Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download ""

Transkrypt

1 Nr 3 Kwiecieñ 2009 ISSN gazeta bezp³atna Nak³ad egz. w Krakowie miesiêcznik informacyjny W KRAKOWIE Bezp³atny informator medyczny Mandaryna: z t¹ chorob¹ mo na yæ Cukrzyca to s³odka towarzyszka jej ycia. O tym, jak je zmieni³a rozmawiamy z Mart¹ Wiœniewsk¹ Mandaryn¹. gazeta bezp³atna w tym numerze Cukrzyca, oty³oœæ, zaburzenia metaboliczne» str. 4-7 Ayurveda - odm³adzaj¹ca terapia Pancha Karma Masa cia³a jest tradycyjnym programem oczyszczaj¹cym i odm³adzaj¹cym Pancha Karma bêd¹cym czêœci¹ Ayurvedy najstarszej medycyny naturalnej obszaru Indii i Sri Lanki. Kiedy dowiedzia³aœ siê o swojej chorobie? W ostatnich miesi¹cach drugiej ci¹ y badania wykaza³y, e mam cukrzycê ci¹ ow¹. Leczy³am siê diet¹ i wraz z urodzeniem Fabieñki cukrzyca zniknê³a i potem po ponad dwóch miesi¹cach da³a znaæ o sobie ponownie i ju niestety zosta³a ju ze mn¹ na sta³e. Mia³am bardzo typowe objawy: bardzo chcia³o mi siê piæ, non stop chodzi³am do toalety, bardzo schud³am, pogorszy³ mi siê wzrok. Jak zareagowa³aœ na wieœæ o cukrzycy? Praktyka Stomatologiczna Lek. stom. Ewa Milc- Paciorek Kraków, os. Piastów 41 tel PE NY ZAKRES US UG PROTETYKA CHIRURGIA IMPLANTY ODBUDOWY ESTETYCZNE ZÊBÓW RTG NA MIEJSCU By³am za³amana, a mi siê wierzyæ nie chcia³o, e jestem chora na tak powa n¹ chorobê. Na pocz¹tku siê buntowa³am, no ale niestety z t¹ chorob¹ siê nie wygra i trzeba j¹ nie tyle zaakceptowaæ, co polubiæ. Czy cukrzyca wymaga wielu wyrzeczeñ i czy bardzo zmieni- ³a Twoje ycie? Muszê myœleæ o tej chorobie i we wszystkim co robiê dokoñczenie str. 6» Gabinet Pawe³ Bergel Masa u Leczniczego MASA RELAKSACYJNY: - gor¹cymi kamieniami wulkanicznymi!!! - aromaterapeutyczny - stóp MASA LECZNICZY: - klasyczny - segmentarny rwa kulszowa, lumbago (postrza³) zespó³ bolesnego barku, bóle krzy a - bañk¹ chiñsk¹ US UGI SPECJALISTYCZNE: - masa wspomagaj¹cy odchudzanie - woskowanie uszu ul. Krowoderskich Zuchów 4/ Kraków (Krowodrza) (róg ul. Wybickiego i Krowoderskich Zuchów przy Urzêdzie Skarbowym) tel W KRAKOWIE dzia³ reklamy zadzwoñ: Bardzo bogata asortyment leków bez Pe³na dostêpnoœæ leków na Dermokosmetyki z Rewolucyjne ceny perfum Kraków, Galeria Kazimierz ul. Podgórska 34 tel. (012) Pon. - Sob.: ; Niedz: REHMARK zaopatrzenie rehabilitacyjno medyczne wózki inwalidzkie, ortezy, sznurówki ortopedyczne, balkoniki, kule i laski, ko³nierze, gorsety, wk³adki, materace i poduszki przeciwodle ynowe, pionizatory i podnoœniki, ³ó ka ortopedyczne, drobny sprzêt medyczny, wózki elektryczne udzia³ PFRON Salon czynny: poniedzia³ek - pi¹tek do tel./fax: , ul. Kalwaryjska 26, Kraków Refundacja czytaj str. 2» NZOZ SPÓ KA LEKARSKA NA KOZ ÓWCE W RAMACH NFZ : - poradnia okulistyczna - poradnia diabetologiczna - poradnia psychologiczna - poradnia logopedyczna US UGI MEDYCZNE ODP ATNE: kardiolog, psychiatra REJESTRACJA PN-PT TEL.O ZOONET os. Szklane domy 2 Karmy i akwarystyka sob tel os. Wandy 18 Sklep zoologiczny Gabinet weterynaryjny sob tel Klamry koryguj¹ce wrastaj¹ce paznokcie Specjalistyczna pielêgnacja stopy cukrzycowej Zabiegi kosmetyczne na twarz i cia³o Masa podciœnieniowy Dieta PRYWATNY GABINET OKULISTYCZNY Dr n. med. Ewa Wójcik specjalista chorób oczu LECZENIE ZEZA, OCZOPL SU U DZIECI I DOROS YCH - OPERACYJNIE I ZACHOWAWCZO Przyjmuje: poniedzia³ek, wtorek, czwartek Kraków ul. Lea 19 m.1 tel gabinet tel. kom GABINET TRYCHOLOGICZNY PRZYCHODNIA LEKARSKA HORMON MED Kraków ul. Mazowiecka 25 tel.: analiza, diagnoza, leczenie chorób skóry g³owy i w³osów, ³ysienia, ³upie e, ³ojotok, ciemieniucha dzieciêca-starcza, zabiegi, eksfoliacja skóry, mezoterapia, profilaktyka ogólna w okresie dojrzewania, menopauzy, przed i po porodzie tkankowa analiza w³osów, KONSULTACJE MEDYCZNE BADANIA LABORATORYJNE PE NY ZAKRES!

2 2 w Krakowie Nr 3 WARTO WIEDZIEÆ Ayurveda - odm³adzaj¹ca terapia Pancha Karma Masa cia³a jest tradycyjnym programem oczyszczaj¹cym i odm³adzaj¹cym Pancha Karma bêd¹cym czêœci¹ Ayurvedy najstarszej medycyny naturalnej obszaru Indii i Sri Lanki. M asa wykonywany jest przy u yciu ciep³ego oleju z roœlin tropikalnych. Pozwala usun¹æ z organizmu toksyny i z³ogi, które s¹ przyczyn¹ pogorszenia samopoczucia, nadwagi, z³ego wygl¹du skóry, a w przysz³oœci mog¹ doprowadziæ do rozwoju powa nych chorób. Niezdrowy tryb ycia, t³umienie emocji, z³e trawienie, stres przyczyniaj¹ siê do odk³adania toksyn w naszym organizmie. Toksyny zaburzaj¹ procesy psychofizjologiczne jakie zachodz¹ w organizmie. Spada odpornoœæ. Pogarsza siê nasza kondycja psychofizyczna. Usuniêcie toksyn i z³ogów z naszego cia³a sprawia, e czujemy siê zdrowsi, rzadziej chorujemy, poprawie ulega nasz wygl¹d. Reguluje siê przemiana materii, a to sprawia, e tracimy na wadze. Nasza skóra jest bardziej jêdrna i elastyczna. Poprawia siê owal twarzy. Ucisk odpowiednich punktów akupresury, miejsc, gdzie przecinaj¹ siê naczynia krwionoœne i nerwy, powoduje lepsze ukrwienie i unerwienie. Krew zaczyna dostarczaæ substancje od ywcze do tkanek, miêœnie rozpoczynaj¹ pracê. Podstawowym masa em jest ABHYANGA. Jest to masa ca³ego cia³a. Poprawia kr¹ enie krwi i wzmacnia Fundacja Kibicujemy yciu wspólnie z Klubem HDK PCK Hutnik Kraków 16 marca w Piwnicy pod Baranami zorganizowa³a akcjê krwiodawstwa. Na zaproszenie Fundacji przyjecha³ do Krakowa i wzi¹³ udzia³ w akcji Tomasz Adamek, Mistrz Œwiata w boksie. Jestem wielkim kibicem i przyjacielem Tomka mówi³ Robert W¹sowicz, prezes Fundacji. Zadzwoni³em do niego i spyta³em go, czy by nie odda³ krwi w ramach organizowanej przez nas akcji. Zgodzi³ siê. Badania wysz³y bardzo dobrze, wiêc móg³ oddaæ krew, standardowo 450 ml. Po smacznym lekkim posi³ku U Babci Maliny Tomasz Adamek pojawi³ siê w Piwnicy Pod Baranami, gotowy, by oddaæ krew. Po dope³nieniu formalnoœci, czyli wype³nieniu ankiety, rejestracji, pomiarze ciœnienia i morfologii, mistrzowi wk³uto siê w y³ê i upuszczono mu 450 ml krwi. Na koniec, jak ka dy Honorowy Krwiodawca, otrzyma³ osiem czekolad. Dobry humor nie opuszcza³ mistrza. Przez ca³y czas rozmawia³, œmia³ siê i artowa³. Na koniec, spytany, jak siê czuje po oddaniu krwi, Tomasz Adamek odpowiedzia³ z uœmiechem: yjê. PóŸniej spotka³ siê na Rynku G³ównym system naczyñ krwionoœnych, aktywizuje system immunologiczny, dzia³a koj¹co na system nerwowy i wydzielania wewnêtrznego, reguluje przemianê materii, redukuje nadwagê, opóÿnia procesy starzenia, zwiêksza sprawnoœæ umys³ow¹ i wydolnoœæ psychofizyczna, dzia³a oczyszczaj¹co i odm³adzaj¹co na organizm. Pomaga w leczeniu bezsennoœci, bólu g³owy, niedow³adu ró nego pochodzenia i wielu powa nych schorzeñ. K PIEL PAROWO ZIO OWA pomaga dodatkowo usun¹æ toksyny i zredukowaæ nadwagê. SAMBHANA to masa twarzy, g³owy i pleców. Masa twarzy poprawia wyraÿnie owal twarzy. Skóra jest Tomasz Adamek Honorowym Krwiodawc¹ z kibicami, zaprezentowa³ dwa pasy mistrzowskie, rozda³ autografy i pozowa³ do zdjêæ. Wszystko odby³o siê bez adnych problemów poinformowa³ Ryszard Janiczek, Prezes Klubu HDK PCK Hutnik Kraków. Tomasz Adamek by³ trochê na pocz¹tku wystraszony, poniewa pierwszy raz w yciu oddawa³ krew, ale wszystko posz³o dobrze. Po nim ju lawina siê posypa³a i krew odda³o bardzo du o osób. Akcja trwa³a od godziny 12:00 do 17:00. Pierwszymi tego dnia Honorowymi Krwiodawcami byli Stra nicy Miejscy. Przyszli ca³¹ grup¹. Ju o godzinie 12:00 ustawili siê w kolejce do rejestracji. Honorowych Krwiodawców nie zrazi³ t³ok w Piwnicy Pod Baranami i d³ugie oczekiwanie na rejestracjê. Wszyscy wytrwale czekali, by oddaæ krew. ¹cznie tego dnia krew odda³o 1003 osoby, w tym 35 Stra ników Miejskich. (AP) prawid³owo napiêta, g³adka i elastyczna. Pracuj¹ miêœnie podnosz¹ce nasz owal. Likwidacji ulegaj¹ przebarwienia i drobne zmarszczki. Czujemy siê m³odsi, odprê eni, piêkniejsi. Dodatkowo ucisk punktów akupresury pod odpowiednim k¹tem wzmacnia drobne naczynka krwionoœne i mikronerwy. Masa g³owy poprawia kr¹ enie krwi, rozluÿnia miesnie g³owy i karku, wzmacnia w³osy i przyspiesza ich porost. Lepiej œpimy, poprawia siê nasza pamiêæ. Masa chroni przed chorobami w obrêbie g³owy, pomaga w leczeniu migren. SHIRO DHARA jest zabiegiem polegaj¹cym na polewaniu g³owy ciep³ym olejem z roœlin tropikalnych i masa u punktów specjalnych w obrêbie g³owy. Shiro Dhara g³êboko relaksuje. Pomaga w leczeniu depresji, stanów lêkowych, zaburzeñ pamiêci, bólu g³owy ró nego pochodzenia, pora eñ. NASYA KARMA polega na oczyszczaniu nosa i zatok ciep³ym olejem. Ten zabieg pomaga w leczeniu bólu g³owy, chorób oczu, zatok. KARNA PURNA to zabieg oczyszczania uszu ciep³ym olejem. PINDA SWEDA jest stosowana przy du ym napiêciu miêœni. Jest to masa ca³ego cia³a przy pomocy stempli zio³owych i oleju. Ten rodzaj masa u Organizatorem gali by³a Fundacja Nauka i, która od 2006 roku przyznaje statuetki Z³otej myœli w dwóch kategoriach - dla osoby lub instytucji przyczyniaj¹cej siê do rozwoju nauki lub kultury oraz dla osoby lub instytucji finansuj¹cej naukê lub kulturê. W tym roku nominowany w kategorii Osoba przyczyniaj¹ca siê do rozwoju nauki i kultury by³ prof. Janusz Skalski. W sk³ad Kapitu³y przyznaj¹cej to wyró nienie wchodz¹ obecnie: prof. Jacek Majchrowski, prof. Jerzy Stuhr (przewodnicz¹cy), Instytut Zootechnikii, prof. F. Ziejka, prof. Jerzy Sadowski, Gra yna Brodziñska, Krzesimir Dêbski, Roman Kluska, CHU WITEK, Kopalnia Soli Wieliczka, Tesco Sp. z o. o., Polski Instytut Sztuki Filmowej, Zbigniew Jakubas. Laureaci kolejnych edycji zgodnie z regulaminem powiêkszaj¹ sk³ad Kapitu³y. Podczas czwartej edycji rozdania nagród wyst¹pi³a Gra yna Brodziñska, a towarzyszy³a jej orkiestra Cracov Event Orchestra, której dyrygowa³ Tomasz Chmiel. Czêœæ dochodu ze sprzeda y biletów g³êboko oczyszcza cia³o i rozluÿnia napiête miêœnie. To tylko niektóre zabiegi terapii Pancha Karma. Po konsultacji terapeuta ustala jakie zabiegi powinny byæ zastosowane oraz ich iloœæ. Terapia Pancha Karma nie zastêpuje leczenia medycznego, zw³aszcza w przypadku ciê kich chorób, jest jednak jego znakomitym uzupe³nieniem. Przed przyst¹pieniem do masa u terapeuta ustali nasz¹ konstytucjê psychofizyczn¹ czyli nasze dosha ( vata, pitta, kapha), a nastêpnie dobierze odpowiedni olej jakim bêdzie masowane cia³o. Dosha nale y rozumieæ jako zespó³ procesów psychofizjologicznych zachodz¹cych w organizmie. Body Time. Ayurveda w Krakowie ul. Konfederacka Kraków tel tel. kom Z³ote myœli w Operze Krakowskiej W Operze Krakowskiej 26 lutego o godzinie 19:00 odby³a siê uroczysta gala rozdania nagród Z³ota myœl. Wœród nominowanych by³ prof. Janusz Skalski, kierownik Kliniki Kardiochirurgii Dzieciêcej. Czêœciowy dochód ze sprzeda y biletów zosta³ natomiast przekazany na zakup sprzêtu dla Kliniki Kardiochirurgii Dzieciêcej. zosta³a przeznaczona na odnowê Kliniki Kardiochirurgii Dzieciêcej Uniwersyteckiego Szpitala Dzieciêcego w Krakowie. Ponadto podczas koncertu odby³a siê te licytacja trzech ksi¹ ek, które przywióz³ prof. Janusz Skalski. Podczas aukcji zebrano ³¹cznie 1600 z³, które zosta³y przekazane na Kardiochirurgiê Dzieciêc¹. To nie jest nasza polska specjalnoœæ, e zbieramy na oddzia³y szpitalne, jednak jeœli my, spo³eczeñstwo, jesteœmy w stanie dopomóc, to jest to zawsze mile widziane powiedzia³ prof. Janusz Skalski. (AP)

