Exclus (SEUIL) wydanej w Paryżu w Zawarta jest w niej po raz pierwszy spójna definicja terminu wykluczenie społeczne. Charakterystyczną cechą zawartego w książce modelu jest uznanie, że wykluczenie jest kategorią określającą grupę ludzi, którzy są podobni do siebie pod pewnym względem, i z tego względu powinni być zgrupowani razem. Istotną cechą tej kategorii jest to, że ludzie, którzy ją tworzą, są niedostosowani/nieprzystosowani do życia w społeczeństwie tworzonym przez pozostałe jednostki. Źródło: editionsquartmonde.org. 18

21 Konteksty pracy socjalnej a przedsiębiorczość społeczna Aspekty pojęciowe oraz przyczyny dezaktywizacji zawodowej Dostępne w literaturze definicje bezrobocia przyjmują kryteria o charakterze ogólnym, tym samym zacierając różnice pomiędzy osobą bezrobotną a bierną zawodowo. Kryteria określające osobę bezrobotną odnajdujemy w ustawie z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy 5. Według ustawy za osobę bezrobotną uważa się osobę niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy (lub przynajmniej w połowie jeśli jest osobą niepełnosprawną), nieuczącą się w szkole w trybie dziennym, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania powiatowym urzędzie pracy oraz poszukującą zatrudnienia. W ślad za tym można stwierdzić, iż osobą nieaktywną zawodowo jest osoba pozostająca bez zatrudnienia, ale nie zaliczająca się do kategorii bezrobotnych. Drugim źródłem informacji odnośnie kryteriów dotyczących bezrobocia są badania aktywności ekonomicznej ludności (BAEL) 6. Przyjęta w nich definicja przedmiotu badań (pracujących i bezrobotnych oraz nieaktywnych zawodowo) została wskazana przez Międzynarodową Organizację Pracy. Na podstawie podanych w nich kryteriów można stwierdzić, iż osoby bierne zawodowo są to osoby powyżej 15 roku życia nie wchodzące do grupy aktywnych zawodowo, tj. pracujących lub bezrobotnych, które w badanym tygodniu: nie miały pracy (nie pracowały i nie szukały pracy), nie pracowały, ale szukały pracy, lecz nie były gotowe do jej podjęcia, nie pracowały i nie szukały pracy z powodu oczekiwania na rozpoczęcie już zapewnionej pracy w okresie dużym niż 3 miesiące, ale nie były gotowe podjąć tej pracy. Można zatem stwierdzić, że są to osoby, które z różnych względów pozostają bez zatrudnienia, ale nie zaliczają się jednocześnie do osób bezrobotnych. Przyczyn zjawiska dezaktywizacji zawodowej jest wiele. Są to zarówno czynniki jednostkowe, indywidualne i systemowe. Bez wątpienia jedną z przyczyn jest brak wystarczającej liczby miejsc pracy i związana z nim rezygnacja, pogodzenie się z faktem braku zatrudnienia czy pozostania na rencie, emeryturze lub utrzymaniu osoby bliskiej. Bardzo często przyczyn dezaktywizacji zawodowej należy szukać w ludzkiej mentalności, niskim etosie pracy czy w stereotypach. Jedną z istotnych zmiennych w kontekście dezaktywizacji nadal pozostaje płeć. Kobiety w dalszym ciągu są poddawane silniejszej presji społecznej do niepodejmowania zatrudnienia w przypadku 5 Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, Dz.U. 2004, Nr 99, poz Aktywność ekonomiczna ludności Polski w latach Źródło: 19

22 niskim etosie pracy czy w stereotypach. Jedną z istotnych zmiennych w kontekście dezaktywizacji nadal pozostaje płeć. Kobiety w dalszym ciągu są poddawane silniejszej presji Przedsiębiorczość społeczna a praca socjalna społecznej do niepodejmowania zatrudnienia w przypadku konieczności świadczenia usług dla rodziny (macierzyństwo, opieka nad osobami zależnymi, w tym starszymi członkami rodziny). konieczności Według dostępnych świadczenia danych usług dla statystycznych rodziny (macierzyństwo, w latach opieka nad liczba osobami osób zależnymi, w tym starszymi członkami rodziny). Według dostępnych danych statystycznych w latach liczba osób pozostających biernymi zawodowo ze względu pozostających biernymi zawodowo ze względu obowiązki rodzinne (obowiązki związane z prowadzeniem domu) nieznacznie, ale wzrasta. Udział kobiet w tej grupie jest dominujący i na obowiązki rodzinne (obowiązki związane z prowadzeniem domu) nieznacznie utrzymuje całej grupy. wzrasta. Udział kobiet w tej grupie jest dominujący i utrzymuje całej grupy. Tabela 1. Osoby nieaktywne zawodowo wg płci w latach Tabela 1. Osoby nieaktywne zawodowo wg płci w latach Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Aktywność ekonomiczna ludności Polski w latach , Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Aktywność ekonomiczna ludności Polski w latach Kolejnym ważnym czynnikiem wpływającym na liczebność grupy osób nieaktywnych zawodowo jest wiek. Dotyczy to najmłodszych i najstarszych osób. W przypadku młodszych grup wiekowych kwestia ta łączy się najczęściej z kwestią niewielkiego doświadczenia zawodowego oraz nauką 11 i uzupełnianiem kwalifikacji. Sytuacja osób nieaktywnych zawodowo w starszych grupach wiekowych jest bardziej złożona. Jest to grupa charakteryzująca się często gorszym stanem zdrowia, co w znacznym stopniu utrudnia znalezienie nawet tymczasowej pracy. Ponadto kwalifikacje tej grupy wiekowej często są niewystarczające, bądź zdezaktualizowane, co jest nieuchronną konsekwencją dynamicznego rynku pracy oraz postępu technologicznego. Niestety osoby w wieku 45+ są mniej chętne do przekwalifikowania czy podniesienia kwalifikacji. Jednak największy problem związany z aktywnością zawodową dotyczy osób osób w wieku okołoemertytalnym, wśród których podstawową przyczyną braku 20

23 niewystarczające bądź zdezaktualizowane, co jest nieuchronną konsekwencją dynamicznego rynku pracy oraz postępu technologicznego. Niestety osoby w wieku 45+ są mniej chętne do Konteksty pracy socjalnej a przedsiębiorczość społeczna przekwalifikowania czy podniesienia kwalifikacji. Jednak największy problem związany z aktywnością zawodową tyczy się osób w wieku okołoemertytalnym, gdzie podstawową przyczyną podejmowania braku podejmowania aktywności aktywności w zakresie w zakresie zatrudnienia zatrudnienia jest posiadanie jest posiadanie emerytury emerytury lub lub innych innych świadczeń świadczeń Tabela Tabela 2. Osoby 2. Osoby nieaktywne zawodowo wg wg przyczyny przyczyny w latach w latach Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Aktywność ekonomiczna ludności Polski Źródło: w Opracowanie latach własne na podstawie: Aktywność ekonomiczna ludności Polski w latach , Skutki dezaktywizacji zawodowej czy wykluczenia czy społecznego są problemem złożonym, który społecznego można rozpatrywać są na problemem poziomie zarówno jednostkowym/indywidualnym, Konsekwencje wykluczenia wykluczenia społeczne i dezaktywizacji złożonym, jak i który makrosystemowym. można rozpatrywać na poziomie zawodowej Głównym skutkiem dezaktywizacji, ale także wykluczenia społecznego w skali makroekonomicznej, jest niepełne wykorzystanie zasobów siły roboczej, co oznacza, że fak- 7 tyczny poziom produkcji gospodarczej jest niższy od potencjalnego. zarówno jednostkowym/indywidualnym, jak i Por. Dezaktywizacja osób w wieku około emerytalnym - raport z badań, MPiPS, Warszawa 2008 Naturalną konsekwencją faktu bierności zawodowej są generowane przez to zjawisko koszty, jakie wynikają z przejścia na wcześniejsze emerytury przez osoby pozostające 12 w wieku produkcyjnym. Ponadto sytuacja ta ma przełożenie na: faktycznie mniejsze wpływy z podatków, zzmniejszanie się liczby osób płacących ubezpieczenia zdrowotne i chorobowe, zwiększenie obciążenia budżetu państwa z tytułu wypłat rekompensujących brak zatrudnienia. 7 Por. Dezaktywizacja osób w wieku około emerytalnym raport z badań, MPiPS, Warszawa