3 w Krakowie Nr 3 WARTO WIEDZIEÆ Choroba nowotworowa, a joga terapeutyczna Odzyskaj radoœæ ycia 3 Oko³o 80% chorób jest zwi¹zanych ze stresem to w³aœnie d³ugo utrzymuj¹cy siê stres przechyla szalê zdrowia w stronê choroby. Otrzymanie diagnozy nowotworu przera a, izoluje i wywo³uje lêk, a trzeba podejmowaæ wiele powa nych decyzji. T o moment, w którym czêsto analizujemy swoje dotychczasowe ycie, nawyki, schematy, relacje z innymi, zw³aszcza najbli szymi. To, co odnajdujemy bywa trudne i przyt³aczaj¹ce, lecz œwiadomoœæ choroby czêsto odbiera chêæ do jakichkolwiek zmian. Jak poradziæ sobie z czarnymi myœlami odbieraj¹cymi si³y i nadziejê? Jak zachowaæ radoœæ ycia pomimo choroby? Ogromne znaczenie ma nasz umys³, nastawienie i otaczaj¹cy ludzie. W Krakowskim Centrum Zdrowia przy ul. Biskupiej 18 w Krakowie (dawniej pod nazw¹ Joga Centrum) ju od wielu lat wspó³pracujemy ze Stowarzyszeniem Wspierania Onkologii UNICORN (www.unicorn.org.pl) i prowadzimy dla tej grupy regularne zajêcia jogi, skierowane g³ównie do pañ po mastektomii. Na zajêciach tych wprowadzane s¹ odpowiednio dobrane zestawy asan (æwiczeñ jogi), æwiczenia oddechowe i techniki relaksacyjne, które pomagaj¹ rozwin¹æ œwiadomoœæ cia³a, skupiæ umys³ na chwili obecnej oraz wprowadziæ w bliski kontakt z w³asnymi odczuciami i emocjami, co mo e diametralnie zmieniæ podejœcie do choroby nowotworowej i terapii. Asany s¹ tak opracowane, aby anga owa³y ka dy miêsieñ, nerw i organ dokrewny w ciele, a dziêki temu uwalnia³y napiêcia i zablokowane energie. Narz¹dy wewnêtrzne s¹ stymulowane, tonizowane i masowane, a uk³ad nerwowy utrzymywany w stanie relaksacji. Takie pozycje jak sk³ony, wygiêcia, skrêty cia³a, ³agodne pozycje odwrócone pomagaj¹ delikatnie rozci¹gaæ napiête miêœnie, powiêzi, tkankê bliznowat¹. Uk³ad limfatyczny stymulowany jest przez pompê miêœniow¹ do oczyszczania przestrzeni miêdzy tkankowych. Ruch po³¹czony ze œwiadomym oddechem powoduje wyd³u enie wydechu, co zwiêksza poda tlenu we krwi, a to z kolei ogranicza rozwój nowych komórek rakowych. Zwiêksza siê tak e zasadowoœæ krwi, co wzmacnia uk³ad odpornoœciowy. Pe³ny oddech z wyd³u onym wydechem inicjuje stan relaksacji, zmniejsza uczucie napiêcia i stresu, zwiêksza przep³yw i odprowadzanie limfy. Paradoksem wydaje siê d¹ enie do relaksacji w czasie tak powa nego stresu, jaki wywo³uje choroba nowotworowa, a jednak dziêki jodze jest to mo liwe. To koncentracja w jednym miejscu pozwala rozbieganemu i zmêczonemu umys³owi skupiæ siê na doznaniach i wra eniach. Poza tym wyciszony umys³ przestaje byæ jedynie uczestnikiem zdarzeñ, a staje siê bardziej ich obserwatorem. Pomaga nam to podejmowaæ przemyœlane, m¹dre decyzje, które zmieniaj¹ nasze ycie na lepsze. Dziêki temu krok po kroku mo na zmierzyæ siê nawet z najbardziej przygniataj¹c¹ rzeczywistoœci¹. Operacja chemioterapia i radioterapia wszystko to wp³ywa na cz³owieka, a efekty uboczne tj. zaburzenia snu, bóle, zmêczenie, a tak e menopauza wywo³ana przez chemioterapiê zak³ócaj¹ dobrostan osoby. Joga umo liwia niwelowanie tych efektów ubocznych za pomoc¹ pracy z cia³em, oddechem i œwiadomoœci¹. Proces leczenia wymaga zwolnienia tempa. Spotkanie z jog¹ jest spotkaniem ze sob¹ samym na macie w ciszy. To spotkanie ze swoj¹ fizycznoœci¹, emocjami i myœlami. Przebywaj¹c w tym stanie dotykamy naszych g³êbokich obaw, lêków, uczymy siê je oswajaæ i zrozumieæ Ÿród³o ich pochodzenia. Kiedy ju poznamy nasze wewnêtrzne lêki i obawy, które mog¹ przybieraæ w naszej g³owie postaæ przera aj¹cego smoka, zaczynamy je stopniowo transformowaæ, tak i ostatecznie ten straszliwy smok przemienia siê w przytulnego, mrucz¹cego kotka na naszych kolanach. Czêsto obserwujê, jak w miarê praktyki, kobiety bêd¹ce w trakcie procesu zdrowienia po zabiegach mastektomii, odzyskuj¹ wewnêtrzn¹ radoœæ, dystans do choroby i chêæ do zmian w swoim yciu. Praktyka daje im odwagê, aby zmieniaæ wzorce, schematy zachowañ i relacji z innymi. Umiejêtnoœæ zdyscyplinowania umys³u pozytywnie wp³ywa na postrzeganie œwiata. Choroba mo e staæ siê okazj¹ do samopoznania i rozwoju, a tak e szans¹ na poznanie innego cz³owieka, z tym samym problemem w tak zwanych grupach wsparcia. Odzyskaj wiêc radoœæ ycia! Nie jesteœ sam, sama, a Twoje ycie mo e byæ bardzo twórcze! Niech inspiracj¹ do zmian stanie siê równie wiersz Ma³gorzaty Madej. Zapraszam do lektury. Maria Czuba³a dyplomowany nauczyciel jogi Cia³o mnie ogranicza To co jest w œrodku chce wiêcej Pragnie poznawaæ, doœwiadczaæ Byæ ci¹gle twórczym i lepszym Nie chce braæ wzorców z przesz³oœci Nie chce trwaæ przy dogmatach Lecz chce przenikaæ nieznane Znane, inaczej poznawaæ. Krakowskie Centrum Zdrowia ul. Biskupia 18 Zapisy tel. (012) lub kom Akceptujemy karty Multisport. Prowadzimy zajêcia dla osób o ró nym stopniu zaawansowania, - grupy specjalistyczne dla kobiet i osób starszych, - zajêcia dla osób z nadwag¹, - grupy dla pañ w ci¹ y, dla dzieci - grupy terapeutyczne - Instytut Œwiadomego Rodzicielstwa Dziêki ECMO dzieci szybciej wracaj¹ do zdrowia Przez dwa dni (20-21 marca 2009) w Uniwersyteckim Szpitalu Dzieciêcym w Krakowie trwa³y XXXIII Spotkania Kliniczne Chirurgów Dzieciêcych z Pediatrami. Organizowana co roku konferencja umo liwia prezentacjê najnowszych osi¹gniêæ w diagnostyce, leczeniu, rehabilitacji i profilaktyce chorób wieku dzieciêcego. Szybki postêp medycyny niesie te bowiem nowe mo liwoœci leczenia, co sk³ania do tego, by do trudnych problemów medycznych podchodziæ bardziej kompleksowo. Tegoroczne Spotkania zorganizowane przez Polsko-Amerykañski Instytut Pediatrii UJ CM oraz Uniwersytecki Szpital Dzieciêcy w Krakowie by³y okazj¹ do omówienia zagadnieñ zwi¹zanych z niewydolnoœci¹ wielonarz¹dow¹ w pediatrii i chirurgii dzieciêcej, a tak e do przybli enia metody ECMO i dyskusji na jej temat w gronie specjalistów z wiod¹cych oœrodków medycznych w Polsce. Goœciem specjalnym by³ prof. Andrzej Sosnowski z Heart Link ECMO Centre w Leicester (Wielka Brytania), specjalista w leczeniu ciê kiej niewydolnoœci oddechowej za pomoc¹ ECMO. ECMO to nowoczesna metoda ratowania dzieci z uszkodzeniem p³uc. Na œwiecie stosowana jest od 20 lat i w przeciwieñstwie do tradycyjnej, wielotygodniowej kuracji natleniaj¹cej, ECMO pozwala na szybki (w ci¹gu kilku dni) i ca³kowity powrót do zdrowia. Ze wzglêdu na wysoki koszt kuracji i specjalistyczne umiejêtnoœci lekarzy, w Polsce metoda ta stosowana jest rzadko. Jako jedyny w Ma³opolsce stosuje tê w³aœnie metodê u noworodków po operacjach serca Uniwersytecki Szpital Dzieciêcy w Krakowie. Po raz pierwszy w Polsce ECMO zastosowa³ prof. Janusz Skalski w 1996 roku w Górnoœl¹skim Oœrodku Kardiologii w Katowicach. Rok póÿniej w Krakowie w Uniwersyteckim Szpitalu Dzieciêcym zastosowa³ j¹ prof. Edward Malec. W KRAKOWIE dzia³ reklamy zadzwoñ:

4 4 w Krakowie Nr 3 Z cukrzyc¹ od najm³odszych lat Rozmowa z dr Joann¹ Nazim, diabetologiem i pediatr¹ o cukrzycy u dzieci. Pierwsze objawy cukrzycy u ma³ych dzieci s¹ niezwykle trudne do rozpoznania. Tymczasem choroba rozwija siê doœæ szybko i Ÿle leczona mo e prowadziæ do powa nych powik³añ. w Krakowie: Czy cukrzyca mo e pojawiæ siê w wieku niemowlêcym? Na co nale y zwróciæ uwagê? dr Joanna Nazim: Cukrzyca mo e pojawiæ siê w ka dym wieku, równie u noworodków i niemowl¹t w pierwszym roku ycia. S¹ to oczywiœcie przypadki rzadsze. Cukrzyca jest chorob¹ trudn¹ do wykrycia u noworodków. Jej objawy rozwijaj¹ siê zwykle w krótkim czasie, nieraz w ci¹gu kilkunastu godzin. Rodzice mog¹ nie zauwa yæ podstawowych objawów choroby - zwiêkszonego pragnienia i oddawania wiêkszej iloœci moczu. Niemowlê pije wtedy wiêcej pokarmu matki lub mieszanki mlecznej i dla rodziców mo e to byæ przejawem dobrego apetytu dziecka. Trzeba mu te czêœciej zmieniaæ pieluchy. Dla niedoœwiadczonych rodziców, którzy maj¹ pierwsze dziecko, identyfikacja tych objawów jako nieprawid³owoœci mo e byæ trudna. Kolejnym objawem rozwijaj¹cej siê cukrzycy jest brak przyrostu masy cia³a lub chudniecie. Brak w³aœciwego leczenia na tym etapie choroby powoduje pog³êbianie siê zaburzeñ i rozwój kwasicy ketonowej. U starszych dzieci te objawy s¹ bardziej widoczne. Chory Ÿle siê czuje, staje siê senny, boli go brzuch, zaczyna wymiotowaæ, nie przyjmuje p³ynów, jednoczeœnie oddaj¹c mocz, co powoduje odwodnienie organizmu. Najm³odsze dzieci trafiaj¹ do szpitala zwykle w bardzo ciê kim stanie ze wzglêdu na dynamiczny rozwój objawów choroby i szybkie pog³êbianie siê zaburzeñ prowadz¹cych do rozwoju kwasicy ketonowej. Czy to prawda, e cukrzyca wykryta w ci¹gu pierwszych szeœciu miesiêcy ycia dziecka, jest uleczalna? W pierwszych szeœciu miesi¹cach ycia mog¹ objawiaæ siê postacie cukrzycy inne ni typowa cukrzyca typu 1, która dominuje w wieku dzieciêcym. Rozpoznanie mo na postawiæ wykonuj¹c badania genetyczne, które wykazuj¹ nieprawid³owoœci (mutacje) w materiale genetycznym. Dziecko mo e mieæ na przyk³ad zachowan¹ zdolnoœæ do wytwarzania insuliny w trzustce, ale trzustka nie wydziela jej do krwi. St¹d niedobór aktywnoœci insuliny w tkankach. U tych dzieci mo na podj¹æ próbê leczenia lekami z grupy sulfonylomocznika. Czêœæ z nich bardzo dobrze reaguje na leczenie. Podajemy lek doustny i stopniowo wycofujemy insulinê przez ca³y czas monitoruj¹c stê enie glukozy we krwi. Jeœli badania genetyczne wykaza³y mutacjê, mo emy podj¹æ próbê wycofania insulinoterapii i wprowadzenia leczenia doustnego. Daje to wiêkszy komfort leczenia. Pacjent zostaje uwolniony od wielokrotnych wstrzykniêæ insuliny w ci¹gu dnia. Nie musi te a tak restrykcyjnie troszczyæ siê o kalkulacjê zawartoœci wêglowodanów w spo ywanych pokarmach, co jest niezbêdne w przypadku leczenia insulin¹. Wyniki leczenia s¹ bardzo dobre. Jednak nie wszystkie przypadki omawianej postaci cukrzycy odpowiadaj¹ na leczenie doustne. Nigdy te nie podejmujemy takiego leczenia bez wczeœniejszych badañ genetycznych. W wieku dzieciêcym mo e te siê pojawiæ tzw. cukrzyca przejœciowa. Manifestuje siê tak samo jak cukrzyca typu 1, jednak ona rzeczywiœcie po pewnym czasie ustêpuje. S¹ to jednak przypadki sporadyczne. Tego typu cukrzyca mo e czasem ponownie objawiæ siê po kilkunastu latach, ale nie jest to regu³¹. Ka de dziecko z rozpoznan¹ cukrzyc¹ jest kierowane do specjalistycznego oœrodka diabetologii dzieciêcej a szczególnie przypadki nietypowe, które wymagaj¹ pog³êbionej diagnostyki i decyzji odnoœnie sposobu leczenia. Dlaczego niew³aœciwie leczona cukrzyca mo e byæ niebezpieczna? Jakie s¹ powik³ania i zagro enia? W przypadku przewlek³ego z³ego leczenia cukrzycy zwiêksza siê ryzyko zarówno ostrych jak przewlek³ych powik³añ. Niebezpieczny jest zarówno nadmierny spadek stê enia glukozy we krwi, jak i jej nadmiar. Niedocukrzenia mog¹ one przebiegaæ ³agodnie, ale mog¹ te stanowiæ zagro enie dla ycia dziecka. Nawracaj¹ce i ciê kie (z utrat¹ œwiadomoœci), szczególnie u m³odszych dzieci mog¹ doprowadziæ do nieodwracalnego uszkodzenia mózgu, czasem wtórnej padaczki. W niektórych przypadkach zdarzaj¹ siê wczesne powik³ania, np. zaburzenia wzrastania (dziecko roœnie wolniej), zaburzenia dojrzewania p³ciowego (dziewczêta mog¹ przestaæ miesi¹czkowaæ), zaburzenia funkcji w¹troby (niealkoholowa st³uszczeniowa choroba w¹troby). Finaln¹ spraw¹ s¹ póÿne powik³ania przewlek³e, które rozwijaj¹ siê po wieloletnim okresie niezadowalaj¹cego wyrównania cukrzycy. PóŸne powik³ania to: mikroangiopatia (nefropatia zaburzenia czynnoœci nerek prowadz¹ce do ich niewydolnoœci; retinopatia zaburzenia widzenia z znacznym pogorszeniem ostroœci wzroku), neuropatia cukrzycowa (wszelkie uszkodzenia w uk³adzie nerwowym), makroangiopatia (choroba wieñcowa, wczesne zawa³y serca, udary mózgowe, zaburzenia ukrwienia w koñczynach i amputacje). Obecnie powik³ania u dzieci zdarzaj¹ siê sporadycznie. Dziêki lepszym narzêdziom do monitorowania leczenia, podawania insuliny, doskonalszym preparatom insuliny oraz poprawie edukacji chorych i ich rodzin wyniki leczenia cukrzycy s¹ coraz lepsze. Mo liwoœæ powik³añ odsuwa siê wiêc w czasie, albo te ewentualne powik³ania nie osi¹gaj¹ zaawansowanych stadiów. Nam, pediatrom, szczególnie trudno jest zmotywowaæ chorych do dobrego leczenia chroni¹cego ich przed powik- ³aniami. Ma³e dzieci nie maj¹ zdolnoœci do abstrakcyjnego myœlenia, zaœ starsze, nawet jeœli rozumiej¹ naturê przewlek³ych powik³añ, inaczej ni doroœli odczuwaj¹ up³yw czasu. Dla nich okres np. kilku lat jest bardzo d³ug¹ perspektyw¹ czasow¹. Aby m³odych pacjentów zmotywowaæ do leczenia, musimy wiêc szukaæ krótkich celów, tego co ich dotyczy teraz. Przyk³adem mo e byæ uœwiadomienie nastolatkowi, który rozpocz¹³ wspó³ ycie p³ciowe zagro enia impotencj¹. Jakie s¹ korzyœci leczenia pomp¹ insulinow¹? Niektórzy uto samiaj¹ pompê ze sztuczn¹ trzustk¹, tymczasem jest ona w³aœciwie dozownikiem insuliny. Sami musimy j¹ zaprogramowaæ. Po wykonaniu badañ profilu stê enia glukozy we krwi, decydujemy, ile nasze dziecko potrzebuje insuliny zarówno do posi³ków jak i w okresie miêdzy posi³kami i w nocy. Programujemy pompê, która nastêpnie sama podaje insulinê w ci¹g³ym wlewie ze zmienna temat numeru Cukrzyca, oty³oœæ, zaburzenia metaboliczne prêdkoœci¹ wed³ug wpisanego programu. Jednak przed ka dym posi³kiem chory musi zbadaæ stê enie glukozy we krwi i podaæ tak zwany bolus insuliny. Leczenie pomp¹ uwalnia chorego od wielokrotnych zastrzyków insuliny. Je eli chory nie wykonuje badañ glikemii, zapomina o podawaniu bolusów insuliny leczenie pomp¹ nie tylko nie prowadzi do poprawy wyników leczenia ale mo e byæ przyczyn¹ szybkiego rozwoju groÿnych zaburzeñ metabolicznych. Prawd¹ jest, e jeœli dziecko jest leczone pomp¹ insulinow¹, to ³atwiej jest kontrolowaæ stê enie glukozy podczas infekcji czy wysi³ku fizycznego. Pompa daje wiêksz¹ dok³adnoœæ i precyzjê w podawaniu insuliny, a tak e pozwala dobraæ odpowiedni¹ dawkê do posi³ków o ró nych proporcjach wêglowodanów, bia³ka i t³uszczu. Czy w szpitalu dzia³a grupa wsparcia dla rodziców dzieci chorych na cukrzycê? Tak, jest organizacja zrzeszaj¹ca rodziców dzieci chorych na cukrzycê (Towarzystwo Pomocy Dzieciom i M³odzie y z Cukrzyc¹), doœæ prê nie dzia³aj¹ca, która podejmuje najrozmaitsze inicjatywy. Osoby te spotykaj¹ siê raz w miesi¹cu w szpitalu i omawiaj¹ ró ne drêcz¹ce ich sprawy. W zebraniach tych uczestnicz¹ czêsto cz³onkowie zespo³u terapeutycznego (lekarze, edukatorki, dietetyczki, psycholog) prowadz¹c prelekcje na tematy szczególnie interesuj¹ce rodziców chorych dzieci (np. problemy zwi¹zane z leczeniem cukrzycy u nastolatków). Towarzystwo organizuje te wyjazdy weekendowe, obozy letnie i zimowe dla chorych dzieci. Na te wycieczki zawsze jad¹ panie edukatorki, które ucz¹ m³odych pacjentów, jak radziæ sobie z cukrzyc¹ w ró nych sytuacjach, np. podczas podró y. W czasie d³u szych wyjazdów dzieci bez rodziców zapewniona jest fachowa opieka lekarska oraz dietetyczna. Jest to na pewno grupa wsparcia. Rodzice dziel¹ siê miêdzy sob¹ swoimi problemami. Rozmawia³a: Anna Maria Pi¹tkowska Alveo moc natury Od kilku lat mo na ju tak e w Polsce zakupiæ kanadyjski preparat zio³owy ALVEO. W KRAKOWIE reklama J Jest to kompozycja 26 zió³, które dzia³aj¹ kompleksowo na poszczególne narz¹dy stymuluj¹c pracê ca³ego organizmu: Preparat wzmacnia pracê serca, reguluje ciœnienie, przywraca sprê ystoœæ œcian naczyñ krwionoœnych, obni a poziom negatywnych frakcji cholesterolu we krwi. Zapewnia lepsze dotlenienie komórek mózgowych, a tym samym lepsz¹ koncentracjê, dzia³a antystresowo. Reguluje funkcjê ca³ego uk³adu trawiennego poprzez optymalizacjê sk³adu i iloœci soków o³¹dkowych, reguluje poziom cukru, harmonizuje pracê w¹troby i woreczka ó³ciowego, stymuluje pracê nerek. Dzia³a antyreumatycznie i zapobiega powstawaniu artretyzmu, przyspiesza i reguluje przemianê materii, obni a poziom substancji toksycznych w organizmie. Powoduje szybsze wydzielanie kwasu mlekowego z miêœni i serca i lepsze od ywianie wszystkich tkanek. Dzia³a tonizuj¹co i immunomoduluj¹co, posiada dzia³anie przeciwalergiczne, przeciwzapalne, antybakteryjne i antywirusowe. Ma dzia³anie rewitalizuj¹ce i remineralizuj¹ce. Zawiera ca³¹ gamê antyoksydantów, które zwalczaj¹ wolne rodniki. Zapewnia równowagê biochemiczn¹, stymuluje prawid³owy rozwój komórek, przyspiesza procesy gojenia i regeneruje wszystkie tkanki, opóÿnia procesy starzenia poprzez stymulacjê produkcji naturalnego koenzymu Q10 przez nasz organizm. Wzmacnia potencjê i p³odnoœæ. Dariusz G³ód tel. (0-12) , tel. kom w miesiêczniku W KRAKOWIE jest skuteczna i niedroga zadzwoñ

5 w Krakowie Nr 3 5

6 6 w Krakowie Nr 3 dokoñczenie ze str. 1 muszê j¹ uwzglêdniaæ i to jest uci¹ liwe. Musia³am w du ym stopniu zrezygnowaæ z bia³ego chleba, z czekolady z ciasta. Musia³am przejœæ na inn¹ dietê i inny tryb ycia. Nie mogê sobie folgowaæ, zarywaæ nocy, a potem odsypiaæ, bo to wszystko wychodzi w wynikach badañ. W praktyce to jest naprawdê trudne i ja ju mia³am czerwony sygna³ i ju wiem, e tego trzeba pilnowaæ. Tylko jeden moment nieuwagi i ju siê wszystko psuje. Czy choroba pokrzy owa³a Twoje plany zawodowe? Nie absolutnie, z t¹ chorob¹ mo na yæ i mo na j¹ sobie dostosowaæ do swojego ycia, trzeba j¹ uwzglêdniaæ w swoim yciu i mocno siê pilnowaæ. Mo na z t¹ chorob¹ robiæ wszystko, mo na robiæ karierê zawodow¹, chodziæ po górach, nurkowaæ. Nale y tylko pamiêtaæ, e jest siê chorym i czasami brak si³y nie wynika st¹d, e mamy kiepsk¹ kondycjê, tylko st¹d, e cukier jest za wysoki. Od niedawna mam pompê insulinow¹ i to jest du o wygodniejsze ni peny. Jest to wiêkszy komfort i swoboda i jest to inna jakoœæ ycia. Pompa w niczym nie Mandaryna: z t¹ chorob¹ mo na yæ przeszkadza, ja j¹ noszê na wierzchu, nawet stanowi u mnie pewnego rodzaju gad et, wygl¹da jak telefon. Czy uwa asz, e edukacja spo³eczna na temat choroby jest wystarczaj¹ca? Uwa am, e w szko³ach powinno siê robiæ szkolenia wœród wychowawców. Nauczyciele nie s¹ do koñca przeszkoleni, jak postêpowaæ z dzieckiem, które ma cukrzycê, bo czêsto oceny nie wynikaj¹ z tego, e dziecko siê Ÿle nauczy³o. Widzê po sobie, e czasami siê wy³¹czam i nie wiem co siê do mnie mówi, co trzecie zdanie rejestrujê mam takie chwilowe zaburzenia koncentracji. Prowadzisz szko³y tañca, koncertujesz, nagrywasz p³yty, czy trudno jest pogodziæ aktywne ycie zawodowe z macierzyñstwem? Myœlê, e mam du o wiêcej czasu dla swoich dzieci, ni przeciêtna osoba, która pracuje codziennie do czy Ja mam du o wolnych dni, mo e nie jest to sobota i niedziela, ale na przyk³ad poniedzia³ek i wtorek, kiedy jestem ca³y dzieñ w domu i wtedy mogê siê nimi zaj¹æ. Myœlê, e najwa niejsze jest to, eby ten czas by³, naprawdê czasem poœwiêcanym dzieciom. Trzeba rozgraniczyæ nie iloœæ, tylko jakoœæ. Bo czêsto nam siê wydaje, e mamy du o wolnego czasu, a nie chce nam siê poczytaæ dzieciom ksi¹ ek, porysowaæ, czy porozwi¹zywaæ ³amig³ówki. Ja je eli ju mam czas, to spêdzam go z dzieæmi bardzo intensywnie. Jak regenerujesz swoje si³y, jaki masz sposób na relaks? Najbardziej jestem zmêczona i znudzona jak nic nie robiê. Je eli robiê coœ co sprawia mi przyjemnoœæ, to ja siê od razu regenerujê. Mogê du o pracowaæ, ale to musi mi sprawiaæ wielk¹ radoœæ wtedy mam du o wiêcej si³y i energii. Gdy prowadzê zajêcia z dzieciakami w szkole, nie czujê siê zmêczona, wrêcz przeciwnie, wyzwala to we mnie dobry humor. Najgorsze jest dla mnie lenistwo, le enie i nic nie robienie to jest dla mnie dramat. Lubiê w ramach relaksu poczytaæ dobr¹ ksi¹ kê w wannie, przez co, czêsto moje ksi¹ ki wygl¹daj¹ jakby przelecia³ przez nie tajfun, bo czasem mi wpadaj¹ do wody. Czy uwa asz, e taniec mo e byæ skuteczn¹ form¹ psychoterapii? Absolutnie tak, taniec jest cudowny. Uzdrawia sylwetkê i g³owê. Je eli cz³owiek zmêczy siê, tañcem wykonuj¹c ró ne æwiczenia, gdzie rusza siê ca³ym cia³em, odczuwa wielk¹ satysfakcjê, jest zadowolony. Widzê to po m³odych ludziach, którzy przychodz¹ na zajêcia, czêsto s¹ to ludzie trochê zakompleksieni, trochê zagubieni, schowani do siebie. I my ich wypuszczamy na g³êbokie wody na zawody taneczne oni siê otwieraj¹, maj¹ zupe³nie inny kontakt z ludÿmi. Taniec jest te pewnego rodzaju aktorstwem, gdy cz³owiek wypowiada siê gestami i ca³ym swoim cia³em i wymaga to od cz³owieka otwarcia siê. Taniec jest fajnym sposobem na depresjê, cz³owiek poznaje nowych ludzi, nowe œrodowisko i to jest bardzo przyjemne. Prowadzisz cztery studia tañca Oleœnica, Gorzów Wielkopolski, Warszawa, Skierniewice Tak prowadzê w ró nych miejscach, mam trzy g³ówne siedziby i je d ê te w inne miejsca na ró nego rodzaju szkolenia i warsztaty. We wszystkich tych szko³ach zajêcia prowadzê osobiœcie. Odbywaj¹ siê one co dwa tygodnie po cztery godziny. Uwielbiam spotykaæ siê z tymi ludÿmi i widzieæ jak oni robi¹ postêpy. Mamy choreografów, którzy je d ¹ razem ze mn¹ i ucz¹ innego stylu tanecznego, ja jestem odpowiedzialna za hip-hop i tego uczê. Co uwa asz za swój najwiêkszy sukces? Moja dwójka dzieci, to jest mój sukces. Poza tym, e one s¹ cudowne, wspania³e i kochane to jeszcze wielkim sukcesem jest to, e zd¹ y³am ich urodziæ przed moj¹ chorob¹. Z Mart¹ Wiœniewsk¹ rozmawia³a Beata Mazurek konkurs Wymieñ dwa tytu³y p³yt d³ugograj¹cych Mandaryny. Odpowiedzi nale y przesy³aæ do 20 kwietnia na adres: Spoœród prawid³owych odpowiedzi wylosujemy nagrody: p³yty z autografami, smycze i koszulki.

7 Koniec niepowodzeñ w odchudzaniu Lek. med. Anna Majka doradza, jak schudn¹æ i zachowaæ prawid³ow¹ sylwetkê. Oty³oœæ jest uznana za chorobê cywilizacyjn¹. Jej konsekwencj¹ s¹ kolejne choroby, które wymagaj¹ systematycznego leczenia i staj¹ siê jednoczeœnie przyczyn¹ groÿnych powik³añ. Wzrost wagi cia³a obni a sprawnoœæ fizyczn¹, powoduje dyskomfort psychiczny, a tak e czêsto prowadzi do powolnego wycofywania siê z ycia towarzyskiego i niskiej samooceny. W zwi¹zku z tym coraz czêœciej poruszany jest problem leczenia nadwagi we wszystkich grupach wiekowych. Chc¹c odzyskaæ prawid³ow¹ sylwetkê niejednokrotnie siêgamy po diety cud - mo e trochê dziwne, ale za to krótkotrwa³e. Nastawieni jesteœmy na szybki efekt, który przyniesie nam ulgê. Parê tygodni po zakoñczeniu takiej kuracji zauwa amy jednak, e nasze cia³o znowu roœnie! Zdesperowani testujemy wiêc na sobie kolejn¹ propozycjê odchudzaj¹c¹. I znowu to samo! Co mo na wiêc zrobiæ, by unikn¹æ efektu jo-jo? Przede wszystkim musimy zrozumieæ, e odchudzanie jest zmian¹ nawyków ywieniowych na zawsze. Najwiêkszym b³êdem jest myœlenie, e po kilku tygodniach, czy miesi¹cach diety, wrócimy do normalnego jedzenia. Tymczasem sposób ywienia, który uwa amy za normalny, a który doprowadzi³ nas do oty³oœci to dieta tucz¹ca. Je eli po odszczupleniu do niej wrócimy, to z powrotem przytyjemy. Odchudzanie powinno dlatego polegaæ na wdra aniu zasad prawid³owego ywienia. Musimy zrozumieæ nasz organizm, poznaæ jak on funkcjonuje i dlaczego nale y jeœæ prawid³owo zbudowane posi³ki. Taka wiedza pozwoli nam bardziej siê zdyscyplinowaæ. Wiadomo, e si³a przyzwyczajeñ jest ogromna. Dziêki tej wiedzy jednak, nawet je eli niejednokrotnie pope³nimy b³¹d i siêgniemy po t³uste, wysokokaloryczne jedzenie, to bêdziemy umieli wróciæ do dietetycznych posi³ków. Pompy insulinowe dla dzieci Narodowy Fundusz Zdrowia od 1 stycznia 2009 roku finansuje pompy insulinowe dla dzieci do 18 roku ycia. Œ wiadczenia udzielane w ramach Leczenia cukrzycy z zastosowaniem pompy insulinowej maj¹ na celu zaopatrzenie pacjentów w pompê insulinow¹, edukacjê umo liwiaj¹c¹ w pe³ni samodzielne (przez pacjenta lub opiekuna) pos³ugiwanie siê pomp¹ i wymianê osprzêtu. Œwiadczenia dotycz¹ pacjentów do 18 roku ycia: Bêdziemy pamiêtaæ, e g³ównie dziêki nim, mo emy zapobiegaæ przytyciu i utrzymaæ prawid³ow¹ wagê, nie eliminuj¹c z po ywienia adnych sk³adników. Nasz organizm d¹ y do równowagi biochemicznej. Od wieków ludzie zawsze jedli wêglowodany, bia³ka i t³uszcze. Ka dy sk³adnik pokarmowy prawid³owo zbilansowanego po ywienia ma te swoje uzasadnienie. St¹d te eliminowanie któregoœ zawsze bêdzie mia³o swoje konsekwencje. Pamiêtajmy! Wêglowodany - odpowiedzialne s¹ za utrzymanie prawid³owego poziomu cukru. Daj¹ nam subiektywnie uczucie sytoœci i zadowolenia, zapobiegaj¹ napadom tzw. wilczego g³odu, zmniejszaj¹ patologiczne ³aknienie na s³odycze czy owoce. Bia³ka s¹ sk³adnikiem budulcowym. W nieco wiêkszej iloœci s¹ potrzebne w okresie wzrostu i du ego wysi³ku fizycznego. Przy przeciêtnym trybie ycia mamy najczêœciej tendencjê do nadmiernego ich spo ywania. T³uszcze s¹ zapasem energetycznym. W obecnoœci t³uszczu wch³aniaj¹ siê witaminy, takie jak: A, D, E, K. Poniewa s¹ sk³adnikiem najbardziej kalorycznym, ³atwo zani yæ wartoœæ energetyczn¹ pokarmu. Czêsto twierdzimy, e jemy produkty chude, gdy t³uszcz nie zawsze jest widoczny. Nie zapominajmy jednak, e jest on obecny w wiêkszoœci produktów: w s³odyczach (równie ciastach), w serach, wêdlinach, a nawet jogurtach. Warzywa dostarczaj¹ witamin i soli mineralnych, ale s¹ przede wszystkim wype³niaczem i pozwalaj¹ na bezpieczne po raz pierwszy rozpoczynaj¹cych leczenie z u yciem pompy insulinowej otrzymuj¹cych po raz kolejny pompê. Ocena wskazañ medycznych do objêcia œwiadczeniem odbywa siê w poradni diabetologicznej / diabetologicznej dla dzieci. Lekarz kieruj¹cy do leczenia cukrzycy z zastosowaniem pompy zwiêkszenie objêtoœci porcji. Nie mog¹ jednak zast¹piæ pozosta³ych sk³adników potrzebnych organizmowi, dlatego te nie graj¹ roli pierwszoplanowej. Nadmierne spo ywanie owoców natomiast czêsto prowadzi do nadwagi - nie pozwala na bezpieczne zwiêkszenie objêtoœci posi³ków. Szczuplenie mo emy uzyskaæ ró nymi sposobami, jednak znacznie wiêkszym problemem jest utrzymanie naszej nowej, l ejszej wagi. Wdro enie zasad prawid³owego ywienia na co dzieñ jest dlatego tak bardzo istotne. Powinno ono dotyczyæ nie tylko osoby, która walczy z nadwag¹, ale ca³ej zamieszkuj¹cej z ni¹ rodziny. Pamiêtajmy, e najwa niejszym wzorcem osobowym dla dzieci s¹ ich rodzice. To w³aœnie od nich przejmuj¹ sposób prowadzenia kuchni, zwyczaje z których trudno jest im potem zrezygnowaæ. Je eli dany sposób ywienia doprowadzi³ do oty³oœci jedn¹ osobê w rodzinie, to jak¹ mamy gwarancjê, e nie bêdzie przyczyn¹ oty³oœci innych bliskich? w Krakowie Nr 3 7 temat numeru Cukrzyca, oty³oœæ, zaburzenia metaboliczne Dlaczego ponosimy pora kê? Niepowodzenia czêsto wynikaj¹ z tego, e traktujemy zmianê dotychczasowego od ywiania jako coœ krótkotrwa³ego. atwiej jest zastosowaæ drastyczn¹ dietê na chwilê, ni mieæ œwiadomoœæ zmian na sta³e. Dlatego te w odszczuplaniu najwa niejsza jest motywacja i rzeczywista chêæ zmian. W przeciwnym razie zawsze znajdziemy tysi¹c powodów, dla których nie damy rady dostosowaæ siê do zaleceñ. Pamiêtajmy, e odchudzanie rozpoczynamy w momencie robienia zakupów. Kupuj¹c coœ, czego nie powinniœmy zjeœæ, ju planujemy ten b³¹d, a czêsto nawet zas³aniamy siê tym, e kupujemy to dla kogoœ innego. Wiêkszoœæ z nas ma sk³onnoœæ do tzw. zajadania stresów - w trudnych chwilach siêgamy zwykle w pierwszej kolejnoœci po to, co najbardziej lubimy. Gdy tego nie ma, zjemy to, co jest dla nas mniej smaczne. atwiej jest przerwaæ ci¹g niesmaczny, ni najbardziej ulubiony. Innym niebezpieczeñstwem jest zwyczaj jedzenia z nudów. Stad te organizacja dnia w taki sposób, który odwraca nasz¹ uwagê od smako³yków, sprzyja szczupleniu. Mo na powiedzieæ, e zajêcie, to nasz sprzymierzeniec w walce z nadwag¹. Bardzo istotne jest równie odpowiednie dostosowanie kaloryczne diety do podstawowej przemiany materii, czyli do iloœci kcal spalanych przez organizm bez ruchu oraz do wspó³istniej¹cych chorób. Dieta nie mo e byæ zbyt niska kalorycznie. Redukcja wagi powinna przecie poprawiæ, a nie pogorszyæ nasz stan zdrowia. Zanim wiêc rozpoczniemy odchudzanie, powinniœmy skonsultowaæ z lekarzem, czy wybrana dieta bêdzie bezpieczna dla naszego zdrowia. Poza tym gdy siêgamy po Ÿle zbilansowan¹ dietê, równowaga biochemiczna ulega zachwianiu. Tym samym nara amy nasze zdrowie. Równie ryzyko efektu jo-jo jest wtedy wielokrotnie wiêksze. MEDYCZNE CENTRUM ODCHUDZANIA ul. Nowos¹decka 31, Kraków tel./fax (012) kom insulinowej przeprowadza wstêpn¹ ocenê wybranych parametrów zdrowotnych (data rozpoznania cukrzycy, liczba dotychczasowych hospitalizacji z powodu ostrych zaburzeñ metabolicznych w wyniku cukrzycy). Wskazaniem do otrzymania pompy jest cukrzyca insulinozale na (I typu) oraz wystêpowanie co najmniej jednego z podanych kryteriów: powtarzaj¹ce siê ciê kie hipoglikemie powtarzaj¹ce siê hiperglikemie o brzasku niestabilnoœæ glikemii wymagaj¹ca co najmniej 7 pomiarów na dobê obecnoœæ powik³añ cukrzycy kwasica ketonowa. Przeciwwskazania do objêcia opiek¹ w ramach œwiadczenia: brak akceptacji psychicznej ze strony pacjenta brak zgody na samokontrolê brak wspó³pracy z zespo³em edukacji diabetologicznej. Oczekiwane efekty: poprawa jakoœci ycia chorych zmniejszenie czêstoœci hospitalizacji z powodu zaburzeñ metabolicznych w przebiegu cukrzycy zmniejszenie czêstoœci ciê kich hipoglikemii zmniejszenie ryzyka wyst¹pienia powik³añ cukrzycowych oraz zahamowanie rozwoju istniej¹cych ju powik³añ normalizacja HbA1c. Œwiadczenie Leczenie cukrzycy z zastosowaniem pompy insulinowej w Krakowie realizuje Uniwersytecki Szpital Dzieciêcy. Szczegó³owe warunki kontraktowania i udzielania œwiadczenia okreœlone zosta³y w zarz¹dzeniu nr 106/2008/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 26 listopada 2008 roku. Wiêcej informacji: konkurs Zapraszamy do wziêcia udzia³u w konkursie familijnym. Wystarczy odpowiedzieæ na pytanie: Jakie mikroelementy i minera³y znajduj¹ siê w z³o ach soli z Morza Martwego. Odpowiedzi nale y przesy³aæ do 20 kwietnia na adres: Spoœród prawid³owych odpowiedzi wylosujemy familijne wejœciówki do GROTY SOLNEJ, Kurdwanów Nowy ul. Wys³ouchów 34 a