24 Przedsiębiorczość społeczna a praca socjalna Biorąc pod uwagę prognozy demograficzne, mówiące o starzeniu się społeczeństwa oraz niski poziom dzietności, problem związany z liczebnością biernych zawodowo w grupie osób w wieku emerytalnym i okołoemerytalnym wzrasta na znaczeniu. W skali jednostki problem bierności zawodowej znajduje swoje odzwierciedlenie głównie na podłożu rodziny. Spadek dochodów nie zawsze jest jednak stanem oczywistym ze względu na pobierane renty, emerytury bądź inne świadczenia. Pogorszenie się sytuacji materialnej rodziny wiąże się ze zmniejszeniem potrzeb jej członków oraz obniża poziom potrzeb konsumpcyjnych. W niektórych rodzinach utrata dochodów członka rodziny jest rekompensowana przez dochody innego. Niestety bardziej widoczne są przypadki, w których renta bądź emerytura są jedynym źródłem utrzymania wielopokoleniowej rodziny wówczas aktywizacja zawodowa staje się nie tyle wyborem, co koniecznością. Podobne konsekwencje obserwujemy również wśród osób wykluczonych społecznie. Koszty obciążające państwo wynikające z wykluczenia społecznego części społeczeństwa dotyczą działań naprawczych i profilaktycznych w odniesieniu do wielu czynników mających istotny wpływ na skalę zjawiska. Należą do nich m.in. koszty wypłacanych świadczeń, walka z przestępczością, w tym małoletnich, prostytucją, uzależnieniami (narkomania, alkoholizmem i bezdomnością). Kolejnym problemem, również w przypadku skutków wykluczenia społecznego, jest pogorszenie i upadek więzi społecznych, uczucie hańby, beznadziejności, brak wiary w możliwość zmiany, spadek kondycji intelektualnej, a w ich następstwie uzależnienia, w skrajnych przypadkach problemy psychiczne. Nietrudnym do zauważenia jest sprzężenie pomiędzy tymi dwoma problemami. Dezaktywizacja zawodowa jest przyczyną pogorszenia się sytuacji ekonomicznej jednostki czy rodziny często zbliżającej się do granicy ubóstwa. Ubóstwo z kolei w większości przypadków prowadzi do zaistnienia czynnika, który może w dłuższej konsekwencji doprowadzić do wykluczenia jednostek i całych rodzin. Rola podmiotów przedsiębiorczości społecznej w niwelowaniu rozmiarów wykluczenia i dezaktywizacji zawodowej Przedstawione powyżej konsekwencje wykluczenia społecznego i dezaktywizacji zawodowej, zarówno w wymiarze jednostkowym jak i społecznym, wskazują na niezbędność podejmowania działań mających na celu zapobieganie ich występowania i ponownej integracji ze środowiskiem osób dotkniętych problemem. Jednakże praca z osobą o niskiej aktywności zawodowej lub wykluczoną musi być poprzedzona dogłębnym przyjrzeniem się sytuacji i dotarciem do przyczyn wywołujących to zjawisko. 22

25 Konteksty pracy socjalnej a przedsiębiorczość społeczna Trzeci sektor i jego przedsięwzięcia w swej istocie mają to, iż powstają tam, gdzie pojawiały się lub pojawiają potrzeby akcentowane przez społeczeństwo. Potrzeby te najczęściej nie mogły być zaspokojone przez państwo czy rynek. Inicjatywy podejmowane przez trzeci sektor są niezwykle bogate, wielowymiarowe i innowacyjne, ale najczęściej zainteresowanie obserwatorów, polityków, działaczy społecznych budzą te projekty, które starają się wyjść naprzeciw potrzebom najsłabszych i najbiedniejszych oraz tych, którzy sami nie są w stanie poradzić sobie w samodzielnym życiu. Zadania przypisywane podmiotom ekonomii społecznej dotyczą głównie programów reintegracji społecznej oraz tworzenia programów ochronnych nad ich uczestnikami w celu wyrównywania szans. Zastosowanie programów ochronnych ma na celu kształtowanie pożądanych postaw i zachowań nie tylko pojedynczych osób, ale całych społeczności zagrożonych wykluczeniem i dezaktywizacją. Znaczenie gospodarki społecznej polega w tym przypadku na tworzeniu alternatywnych sposobów bycia pracodawcą lub pracownikiem czy przyjmowania postaw nastawionych na szukanie rozwiązań. Ponadto działania przedsiębiorczości społecznej mają na celu kształtowanie aktywnych postaw i obywatelskości u osób zagrożonych lub należących do grupy wykluczonych czy biernych zawodowo, które najczęściej cechuje już apatia. Ponowna integracja ma również wymiar publiczny, wsparcie w tym przypadku polega na ponownym wejściu w rolę bycia obywatelem, a nie poddanym. Sformułowanie aktywność zamiast zasiłku, jest doskonałym opisem z punktu widzenia głównego celu podejmowanych inicjatyw przedsiębiorczości społecznej w kontekście systemu polityki społecznej. Idea aktywności trafiła w Polsce na podatny grunt i uwidoczniła się w wielu programach rynku pracy, stając się jednym z głównych elementów przeciwdziałania bezrobociu. Zaliczyć do nich można m.in.: szkolenia, przekwalifikowania, prace interwencyjne, roboty publiczne, pożyczki dla pracodawców i bezrobotnych, przygotowanie zawodowe dla młodzieży 8. Skuteczność programów państwowych z perspektywy ostatnich dwóch dekad nie przynosi jednak zadowalających rezultatów. Lata 90. wskazują na wyniki poniżej przeciętnych: w 1993 roku średnio 35% przeszkolonych znalazło zatrudnienia na dłuższy okres czasu. Dwa latach później efektywność wzrosła do 53%, oznaczało to, że co drugi bezrobotny pozostawał bez pracy. Podobnie roboty publicznie nie przyniosły satysfakcjonujących rezultatów 9. Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności wskazują na spadek liczby aktywnych zawodowo. Jak wskazano powyżej wśród osób należących do tej grupy przeważają kobiety, osoby długotrwale 8 A. Karwińska, D. Wiktor, Przedsiębiorczość i korzyści społeczne: identyfikacja dobrych praktyk w ekonomii społecznej, Ekonomia Społeczna Teksty, Warszawa Ibidem, s