8 8 w Krakowie Nr 3 GALERIA OSOBOWOŒCI Zawsze trzeba mieæ jakiœ cel, by do niego d¹ yæ Zdrowo zakrêceni Rozmowa z Joann¹ Litewk¹ Asia Litewka ma 23 lata. Trenuje gimnastykê sportow¹ w klubie Korona Kraków. Wielokrotnie reprezentowa³a Polskê na Mistrzostwach Œwiata, Mistrzostwach Europy, zawodach Pucharu Œwiata i innych. Na œcianie w jej pokoju wisz¹ medale, na pó³kach stoj¹ nagrody. Asia jednak wiele o nich nie mówi, jest bardzo skromna. Z kolei z radoœci¹ opowiada o treningach i zawodach widaæ, e æwiczy z wielk¹ pasj¹, e uwielbia sport. Od jak dawna æwiczysz? Trenujê od siódmego roku ycia. Na gimnastykê trafi³am w³aœciwie przez przypadek. Spodoba³ mi siê ten sport, wiêc poprosi³am rodziców, by mnie zapisali do Korony Kraków. W 2000 roku wyjecha³am do Zabrza i tam mieszka³am, i trenowa³am w Centralnym Oœrodku Olimpijskim. By- ³am wtedy jeszcze dzieckiem, mia³am 14 lat. Rodzice nie bardzo chcieli, ebym jecha³a, ale siê upar³am, wiêc mi ju nie zabraniali. W tym oœrodku æwiczy sama kadra, wiêc trudno by³o siê tam dostaæ. Najpierw nale a³o mieæ ju wypracowany jakiœ poziom. Przyje d ali wtedy trenerzy z tego oœrodka i wybierali zawodniczki. Mia³yœmy po dwa treningi dziennie, pomiêdzy nimi by³y zajêcia w szkole. Pierwszy trening zaczyna³ siê o 7:00 i trwa³ do 9:30-10:00. Potem rozpoczyna³y siê lekcje mia³yœmy indywidualny tok nauczania. Zaraz po nich by³ kolejny trening od 15:30 do 19:00, albo 19:30. Wieczorami mia³yœmy odnowê biologiczn¹ fizjoterapiê i masa e. Bardzo nam siê to przydawa³o, zw³aszcza e nieraz zdarza³y siê kontuzje. Teraz mieszkam ju w Krakowie. Do Zabrza je d ê tylko na konsultacje, dalej jestem w kadrze. Wróci³am ze wzglêdu na studia. Na szczêœcie mam indywidualny tok studiów, wiêc jak jadê na zawody i przez to opuszczam zajêcia, to nic siê nie dzieje. Gdyby nie to, nie uda³oby mi siê pogodziæ sportu ze studiami. Czêsto mam przecie treningi, zawody, a to nieraz wi¹ e siê z wyjazdami, nawet za granicê. Co chcia³abyœ robiæ po skoñczeniu studiów? Na pewno po studiach bêdê dalej yæ aktywnie. Interesuje mnie fitness i aerobik, chcia³abym zostaæ instruktorem. Kiedyœ mo e trenerem gimnastyki, ale o tym jeszcze nie myœlê. Jakie by³y Twoje najwiêksze sukcesy? W 2007 roku wygra³am Puchar Œwiata w skoku przez konia na zawodach w Ostrawie, w Czechach. Wielokrotnie uczestniczy³am w Pucharach Œwiata i kwalifikowa³am siê do pierwszej ósemki. Oprócz tego by³am na Mistrzostwach Œwiata (w Stanach Zjednoczonych, w Danii, w Niemczech), a tak e piêæ razy na Mistrzostwach Europy (dwa razy w Holandii, dwa razy w Grecji, raz we Francji). Za dwa tygodnie wyje d am do W³och na Mistrzostwa Europy. W ogóle mój pierwszy wiêkszy sukces to br¹zowy medal na Mistrzostwach Polski. Trenowa³am wtedy dwa lata i pojecha³am na zawody. W sumie to od tego wszystko siê zaczê³o. Jak do Twoich sukcesów podchodz¹ rodzice? Rodzice s¹ bardzo zadowoleni. Ciesz¹ siê, e wtedy, kiedy chcia³am wyjechaæ, nie zabronili mi. Ciesz¹ siê, e robiê coœ, co lubiê i czerpiê z tego jakieœ korzyœci. S¹ dumni, e ju tyle osi¹gnê³am. Zawsze mnie pytaj¹, sk¹d ja biorê tyle si³ na to, by trenowaæ. Czy sport nie przeszkadza Ci w yciu prywatnym? Udaje Ci siê to pogodziæ? Wszyscy zawsze narzekaj¹, e nie mam dla nich czasu. Ju siê do tego przyzwyczai³am. Od dziecka tak mam, e ci¹gle jestem zajêta. Zdarza siê, e wolny czas jest tylko w weekendy. Mam jednak takich przyjació³, którzy mnie wspieraj¹, czasem jad¹ na zawody, w których biorê udzia³. Wydaje mi siê, e to jest ju kwestia zrozumienia. Czasem siê zdarza, e chcia³abym gdzieœ wyjœæ ze znajomymi, ale muszê jechaæ na zawody. Potem jednak zdaje sobie sprawê, e w sumie dziêki tym wyjazdom zwiedzi³am ju wiele krajów. Coœ za coœ Wolê mieæ jednak tak wype³niony czas, ni mia³abym siedzieæ bezczynnie. Nawet w niedzielê, chocia nie muszê nic robiæ, nie mogê usiedzieæ na miejscu. Wolê taki aktywny wypoczynek. Jak odpoczywasz po treningach? Jak przychodzê wieczorami, jestem ju taka wymêczona po ca³ym dniu, e po prostu idê siê tylko k¹paæ i spaæ. W weekend natomiast czêsto chodzê na basen, p³ywanie bardzo mnie relaksuje. W zimie lubiê te jazdê na ³y wach. Musisz stosowaæ jak¹œ specjaln¹ dietê? Specjalnej diety nie muszê mieæ, ale powinnam raczej jeœæ racjonalnie. Na pewno muszê dostarczaæ organizmowi du o witamin najlepsze s¹ owoce i warzywa. Poza tym zawsze jem œniadanie, to jest najwa niejszy posi³ek. Na uczelni z kolei zawsze zjem jakiœ Ksylitol owoc. Obiadem siê raczej nie zapycham, ale staram siê jeœæ miêso i surówkê. Ten sport jest bardzo mêcz¹cy, wiêc miêso, wed³ug mnie, jest bardzo potrzebne. Kolacji natomiast nie jem za póÿno. Nauczy³am siê, e ostatni posi³ek jem tak najpóÿniej o 18:00-19:00. Na treningach bardzo du o spalamy, a nie wszystko da siê nadrobiæ jedzeniem. Czasem musimy te za ywaæ witaminy zalecone przez lekarzy. W ogóle to wszystkie witaminy czy leki musz¹ byæ konsultowane z lekarzem. Mamy przecie kontrolê antydopingow¹. Nawet jak jesteœmy przeziêbione, to nie mo emy za ywaæ jakiegokolwiek leku. I najwa niejsze nie mo na zapominaæ o dostarczeniu organizmowi wody. Po ciê kim treningu trzeba uzupe³niæ braki wody. Jeœli chodzi o przek¹ski to powiem tak: chipsów nie lubiê, wiec ich nie jem. Natomiast jeœli chodzi o czekoladê, to czasami jadam, ale nie za du o. Z czekolad¹ jest jeszcze inna historia. Z regu³y przed zawodami jest du y stres. Przed startem, z nerwów prawie nic nie jemy, dlatego, by dostarczyæ organizmowi choæ odrobinê energii, zjadamy kawa³ek czekolady. Masz takie momenty, gdy czujesz, e sobie nie poradzisz? Ogólnie to jest bardzo ciê ki sport. Najgorzej jest, jak brakuje ju si³, a trzeba coœ jeszcze wykonaæ. Mam czasem taki moment, e siê za³amuje, myœlê, e nie dam rady, ale muszê to pokonaæ. Jak mam przed sob¹ Mistrzostwa Europy i mam do³ek, to myœlê, e muszê tam pojechaæ, wystartowaæ, wyst¹piæ jak najlepiej, na najwy szym poziomie. Myœlê wtedy te, e przecie ju tyle lat poœwiêci³am gimnastyce, wiêc szkoda by³oby tego czasu, jakbym teraz mia³a wszystko rzuciæ. Owszem, czasem mówiê, e mam ju tego doœæ. Ale jakbym naprawdê mia³a doœæ, to nie posz³abym na kolejny trening. Tymczasem ja lubiê æwiczyæ, wiêc idê i ju nie myœlê o tym, e mam doœæ. Zawsze trzeba mieæ przed sob¹ jakiœ cel, do którego siê d¹ y. I mocno w niego wierzyæ. Rozmawia³a: Anna Maria Pi¹tkowska s³odki i zdrowy cukier temat numeru Cukrzyca, oty³oœæ, zaburzenia metaboliczne Ksylitol (alkohol cukrowy) jest to cukier pochodzenia naturalnego pozyskiwany najczêœciej z brzozy. Jest równie s³odki jak zwyk³y cukier, ale zawiera o 40% kalorii mniej. J eœli optycznie porównamy ksylitol ze zwyk³ym cukrem praktycznie nie zauwa ymy ró nicy, ale w dzia³aniu to dwa przeciwieñstwa. Ksylitol nie fermentuje w przewodzie pokarmowym tak jak glukoza, fruktoza, sacharoza czy laktoza. Podobnie jak cukier mo e byæ stosowany do przeróbki w wysokich temperaturach. Wiêcej informacji na stronie: Ksylitol wytarza w organizmie odczyn zasadowy, a wiêc wskazany jest przy: próchnicy zêbów i chorobach dzi¹se³, np. paradontozie suchoœci w ustach (stymuluje wydzielanie œliny) zapaleniu ucha œrodkowego przeciwdzia³a tworzeniu siê bakterii gnilnych przy infekcjach górnych dróg oddechowych (tj. katar, infekcja gard³a, zatok) - dzia³anie antybakteryjne stosowany jako œrodek zapobiegawczy przeciw bakteryjnemu zaka eniu p³uc i oskrzeli u chorych na mukowiscydozê przyjazny przy nadkwasocie o³¹dka, alergii, astmie likwiduje niemi³y zapach z ust Ksylitol przyswojony przez organizm wspomaga usuwanie wolnych rodników, przyczyniaj¹c siê do przed³u enia sprawnoœci tkanek i narz¹dów. Praktycznie jedna trzecia ksylitolu zostaje zaabsorbowana przez w¹trobê, a pozosta³a iloœæ w g³êbi jelit dzia³a jak rozpuszczalny b³onnik, powoduj¹c wytwarzanie specyficznych kwasów t³uszczowych, reguluj¹c poziom t³uszczów w krwioobiegu. w pe³ni naturalne i ekologiczne suplementy diety firmy CaliVita International profilaktycznie dla zdrowych i aktywnych, wspomagaj¹co w ró nych chorobach i zaburzeniach ciekawe artyku³y wskazania i opisy preparatów

9 AUTORYTETY w Krakowie Nr 3 9 Epidemia oty³oœci u dzieci Rozmowa z dr hab. med. Jerzym Starzykiem. D r hab. med. Jerzy Starzyk jest Kierownikiem Kliniki Endokrynologii Dzieci i M³odzie y Katedry Pediatrii Collegium Medium UJ i Przewodnicz¹cym Oddzia³u Krakowskiego Polskiego Towarzystwa Endokrynologicznego. Jak nale y traktowaæ oty³oœæ? Czy mo na j¹ nazwaæ chorob¹? Oty³oœæ jest powa n¹ chorobê przewlek³¹, a nie defektem estetycznym. Przez ten defekt jednak dzieci oty³e postrzegane s¹ w œrodowisku jako leniwe, o obni onym intelekcie i nieatrakcyjne. Wywo³uje to brak akceptacji oraz zani on¹ samoocenê dziecka, co w skrajnych sytuacjach pog³êbia jego izolacjê, prowadzi do depresji, a nawet prób samobójczych. Nadmiar tkanki t³uszczowej nie powinien byæ traktowany tylko jako balast obci¹ aj¹cy organizm, ani jako nadmierna warstwa termoizolacyjna powoduj¹ca przegrzanie organizmu. Obci¹ enie dla serca nie wynika tak e z nadmiernego oporu stawianego krwi przez obficie rozwiniêt¹ sieæ naczyñ krwionoœnych tkanki t³uszczowej. Tkankê t³uszczow¹ nale y traktowaæ jako najwiêkszy narz¹d wydzielania wewnêtrznego. Wydziela ona ró ne hormony, które w stanie oty³oœci mog¹ byæ produkowane w nadmiarze, jak i mo e pojawiæ siê ich niedobór. Jak wykaza³y badania, jest to przyczyn¹ zaburzeñ metabolicznych, które w konsekwencji prowadz¹ do rozwoju mia d ycy. Powik³ania metaboliczne oty³oœci nie dotycz¹ tylko doros³ych. Ich ofiar¹ czêsto padaj¹ tak e dzieci. Rozwija siê u nich opornoœæ na insulinê, zaburzona tolerancja glukozy, co prowadzi do rozwoju cukrzycy typu 2. Towarzysz¹ im zaburzenia lipidowe, uszkodzenia w¹troby (choroba st³uszczeniowa w¹troby), stan zapalny naczyñ i wiele innych szkód, które powoduj¹ schorzenia uk³adu sercowo naczyniowego daj¹c w nieodleg³ej przysz³oœci u m³odych doros³ych zawa³y, udary mózgu, stanowi¹ce najczêstsz¹ wspó³czeœnie przyczynê œmierci. Oty³oœæ jest w tej chwili problemem spo³ecznym. Osi¹ga rangê pandemii, g³ównie w krajach wysoko rozwiniêtych. Niekorzystna sytuacja pojawi³a siê te w naszym kraju. Przewiduje siê, e jeœli sytuacja siê nie zmieni, to w 2050 roku d³ugoœæ ycia kolejnych pokoleñ bêdzie krótsza o 5 lat. Ta sytuacja po raz pierwszy spowoduje, e dzieci umieraæ bêd¹ przed ich rodzicami. Co sprzyja oty³oœci u dzieci? 95 % wszystkich przypadków to oty³oœæ prosta, spowodowana przyjmowaniem nadmiaru kalorii w stosunku do ich wydatkowania. Nadmiar energii wynika ze spo ywania wysoko przetworzonych skondensowanych pokarmów, do których ustrój ludzki nie zd¹ y³ siê przyzwyczaiæ. Jest to dla niego sytuacja obca, bo powsta³a zaledwie w ostatnim stuleciu. Organizm ludzki, a konkretnie dzia³anie jego genów, jest bowiem jeszcze na etapie oszczêdzania energii i du ego jej wydatkowania zwi¹zanego ze zdobywaniem po ywienia. Tak wiêc przyczyn¹ oty³oœci, która dotyka ju tak e najm³odszych s¹ pokarmy o wysokim ³adunku energetycznym. Zwi¹zane jest to z mod¹ ywieniow¹ rynek zalewaj¹ chipsy, fast-foody, wysoko s³odzone napoje, tak bardzo popularne u dzieci i m³odzie y. Wzorce od ywiania s¹ nieprawid³owe. autorytety Powszechna dostêpnoœæ wysoko przetworzonych produktów sprawia, e nieraz zastêpuje siê nimi jarzyny, owoce, bia³e miêsa i ryby. Powinno siê tymczasem ograniczyæ bia³e pieczywo, unikaæ cukrów prostych batoników, czekoladek i innych pokarmów rekomendowanych w reklamach komercyjnych jako te o du ych zawartoœciach wapnia lub wzmacniaj¹ce i daj¹ce si³ê. Tak naprawê zawieraj¹ one g³ównie puste kalorie. Kolejny b³¹d to jedzenie przed komputerem. Sprzyja temu dostêpnoœæ Internetu i moda na spêdzanie czasu przy grach komputerowych. To w ogóle powinno byæ zabronione. Posi³ek powinien byæ traktowany jako czynnoœæ specjalna. Nie mo e byæ dodatkiem do innych rozrywek. Wspólne zjadanie regularnych posi³ków (œniadañ, obiadów i kolacji) o jednakowych porach nie tylko wp³ywa na zachowanie prawid³owej wagi, ale te wzmacnia wiêzi rodzinne. Tymczasem czêsto plan dnia i obowi¹zki rodziców na to nie pozwalaj¹. Zdarza siê tak e, e w niektórych rodzinach po prostu nie przywi¹zuje siê do tego wagi. Jakie objawy u dziecka powinny zaniepokoiæ rodziców? Niepokoj¹cy powinien byæ sam nadmiar masy cia³a, który mo na oceniæ u ka dego dziecka przy pomocy pomiaru wagi cia³a i ocenie jej przy pomocy za³¹czonych w Ksi¹ eczce Zdrowia Dziecka tzw. siatek wagi i wzrostu. Mo na to robiæ samemu lub przy okazji wizyt u lekarza. Ocena wzrokowa dokonywana przez rodziców jest czêsto nieadekwatna. Jak wykazuj¹ badania ankietowe, oko³o 50 % rodziców nie dostrzega nadmiaru masy cia³a u swojego oty³ego dziecka, a tym samym nie dostrzega zwi¹zanych z ni¹ zagro eñ. Mo liwa jest tak e sytuacja odwrotna, gdy rodzice rozpoznaj¹ oty³oœæ u swojego dziecka, a tymczasem nadmiar masy cia³a wynika ze znacznego rozwoju tkanki miêœniowej u dzieci czynnie uprawiaj¹cych sport. Jest to jednak sytuacja rzadka. Bardzo wa ne w przypadku prawid- ³owego zdiagnozowania oty³oœci jest obserwowanie wzrastania dzieci. Znaczny szybki przyrost masy cia³a dziecka, przy jednoczesnym zwolnieniu, a nawet zahamowaniu wzrostu, powinien budziæ niepokój rodziców i lekarzy. Taka sytuacja mo e wskazywaæ na inne ni oty³oœæ powa ne choroby u dziecka, takie jak zespó³ Cushinga lub niedobór hormonu wzrostu, które s¹ niekiedy konsekwencj¹ schorzeñ zagra aj¹cych yciu dziecka. Dzieci w jakim wieku s¹ najbardziej podatne na wyst¹pienie oty³oœci? Problem oty³oœci narasta. Dotyczy on coraz mniejszych dzieci, nawet niemowl¹t oraz 2- i 3-latków. Wystêpuje tak e czêœciej u m³odzie y w wieku dojrzewania. Badania wykazuj¹, e oko³o % z nich w wieku doros³ym te bêdzie oty³a. Im d³u ej trwa oty³oœæ, tym groÿniejsze s¹ jej konsekwencje. Wa ne jest wiêc, aby wykryæ j¹ w miarê wczeœnie. W jaki sposób leczy siê oty³oœæ? W przypadku oty³oœci nie leczy siê tylko samego pacjenta. Tu konieczna jest terapia ca³ej rodziny, której celem jest zmiana nawyków ywieniowych oraz wzorców aktywnoœci fizycznej. Wysi³ek fizyczny konieczny jest nie tylko dla zbilansowania nadmiaru spo ywanych kalorii, ale tak e dla prawid³owego funkcjonowania metabolizmu ca³ego organizmu. Wzorce uprawiania sportu nie s¹ jednak jeszcze wystarczaj¹co popularne, jak to ma miejsce w krajach, w których ju dawno temu dostrze ono problem oty³oœci i sposoby jej zapobiegania. Poza tym, jeœli ktoœ nigdy nie biega³, nie jeÿdzi³ na rowerze, czy nie uprawia³ innej formy sportu i nie uwa a³ tego za rodzaj spêdzania czasu, to na pewno nie zacznie tego robiæ, tym bardziej z dnia na dzieñ. Z tych wzglêdów dzia³ania lecznicze wymagaj¹ z jednej strony zdyscyplinowanego podejœcia pacjenta i jego rodziny, a z drugiej - prowadzenia leczenia przez zespó³ lecz¹cy dietetyk, lekarz rodzinny, pediatra, psycholog i rehabilitant. Ze wzglêdu na skalê problemu i zapotrzebowania spo³ecznego zespo³y takie powinny dzia³aæ na poziomie podstawowej opieki zdrowotnej Taki system w naszym kraju nie zosta³ jednak wprowadzony. W przypadku oty³oœci prostej wystarczy opieka lekarza rodzinnego. Do nas, do Kliniki Endokrynologii Dzieci i M³odzie y Katedry Pediatrii Collegium Medium UJ powinny natomiast trafiaæ przypadki najtrudniejsze, które w ocenie lekarza pierwszego kontaktu, a najlepiej endokrynologa dzia³aj¹cego w rejonie, wymagaj¹ wykonania diagnostyki w celu stwierdzenia przyczyn oty³oœci lub leczenia ju istniej¹cych powik³añ. Jakie dzia³ania profilaktyczne pozwoli³yby uchroniæ dzieci przed oty³oœci¹? Ju w przedszkolach powinien byæ wprowadzany program, by uczyæ dzieci w³aœciwych nawyków ywieniowych i wzorców zachowañ. Przedmiot ten powinien byæ kontynuowany w szkole podstawowej i na kolejnych szczeblach edukacji. Bardzo wdziêcznym odbiorc¹ propagowanych zdrowych zachowañ s¹ kobiety planuj¹ce ci¹ ê lub bêd¹ce w ci¹ y. Od nich przecie w pierwszej kolejnoœci bêdzie zale eæ styl ycia rodziny. Wa ny jest te sam okres ci¹ y. Ma on znaczny wp³yw na póÿniejsze obci¹ enie oty³oœci¹. Zarówno niezdrowy styl ycia matki bêd¹cy przyczyn¹ zbyt niskiej do czasu trwania ci¹ y wagi urodzeniowej, jak i oty³oœæ matki w okresie ci¹ y mog¹ powodowaæ oty³oœæ u dziecka w kolejnych latach jego ycia. Podobnie jest w przypadku, gdy matka rezygnuje z karmienia piersi¹. O czym powinni pamiêtaæ rodzice, by zapobiegaæ oty³oœci u dzieci? Po pierwsze odpowiednia dieta, wprowadzanie zdrowego sposobu od ywiania. Po drugie zdrowy tryb ycia. Zachêcaæ dziecko do aktywnoœci fizycznej, samemu uprawiaæ sport razem z nim, popieraæ przynale enie do sekcji sportowych w szko³ach i w klubach sportowych. Takie same funkcje spe³niaj¹ te szko³y tañca, rytmiki, gimnastyki artystycznej czy sportowej. Wa ne s¹ wszelkie zajêcia ruchowe, które nie tylko zmuszaj¹ dziecko do aktywnoœci, ale tak e wype³niaj¹ jego wolny czas nie ma wtedy chwili na przesiadywanie przed ekranem telewizora czy komputera oraz podjadanie. Po trzecie zakaz jedzenia poza posi³kami. Posi³ki powinno siê spo ywaæ razem, w gronie rodzinnym, powinno siê je celebrowaæ. Poza tym nale y zwracaæ uwagê na zawartoœæ lodówki, omijaæ cukry proste (jak batoniki) i t³uszcze. Jednoczeœnie nie wolno zalecaæ dzieciom reklamowanych g³odówek, super cudownych diet, poniewa gdy dziecko siê rozwija i wzrasta, wszelkie tak drastyczne diety mog¹ zaburzaæ jego rozwój, powodowaæ efekt jo-jo, a nawet prowadziæ do anoreksji. Ponadto dzia³ania rodziców powinny byæ systematycznie wzmacniane przez edukacjê prowadzon¹ przez przedszkola, szko³y i media. Czy te zasady wciela Pan w swoje ycie? Zawsze uprawia³em sport, ca³e moje ycie krêci siê wokó³ sportu. Moje dzieci podobnie córka i syn p³ywali, biegali i jeÿdzili na rowerze ze mn¹. Teraz nadal prowadz¹ sportowy styl ycia, a syn jest instruktorem sportów snowbordowych. W ubieg³ym roku Komisja Sportu Naczelnej Izby Lekarskiej w Warszawie przyzna³a mi tytu³ Najlepszy Lekarz Sportowiec 2007 roku, który jest dla mnie równie cennym jak osi¹gniêcia zawodowe. Mam te w³asne doœwiadczenia i œwiadomoœæ, jak du ego wysi³ku i samodyscypliny wymaga walka z nieprawid³owymi wzorcami ywienia. Fizykoterapia doros³ych w szpitalu dzieciêcym Zak³ad Fizjoterapii Uniwersyteckiego Szpitala Dzieciêcego w Prokocimiu zwiêksza liczbê godzin zabiegów fizykoterapeutycznych dla osób doros³ych. Od 1 kwietnia 2009 roku zabiegi dla doros³ych odbywaæ siê bêd¹: Poniedzia³ek, wtorek, czwartek, godz ; Œroda, pi¹tek, godz Warunkiem wykonania zabiegu jest skierowanie wystawione przez lekarza pierwszego kontaktu lub specjalisty. Oferowane jest bogate zaplecze sprzêtowe i krótki czas oczekiwania na rozpoczêcie zabiegów. Zabiegi wykonuj¹ znakomici, doœwiadczeni fizykoterapeuci. Zak³ad Fizykoterapii proponujemy zabiegi w zakresie: Rozmawia³a: Anna Maria Pi¹tkowska a) Masa u leczniczego b) Fizykoterapii: diadynamic interdyn jonoforeza galwanizacja elektrostymulacja tonoliza ultradÿwiêki fonoforeza impulsowe pole magnetyczne MRS-2000 laser krioterapia sollux parafina ciep³e wilgotne ok³ady c) Hydroterapii: masa wirowy masa pere³kowy masa podwodny w Tanku Hubbarda

10 10 w Krakowie Nr 3 PEDIATRIA Odwodnienie pediatra kiedy szukaæ pomocy? Wœród szeregu problemów ambulatoryjnej opieki pediatrycznej jednymi z najczêstszych powodów zg³oszenia siê rodziców z dzieckiem do lekarza s¹ wymioty i biegunka. Obydwa stany mog¹ prowadziæ, czasem bardzo szybko, do odwodnienia. J est to sytuacja, która jeœli wyst¹pi, zwykle wymaga interwencji lekarskiej, a czêsto hospitalizacji i pozajelitowego uzupe³nienia p³ynów (kroplówka). Jednym z najczêstszych pytañ, jakie zadaj¹ lekarzowi rodzice dzieci, które wymiotuj¹ i maj¹ biegunkowe stolce, to, jak rozpoznaæ pocz¹tki odwodnienia i kiedy zg³osiæ siê po pomoc. Poni szy tekst ma za zadanie przekazaæ kilka podstawowych uwag na temat sposobu obserwacji dzieci zagro onych wyst¹pieniem odwodnienia. Na pocz¹tek informacja najwa - niejsza. Nie mo na rzetelnie rozpoznaæ odwodnienia przez telefon (zreszt¹ uwaga ta dotyczy nie tylko odwodnienia), niemo liwe jest równie opisanie tego stanu w sposób, który rozwieje wszystkie w¹tpliwoœci. Dlatego drodzy Rodzice, zrozumcie swojego pediatrê, który prosi Was, abyœcie udali siê z pociech¹ po pomoc, gdy na podstawie podanych przez Was informacji nie jest w stanie dobrze oceniæ stanu dziecka. Postawa taka wymaga wrêcz pochwa³y, dla kogoœ kto traktuje swój zawód powa nie i profesjonalnie. Wybaczcie równie i mnie, który rozpoczynam artyku³ od tego pouczenia. Kardynalne zasady w pediatrii nakazuj¹ce w sytuacjach w¹tpliwych ponowne zbadanie pacjenta, apeluj¹ce o nie sk³adanie wi¹ ¹cych porad bez zobaczenia dziecka oraz uœwiadamiaj¹ce, e ten sam objaw opisywany przez lekarza mo e byæ ca³kowicie odmiennie rozumiany przez rodzica, w przypadku odwodnienia znajduj¹ swoje szczególne zastosowanie. Do rzeczy zatem co powinno niepokoiæ rodziców w stanie dziecka, które jest zagro one odwodnieniem. Po pierwsze nale y pamiêtaæ, e zwykle ma³y pacjent znacznie szybciej mo e siê odwodniæ wymiotuj¹c, ni oddaj¹c biegunkowe stolce. Intensywne, wielokrotne wymioty, czêsto po ka dej próbie napojenia dziecka, to sytuacja, która wymaga pilnej interwencji i najczêœciej pozostawienia pociechy w szpitalu. Oczywiœcie masywna wodnista biegunka te mo e szybko zakoñczyæ Dietetyk dyplomowany - Marzena Chudek radzi. siê hospitalizacj¹, dzieje siê tak jednak rzadziej zazwyczaj interwencja rodziców zmierzaj¹ca do nawodnienia dziecka, przy braku odruchu wymiotnego stanowi swoisty wentyl bezpieczeñstwa w sytuacji utraty p³ynów. Po drugie co wydaje siê byæ oczywiste o pilnoœci interwencji decyduje wiek dziecka. M³odszy pacjent znacznie szybciej bêdzie potrzebowa³ pomocy i nie nale y z t¹ decyzj¹ za d³ugo zwlekaæ. Czasem rodzice pytaj¹ dlaczego? Trudno krótko odpowiedzieæ na to pytanie, ale najwa niejszym powik³aniem w sytuacji nasilaj¹cego siê odwodnienia jest tzw. wstrz¹s, prowadz¹cy do niewydolnoœci wielu narz¹dów, a wœród nich na pierwszym miejscu nale y wymieniæ centralny system nerwowy (mo e doprowadziæ nawet do œpi¹czki) oraz nerki (ostra niewydolnoœæ nerek). Co do objawów i obserwacji dziecka zacznijmy od ma³ych pacjentów niemowl¹t. Zwykle rodzice ³adnie opisuj¹ zmiany w zachowaniu swojej pociechy. Dziecko mniej ywotne, marudne, apatyczne, os³abione to dziecko wymagaj¹ce szczególnej uwagi. Ma³y pacjent do wieku 1,5 roku dysponuje równie niezwykle cennym Ÿród³em informacji jakie stanowi ciemi¹czko przednie. Niepokoj¹cym objawem jest u le ¹cego na wznak niemowlêcia ciemiê zapadniête, czyli pozostaj¹ce poni ej poziomu koœci czaszki. Warto tak e oceniæ iloœæ oddawanego moczu, a dziêki temu poœrednio czynnoœæ nerek, przez zwrócenie uwagi na zawartoœæ pieluszek pieluchy suche, bez moczu, mog¹ œwiadczyæ o zbyt ma³ym dostarczaniu p³ynów do organizmu i rozpoczynaj¹cej siê niewydolnoœci nerek. Oczywiœcie ta metoda ma du e ograniczenia nie znajduje zastosowania np. w przypadku wodnistej biegunki. Inne objawy jak choæby wilgotnoœæ œluzówek, czynnoœæ serca, elastycznoœæ i turgor (napiêcie) skóry, nap³yw kapilarny wymagaj¹ doœwiadczenia i wiedzy lekarskiej. W przypadku dzieci starszych ocena œluzówek, których gorsza wilgotnoœæ jest bardzo czu³ym wskaÿnikiem odwodnienia, jest dla rodziców mo liwa do wykonania. Jêzyk dziecka, który nie jest lœni¹cy, tylko suchy, a przy dotkniêciu (np. plastikow¹ ³y eczk¹, albo drewnian¹ szpatu³k¹) klej¹cy, stanowi niepokoj¹cy objaw. Równie obserwacja oddawania moczu (czêstoœæ i iloœæ) poœrednio informuje o niebezpieczeñstwie odwodnienia. Dziecko starsze wymagaj¹ce interwencji jest ponadto os³abione, pok³adaj¹ce siê, apatyczne, czêsto blade, z zapadniêtymi oczami, zaostrzonymi rysami twarzy. Nierzadko wyczuæ mo na kwaœny zapach acetonu z ust. Warto zwróciæ uwagê na dziecko gdy p³acze brak ³ez Prawid³owa dieta dziecka, czyli jak unikaæ b³êdów ywieniowych Najczêstsze b³êdy ywieniowe: Brak œniadañ zdarza siê, e dzieci wychodz¹ z domu bez œniadañ, a œniadanie stanowi pierwszy posi³ek po d³ugiej nocnej przerwie i dostarcza energii na pocz¹tek dnia, dlatego nie nale y o nim zapominaæ. Zastêpowanie zdrowego obiadu sk³adaj¹cego siê z chudego miêsa, ryb i warzyw, t³ustymi przetworzonymi produktami typu fast-food (hot-dogi, zapiekanki, hamburgery, kebaby). Traktowanie jedzenia, zw³aszcza przek¹sek typu chipsy, orzeszki, paluszki, czekoladki, jako nagrody. Czêsto w ten sposób nagradzamy dzieci za to, e by³y grzeczne, e nauczy³y siê piosenki na pamiêæ. Ma to jednak zgubne konsekwencje. W przysz³oœci bowiem s³odycze bêd¹ siê kojarzy³y z nagrod¹ i z pocieszeniem. Jeœli coœ siê dziecku nie uda, by poprawiæ sobie humor, bêdzie siêga³o po batonik, nie widz¹c w tym nic z³ego. Zbyt du o soli w diecie doprawianie wszystkiego sol¹. Niewielka iloœæ mleka i jogurtów w diecie coraz wiêcej dzieci nie lubi mleka lub ma alergiê na mleko, dlatego nale y podawaæ dzieciom jogurty i kefiry, a tak e sery twarogowe, aby dostarczyæ odpowiedni¹ iloœæ wapnia, potrzebnego do budowy mocnych koœci i zêbów. Czym gro ¹ b³êdy w ywieniu dzieci? nadwag¹ anemi¹ niedoborem witamin próchnic¹ zêbów wiêksz¹ podatnoœci¹ na ³amliwoœæ koœci. Co nale y wyeliminowaæ z diety dziecka? produkty wysoko przetworzone (dania typu fast-food, frytki) du e iloœci s³odyczy potrawy t³uste i ciê kostrawne( tj. schabowe, bigos, itp.) chipsy dro d ówki i p¹czki bia³e pieczywo szybko zaspokaja g³ód, ale na krótko dos³adzane soki i gazowane, s³odzone napoje. Wskazówki dla rodziców Ka de dziecko powinno spo ywaæ 4-5 posi³ków dziennie. Nale y jednak pamiêtaæ, e musz¹ byæ one podawane regularnie o sta³ych porach. Wa ne s¹ 3-4 godzinne przerwy miêdzy posi³kami. Wskazana jest dieta bogata w wapñ (du e iloœci mleka i produktów mlecznych), a tak e w bia³ko zwierzêce (ryby, drób, cielêcina) oraz œwie e warzywa i owoce. Nale y ograniczyæ potrawy t³uste, ciê kostrawne, panierowane. Posi³ki powinny byæ spo ywane powoli, bez pospiechu, dziecko powinno jeœæ ma³ymi kêsami, nie po³ykaæ zbyt szybko du ej iloœci jedzenia na raz. Ró nego rodzaju przek¹ski (s³odycze, chipsy) nale y zastêpowaæ owocami i warzywami, czy to œwie ymi, czy gotowanymi. Posi³ki powinny byæ podane atrakcyjnie, na ³adnym talerzyku, udekorowane. Wtedy ³atwiej bêdzie mo na przekonaæ dziecko do zjedzenia nowej potrawy. Bardzo wa na w codziennym menu jest tak e ró norodnoœæ posi³ków. Nale- y urozmaicaæ dietê, podawaæ coraz to nowe smaki, na przyk³ad raz surówkê innym razem gotowane warzywa, by dostarczyæ dziecku wszystkich niezbêdnych do prawid³owego funkcjonowania organizmu sk³adników od ywczych. Nale y kontrolowaæ iloœci s³odyczy zjadanych przez dziecko w ci¹gu dnia i nie traktowaæ ich jako nagrody. Wpajaæ zdrowe nawyki i dawaæ przyk³ad w³asnym postêpowaniem. lekarz medycyny Andrzej Grudzieñ te mo e towarzyszyæ odwodnieniu. W sytuacji gdy pomoc pediatry jest niezbêdna, warto znaæ odpowiedÿ na inne potencjalne pytania lekarza. Zwykle dotycz¹ one charakteru wymiotów (czêstoœæ, jaka treœæ) i biegunki (czêstoœæ wypró nieñ, obecnoœæ krwi, œluzu w stolcu), a tak e wyst¹pienia gor¹czki, wywiadu epidemiologicznego (podobne objawy u osób kontaktuj¹cych siê z dzieckiem) oraz iloœci przyjêtych p³ynów (jakie i orientacyjna objêtoœæ). Ufam, e tych kilka informacji pos³u y w lepszej ocenie stanu dziecka, które zagro one jest odwodnieniem i podjêciu decyzji udania siê do lekarza. Jednak e wracam do uwagi z pocz¹tku artyku³u w sytuacji w¹tpliwej niezbêdna jest fachowa porada i pomoc specjalisty. W KRAKOWIE Bezp³atny informator zdrowie uroda ul. Przewóz 2a Kraków Andrzej Grudzieñ W KRAKOWIE Redakcja: tel tel./fax: Dzia³ reklamy - zg³oszenia: tel tel./fax: Druk: Drukarnia Kraków w Krakowie. Bezp³atny informator zdrowie uroda. Wydawca: ABW Graf Group s.c.ul. Przewóz 2, Kraków. Redaktor naczelny: Beata Mazurek. Druk: Drukarnia Kraków. Adres redakcji: w Krakowie, ul. Przewóz 2a, Kraków. Redakcja: tel./fax: , Redakcja nie zwraca tekstów niezamówionych, oraz zastrzega prawo do ich przeredagowania i skracania. Redakcja nie odpowiada za treœæ zamieszczanych og³oszeñ. Rozpowszechnianie materia³ów redakcyjnych bez zgody wydawcy jest zabronione.