26 Przedsiębiorczość społeczna a praca socjalna bezrobotne zniechęcone ciągłym poszukiwanie pracy, o niskich kwalifikacjach, osoby niepełnosprawne itp. Według wielu zwolenników ekonomii społecznej w grupach tych tkwi potencjał, który można i trzeba wykorzystać. Trzeba jednak przy tym pamiętać, że część tych ludzi nie jest w stanie pracować ze względu na stan zdrowia, część będzie wolała zająć się rodziną, a jeszcze inna z różnych przyczyn w ogóle nie będzie zainteresowana podjęciem aktywności zawodowej. Jednakże dla tych, którzy będą chcieć podjąć pracę przedsiębiorczość społeczna stanie się szansą na powrót albo wejście na rynek pracy. Wniosek nasuwa się sam: jeśli aktywna polityka społeczna ma przynosić oczekiwane rezultaty, muszą pojawiać się nowe miejsca pracy. Przedsiębiorczość społeczna, czy szerzej ekonomia społeczna, nie rozwiąże problemu bezrobocia, nie zmieni mechanizmów społeczno-gospodarczych, może jednak pomóc długotrwale bezrobotnym lub dać pracę tym osobom, które z różnych względów są zbyt dużym obciążeniem dla przedsiębiorców prywatnych. Zatem jakie są korzyści wypływające z roli w jakiej obsadzono przedsiębiorczość społeczną? Ze względu na określoną powyżej rolę interesuje nas głównie reakcja trzeciego sektora na najważniejsze problemy i potrzeby społeczne. Według ekonomii społecznej narzędziem i celem samym w sobie według ekonomii społecznej na (re)integrację społeczną osób wykluczonych jest praca, która poza oczywistą samodzielnością finansową daje wzrost poczucia własnej wartości i użyteczności. Pozwala nawiązać kontakty społeczne oraz rozwinąć kapitał własny i społeczny. Ekonomia społeczna pełni także ważną rolę w sektorze usług dla osób defaryzowanych na rynku pracy (tworząc miejsca pracy lub dostarczając niezbędnych usług), którzy dla rynku są mało interesującą (mało zyskowną) grupą, zaś dla państwa sporym obciążeniem. O korzyściach społecznych będziemy mówić w odniesieniu zatem do dwóch zasadniczych funkcji: reintegracji zawodowej oraz dostarczania usług. Biorąc pod uwagę perspektywy związane ze starzeniem się społeczeństwa w odniesieniu do kwestii osób biernych zawodowo oraz niewydolności systemu państwa w zakresie poprawy tej sytuacji, znajdujemy uzasadnienie dla działalności podmiotów przedsiębiorczości społecznej. Jednakże nawet przy rosnącej liczbie nowo podejmowanych inicjatyw trzeciego sektora, powinny być podejmowane jednocześnie działania mające na celu poprawę infrastruktury rozwojowej, szczególnie w miastach lub miasteczkach i wsiach. Inicjatywy podejmowane w celu aktywizacji zawodowej i społecznej na obszarach zagrożonych wykluczeniem społecznym i marginalizacją czy dezaktywizacją zawodową powinny 24

27 Konteksty pracy socjalnej a przedsiębiorczość społeczna odbywać się nie tylko w ujęciu systemowym, ale nade wszystko w indywidualnej pracy z osobą wykluczoną czy bierną zawodowo, uelastycznianiu lokalnego rynku pracy czy wzmacnianiu zasady partycypacji społecznej Dylematy i problemy polskiego systemu pomocy i integracji społecznej System pomocy i integracji społecznej wychodzi naprzeciw potrzebom osób i grup społecznych w trudnych sytuacjach życiowych, których nie mogą pokonać sami. Zdaniem prof. M. Grewińskiego pomoc społeczna jest zinstytucjonalizowanym systemem zadań i działań w stosunku do osób zagrożonych wykluczeniem społecznym, który ma na celu zapewnienie świadczeń i usług w kierunku poprawy ich sytuacji społecznej i materialnej. Wraz z celowością założeń systemu pomocy i integracji społecznej w Polsce obserwujemy liczne problemy w realizacji owych zadań. Dylematy dalszej realizacji oraz ewentualne zmiany systemu wymagają głębokiej dyskusji i przemyślenia zasadności wyboru. Jednym z najważniejszych zagrożeń dla rozwoju społeczno-gospodarczego Polski jest rosnący poziom ubóstwa i rozwarstwienia społecznego. W Strategii Rozwoju Kraju podkreśla się, iż tylko wzrost zatrudnienia może poprawić niespójność społeczną w kraju. Trzy pierwsze z niżej wymienionych priorytetów odnoszą się do zatrudnienia i integracji społecznej 10 : 1. poprawa stanu infrastruktury technicznej i społecznej, 2. wzrost zatrudnienia i podniesienie jego jakości, 3. budowa zintegrowanej wspólnoty społecznej i jej bezpieczeństwa, 4. rozwój obszarów wiejskich, 5. rozwój regionalny i podniesienie spójności terytorialnej, 6. wzrost konkurencyjności i innowacyjności gospodarki. W ramach poprawy sytuacji w sferze zatrudnienia i integracji społecznej przewiduje się aktywizację środowisk lokalnych, rozwój sektora organizacji pozarządowych i rozwój publicznych służb społecznych. Poprawa dialogu obywatelskiego i partycypacja społeczna przyspieszają rozwój integracyjnych usług społecznych. Odpowiedzi wymaga pytanie jaki model polityki społecznej powinien być realizowany w Polsce? Czy będziemy naśladować znane już w Europie modele, takie jak 10 Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Strategia Rozwoju Kraju , Warszawa

28 Przedsiębiorczość społeczna a praca socjalna skandynawski, liberalny kontynentalny, śródziemnomorski czy będzie to model środkowoeuropejski 11 tzw. mieszany, który polega na wybieraniu rozwiązań już sprawdzonych na świecie. Warto też zadać pytanie, jak określamy politykę społeczną, czy jest to działanie dla wszystkich obywateli czy skierowane tylko do osób zagrożonych wykluczeniem bądź wykluczonych społecznie? Tylko znając odpowiedź na to pytanie jesteśmy w stanie dalej formować narzędzia i techniki działań. System pomocy społecznej możemy budować albo na fundamencie, który dostaliśmy w spadku i który nie odpowiada na aktualne potrzeby społeczeństwa, albo możemy zbudować nowy system, opierając się o wyzwania i problemy społeczne, które stają przed krajem. Wybierając model warto się zastanowić, jaka będzie pozycja i rola państwa, a jaka sektora samorządowego, pozarządowego i rynkowego? Odpowiadając na wyżej postawione pytania powstaje dylemat, czy pomoc społeczna w Polsce powinna opierać się o zasiłki i wsparcia rzeczowe oraz charakteryzować się cechami opiekuńczej i ratowniczej, czy opierać się na instrumentach reintegracji społeczno-zawodowej i charakteryzować się cechami aktywizacyjnej i pomocniczej? Odpowiedzi na to pytanie daje podstawowe zadanie wyboru właściwego systemu dostosowanego do panujących warunków społecznych i gospodarczych w państwie. Polityka aktywizacyjna w Polsce wymaga logicznego uporządkowania. W latach 90. XX wieku aktywizacja była umiejscowiona w instytucjach rynku pracy, które nie osiągały dużych sukcesów głownie przez wzgląd na brak doświadczenia, dorobku i wiedzy. Obecnie próbuje się włączyć politykę aktywizacyjną w system pomocy społecznej dzięki aktywnej integracji oraz programom aktywności lokalnej i podmiotom ekonomii społecznej. Wyniki tego procesu będzie można ocenić dopiero za kilka lat. Działania te można określić jako chaotyczne ze względu na brak spójności systemowej. Na przykład, usługi na rzecz aktywizacji osób niepełnosprawnych są ulokowane w trzech niezintegrowanych i niespójnych systemach. Z jednej strony mamy stworzony w latach 90. system rehabilitacji osób niepełnosprawnych, który łączy Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oraz zakłady pracy chronionej i aktywizacji zawodowej, z drugiej system wsparcia dla osób niepełnosprawnych w ramach zatrudnienia socjalnego oraz w spółdzielniach socjalnych. Z trzeciej strony są tradycyjne usługi opiekuńcze w ramach instytucji pomocy społecznej. Wszystkie te systemy wsparcia aktywizującego dla osób niepełnosprawnych mają podobne cele i zadania, jednakże ich działania są niezintegrowane. Utrzymanie takiego niespójnego systemu oznacza tautologie zadań, a w skali szerszej nieefektywne wykorzystywanie środków publicznych. 11 M. Grewiński, Dekalog dylematów i wyzwań w polityce pomocy społecznej w Polsce, [w:] M. Grewiński, J. Krzyszkowski, Współczesne tendencje w pomocy społecznej i pracy socjalnej, MCPS, Warszawa

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA MIASTA PŁOCKA NA LATA 2008-2013

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA MIASTA PŁOCKA NA LATA 2008-2013 Załącznik do Uchwały nr 345/XXIV/08 Rady Miasta Płocka z dnia 27 maja 2008 roku PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA MIASTA PŁOCKA NA LATA 2008-2013 P Ł O C K 1 PŁOCK, maj 2008 SPIS TREŚCI: I. WPROWADZENIE...3

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE O PROJEKTACH, O KTÓRYCH MOWA W ART. 2 UST

INFORMACJE O PROJEKTACH, O KTÓRYCH MOWA W ART. 2 UST INFORMACJE O PROJEKTACH, O KTÓRYCH MOWA W ART. 2 UST. 1 PKT 26A USTAWY, W RAMACH KTÓRYCH MOŻNA UZYSKAĆ POMOC W ZAKRESIE PORADNICTWA ZAWODOWEGO I INFORMACJI ZAWODOWEJ ORAZ POMOCY W AKTYWNYM POSZUKIWANIU

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLANICA ZDRÓJ NA LATA 2010-2013

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLANICA ZDRÓJ NA LATA 2010-2013 Załącznik do Uchwały Nr XL/222 /2010 Rady Miejskiej w Polanicy Zdroju z dnia 28 stycznia 2010 r. PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLANICA ZDRÓJ NA LATA 2010-2013 1.Wstęp Program Aktywności Lokalnej

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD Załącznik do Uchwały nr XXIV/196/08 Rady Gminy Szemud z dnia 08 września 2008 r. PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ GMINY SZEMUD NA LATA 2008 2013 Szemud 2008 SPIS TREŚCI: I. WSTĘP.. 3 II. III. IV. ZAŁOŻENIA

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ AKTYWNOŚĆ I INTEGRACJA SZANSĄ NA LEPSZE JUTRO NA LATA 2009 2013

POWIATOWY PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ AKTYWNOŚĆ I INTEGRACJA SZANSĄ NA LEPSZE JUTRO NA LATA 2009 2013 POWIATOWY PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ AKTYWNOŚĆ I INTEGRACJA SZANSĄ NA LEPSZE JUTRO NA LATA 2009 2013 Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Mrągowie 2009 rok 1 I. WPROWADZENIE 1. Założenia programowe: Ustawa

Bardziej szczegółowo

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Analiza SWOT 62 MOCNE STRONY 1. Wzrost środków na aktywne formy

Bardziej szczegółowo

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Analiza SWOT 56 MOCNE STRONY 1. Wzrost środków na aktywne formy

Bardziej szczegółowo

OBSZARY WSPÓŁPRACY NA RZECZ OSÓB WYKLUCZONYCH SPOŁECZNIE NA PRZYKŁADZIE CISTOR I MOPR W TORUNIU

OBSZARY WSPÓŁPRACY NA RZECZ OSÓB WYKLUCZONYCH SPOŁECZNIE NA PRZYKŁADZIE CISTOR I MOPR W TORUNIU OBSZARY WSPÓŁPRACY NA RZECZ OSÓB WYKLUCZONYCH SPOŁECZNIE NA PRZYKŁADZIE CISTOR I MOPR W TORUNIU Czym jest wykluczenie społeczne? Wykluczenie społeczne jest pojęciem przeciwstawnym do społecznego uczestnictwa

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Edyta Kuracińska

Program Operacyjny Kapitał Ludzki. Edyta Kuracińska Program Operacyjny Kapitał Ludzki Edyta Kuracińska Cel prezentacji Istotą niniejszej prezentacji jest przedstawienie założeń oraz ich realizacji Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki w aspekcie zwalczania

Bardziej szczegółowo

Program aktywności lokalnej w zakresie przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu na terenie Miasta Zamość

Program aktywności lokalnej w zakresie przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu na terenie Miasta Zamość Miejskie Centrum Pomocy Rodzinie w Zamościu Program aktywności lokalnej w zakresie przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu na terenie Miasta Zamość Zamość, kwiecień 2008 roku Wstęp Problem wykluczenia

Bardziej szczegółowo

Psychospołeczne uwarunkowania aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych. nosprawnych. w Warszawie. Konferencja nt.

Psychospołeczne uwarunkowania aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych. nosprawnych. w Warszawie. Konferencja nt. Konferencja nt.: Niepełnosprawni szanse i perspektywy włąw łączenia społecznego koncepcja rozwiąza zań systemowych. Warszawa: 10.10.2006 roku, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Psychospołeczne uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

MAŁOPOLSKIE FORUM UNIWERSYTETÓW TRZECIEGO WIEKU. 23 listopada 2012r. KRAKÓW

MAŁOPOLSKIE FORUM UNIWERSYTETÓW TRZECIEGO WIEKU. 23 listopada 2012r. KRAKÓW MAŁOPOLSKIE FORUM UNIWERSYTETÓW TRZECIEGO WIEKU 23 listopada 2012r. KRAKÓW Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego CZŁOWIEK - NAJLEPSZA INWESTYCJA Kamila

Bardziej szczegółowo

Internetowa Biblioteka Małopolskich Obserwatoriów

Internetowa Biblioteka Małopolskich Obserwatoriów Internetowa Biblioteka Małopolskich Obserwatoriów Wyszukiwanie tematyczne zestawienie kategorii, obszarów i zakresów tematycznych 1. Edukacja.. 2. Rynek pracy.. 3. Polityka rynku pracy.. 4. Integracja

Bardziej szczegółowo

Prawne aspekty wykluczenia społecznego

Prawne aspekty wykluczenia społecznego Autor: Mgr Piotr Kozłowski Prawne aspekty wykluczenia społecznego Spis treści: 1. Podstawowe akty prawne dotykające problematyki wykluczenia społecznego 2. Pojęcie wykluczenia w wymiarze normatywnym, próba

Bardziej szczegółowo

Prof. Mirosław Grewiński Wyższa Szkoła Pedagogiczna TWP im. Janusza Korczaka

Prof. Mirosław Grewiński Wyższa Szkoła Pedagogiczna TWP im. Janusza Korczaka Prof. Mirosław Grewiński Wyższa Szkoła Pedagogiczna TWP im. Janusza Korczaka 1. Komentarz do przesłanej diagnozy 2. Cele i priorytety EFS na lata 2014-2020 w oparciu o strategie i rozporządzenia UE 3.

Bardziej szczegółowo

Krytyka współczesnych koncepcji polityki społecznej

Krytyka współczesnych koncepcji polityki społecznej Krytyka współczesnych koncepcji polityki społecznej Dr hab. Ryszard Szarfenberg Uniwersytet Warszawski Instytut Polityki Społecznej Pracownia Pomocy i Integracji Społecznej XXXIII Konferencja Polityków

Bardziej szczegółowo

Program Aktywności Lokalnej

Program Aktywności Lokalnej Miasto i Gmina Wąchock Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Wąchock na lata 2009-2013 Wąchock, sierpień 2009 1 Wprowadzenie 3 Cele Programu Aktywności Lokalnej. 4 Kierunki działań.. 6 Odbiorcy programu

Bardziej szczegółowo

Streszczenie projektu systemowego Systematycznie do celu na lata 2012-2014

Streszczenie projektu systemowego Systematycznie do celu na lata 2012-2014 Uchwała Nr XVIII/304/11 Rady Miasta Gdańska z dnia 29 września 2011 roku w sprawie zatwierdzenia działań projektu systemowego Systematycznie do celu na lata 2012-2014 realizowanego ze środków: Europejskiego

Bardziej szczegółowo

KWESTIONARIUSZ ANKIETY

KWESTIONARIUSZ ANKIETY KWESTIONARIUSZ ANKIETY Płeć: Kobieta Mężczyzna Wiek: 18-25 lat 26-30 lat 31-35 lat 36-40 lat 41-50 lat powyżej 50 lat Okres prowadzenia przedsiębiorstwa: do 1 roku 1-3 lata 3-10 lat 10-20 lat powyżej 20

Bardziej szczegółowo

Poddziałanie 7.1.1 Rozwój i upowszechnianie aktywnej integracji przez ośrodki pomocy społecznej

Poddziałanie 7.1.1 Rozwój i upowszechnianie aktywnej integracji przez ośrodki pomocy społecznej Priorytet VII Promocja integracji społecznej Działanie 7.1 Rozwój i upowszechnienie aktywnej integracji Cel Działania: Rozwijanie aktywnych form integracji społecznej i umożliwianie dostępu do nich osobom

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne

Konsultacje społeczne Konsultacje społeczne Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 10 maja 2011 r. Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego Prezentacja drugiego celu operacyjnego: zwiększenie partycypacji społecznej

Bardziej szczegółowo

I. WPROWADZENIE Podsumowanie okresu 2005-2010

I. WPROWADZENIE Podsumowanie okresu 2005-2010 I. WPROWADZENIE Podsumowanie okresu 2005-2010 W latach 2005-2010 w przedsięwzięciach organizacyjnych, kierowanych do osób potrzebujących pomocy, znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej oraz zaliczanych

Bardziej szczegółowo

Diagnoza podstawą działania. Funkcjonowanie Obserwatorium Polityki Społecznej w perspektywie 2020 r.