11 w Krakowie Nr 3 11 Zbadaj swoje dziecko! rehabilitacja Bia³a Niedziela w KSOS szans¹ na zdrowie Twojego dziecka. w Krakowie: Co roku KSOS organizuje Bia³¹ Niedzielê, na czym ona polega, do kogo jest adresowana? mgr Ilona Barañska: Jest to cykliczna akcja, która na sta³e wpisa³a siê w scenariusz naszej pracy zawodowej. Od ponad 20 lat organizowana jest g³ównie przez Dzia³ Gimnastyki Korekcyjnej. Ma ona na celu przeprowadzenie bezp³atnych badañ postawy cia³a dzieci i m³odzie y z Krakowa i przyleg³ych okolic. Czy jest du e zainteresowanie tak¹ akcj¹? Z naszych obserwacji wynika niestety, e skala problemu jest du a i dotyczy coraz m³odszych dzieci. Pod nasz¹ sta³¹ opiek¹ mamy oko³o 1400 dzieci uczestnicz¹cych systematycznie na æwiczenia. W ostatnich latach gimnastyka korekcyjna pojawi³a siê równie w szko³ach i przedszkolach, ale mimo to rodzice i dzieci nie rezygnuj¹ z naszych zajêæ na sali i p³ywalni. Kto mo e zg³osiæ siê na takie badanie? Ka dy, kto jest zaniepokojony sylwetk¹ swojego dziecka w wieku od 8-15 lat. Na czym polega i jak wygl¹da takie badanie? W badaniu zawsze uczestniczy dziecko i rodzic. Przed oglêdzinami postawy przeprowadzony jest krótki wywiad na temat niepokoj¹cych symptomów, a nastêpnie dziecko ogl¹dane jest przez fizjoterapeutê w trzech p³aszczyznach w postawie swobodnej oraz w sk³onie w przód. Jakie wady powtarzaj¹ siê najczêœciej? W przypadku m³odszych dzieci s¹ to g³ównie wady postawy czyli: odstaj¹ce ³opatki, asymetrie k¹tów taliowych i barków, p³askie stopy, kolana koœlawe. U m³odzie y s¹ to czêsto ju wady utrwalone i zaawansowane widoczne w postaci rotacji krêgów i skrzywienia krêgos³upa zwanego popularnie skolioz¹. Kup Kartkê Wielkanocn¹, a pomo esz dzieciom z wadami serca Trwa akcja zbierania pieniêdzy na sprzêt dla Kliniki Kardiochirurgii Dzieciêcej w Prokocimiu. Kwota potrzebna na utworzenie jednego miejsca intensywnej terapii kardiochirurgicznej wynosi oko³o 500 tys. z³. - Potrzebujemy co najmniej dwóch takich miejsc, by zapewniæ pomoc pacjentom, którzy siê do nas zg³aszaj¹, tak e spoza regionu Ma³opolski podaje Magdalena Oberc, rzecznik prasowy Uniwersyteckiego Szpitala Dzieciêcego w Krakowie. - Wrodzone wady serca wymagaj¹ d³ugiego leczenia, czasem wielokrotnych zabiegów operacyjnych, d³ugotrwa³ych pobytów na oddziale intensywnej terapii, gdzie nowoczesna, specjalistyczna aparatura pomaga wróciæ pacjentom do zdrowia. Bez pomocy sponsorów i ludzi dobrego serca nie uda nam siê zakupiæ drogiego sprzêtu. Niedawno rozpoczê³a siê sprzeda Wielkanocnych Kartek Œwi¹tecznych. Ca³kowity dochód ze sprzeda y jest przeznaczony na Akcjê Odnowy Uniwersyteckiego Szpitala Dzieciêcego w Krakowie. Kartki mo na kupiæ osobiœcie od poniedzia³ku do pi¹tku w Biurze Akcji Odnowy Szpitala w pokoju C108. Tel. (12) wew Cena jednej kartki wraz z kopert¹ wynosi 3 z³ brutto. Klinikê Kardiochirurgii Dzieciêcej mo na te wesprzeæ wp³acaj¹c pieni¹dze bezpoœrednio na konto: Fundacja Uniwersyteckiego Szpitala Dzieciêcego w Krakowie O Dziecka, KRS Kraków, ul. Wielicka 265 NIP: FORTIS BANK Szczegó³owe informacje na stronie internetowej: I co wtedy jeœli diagnoza dotyczy wady, której nie da siê ju zlikwidowaæ? Dla nas sukcesem jest jeœli uda nam siê j¹ zatrzymaæ i nie doprowadziæ do progresji skrzywienia. Nie jest to zawsze takie proste i oczywiste, wymaga wiele pracy dzieci, rodziców, instruktorów, lekarzy. Naszym nadrzêdnym zadaniem jest w³aœnie w czasie takiej akcji wychwycenie najbardziej zagro onych przypadków i skierowanie ich na odpowiednia formê zajêæ. W takiej akcji bior¹ udzia³ równie lekarze, jaka jest ich rola? Do lekarza kierowane s¹ osoby, które przesz³y badanie ogl¹dowe u fizjoterapeuty i zachodzi koniecznoœæ dog³êbnego badania lekarskiego. Podczas wizyty mierzona jest d³ugoœæ koñczyn dolnych, czêsto zalecane zdjêcie rtg, okreœlenie typu skrzywienia, zalecenie rodzaju æwiczeñ. Czy ka de dziecko uczestnicz¹ce w takim badaniu ma szanse na æwiczenia w KSOS? Staramy siê zawsze znaleÿæ optymalne wyjœcie dla wszystkich potrzebuj¹cych naszej pomocy. Najwiêkszym problemem jest dostosowanie dni i godzin zajêæ. W dzisiejszych czasach dzieci s¹ bardzo obci¹ one dodatkowymi zajêciami pozalekcyjnymi. Czêsto z tego powodu nie mog¹ systematycznie i z odpowiedni¹ czêstotliwoœci¹ braæ udzia³u w procesie korekcji. Jak d³ugo trwa taka terapia? To wszystko zale y od rodzaju wady, jej zaawansowania, przyczyn, wieku dziecka. Trudno okreœliæ czas, jednym dzieciom wystarcza 2 lata intensywnej pracy, inni kontynuuj¹ terapiê a do zakoñczenia momentu wzrostu. Czy przyjmujecie dzieci przez ca³y rok? Pracujemy w oparciu o rok szkolny, wiêc g³ówny nabór odbywa siê tradycyjnie we wrzeœniu. Praktycznie w miarê wolnych miejsc dzieci przyjmujemy na bie ¹co przez ca³y rok z wy³¹czeniem okresu przedwakacyjnego i wakacyjnego. Nie s¹ ju same Kierownik Dzia³u Gimnastyki Korekcyjnej mgr Ilona Barañska Kiedy planowana jest kolejna Bia³a Niedziela? Zawsze tak¹ akcjê planujemy na prze³omie roku kalendarzowego, do tej pory by³ to przewa nie listopad. W tym roku przeprowadzaliœmy badania w styczniu. Tak naprawdê jest to termin ruchomy i zale y od iloœci wolnych miejsc w grupach. Ka d¹ Bia³¹ Niedzielê poprzedza akcja reklamowa w mediach oraz informacje na stronie internetowej www. ksos.krakow.pl dzia³ gimnastyki korekcyjnej. Dla kobiet o kobietach Od pocz¹tku marca Stowarzyszenie na rzecz Rozwoju Nowej Huty realizuje projekt pomocy samotnym matkom Dam sobie radê. Kobiety samotne, po rozwodzie, owdowia³e, pozbawione wsparcia bliskich mog¹ uczestniczyæ w warsztatach, na których omawiane s¹ problemy samotnego macierzyñstwa. A by przyst¹piæ do projektu, panie musia³y wype³niæ przygotowany przez psychologa formularz. Zawiera³ on doœæ ogólne pytania, dziêki którym koordynatorzy projektu wiedzieli, do jakiej grupy zakwalifikowaæ dan¹ kobietê i jakie zajêcia, porady w jej sytuacji bêd¹ najlepsze. Nabór na warsztaty trwa³ do koñca lutego, jednak jeœli jakaœ mama z ró nych wzglêdów zg³osi³a siê póÿniej, nie zostawiono jej bez pomocy. Trzy g³ówne tematy poruszane podczas zajêæ to: Samotnoœæ a samodzielnoœæ, czyli jak radziæ sobie w trudnych sytuacjach i kogo prosiæ o pomoc; Inteligencja emocjonalna jak panowaæ nad emocjami; Sztuka zarz¹dzania czasem w jaki sposób godziæ czas wolny z opiek¹ nad dzieckiem i innymi obowi¹zkami domowymi. Projekt jest bardzo elastyczny. Ka da mama ma inne potrzeby, potrzebuje pomocy innego rodzaju mówi Bo ena Kutrzeba Nikiel, kierownik projektu. Nasza oferta jest dlatego taka bogata. Zg³aszaj¹ siê do nas przecie matki, kobiety po rozwodzie, z ró nymi problemami. Ka da chcia³aby uzyskaæ pomoc. W trakcie rozmów podczas wpisywania kobiet na listê, wychodzi³y ró ne nowe problemy. Przez ca³y czas udzielana jest te pomoc psychologiczna dla matek i ich dzieci. Te indywidualne porady to podstawa projektu. Poza tym podczas warsztatów samotne matki zasiêgaj¹ porad, jak podnieœ kwalifikacje zawodowe, znaleÿæ pracê, jak prowadziæ dom, dbaæ o urodê, rozwijaæ w³asne zainteresowania i spêdzaæ wolny czas. Dowiaduj¹ siê te, gdzie szukaæ bezp³atnej opieki nad dzieæmi. Staramy siê wspieraæ je we wszystkim mówi Bo ena Kutrzeba Nikiel. Jednej z matek pomagamy ju na przyk³ad prowadziæ dzia³alnoœæ gospodarcz¹. Patronat nad projektem obj¹³ Prezydent Miasta Krakowa. Siedziba projektu: Miejski Oœrodek Inicjatyw Spo³ecznych Zaproszenia Kraków, os. Centrum C 10, przy Pl. Centralnym tel poniedzia³ek, czwartek, pi¹tek w godzinach 8:00 16:00 Nowohuckie Centrum Informacji Kraków, os. Centrum B 9 tel wtorek, œroda w godzinach 8:00 16:00 (AP) Miêdzyszkolny Klub Sportowy dzia³aj¹cy przy Krakowskim Szkolnym Oœrodku Sportowym przy Alejach Powstania Warszawskiego 6 zaprasza dzieci z krakowskich szkó³ w grupach (min. 12 osobowych) na zajêcia z tenisa ziemnego w terminie: r r. MKS zapewnia: korty tenisowe z zapleczem socjalnym, sprzêt sportowy (rakiety, pi³ki) oraz wykwalifikowanego instruktora. Koszt za 7 godz - 35 z³/ osobê. Bli sze informacje pod nr tel p. Monika Pietruczuk lub tel Wychowawcy i Nauczyciele, na lekcje do groty solnej zaprasza Oœrodek Sportowo Rekreacyjny Kurdwanów Nowy, ul. Wys³ouchów 34 a. przyroda dlaczego nie? edukacja regionalna jak to? godzina wychowawcza niemo liwe? biologia, chemia zobacz sam! Z myœl¹ o szko³ach podstawowych przygotowaliœmy program profilaktyczny Oaza zdrowego oddechu Patronem medialnym jest miesiêcznik w Krakowie. Zapraszamy na lekcje do groty solnej, aby jednoczeœnie ch³on¹æ wiedzê i zdrowie. Nauczyciel otrzyma na miejscu gotowe materia³y do prowadzenia zajêæ. Rezerwacji terminu mo na dokonywaæ telefonicznie (012) Koszt lekcji w grocie solnej wynosi - 2 z³ od dziecka, nauczyciel gratis.

12 12 w Krakowie Nr 3 CIEKAWOSTKI NASZE ZDROWE MA E CENY GDÓW ul. M³yñska 1 tel czynne: pn. - pt sobota KRAKÓW ul. Wys³ouchów 30a tel czynne: pn. - pt sobota MYŒLENICE ul. Niepodleg³oœci 8 tel czynne: pn. - pt sobota KARTA STA EGO PACJENTA! Dziki to ju nie goœcie, ale mieszkañcy Krakowa ciekawostki Dziki w Krakowie jakiœ czas temu wydawa³oby siê to œmieszne, ale teraz ta sytuacja jest na porz¹dku dziennym. Zwierzêta pojawiaj¹ siê na obrze ach miasta, podchodz¹ pod osiedla. Ludzie boj¹ siê, e dzik mo e zaatakowaæ. Czêsto jednak strach wynika z niewiedzy. Rozwi¹zanie problemu nie jest tak proste, jakby siê powszechnie mog³o wydawaæ. Musimy wiedzieæ, e dziki ju nie przychodz¹ do miasta. Od kilkunastu lat one w Krakowie yj¹. Relacja mieszkanki ul. Jagodowej na Borku Fa³êckim Dziki na naszym osiedlu pojawi³y siê oko³o piêæ lat temu. Latem ubieg³ego roku przychodzi³y wieczorami, po 21:00. By³a to locha z ma³ymi. Teraz dziki ju podros³y, jest ich w sumie czternaœcie. Wychodz¹ te wczeœniej, czasem i o 19:00. Wychodz¹ z lasu obok bloków. Nie boj¹ siê ludzi, podchodz¹ pod same okna i bramy wejœciowe. Tymczasem ludzie siê ich boj¹. Ostatnio widzia³am, jak kobieta sz³a przez osiedle, a w jej stronê sz³o stado dzików. Zaczê³a wiêc uciekaæ, ba³a siê wróciæ do domu. Dopiero pan, który spacerowa³ z psem, j¹ odprowadzi³. Mnie podobna sytuacja przytrafi³a siê w zesz³ym roku, gdy by³am z dzieckiem na spacerze. Kiedy teraz wracam póÿno, to naprawdê siê bojê Dziki wychodz¹ te na ulicê. Ostatnio mój m¹ czeka³ a przejd¹, dopiero wtedy móg³ jechaæ dalej. Od pêtli tramwajowej do ulic: Jagodowej i ywieckiej prowadzi tylko jedna droga. Wiedzie ona wzd³u parku, wiêc mieszkañcy boj¹ siê, e w ka dej chwili na drodze mo e pojawiæ siê dzik. Jeœli ktoœ idzie na nogach, to nie ma jak uciec z jednej strony jest siatka hotelowa, z drugiej park. S¹siadka raz, gdy sz³a na 6:00 do pracy, musia³a wezwaæ taksówkê, poniewa ba³a siê przejœæ ten odcinek do tramwaju. Moi s¹siedzi i ja dlatego nie puszczamy dzieci samych, by sz³y do pêtli tramwajowej. Mieszkañcy osiedla boj¹ siê, e któregoœ dnia mo e dojœæ do tragedii. Obok ul. Jagodowej nie ma placu zabaw. Dzieci bawi¹ siê ko³o bloków, wiêc rodzice martwi¹ siê, e coœ mo e siê staæ. Jesieni¹ niesamowicie zry³y którejœ niedzieli trawniki na osiedlu. Jak szliœmy do koœcio³a, to ciê ko by³o przejœæ chodnikiem. By³o tyle b³ota, jakby koparka przejecha³a. Sk¹d dziki wziê³y siê w Krakowie? Dziki w Krakowie pojawi³y siê kilkanaœcie lat temu. Trafi³y tu z rozmaitych okolic. W moim przekonaniu dziki w Krakowie zamieszka³y wtedy, gdy Kraków stworzy³ im dogodne warunki bytowania, czyli utrzymywanie wysokich traw, g¹szczy, zaroœniêtych pól, zaroœli i krzewów mówi prof. Andrzej Tomek z Zak³adu Zoologii Leœnej i owiectwa Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie. Dawniej ludzie wypasali zwierzêta, kosili trawy, nie by³o gêstych kêp krzewów i wyroœniêtych traw, wiêc i dzików nie by³o w Krakowie. Kiedy zosta³y im stworzone warunki, zaczê³y przychodziæ, najpierw od strony Tyñca. Pocz¹tkowo zasiedla³y Skotniki, zaroœla nadwiœlañskie. Potem Lasek Borkowski, Lasek Wolski, Sikornik. S¹ w okolicach Kampusu UJ, w rejonie ul. Kobierzyñskiej, a nawet i Olszanicy. To cz³owiek stworzy³ im dogodne warunki do ycia w mieœcie. Z kolei w momencie, gdy wybudowano i ogrodzono autostradê, te które przysz³y od strony Tyñca do lasu w Skotnikach lub w Kostrzu, zosta³y w Krakowie i nie mia³y ju powrotu do lasu. Zaczê³y siê wiêc tu rozmna aæ. Dziki tu nie przychodz¹ podkreœla prof. Andrzej Tomek. One tu yj¹ i to któreœ ju pokolenie. Mo na tu nawet mówiæ o umiastowieniu dzików. Nie wiadomo, jakby teraz zachowa³y siê w lesie, mo liwe, e nawet nie umia³yby yæ w naturalnych dla siebie warunkach. Dok³adnie nie wiadomo, ile dzików mieszka w Krakowie. W ubieg³ym roku odstrzelono ponad setkê. Czy dziki s¹ niebezpieczne dla ludzi? Najwiêcej z³ego zrobi³ wierszyk, mówi¹cy, e dzik jest dziki, dzik jest z³y, dlatego ludzie siê boj¹ mówi prof. Andrzej Tomek. Tymczasem dzik na ludzi nie poluje, nie atakuje ludzi. W moim przekonaniu cz³owiek i dzik mog¹ yæ obok siebie i nie musi byæ konfliktów. Nie musi, ale s¹. Zagro enie mo e byæ w trzech przypadkach, w ka dym z powodu nierozwagi ludzi. 1) Po pierwsze nie wolno dzików karmiæ! Dzik chêtnie korzysta z ³atwo dostêpnego pokarmu. Jeœli ludzie bêd¹ go dokarmiaæ, mo e siê nauczyæ, e bêdzie przychodzi³ do ludzi po jedzenie. Inaczej dzik do ludzi nie podchodzi. Jeœli zwierzê nauczy siê, e dostanie jedzenie, to na pewno przyjdzie. Nie wolno go jednak uderzyæ, bo móg³by siê zacz¹æ broniæ. 2) Druga sytuacja to spacery z psami. Nie wolno szczuæ psów na dziki! Jeœlibyœmy poszczuli psa, dzik bêdzie siê broni³ i wtedy zaatakuje psa. Nie cz³owieka, tylko psa. Niestety mo e siê zdarzyæ, e pies w takiej sytuacji schowa siê pod nogi w³aœciciela. Dzik mo e stwarzaæ zagro enie, ale tylko wtedy jeœli ktoœ go bêdzie straszy³. 3) Dzik jest groÿny, gdy jest ranny. Gdy dzik zostaje potr¹cony przez samochód, zostaje ranny. Ludzie czêsto do rannego zwierza podchodz¹, myœl¹, e mo e uda im siê zdobyæ dziczyznê. Tymczasem nie wolno podchodziæ do rannych dzików! Kiedy widzimy ranne zwierzê, powinniœmy zadzwoniæ po specjalistów. Urz¹d Miasta Krakowa w tym celu zawar³ umowê z specjaln¹ firm¹, dzia³aj¹c¹ 24 godz./dobê. Przyje d aj¹ na ka de wezwanie i albo lecz¹ zwierzê, albo usypiaj¹. Czy mo liwe jest ca³kowite usuniêcie dzików z miasta? W Polsce yje oko³o tysiêcy dzików, które podchodz¹ pod osiedla i gospodarstwa domowe. Ludzie czêsto domagaj¹ siê, by dziki wywoziæ z miasta. Czêsto wiêc s¹ wywo one, jednak nie rozwi¹zuje to problemu. Wywo enie dzików w³aœciwie nic nie daje mówi prof. Andrzej Tomek. Oczywiœcie, mo na to robiæ, ale nie przynosi to adnych rezultatów. Po jakimœ czasie zwierzêta wracaj¹. Tu przecie jest teraz ich dom, tu yj¹. Moim zdaniem, jedynym sposobem na ca³kowite pozbycie siê dzików z miasta dodaje, jest zlikwidowanie œrodowiska, w którym teraz mieszkaj¹, czyli wysokich traw, zaroœli. Jeœli by³yby pola uprawne, to zwierzêta te nie mia³yby ju gdzie siê schroniæ. Moje zdanie jest doœæ radykalne, jednak innego sposobu na usuniêcie ich z Krakowa nie widzê. Musimy siê przyzwyczaiæ, e dziki tu mieszkaj¹. Nie przychodz¹ tylko, ale mieszkaj¹. Podejmowane dzia³ania musz¹ byæ zatem dostosowane do sytuacji. W przypadku zagro eñ bezpoœrednich (np. zwierzê wejdzie za ogrodzenie posesji) ³agodzenie konfliktów jest w kompetencji samorz¹dów, odpowiedzialnych za zawarcie umowy ze specjaln¹ firm¹, która przyjedzie na wezwanie. Na terenie Krakowa dzia³a firma KABAN Maciej Lesiak. Musi ona jednak przestrzegaæ obowi¹zuj¹cych ustaw. Mo e interweniowaæ tylko wtedy, gdy ma na to pozwolenie osoby/instytucji zajmuj¹cej siê, zgodnie z obowi¹zuj¹cymi zasadami, dan¹ grup¹ zwierz¹t na danym terenie (np. konserwatora przyrody). W ubieg³ym roku firma ta mia³a kilkaset interwencji, w tym kilkanaœcie w sprawie dzików. Za szkody wyrz¹dzone przez dzikie zwierzêta ³owne mo na otrzymaæ odszkodowanie. Jeœli szkody wyrz¹dzone zosta³y na terenie obwodu ³owieckiego o odszkodowanie mo na ubiegaæ siê w Zarz¹dzie danego Ko³a owieckiego, natomiast jeœli w miejscu poza obrêbem obwodu ³owieckiego odszkodowanie wyp³aca Starostwo. Anna Maria Pi¹tkowska Z kim mamy siê skontaktowaæ, gdy widzimy dzika? 1) Stra Miejska tel. 986 Przyjmujemy zg³oszenie i wysy³amy na miejsce patrol, który ma zabezpieczyæ teren. Nastêpnie zg³oszenie przekazujemy specjalistycznym firmom i ko³om ³owieckim, które ju t¹ spraw¹ siê zajmuj¹ podaje Marek Anio³, rzecznik prasowy Stra y Miejskiej Miasta Krakowa. 2) KABAN Maciej Lesiak tel. kom an/kaban.html

Warto wiedzieæ - nietypowe uzale nienia NIETYPOWE UZALE NIENIA - uzale nienie od facebooka narkotyków czy leków. Czêœæ odciêtych od niego osób wykazuje objawy zespo³u abstynenckiego. Czuj¹ niepokój, gorzej

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 21

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 21 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 21 Przedmowa sekretarza Naczelnej Rady Aptekarskiej przedstawiciela NRA w EuroPharm Forum................