Diagnoza podstawą działania. Funkcjonowanie Obserwatorium Polityki Społecznej w perspektywie 2020 r. Diagnoza podstawą działania. Funkcjonowanie Obserwatorium Polityki Społecznej w perspektywie 2020 r. W latach 2009-2014 w funkcjonowało Obserwatorium Integracji Społecznej: projekt ogólnopolski w ramach

Bardziej szczegółowo

W RAMACH DZIAŁANIA RPO POMOC BĘDZIE PRZYZNAWANA NA OPERACJE W ZAKRESIE:

W RAMACH DZIAŁANIA RPO POMOC BĘDZIE PRZYZNAWANA NA OPERACJE W ZAKRESIE: W RAMACH DZIAŁANIA RPO POMOC BĘDZIE PRZYZNAWANA NA OPERACJE W ZAKRESIE: 1. REGIONALNY RYNEK PRACY Poddziałanie 7.1.3 Poprawa zdolności do zatrudnienia osób poszukujących pracy i pozostających bez zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

Innowacyjny model aktywizacji

Innowacyjny model aktywizacji Innowacyjny model aktywizacji zawodowej uczestników WTZ Temat innowacyjny: "Współpraca podmiotów działających w obszarze zatrudnienia oraz integracji i pomocy społecznej z przedsiębiorcami w zakresie ułatwiania

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne Regionalny Plan Rozwoju Ekonomii Społecznej w Województwie Małopolskim na lata 2013-2020

Konsultacje społeczne Regionalny Plan Rozwoju Ekonomii Społecznej w Województwie Małopolskim na lata 2013-2020 Konsultacje społeczne Regionalny Plan Rozwoju Ekonomii Społecznej w Województwie Małopolskim na lata 2013-2020 SEKTOR EKONOMII SPOŁECZNEJ W MAŁOPOLSCE 1. Małopolska jest uznawana za lidera ekonomii społecznej:

Bardziej szczegółowo

RGULAMIN KLUBU INTEGRACJI SPOŁECZNEJ W RUMI

RGULAMIN KLUBU INTEGRACJI SPOŁECZNEJ W RUMI RGULAMIN KLUBU INTEGRACJI SPOŁECZNEJ W RUMI RUMIA 2014 Spis treści Rozdział l Postanowienia ogólne. Rozdział 2 Cele działania i zadania Klubu. Rozdział 3 Organizacja Klubu. Rozdział 4 Korzystający z usług

Bardziej szczegółowo

ZAPROSZENIE NA SZKOLENIA ETAPU UPOWSZECHNIANIA PRODUKTU FINALNEGO

ZAPROSZENIE NA SZKOLENIA ETAPU UPOWSZECHNIANIA PRODUKTU FINALNEGO BD CENTER SPÓŁKA Z O.O. ul. Broniewskiego 1 35-222 Rzeszów tel. (017) 855 20 29 fax (017) 858 12 94 szkolenia@bdcenter.pl www.bdcenter.pl ZAPROSZENIE NA SZKOLENIA ETAPU UPOWSZECHNIANIA PRODUKTU FINALNEGO

Bardziej szczegółowo

3. Chorzy psychicznie, w rozumieniu ustawy o ochronie zdrowia psychicznego

3. Chorzy psychicznie, w rozumieniu ustawy o ochronie zdrowia psychicznego Działania Klubu Integracji Społecznej od 2010 roku. TUTUŁ PROGRAMU Zwiększenie szans na zatrudnienie i podniesienie kompetencji społecznych poprzez stworzenie kompleksowego systemu wsparcia dla osób zagrożonych

Bardziej szczegółowo

www.forumrynkupracy.com.pl.

www.forumrynkupracy.com.pl. Projekt współfinansowany jest ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. www.forumrynkupracy.com.pl. Konferencja 22.09.11, Wrocław imię, nazwisko prelegenta: Zenon Matuszko

Bardziej szczegółowo

Program osłonowy na rzecz osób bezdomnych i zagrożonych bezdomnością na terenie miasta Częstochowy w latach 2014-2020

Program osłonowy na rzecz osób bezdomnych i zagrożonych bezdomnością na terenie miasta Częstochowy w latach 2014-2020 Program osłonowy na rzecz osób bezdomnych i zagrożonych bezdomnością na terenie miasta Częstochowy w latach 2014-2020 Joanna Zielińska Koordynator Zespołu Pomocy Osobom Bezdomnym i Grupom Wybranym Miejski

Bardziej szczegółowo

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Zielonej Górze W województwie lubuskim

Bardziej szczegółowo

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Zielonej Górze Ekonomia społeczna to

Bardziej szczegółowo

rodka Pomocy Rodzinie W Lublinie

rodka Pomocy Rodzinie W Lublinie Współpraca w ramach realizowanego przez MOPR w Lublinie projektu systemowego Istota stosowania instrumentów aktywizacji społecznej w pracy z klientem Wystąpienie w ramach konferencji Miejskiego OśrodkO

Bardziej szczegółowo

EKONOMIA SPOŁECZNA >2020

EKONOMIA SPOŁECZNA >2020 EKONOMIA SPOŁECZNA >2020 Umowa Partnerstwa Zwiększaniu szans na zatrudnienie grup defaworyzowanych służyć będzie wsparcie sektora ekonomii społecznej oraz zapewnienie jego skutecznego i efektywnego funkcjonowania.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 20 listopada 2014 r.

Warszawa, 20 listopada 2014 r. Podsumowanie rezultatów Priorytetu I Zatrudnienie i integracja społeczna Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Małgorzata Michalska Departament Wdrażania EFS w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej

Bardziej szczegółowo

es w dokumentach strategicznych programy współpracy i inne dokumenty programowe

es w dokumentach strategicznych programy współpracy i inne dokumenty programowe es w dokumentach strategicznych programy współpracy i inne dokumenty programowe Program rozwoju ekonomii społecznej, przeciwdziałania bezrobociu oraz aktywizacji zawodowej na krakowskim rynku pracy na

Bardziej szczegółowo

perspektywy rozwoju sektora Ekonomii Społecznej w Polsce

perspektywy rozwoju sektora Ekonomii Społecznej w Polsce perspektywy rozwoju sektora Ekonomii Społecznej w Polsce Cezary Miżejewski Projekt Promocja ekonomii społecznej w województwie świętokrzyskim realizowany na podstawie umowy zawartej z Samorządem Województwa

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja

Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja 1 PROGRAM FUNDUSZ INICJATYW OBYWATELSKICH NA LATA 2014-2020 2020 Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Departament PoŜytku Publicznego 2 Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja Projekt jest

Bardziej szczegółowo

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020:

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020: NAZWA CELU FINANSOWANIE Cel I.1. Wspieranie aktywności i przedsiębiorczości mieszkańców CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY Oś I. Osoby młode na rynku pracy: 1. Poprawa

Bardziej szczegółowo

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu ostatnich kilku dekad diametralnie zmienił się charakter prowadzonej

Bardziej szczegółowo

TORO w poszukiwaniu skutecznych metod wsparcia instytucji ekonomii społecznej

TORO w poszukiwaniu skutecznych metod wsparcia instytucji ekonomii społecznej TORO w poszukiwaniu skutecznych metod wsparcia instytucji ekonomii społecznej Miasto stołeczne Warszawa a ekonomia społeczna Społeczna Strategia Warszawy - Strategia Rozwiązywania Problemów Społecznych

Bardziej szczegółowo

Założenia Regionalnego Programu Operacyjnego - LUBUSKIE 2020 - EFS

Założenia Regionalnego Programu Operacyjnego - LUBUSKIE 2020 - EFS Założenia Regionalnego Programu Operacyjnego - LUBUSKIE 2020 - EFS Regionalny Program Operacyjny - Lubuskie 2020 cel główny Długofalowy, inteligentny i zrównoważony rozwój oraz wzrost jakości życia mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Cel badania Główny: Identyfikacja kierunków i czynników rozwoju województwa śląskiego w kontekście zachodzących

Bardziej szczegółowo

Tytuł slajdu. Tytuł slajdu. Wsparcie osób zagrożonych wykluczeniem społecznym w uzyskaniu zatrudnienia MOC W REGIONACH II

Tytuł slajdu. Tytuł slajdu. Wsparcie osób zagrożonych wykluczeniem społecznym w uzyskaniu zatrudnienia MOC W REGIONACH II MOC W REGIONACH II Nowa perspektywa finansowania 2014-2020 Wsparcie osób zagrożonych wykluczeniem społecznym w uzyskaniu zatrudnienia Magdalena Czuchryta Fundacja Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych Kraków

Bardziej szczegółowo

Zasiłki, staże, Pierwsza Praca, stypendia

Zasiłki, staże, Pierwsza Praca, stypendia Zasiłki, staże, Pierwsza Praca, stypendia Paweł Nowak Kogo jakiego pracownika poszukuje pracodawca? inaczej Jakie ma oczekiwania w stosunku do Nas? Oczekiwania w stosunku do zatrudnionych w organizacji

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

DZIAŁANIA WDRAŻANE PRZEZ URZĄD MARSZAŁKOWSKI WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

DZIAŁANIA WDRAŻANE PRZEZ URZĄD MARSZAŁKOWSKI WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Komponent regionalny Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki DZIAŁANIA WDRAŻANE PRZEZ URZĄD MARSZAŁKOWSKI WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Wydział Europejskiego Funduszu Społecznego Działania wdrażane przez Wydział

Bardziej szczegółowo

4) Beneficjent wykorzystuje do realizacji usług aktywnej integracji następujące narzędzia:

4) Beneficjent wykorzystuje do realizacji usług aktywnej integracji następujące narzędzia: Załącznik nr 9 Szczegółowe obowiązki Beneficjenta wynikające z realizacji projektu w ramach Poddziałania 9.1.6 Programy aktywnej integracji osób i grup zagrożonych wykluczeniem społecznym tryb pozakonkursowy

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XIX/138/2012 RADY POWIATU W OSTRÓDZIE z dnia 18 maja 2012r.

UCHWAŁA Nr XIX/138/2012 RADY POWIATU W OSTRÓDZIE z dnia 18 maja 2012r. UCHWAŁA Nr XIX/138/2012 RADY POWIATU W OSTRÓDZIE z dnia 18 maja 2012r. w sprawie przyjęcia Programu Integracji Społecznej i Zawodowej Osób Niepełnosprawnych w Powiecie Ostródzkim na 2012 rok Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Wykluczenie społeczne a wysokość kosztów leczenia próba identyfikacji zależności

Wykluczenie społeczne a wysokość kosztów leczenia próba identyfikacji zależności Wykluczenie społeczne a wysokość kosztów leczenia próba identyfikacji zależności lek. stom. Zofia Orzechowska dr Maria Węgrzyn dr Marcin Kęsy Wrocław, listopad 2013r Wykluczenie społeczne- co to takiego?

Bardziej szczegółowo

1. Definicja działalności pożytku publicznego, 2. Rodzaje działalności pożytku publicznego, 3. Jednostki realizujące działalność pożytku publicznego,

1. Definicja działalności pożytku publicznego, 2. Rodzaje działalności pożytku publicznego, 3. Jednostki realizujące działalność pożytku publicznego, 1. Definicja działalności pożytku publicznego, 2. Rodzaje działalności pożytku publicznego, 3. Jednostki realizujące działalność pożytku publicznego, 4. Przedmiot działalności pożytku publicznego, 5. Procedury,

Bardziej szczegółowo

Wydarzenie organizowane w ramach projektu współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Wydarzenie organizowane w ramach projektu współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Wydarzenie organizowane w ramach projektu współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Realizatorami projektu są Fundacja Barka oraz Centrum PISOP Szkolenie

Bardziej szczegółowo

STUDIA PODYPLOMOWE Leader szansą rozwoju polskiej wsi 1

STUDIA PODYPLOMOWE Leader szansą rozwoju polskiej wsi 1 Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie we współpracy z Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Krakowie organizują STUDIA PODYPLOMOWE Leader szansą rozwoju polskiej wsi 1. Informacja

Bardziej szczegółowo

PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ

PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ POWIATOWEGO URZĘDU PRACY W WAŁCZU W ZAKRESIE PRZECIWDZIAŁANIA BEZROBOCIU NA LATA 2000-2010 1 Przy wyznaczaniu zadań i kierunków działania powiatu w zakresie zatrudnienia i zwalczania

Bardziej szczegółowo

Standardy usług w zakresie zatrudnienia i edukacji osób bezdomnych

Standardy usług w zakresie zatrudnienia i edukacji osób bezdomnych Projekt Systemowy 1.18 Tworzenie i Rozwijanie Standardów Usługi Pomocy i Integracji Społecznej zadanie (nr 4) w zakresie standaryzacji pracy z bezdomnymi w tym: opracowanie modelu Gminnego Standardu Wychodzenia

Bardziej szczegółowo

PRIORYTETY I DZIAŁANIA EFS PROPOZYCJA

PRIORYTETY I DZIAŁANIA EFS PROPOZYCJA Tablica Działania EFS w ramach SOP Działanie (obszar interwencji) 1.1. Rozwój i modernizacja instrumentów i instytucji rynku 1.2. Wspieranie młodzieży poszukującej zarządzająca (Managing authority) EFS

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego. Założenia perspektywy finansowej 2014-2020. www.pgie.pl

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego. Założenia perspektywy finansowej 2014-2020. www.pgie.pl Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego Założenia perspektywy finansowej 2014-2020 www.pgie.pl Perspektywa 2014-2020 W latach 2014-2020 Polska otrzyma z budżetu UE ok. 119,5 mld euro. Na

Bardziej szczegółowo

Miejsce ekonomii społecznej w nowym okresie programowania 2007-2013. Cezary Miżejewski Krzysztof Więckiewicz

Miejsce ekonomii społecznej w nowym okresie programowania 2007-2013. Cezary Miżejewski Krzysztof Więckiewicz Miejsce ekonomii społecznej w nowym okresie programowania 2007-2013 Cezary Miżejewski Krzysztof Więckiewicz Strategia rozwoju kraju 2007 2015 Krajowy Program Zabezpieczenie Społeczne i Integracja Społeczna

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ Załącznik do Uchwały Nr XXV/149/2008 Rady Powiatu Średzkiego z dnia 30 grudnia 2008 roku POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA

Bardziej szczegółowo

Propozycje Federacji do Strategii Rozwoju Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2014-2020. Jan M. Grabowski. Toruń, 15 stycznia 2013 roku

Propozycje Federacji do Strategii Rozwoju Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2014-2020. Jan M. Grabowski. Toruń, 15 stycznia 2013 roku Propozycje Federacji do Strategii Rozwoju Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2014-2020 Jan M. Grabowski Toruń, 15 stycznia 2013 roku Organizacje pozarządowe w regionie w 2012 roku w Polsce zarejestrowanych

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE LUBAWA NA LATA 2012 2014

GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE LUBAWA NA LATA 2012 2014 Załącznik do uchwały Nr XIX/119/12 Rady Gminy Lubawa z dnia 31 października 2012r. GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE LUBAWA NA LATA 2012 2014 1 Spis treści Wstęp. 3 1. Diagnoza środowiska lokalnego..