Bardziej szczegółowo

II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia

II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia Odporność wzmacniamy, bo o zdrowe żywienie i higienę dbamy I tydzień: Uświadomienie dzieciom, co oznaczają pojęcia : zdrowie i choroba. Jakie są objawy choroby

Bardziej szczegółowo

ROLA SZKOŁY W PROFILAKTYCE OTYŁOŚCI DZIECI I MŁODZIEŻY Barbara Woynarowska Kierownik Zakładu Biomedycznych i Psychologicznych Podstaw Edukacji, Wydział Pedagogiczny UW Przewodnicząca Rady Programowej ds.

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM?

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? Cele: - rozpoznawanie oznak stresu, - rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem, - dostarczenie wiedzy na temat sposobów

Bardziej szczegółowo

23PLN OD OSOBY PRZERWY KAWOWE@NOVOTEL KATOWICE CENTRUM. Czy wiesz, że...? PRZERWA OCZYSZCZAJĄCA

23PLN OD OSOBY PRZERWY KAWOWE@NOVOTEL KATOWICE CENTRUM. Czy wiesz, że...? PRZERWA OCZYSZCZAJĄCA Ludzki organizm w ok. 60% składa się z wody. Bardzo ważne jest wypijanie przynajmniej 1,5 l płynów dziennie - zapobiegasz w ten sposób odwodnieniu organizmu oraz wspomagasz pracę mózgu. PRZERWA OCZYSZCZAJĄCA

Bardziej szczegółowo

Mam cukrzycę. Wezwij lekarza lub pogotowie ratunkowe. Dane Pacjenta. Stosuję następujące leki: 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Imię : Nazwisko: Telefon:

Mam cukrzycę. Wezwij lekarza lub pogotowie ratunkowe. Dane Pacjenta. Stosuję następujące leki: 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Imię : Nazwisko: Telefon: DANE PACJENTA Mam cukrzycę Jeśli wykazuję zaburzenia świadomości i jestem w stanie połykać, to podaj mi CUKIER w dowolnej formie sok, syrop, słodzoną wodę, colę, cukierki lub ciastko i zatelefonuj do mojego

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Dziecko z cukrzycą Co to jest cukrzyca? Cukrzyca to przewlekła choroba metaboliczna, charakteryzująca się wysoką hiperglikemią (wysoki poziom glukozy we krwi). Wynika ona z nieprawidłowego wydzielania

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych DOPALACZE - nowa kategoria substancji psychoaktywnych CZYM SĄ DOPALACZE? Dopalacze stosowana w Polsce, potoczna nazwa różnego rodzaju produktów zawierających substancje psychoaktywne, które nie znajdują

Bardziej szczegółowo

Hormony płciowe. Macica

Hormony płciowe. Macica Hormony płciowe Macica 1 Estrogeny Działanie estrogenów Działanie na układ rozrodczy (macica, endometrium, pochwa) Owulacja Libido Przyspieszenie metabolizmu Zwiększenie ilości tkanki tłuszczowej Tworzenie

Bardziej szczegółowo

XVIII ORDYNATORSKIE ZAKOPIAÑSKIE DNI KARDIOLOGICZNE 10-13 paÿdziernika 2013 CZWARTEK 10.10.2013

XVIII ORDYNATORSKIE ZAKOPIAÑSKIE DNI KARDIOLOGICZNE 10-13 paÿdziernika 2013 CZWARTEK 10.10.2013 2 CZWARTEK 10.10.2013 18.00-20.30 Sala A - Sala im. Józefa Pi³sudskiego, poziom 2 Powitanie Uczestników XVIII Ordynatorskich Zakopiañskich Dni Kardiologicznych - kilka s³ów o Podyplomowej Szkole Kardiologicznej

Bardziej szczegółowo

Aktywność fizyczna CEL/42/07/09. Aktywność fizyczna. Schemat postępowania w cukrzycy

Aktywność fizyczna CEL/42/07/09. Aktywność fizyczna. Schemat postępowania w cukrzycy CEL/42/07/09 Aktywność fizyczna Schemat postępowania w cukrzycy Aktywność fizyczna Ćwiczenia i gimnastyka są korzystne dla każdego, a w szczególności dla osób chorych na cukrzycę. Regularny ruch pomaga

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA

10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA ŻYJ ZDROWO! 10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA Jedz regularnie co 3 godziny. Jedz ostatni posiłek 2-3 godziny przed snem. Dbaj by twoja dieta była bogata we wszystkie składniki odżywcze(węglowodany, białko i

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział 1. Rozdział 2. XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa

Spis treści. Rozdział 1. Rozdział 2. XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa Spis treści XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa Rozdział 1 8 Badanie tajemnic psychiki i zachowania 11 Psychologia: definicje, cele i zadania 20 Historyczne podstawy psychologii 23 Wspó³czesne

Bardziej szczegółowo

VADEMECUM. Rehabilitacja. Rehabilitacja w warunkach ambulatoryjnych. Rehabilitacja w warunkach domowych

VADEMECUM. Rehabilitacja. Rehabilitacja w warunkach ambulatoryjnych. Rehabilitacja w warunkach domowych Rehabilitacja Rehabilitacja to kompleksowe post powanie, które ma na celu przywrócenie pe nej lub mo liwej do osi gni cia sprawno ci zycznej i psychicznej, zdolno ci do pracy i zarobkowania oraz zdolno

Bardziej szczegółowo

Co dalej z leczeniem cukrzycy, gdy leki doustne ju nie dzia ajà?

Co dalej z leczeniem cukrzycy, gdy leki doustne ju nie dzia ajà? Co dalej z leczeniem cukrzycy, gdy leki doustne ju nie dzia ajà? Insulina by a dla mnie szansà na normalne ycie Ty i ja, podobnie jak oko o 2,6 mln ludzi w Polsce, czyli niemal 5% spo eczeƒstwa, mamy cukrzy

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWY KWESTIONARIUSZ AKTYWNOŚCI FIZYCZNEJ

MIĘDZYNARODOWY KWESTIONARIUSZ AKTYWNOŚCI FIZYCZNEJ MIĘDZYNARODOWY KWESTIONARIUSZ AKTYWNOŚCI FIZYCZNEJ Chcielibyśmy uzyskać dane o rodzajach aktywności fizycznej będącej składnikiem życia codziennego. Pytania dotyczą Państwa aktywności fizycznej w ciągu

Bardziej szczegółowo

Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności

Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Miejscowość:...dnia..r. DO POWIATOWEGO ZESPOŁU DO SPRAW ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W GOSTYNINIE Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Nr sprawy:... Dane osoby zainteresowanej: Imię

Bardziej szczegółowo

ODPOCZYWAJ ZDROWO I ŚWIADOMIE!

ODPOCZYWAJ ZDROWO I ŚWIADOMIE! ZDROWO I ŚWIADOMIE! Stowarzyszenie Jeździeckie Osób Niepełnosprawnych HIPPOLAND 04-369 Warszawa, ul. Kickiego 2 lok. U2 tel./fax: 22 671 51 77 e-mail: hippoland@hippoland.pl www.hippoland.pl NIP: 113-22-58-003,

Bardziej szczegółowo

8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia!

8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia! 8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia! Wiemy jak Państwu pomóc Jesteśmy po to, aby Państwu doradzić! Czym jest zapalenie przyzębia (periodontitis)? Przyzębie to zespół tkanek otaczających ząb i utrzymujących

Bardziej szczegółowo

Omówienie wyników badañ krwi

Omówienie wyników badañ krwi Omówienie wyników badañ krwi ej asz n y w ializ m a D t Wi tacji S Dlaczego badania krwi s¹ wykonywane tak czêsto? Co miesi¹c pobieramy seriê próbek krwi w celu sprawdzenia skutecznoœci zabiegu dializy

Bardziej szczegółowo

Potrzeby zdrowotne i opiekuńcze ludzi starych. Kamila Mroczek

Potrzeby zdrowotne i opiekuńcze ludzi starych. Kamila Mroczek Potrzeby zdrowotne i opiekuńcze ludzi starych Kamila Mroczek Plan prezentacji 1. Definicje: stary, starzenie się, zdrowie 2. Naturalny proces starzenia a inne czynniki wpływające na stan zdrowia 3. Zdrowie

Bardziej szczegółowo

Podręcznik ćwiczeniowy dla pacjenta

Podręcznik ćwiczeniowy dla pacjenta Podręcznik ćwiczeniowy dla pacjenta 1 Dostarczone przez Janssen Healthcare Innovation (Szczegóły na tylnej stronie okładki). Str 01 Czym zajmuje się program Care4Today? Program Care4Today został stworzony

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zdrowotna osób z niepełnosprawnością intelektualną. Monika Karwacka Stowarzyszenie Na Tak

Sytuacja zdrowotna osób z niepełnosprawnością intelektualną. Monika Karwacka Stowarzyszenie Na Tak Sytuacja zdrowotna osób z niepełnosprawnością intelektualną Monika Karwacka Stowarzyszenie Na Tak Stan zdrowia jest jednym z ważniejszych czynników determinujących jakość życia Brak zdrowia stanowi znaczne

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek?

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? 1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego będzie można składać w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Puławach. Wnioski będą przyjmowane od dnia

Bardziej szczegółowo

Jak dbaj o zdrowie rodziny z dzie mi? Raport przygotowany dla Wydawnictwa Egmont

Jak dbaj o zdrowie rodziny z dzie mi? Raport przygotowany dla Wydawnictwa Egmont Jak dbaj o zdrowie rodziny z dzie mi? Raport przygotowany dla Wydawnictwa Egmont Warszawa, dnia 13.1.8 1 Wprowadzenie metodologiczne Dane zawarte w niniejszym raporcie pochodz z deklaracji osób, które

Bardziej szczegółowo

PRO VOBIS Niepubliczna Poradnia

PRO VOBIS Niepubliczna Poradnia ", ul. Rynek 19, Starogard Gdañski `www.provobis.com.pl Niepubliczna Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna INFORMATOR ", ul. Rynek 19, Starogard Gdañski `www.provobis.com.pl 1.HISTORIA PORADNI. Poradnia

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych

Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych ciosów jaki może nas spotkać w związku z dugą osobą jest

Bardziej szczegółowo

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Dokładniejsze badania i leczenie retinopatii cukrzycowej Closer monitoring and treatment for diabetic retinopathy Ważne informacje o ochronie zdrowia Important

Bardziej szczegółowo

Zmiany pozycji techniki

Zmiany pozycji techniki ROZDZIAŁ 3 Zmiany pozycji techniki Jak zmieniać pozycje chorego w łóżku W celu zapewnienia choremu komfortu oraz w celu zapobieżenia odleżynom konieczne jest m.in. stosowanie zmian pozycji ciała chorego

Bardziej szczegółowo

Aktywność ruchowa osób starszych Nordic Walking

Aktywność ruchowa osób starszych Nordic Walking Aktywność ruchowa osób starszych Nordic Walking Agnieszka Kwiatkowska II rok USM Proces starzenia Spadek beztłuszczowej masy ciała, wzrost procentowej zawartości tkanki tłuszczowej, Spadek siły mięśniowej,

Bardziej szczegółowo

Satysfakcja pracowników 2006

Satysfakcja pracowników 2006 Satysfakcja pracowników 2006 Raport z badania ilościowego Listopad 2006r. www.iibr.pl 1 Spis treści Cel i sposób realizacji badania...... 3 Podsumowanie wyników... 4 Wyniki badania... 7 1. Ogólny poziom

Bardziej szczegółowo

Dieta w okresie dializacyjnym

Dieta w okresie dializacyjnym Dieta w okresie dializacyjnym Dlaczego nale y przestrzegaæ specjalnej diety w czasie leczenia dializ¹? Pomimo tego, e dializa usuwa szereg szkodliwych substancji z krwi, nale y uwa nie dobieraæ po ywienie,

Bardziej szczegółowo

Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era)

Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era) www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era) Wersja 2016 1. CZYM SĄ MŁODZIEŃCZE SPONDYLOARTROPATIE/MŁODZIEŃCZE

Bardziej szczegółowo

Rozdzia³ 1 ROZPOZNANIE

Rozdzia³ 1 ROZPOZNANIE Rozdzia³ 1 ROZPOZNANIE Dolegliwoœci i objawy Co siê ze mn¹ dzieje? Co mo e wskazywaæ na problem z tarczyc¹? Prawdê mówi¹c, trudno to jednoznacznie stwierdziæ. Niektórzy pacjenci czuj¹ siê zmêczeni i przygnêbieni,

Bardziej szczegółowo

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów 1 Organizatorzy Konkursu 1. Organizatorem Konkursu Start up Award (Konkurs) jest Fundacja Instytut Studiów Wschodnich

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

PROTOKÓŁ. Kontrolę przeprowadzono w dniach : 24, 25, 31.05. 2005 roku oraz 10. 06. 2005 roku,

PROTOKÓŁ. Kontrolę przeprowadzono w dniach : 24, 25, 31.05. 2005 roku oraz 10. 06. 2005 roku, PROTOKÓŁ z kontroli w Warsztatach Terapii Zajęciowej Polskiego Stowarzyszenia na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym Koło w Słupsku przeprowadzonej przez Głównego Specjalistę Wydziału Audytu i Kontroli

Bardziej szczegółowo

Analiza zasadności umieszczania nieletnich w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i młodzieżowych ośrodkach socjoterapii uwarunkowania prawne w

Analiza zasadności umieszczania nieletnich w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i młodzieżowych ośrodkach socjoterapii uwarunkowania prawne w Analiza zasadności umieszczania nieletnich w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i młodzieżowych ośrodkach socjoterapii uwarunkowania prawne w kontekście realiów kierowania i umieszczania nieletnich

Bardziej szczegółowo

Obowi¹zki pracodawcy w razie wypadku przy pracy (1)

Obowi¹zki pracodawcy w razie wypadku przy pracy (1) Obowi¹zki pracodawcy w razie wypadku przy pracy (1) Rozdz. 7 Kodeksu pracy; ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu zawodowych (Dz. U. Nr 199, poz. 1673 z późn. zm.); rozporządzenie RM z

Bardziej szczegółowo

MIŚ I KREDKA Newsletter Przedszkola Nr 110

MIŚ I KREDKA Newsletter Przedszkola Nr 110 MIŚ I KREDKA Newsletter Przedszkola Nr 110 S.1 TEMAT MIESIĄCA NA RATUNEK - CZYLI JAK SOBIE PORADZIĆ Z ATOPOWYM ZAPALENIEM SKÓRY BIERZE SIĘ ZNIKĄD. PO CICHU I NIEZAUWAŻALNIE ZACZYNA ODKRYWAĆ SWOJE OBLICZE.

Bardziej szczegółowo

Układ wydalniczy i skóra

Układ wydalniczy i skóra Układ wydalniczy i skóra 1. Zaznacz definicję wydalania. A. Usuwanie z organizmu szkodliwych produktów przemiany materii. B. Pobieranie przez organizm substancji niezbędnych do podtrzymywania funkcji Ŝyciowych

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ.

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. I. UWAGI OGÓLNE. 1. Dostarczanie posiłków, ich przechowywanie i dystrybucja musza odbywać się w warunkach zapewniających

Bardziej szczegółowo

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Koszty obciążenia społeczeństwa chorobami układu krążenia. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Badania kosztów chorób (COI Costof illnessstudies) Ekonomiczny ciężar choroby;

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18 Europejski Dzień Prostaty obchodzony jest od 2006 roku z inicjatywy Europejskiego Towarzystwa Urologicznego. Jego celem jest zwiększenie społecznej świadomości na temat chorób gruczołu krokowego. Gruczoł

Bardziej szczegółowo

Wstêp: Czêœæ pierwsza: Wprowadzenie do m¹drego wychowania dzieci w domu i w przedszkolu 19

Wstêp: Czêœæ pierwsza: Wprowadzenie do m¹drego wychowania dzieci w domu i w przedszkolu 19 Wstêp: Co siê zmieni³o ostatnio w wychowaniu przedszkolnym O niepokojach rodziców i nauczycieli odnoœnie do wychowania oraz kszta³cenia ma³ych przedszkolaków Dlaczego treœci zawarte w kolejnych rozdzia³ach

Bardziej szczegółowo

Laboratorium analityczne ZAPRASZA. do skorzystania

Laboratorium analityczne ZAPRASZA. do skorzystania Laboratorium analityczne ZAPRASZA do skorzystania z promocyjnych PAKIETÓW BADAŃ LABORATORYJNYCH Pakiet I Pakiet II Pakiet III Pakiet IV Pakiet V Pakiet VI Pakiet VII Pakiet VIII Pakiet IX Pakiet X "CUKRZYCA"

Bardziej szczegółowo

skąd pochodzi Nasz Kurczak

skąd pochodzi Nasz Kurczak Nasz Kurczak to mięso pochodzące od sprawdzonych dostawców. W większości to odbiorcy pasz marki Wipasz - znamy ich hodowle, wspieramy wiedzą, szkolimy. 1 Wiemy skąd pochodzi Nasz Kurczak Kontrolujemy jakość

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Lesznie w 2007 r.