Bardziej szczegółowo

Program Aktywności Lokalnej Gminy Andrychów. na lata 2013-2015

Program Aktywności Lokalnej Gminy Andrychów. na lata 2013-2015 Program Aktywności Lokalnej Gminy Andrychów na lata 2013-2015 Spis treści: I.WSTĘP PODSTAWA PRAWNA... 2 II. DIAGNOZA OPARTA NA WSKAŹNIKACH UZASADNIAJĄCYCH WYBÓR ŚRODOWISKA ZAGROŻONEGO WYKLUCZENIEM SPOŁECZNYM

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ MIESZKAŃCÓW MIASTA LUBLIN NA LATA 2009 2013

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ MIESZKAŃCÓW MIASTA LUBLIN NA LATA 2009 2013 Załącznik do Uchwały Nr Rady Miasta Lublin z dnia 2008 roku PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ MIESZKAŃCÓW MIASTA LUBLIN NA LATA 2009 2013 Lublin 2008 SPIS TERŚCI I. ZAŁOśENIA PROGRAMU AKTYWNOŚCI LOKALNEJ 3 II.

Bardziej szczegółowo

Posiedzenie Komisji Oświaty, Kultury i Sportu, Zdrowia i Opieki Społecznej

Posiedzenie Komisji Oświaty, Kultury i Sportu, Zdrowia i Opieki Społecznej Posiedzenie Komisji Oświaty, Kultury i Sportu, Zdrowia i Opieki Społecznej Konsultacje Zespołu Problemowego Identyfikacji głównych obszarów problemowych w sferze pomocy społecznej w gminie Więcbork dokonano

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PROGRAMU ZNAJDŹ SWOJE MIEJSCE

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PROGRAMU ZNAJDŹ SWOJE MIEJSCE Śrem, 5 maja 2007 roku SPRAWOZDA Z REALIZACJI PROGRAMU ZNAJDŹ SWOJE MIEJSCE Środowiskowy program reintegracji społecznej i zawodowej osób bezdomnych Znajdź swoje miejsce realizowany był w miesiącu kwietniu

Bardziej szczegółowo

Wybrane aspekty polityki senioralnej Samorządu Województwa Wielkopolskiego. Poznań, 12 października 2012 roku

Wybrane aspekty polityki senioralnej Samorządu Województwa Wielkopolskiego. Poznań, 12 października 2012 roku Wybrane aspekty polityki senioralnej Samorządu Województwa Wielkopolskiego Poznań, 12 października 2012 roku Strategia Polityki Społecznej dla Województwa Wielkopolskiego do 2020 roku Strategia Polityki

Bardziej szczegółowo

ANKIETA PROBLEMY SPOŁECZNE W OPINII MIESZKAŃCÓW

ANKIETA PROBLEMY SPOŁECZNE W OPINII MIESZKAŃCÓW ANKIETA PROBLEMY SPOŁECZNE W OPINII MIESZKAŃCÓW 1. Jakie są największe atuty gminy? (proszę podać 2. Co Pani / Pana zdaniem w największym stopniu ogranicza możliwości rozwojowe gminy? (proszę podać 3.

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania Spis treści Wprowadzenie... 9 1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania jego zasobami... 13 1.1. Rola środowiska w procesach społeczno-gospodarczych... 13 1.2. Uwarunkowania zasobowe.

Bardziej szczegółowo

KONTRAKT SOCJALNY narzędziem w realizacji projektów systemowych

KONTRAKT SOCJALNY narzędziem w realizacji projektów systemowych KONTRAKT SOCJALNY narzędziem w realizacji projektów systemowych Podstawa prawna Ustawa o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004r. (Dz. U. Nr 64, poz. 593, z późn. zm.) Rozporządzenie Ministra Polityki

Bardziej szczegółowo

ANKIETA DLA MIESZKAŃCÓW

ANKIETA DLA MIESZKAŃCÓW ANKIETA DLA MIESZKAŃCÓW 1. Jakie są największe atuty gminy? (proszę podać 2. Co zaliczy Pan(-i) do słabych stron gminy? (proszę podać 3. Jakie problemy najbardziej uwidaczniają się w gminie? (proszę zaznaczyć

Bardziej szczegółowo

Aktywizacja osób w podeszłym wieku na rynku pracy.

Aktywizacja osób w podeszłym wieku na rynku pracy. Aktywizacja osób w podeszłym wieku na rynku pracy. Aneta Maciąg Warszawa, 10.12.2015 r. Plan 1. Struktura demograficzna społeczeństwa. 2. Poziom zatrudnienia wśród osób powyżej 50 roku życia. 3. Przyczyny

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Centrum Promocji i Rozwoju Inicjatyw Obywatelskich PISOP

Stowarzyszenie Centrum Promocji i Rozwoju Inicjatyw Obywatelskich PISOP Stowarzyszenie Centrum Promocji i Rozwoju Inicjatyw Obywatelskich PISOP 64-100 Leszno 61-815 Poznań ul. Pl. J. Metziga 26/6 ul. Ratajczaka 26/6/96 tel./fax 065/520 78 86 tel./fax 061/851 91 34 www.pisop.org.pl,

Bardziej szczegółowo

OFERTA POWIATOWEGO URZĘDU PRACY NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

OFERTA POWIATOWEGO URZĘDU PRACY NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH OFERTA POWIATOWEGO URZĘDU PRACY NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH R O M A N B I A Ł E K D Y R E K T O R P O W I A T O W E G O U R Z Ę D U P R A C Y W S K A R Ż Y S K U - K A M I E N N E J REJESTRACJA OSOBY

Bardziej szczegółowo

Proponowane rozwiązania ustawowe. Jarosław Kuba Kielce, 17 luty 2010

Proponowane rozwiązania ustawowe. Jarosław Kuba Kielce, 17 luty 2010 Proponowane rozwiązania ustawowe Jarosław Kuba Kielce, 17 luty 2010 Poniżej przedstawiamy wersję roboczą propozycji uregulowania opracowaną przez grupę prawną Zespołu. Projekt ten opiera się na projekcie

Bardziej szczegółowo

Zakres działania: Główne cele pomocy społecznej:

Zakres działania: Główne cele pomocy społecznej: Zakres działania: Pomoc społeczna umożliwia przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych tym, którzy nie są w stanie sami ich pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Wspiera ich

Bardziej szczegółowo

Zasada równości szans kobiet i mężczyzn w projektach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Równość szans kobiet i mężczyzn jest jednym z elementów szerszej kwestii równości szans, których przestrzeganie

Bardziej szczegółowo

Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje. Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce

Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje. Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce Katowice 2006 Spis treści Wstęp 9 Rozdział I Rola i pozycja kobiet na rynku

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE DO PILOTAŻU RPW na poziomie powiatu / lub województwa

WYTYCZNE DO PILOTAŻU RPW na poziomie powiatu / lub województwa Centrum Rozwoju Zasobów Ludzkich Państwowa jednostka budżetowa podległa Ministrowi Pracy i Polityki Społecznej Al. Jerozolimskie 65/79, Warszawa 00-697 tel. 0 22 237 00 00, fax. 0 22 237 00 99, www.crzl.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Skrót założeń strategii rozwoju usług edukacyjnych w gminie Lesznowola

Skrót założeń strategii rozwoju usług edukacyjnych w gminie Lesznowola Skrót założeń strategii rozwoju usług edukacyjnych w gminie Lesznowola sporządzony w ramach projektu Od diagnozy do strategii model planowania rozwoju usług publicznych dofinansowanego ze środków Unii

Bardziej szczegółowo

PO KL Priorytet I. Zatrudnienie i integracja społeczna Działanie 1.2. Wsparcie systemowe instytucji pomocy i integracji społecznej

PO KL Priorytet I. Zatrudnienie i integracja społeczna Działanie 1.2. Wsparcie systemowe instytucji pomocy i integracji społecznej Projekt innowacyjno-testujący pt. Model Wsparcia jako innowacyjne narzędzie wzmacniające współpracę publicznych i niepublicznych instytucji pomocy społecznej oraz przedsiębiorców dedykowane gminnym zespołom

Bardziej szczegółowo

Seminarium Ekonomia społeczna współpraca się opłaca

Seminarium Ekonomia społeczna współpraca się opłaca Seminarium Ekonomia społeczna współpraca się opłaca Rybnik, 24 marca 2015 r. Działania Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa Śląskiego w kontekście realizacji Wieloletniego regionalnego

Bardziej szczegółowo

Priorytety i kierunki działań miejskiej polityki społecznej wobec rodziny

Priorytety i kierunki działań miejskiej polityki społecznej wobec rodziny RODZINY Priorytety i kierunki działań miejskiej polityki społecznej wobec rodziny Wersja do konsultacji społecznych Opracowanie: Anna Szymczak Skład grupy roboczej RODZINA 1. Anna Szymczak, lider grupy

Bardziej szczegółowo

Klub Integracji Społecznejprzy Ośrodku Pomocy Społecznej w Libiążu

Klub Integracji Społecznejprzy Ośrodku Pomocy Społecznej w Libiążu Klub Integracji Społecznejprzy Ośrodku Pomocy Społecznej w Libiążu Zjawisko marginalizacji i wykluczenia społecznego jest jednym z elementów strategicznych polityki społecznej państwa w zakresie rozwiązywania

Bardziej szczegółowo

Szanowni Państwo. Długość szkolenia do wyboru: 4h szkoleniowe (4x45 min.) 6h szkoleniowych (6x45 min.) 8h szkoleniowych (8x45 min.

Szanowni Państwo. Długość szkolenia do wyboru: 4h szkoleniowe (4x45 min.) 6h szkoleniowych (6x45 min.) 8h szkoleniowych (8x45 min. Szanowni Państwo Katarzyna Kudyba Centrum Szkoleń Profilaktycznych EDUKATOR z Krakowa oferuje Państwu szkolenia które mają na celu zwiększenie i usystematyzowanie wiedzy pracowników Komisji Rozwiązywania

Bardziej szczegółowo

Ankieta dotycząca Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych na terenie Gminy Urzędów

Ankieta dotycząca Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych na terenie Gminy Urzędów Ankieta dotycząca Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych na terenie Gminy Urzędów ANKIETA Prosimy o wypełnienie poniższej ankiety. Jest ona skierowana do mieszkańców Gminy Urzędów i ma na celu właściwe

Bardziej szczegółowo

Wiek w chwili przystąpienia do projektu. Nr domu/mieszkania Miejscowość Obszar miejski wiejski

Wiek w chwili przystąpienia do projektu. Nr domu/mieszkania Miejscowość Obszar miejski wiejski ANKIETA REKRUTACYJNA dla uczestników projektu systemowego pn. RAZEM MOŻEMY WIĘCEJ realizowany przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Grodzisku Wielkopolskim w 2013 roku. Priorytet: VII. Promocja integracji

Bardziej szczegółowo

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr II / semestr 4 Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu w systemie USOS 10000000

Bardziej szczegółowo

Program współpracy z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego w Gminie Przytoczna na rok 2014

Program współpracy z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego w Gminie Przytoczna na rok 2014 Program współpracy z organizacjami pozarządowymi i innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego w Gminie Przytoczna na rok 2014 I. CEL GŁÓWNY I CELE SZCZEGÓŁOWE PROGRAMU 1. Celem głównym

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym

Rozdział 1. Inwestycje samorządu terytorialnego i ich rola w rozwoju społecznogospodarczym OCENA EFEKTYWNOŚCI I FINANSOWANIE PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO WSPÓŁFINANSOWANYCH FUNDUSZAMI UNII EUROPEJSKIEJ Autor: Jacek Sierak, Remigiusz Górniak, Wstęp Jednostki samorządu

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ORGANIZACYJNY CENTRUM INTEGRACJI SPOŁECZNEJ w Sławoborzu

REGULAMIN ORGANIZACYJNY CENTRUM INTEGRACJI SPOŁECZNEJ w Sławoborzu REGULAMIN ORGANIZACYJNY CENTRUM INTEGRACJI SPOŁECZNEJ w Sławoborzu ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Regulamin organizacyjny Centrum Integracji Społecznej w Sławoborzu określa zasady wewnętrznej organizacji,

Bardziej szczegółowo

BANK BGŻ NAZWA FUNDACJI ADRES FUNDACJI CEL FUNDACJI ADRESACI WSPARCIA NAZWA BANKU

BANK BGŻ NAZWA FUNDACJI ADRES FUNDACJI CEL FUNDACJI ADRESACI WSPARCIA NAZWA BANKU NAZWA BANKU NAZWA FUNDACJI ADRES FUNDACJI CEL FUNDACJI ADRESACI WSPARCIA BANK BGŻ BGŻ ul. Kasprzaka 10/16, 01-211 Warszawa, tel. 22 / 860 57 93 fundacja@bgz.pl została powołana w celu: prowadzenia wszechstronnej

Bardziej szczegółowo

Rola regionalnej polityki społecznej

Rola regionalnej polityki społecznej Konferencja, 20-21 listopada 2014 roku, Ustroń, hotel Wilga Rola regionalnej polityki społecznej w integracji społecznej mieszkańców województwa śląskiego Konferencja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Plan Działania na rok 2012. Priorytet VII Promocja integracji społecznej

Plan Działania na rok 2012. Priorytet VII Promocja integracji społecznej Plan Działania na rok 2012 Priorytet VII Promocja integracji społecznej Priorytet VII Promocja integracji społecznej Działanie 7.1 ROZWÓJ I UPOWSZECHNIANIE AKTYWNEJ INTEGRACJI Na realizację projektów systemowych

Bardziej szczegółowo

Perspektywy dla rozwoju ekonomii społecznej

Perspektywy dla rozwoju ekonomii społecznej Perspektywy dla rozwoju ekonomii społecznej Czym jest ekonomia społeczna? Ekonomia społeczna, określana równieżjako gospodarka społeczna lub ekonomia solidarna, może stanowićjeden z istotnych elementów

Bardziej szczegółowo

Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków. z UE. Barbara Pędzich-Ciach. ekspertka: prowadząca: Dorota Kostowska

Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków. z UE. Barbara Pędzich-Ciach. ekspertka: prowadząca: Dorota Kostowska Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków ekspertka: z UE. Barbara Pędzich-Ciach prowadząca: Dorota Kostowska Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc

Bardziej szczegółowo

Fundacja Inicjatyw Badawczo- Szkoleniowych. WSP TWP w Warszawie. Wyższa Szkoła Pedagogiczna TWP w Warszawie

Fundacja Inicjatyw Badawczo- Szkoleniowych. WSP TWP w Warszawie. Wyższa Szkoła Pedagogiczna TWP w Warszawie Fundacja Inicjatyw Badawczo- Szkoleniowych WSP TWP w Warszawie CELE FUNDACJI WSP TWP w Warszawie Podstawowym celem Fundacji jest wsparcie Wyższej Szkoły Pedagogicznej TWP w Warszawie w działalności statutowej

Bardziej szczegółowo

Program aktywizacji społecznej w powiecie rzeszowskim

Program aktywizacji społecznej w powiecie rzeszowskim Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Rzeszowie Program aktywizacji społecznej w powiecie rzeszowskim P O W I A T O W E C E N T R U M P O M O C Y R O D Z I N I E W R Z E S Z O W I E ul. Grunwaldzka 15, 35-959

Bardziej szczegółowo

TEMAT SZKOLENIA Ewaluacja programów i projektów, Informacja zwrotna i (obszar 7) OPIS SZKOLENIA

TEMAT SZKOLENIA Ewaluacja programów i projektów, Informacja zwrotna i (obszar 7) OPIS SZKOLENIA TEMAT SZKOLENIA Ewaluacja programów i projektów, Informacja zwrotna i (obszar 7) OPIS SZKOLENIA GRUPA DOCELOWA Przedstawiciele Publicznych Służb Zatrudnienia/PSZ, instytucji edukacyjnych i szkoleniowych,

Bardziej szczegółowo