Sprawozdanie z działalności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Lesznie w 2007 r. Sprawozdanie z działalności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Lesznie w 27 r. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności realizuje zadania z zakresu administracji rządowej

Bardziej szczegółowo

Świadomość Polaków na temat zagrożenia WZW C. Raport TNS Polska. Warszawa, luty 2015. Badanie TNS Polska Omnibus

Świadomość Polaków na temat zagrożenia WZW C. Raport TNS Polska. Warszawa, luty 2015. Badanie TNS Polska Omnibus Świadomość Polaków na temat zagrożenia WZW C Raport TNS Polska Warszawa, luty 2015 Spis treści 1 Informacje o badaniu Struktura badanej próby 2 Kluczowe wyniki Podsumowanie 3 Szczegółowe wyniki badania

Bardziej szczegółowo

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 8 Obowiązki pracodawcy Podstawowy obowiązek

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr XLVI/361/05

Uchwała nr XLVI/361/05 Uchwała nr XLVI/361/05 UCHWAŁA NR XLVI/361/05 RADY MIEJSKIEJ W MOSINIE z dnia 28 lipca 2005 r. w sprawie sposobu ustalenia opłat dodatkowych z tytułu przewozu osób oraz zabierania ze sobą do środka transportowego

Bardziej szczegółowo

Biegi dla dzieci i młodzieży w ramach 2 Zambrowskiego Biegu Ulicznego

Biegi dla dzieci i młodzieży w ramach 2 Zambrowskiego Biegu Ulicznego REGULAMIN Biegi dla dzieci i młodzieży w ramach 2 Zambrowskiego Biegu Ulicznego 1 maja 2016 roku ORGANIZATOR Organizatorem imprezy Biegi dla dzieci w ramach 2 Zambrowskiego Biegu Ulicznego, zwanej dalej

Bardziej szczegółowo

Jadłospisy dla dzieci z alergią pokarmową na białka mleka krowiego. 5. i 6. miesiąc życia

Jadłospisy dla dzieci z alergią pokarmową na białka mleka krowiego. 5. i 6. miesiąc życia Jadłospisy dla dzieci z alergią pokarmową na białka mleka krowiego 5. i 6. miesiąc życia 1 5 miesiąc 6 miesiąc KROK 4 KROK 3 KROK 2 KROK 1 Celem do którego należy dążyć jest wyłączne karmienie piersią

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KURSU ONLINE Asertywność i poczucie własnej wartości

PROGRAM KURSU ONLINE Asertywność i poczucie własnej wartości PROGRAM KURSU ONLINE Asertywność i poczucie własnej wartości Marta Pyrchała-Zarzycka www.astrosalus.pl www.kosmetyka-fitness.pl http://www.astrosalus.com/ www.sukces-biznes.pl kursy@astrosalus.pl 506-320-330

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie podczerwone

Promieniowanie podczerwone Promieniowanie podczerwone Charakterystyka czynnika Dla okreêlenia promieni podczerwonych cz sto u ywa si skrótu angielskiego terminu Infra Red IR. Promieniowaniem podczerwonym nazywamy promieniowanie

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Aktywność fizyczna glukometr glukometr glukometr glukometr glukometr skrocona 8 str broszura aktywnosc fizyczna.indd 1 2013-05-09 14:12:46 AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

Bardziej szczegółowo

Stwórzmy świat przyjazny, by dało się w nim żyć, a nie tylko wytrzymać. PROGRAM PROFILAKTYCZNY ZESPOŁU SZKÓŁ W MILANOWIE

Stwórzmy świat przyjazny, by dało się w nim żyć, a nie tylko wytrzymać. PROGRAM PROFILAKTYCZNY ZESPOŁU SZKÓŁ W MILANOWIE Stwórzmy świat przyjazny, by dało się w nim żyć, a nie tylko wytrzymać. PROGRAM PROFILAKTYCZNY ZESPOŁU SZKÓŁ W MILANOWIE PODSTAWY PRAWNE DZIAŁAŃ PROFILAKTYCZNYCH Szkołę w działaniach dotyczących edukacji

Bardziej szczegółowo

W n i o s e k o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności

W n i o s e k o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności W n i o s e k o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Nr sprawy................................ data............. Imię i nazwisko.............................................................

Bardziej szczegółowo

TRENING ZDROWOTNY jest to rodzaj aktywności fizycznej podjętej z motywów zdrowotnych, mającej na celu podniesienie poziomu wydolności i sprawności

TRENING ZDROWOTNY jest to rodzaj aktywności fizycznej podjętej z motywów zdrowotnych, mającej na celu podniesienie poziomu wydolności i sprawności TRENING ZDROWOTNY jest to rodzaj aktywności fizycznej podjętej z motywów zdrowotnych, mającej na celu podniesienie poziomu wydolności i sprawności psychofizycznej oraz usprawnienie procesów życiowych własnego

Bardziej szczegółowo

STATUT. SAMODZIELNEGO PUBLICZNEGO ZAKŁADU OPIEKI ZDROWOTNEJ GMINNEGO OŚRODKA ZDROWIA W MARKUSZOWIE Rozdział I Postanowienia ogólne

STATUT. SAMODZIELNEGO PUBLICZNEGO ZAKŁADU OPIEKI ZDROWOTNEJ GMINNEGO OŚRODKA ZDROWIA W MARKUSZOWIE Rozdział I Postanowienia ogólne STATUT SAMODZIELNEGO PUBLICZNEGO ZAKŁADU OPIEKI ZDROWOTNEJ GMINNEGO OŚRODKA ZDROWIA W MARKUSZOWIE Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Podstawowym celem powołania Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki

Bardziej szczegółowo

Kolorowe przytulanki

Kolorowe przytulanki Innowacja pedagogiczna. Kolorowe przytulanki Autorki : mgr Małgorzata Drozdek mgr Wioletta Szypowska Założenia ogólne: Każdy rodzaj kontaktu ze sztuką rozwija i kształtuje osobowość człowieka. Zajęcia

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN Programu Pakiet dietetyczny badania z konsultacją dietetyczną i zaleceniami

REGULAMIN Programu Pakiet dietetyczny badania z konsultacją dietetyczną i zaleceniami REGULAMIN Programu Pakiet dietetyczny badania z konsultacją dietetyczną i zaleceniami DANE NABYWCY Imię i Nazwisko:...... PESEL:... Data ur.:... Dokument tożsamości:... Seria i numer:...... Adres zamieszkania:...

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA I OGRANICZENIA NARKOMANII ORAZ PRZESTĘPCZOŚCI I DEMORALIZACJI NIELETNICH. SZKOŁA WOLNA OD NARKOTYKÓW I PRZEMOCY

PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA I OGRANICZENIA NARKOMANII ORAZ PRZESTĘPCZOŚCI I DEMORALIZACJI NIELETNICH. SZKOŁA WOLNA OD NARKOTYKÓW I PRZEMOCY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA I OGRANICZENIA NARKOMANII ORAZ PRZESTĘPCZOŚCI I DEMORALIZACJI NIELETNICH. SZKOŁA WOLNA OD NARKOTYKÓW I PRZEMOCY Z analizy zjawiska przestępczości, demoralizacji nieletnich oraz

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA - UROZMAICONA DIETA GWARANCJĄ NIEZBĘDNYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH, MINERALNYCH ORAZ WITAMIN.

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA - UROZMAICONA DIETA GWARANCJĄ NIEZBĘDNYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH, MINERALNYCH ORAZ WITAMIN. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA - UROZMAICONA DIETA GWARANCJĄ NIEZBĘDNYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH, MINERALNYCH ORAZ WITAMIN. 1 Urozmaicenie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowej diety, która zapewnia

Bardziej szczegółowo

Wójt Gminy Bobrowniki ul. Nieszawska 10 87-617 Bobrowniki WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011

Wójt Gminy Bobrowniki ul. Nieszawska 10 87-617 Bobrowniki WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011 Nr wniosku.../... Bobrowniki, dnia... Wójt Gminy Bobrowniki ul. Nieszawska 10 87-617 Bobrowniki WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011 1. Dane osobowe WNIOSKODAWCY Nazwisko

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI DLA KLASY V (z elementami minikoszykówki)

SCENARIUSZ LEKCJI DLA KLASY V (z elementami minikoszykówki) SCENARIUSZ LEKCJI DLA KLASY V (z elementami minikoszykówki) Zadanie główne (temat lekcji): BAWIMY SIĘ PIŁKĄ NA WSZELKIE SPOSOBY Zadania szczegółowe: Sprawność motoryczna Uczeń: - rozwinie zwinność poprzez

Bardziej szczegółowo

Śniadanie w domu, posiłek w szkole. Dlaczego trzeba uczyć jak należy odżywiać się?

Śniadanie w domu, posiłek w szkole. Dlaczego trzeba uczyć jak należy odżywiać się? Śniadanie w domu, posiłek w szkole. Dlaczego trzeba uczyć jak należy odżywiać się? To jedno z wielu pytań, jakie może a nawet powinien zadać sobie i innym każdy z nas. Okazuje się, że nasza wiedza: - na

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl John McMahon Pierwsze kroki do wyjścia z alkoholizmu Original edition published in English Tytuł oryginału: First Steps out of Problem Drinking Copyright 2010 John McMahon Copyright Lion Hudson plc, Oxford,

Bardziej szczegółowo

Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Białystok, 19 grudzień 2012 r. Seminarium współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach

Bardziej szczegółowo

Rzecznik Praw Ucznia - mgr inż. Beata Kosmalska

Rzecznik Praw Ucznia - mgr inż. Beata Kosmalska Rzecznik Praw Ucznia - mgr inż. Beata Kosmalska Rzecznik Praw Ucznia pracuje w oparciu o Regulamin Rzecznika Praw Ucznia oraz o własny plan pracy. Regulamin działalności Rzecznika Praw Ucznia: 1. Rzecznik

Bardziej szczegółowo

Bezpieczna dzielnica - bezpieczny mieszkaniec

Bezpieczna dzielnica - bezpieczny mieszkaniec Bezpieczna dzielnica - bezpieczny mieszkaniec Program realizowany w ramach Miejskiego Programu Zapobiegania Przestępczości oraz Ochrony Bezpieczeństwa Obywateli i Porządku Publicznego. Miejski Program

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce

Bardziej szczegółowo

probiotyk o unikalnym składzie

probiotyk o unikalnym składzie ~s~qoy[jg probiotyk o unikalnym składzie ecovag, kapsułki dopochwowe, twarde. Skład jednej kapsułki Lactobacillus gasseri DSM 14869 nie mniej niż 10 8 CFU Lactobacillus rhamnosus DSM 14870 nie mniej niż

Bardziej szczegółowo

Zaplanowane działania promujące zdrowie:

Zaplanowane działania promujące zdrowie: Zaplanowane działania promujące zdrowie: Moduł I Zdrowie fizyczne uczniów ZS nr 2 w Jastrzębiu-Zdroju - odnosi się do potrzeb biologicznych całego organizmu Realizowane treści Metody Efekty spożywania

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 269/VI/2013 Rady Miasta Józefowa z dnia 22 marca 2013 roku

Uchwała Nr 269/VI/2013 Rady Miasta Józefowa z dnia 22 marca 2013 roku Uchwała Nr 269/VI/2013 Rady Miasta Józefowa z dnia 22 marca 2013 roku w sprawie przyjęcia programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie Miasta Józefowa w

Bardziej szczegółowo

Pajączek 1. na proste plecy. medpatent.com.pl. Pajączek 1 to niewielkie urządzenie do noszenia na plecach. Zasygnalizuje, kiedy się zgarbisz.

Pajączek 1. na proste plecy. medpatent.com.pl. Pajączek 1 to niewielkie urządzenie do noszenia na plecach. Zasygnalizuje, kiedy się zgarbisz. Pajączek 1 na proste plecy Pajączek 1 to niewielkie urządzenie do noszenia na plecach. Zasygnalizuje, kiedy się zgarbisz. Kup Pajączka na stronie medpatent.com.pl lub w dobrych sklepach medycznych. Pajączek

Bardziej szczegółowo

Kifoplastyka i wertebroplastyka

Kifoplastyka i wertebroplastyka Opracowanie zawiera opis przebiegu operacji wraz ze zdjęciami śródoperacyjnymi. Zawarte obrazy mogą być źle tolerowane przez osoby wrażliwe. Jeśli nie jesteście Państwo pewni swojej reakcji, proszę nie

Bardziej szczegółowo

KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE

KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE Opis świadczenia KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE 1. Charakterystyka świadczenia 1.1 nazwa świadczenia Kwalifikacja i weryfikacja leczenia doustnego stanów

Bardziej szczegółowo

Ankieta dotycz ca klimatu bezpiecze stwa pracy w krajach nordyckich

Ankieta dotycz ca klimatu bezpiecze stwa pracy w krajach nordyckich NOSACQ-50- Polish Ankieta dotycz ca klimatu pracy w krajach nordyckich Celem tej ankiety jest zapoznanie z Twoimi pogl dami na temat Tego miejsca pracy. Twoje odpowiedzi zostan komputerowo przetworzone

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XV/90/2015 Rady Gminy Lipusz z dn. 28 grudnia 2015 r. Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2016

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XV/90/2015 Rady Gminy Lipusz z dn. 28 grudnia 2015 r. Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2016 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XV/90/2015 Rady Gminy Lipusz z dn. 28 grudnia 2015 r. Gminny Program Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2016 Wstęp I. Podstawy prawne II. Diagnoza problemu III. Cel i zadania

Bardziej szczegółowo

Licencję Lekarską PZPN mogą uzyskać osoby spełniające następujące wymagania:

Licencję Lekarską PZPN mogą uzyskać osoby spełniające następujące wymagania: Uchwała nr III/46 z dnia 19 marca 2014 roku Zarządu Polskiego Związku Piłki Nożnej w sprawie zasad przyznawania licencji dla lekarzy pracujących w klubach Ekstraklasy, I i II ligi oraz reprezentacjach

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XIV/85/2016 RADY GMINY BIAŁA PODLASKA. z dnia 16 lutego 2016 r.

UCHWAŁA NR XIV/85/2016 RADY GMINY BIAŁA PODLASKA. z dnia 16 lutego 2016 r. UCHWAŁA NR XIV/85/2016 RADY GMINY BIAŁA PODLASKA w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Gminie Biała Podlaska na rok 2016, Gminnego Programu Przeciwdziałania

Bardziej szczegółowo

Trening progresywny. Trening wzmacniaj¹cy i utrzymuj¹cy miêœnie w dobrej kondycji odzyskiwanie formy. Osi¹ganie wyników sportowych i kulturystycznych

Trening progresywny. Trening wzmacniaj¹cy i utrzymuj¹cy miêœnie w dobrej kondycji odzyskiwanie formy. Osi¹ganie wyników sportowych i kulturystycznych Trening progresywny Trening progresywny sk³ada siê z trzynastu etapów. Systematycznie pokonuj¹c kolejne poziomy trudnoœci, bêdziesz osi¹ga³ widoczne rezultaty sportowe i zaobserwujesz sta³¹ poprawê wygl¹du

Bardziej szczegółowo

Opracowanie: mgr Krystyna Golba mgr Justyna Budak

Opracowanie: mgr Krystyna Golba mgr Justyna Budak 1 Wyniki badań ankietowych nt.,,bezpieczeństwa uczniów w szkole przeprowadzone wśród pierwszoklasistów Zespołu Szkól Technicznych w Mielcu w roku szkolnym 2007/2008 Celem ankiety było zdiagnozowanie stanu

Bardziej szczegółowo

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA WAD KOŃCZYN DOLNYCH U DZIECI I MŁODZIEŻY A FREQUENCY APPEARANCE DEFECTS OF LEGS BY CHILDREN AND ADOLESCENT

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA WAD KOŃCZYN DOLNYCH U DZIECI I MŁODZIEŻY A FREQUENCY APPEARANCE DEFECTS OF LEGS BY CHILDREN AND ADOLESCENT Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogiki i Administracji w Poznaniu Nr 3 2007 Grażyna Szypuła, Magdalena Rusin Bielski Szkolny Ośrodek Gimnastyki Korekcyjno-Kompensacyjnej im. R. Liszki w Bielsku-Białej

Bardziej szczegółowo

POCZĄTKI I PRZEJAWY ANOREKSJI

POCZĄTKI I PRZEJAWY ANOREKSJI POCZĄTKI I PRZEJAWY ANOREKSJI / ANOREKSJA NERWOSA \ JADŁOWSTRĘT PSYCHICZNY CHOROBA ODCHUDZAJĄCYCH SIĘ W ubiegłym wieku psychoanalitycy z Europy znaleźli się oko w oko z tajemniczą chorobą, która dotykała

Bardziej szczegółowo

Plan pracy Szkolnego Koła PCK w roku szkolnym 2011/2012

Plan pracy Szkolnego Koła PCK w roku szkolnym 2011/2012 Plan pracy Szkolnego Koła PCK w roku szkolnym 2011/2012 Lepiej chyba pójść choćby kawałek dobrą drogą, niż zajść daleko, lecz źle. Platon Opiekunowie: mgr Aneta Wróbel/ mgr Joanna Baran I. Założenia ogólne

Bardziej szczegółowo

PRZYJĘCIE NA LECZENIE DO SZPITALA

PRZYJĘCIE NA LECZENIE DO SZPITALA PRZYJĘCIE NA LECZENIE DO SZPITALA (Część 3 Ustawy o zdrowiu psychicznym z 1983 roku [Mental Health Act 1983]) 1. Imię i nazwisko pacjenta 2. Imię i nazwisko osoby sprawującej opiekę nad pacjentem ( lekarz

Bardziej szczegółowo

Oddział Neurologii z Pododdziałem Udarowym mieści się na II piętrze Szpitala. Dysponuje 32 łóżkami, a w tym 16 tworzącymi Pododdział Udarowy.

Oddział Neurologii z Pododdziałem Udarowym mieści się na II piętrze Szpitala. Dysponuje 32 łóżkami, a w tym 16 tworzącymi Pododdział Udarowy. Oddział Neurologii oraz Oddział Udarowy Oddział Neurologii z Pododdziałem Udarowym mieści się na II piętrze Szpitala. Dysponuje 32 łóżkami, a w tym 16 tworzącymi Pododdział Udarowy. W skład Oddziału Udarowego

Bardziej szczegółowo

Przewodnik dla instruktora dotyczący raka skóry. (Plany lekcyjne) POZNAJ NAJNOWSZE INFORMACJE NA TEMAT BADAŃ NAD ZDROWIEM FINANSOWANIE: AUTORZY

Przewodnik dla instruktora dotyczący raka skóry. (Plany lekcyjne) POZNAJ NAJNOWSZE INFORMACJE NA TEMAT BADAŃ NAD ZDROWIEM FINANSOWANIE: AUTORZY POZNAJ NAJNOWSZE INFORMACJE NA TEMAT BADAŃ NAD ZDROWIEM Przewodnik dla instruktora dotyczący raka skóry (Plany lekcyjne) AUTORZY FINANSOWANIE: Plan lekcyjny dla modułu 3 Rak skóry bez tajemnic I. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Adresaci programu. Glenn Doman

Adresaci programu. Glenn Doman Program zajęć świetlicowych z zakresu promocji zdrowia dla uczniów Szkoły Podstawowej Nr 24 w Zabrzu Zdrowie jest najpierwszym darem, uroda drugim, a bogactwo trzecim. -Platon Według Światowej Organizacji

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI

LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI Załącznik nr 14 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Nazwa programu: LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI NEREK ICD-10 N 18 przewlekła niewydolność

Bardziej szczegółowo

Regionalna Karta Du ej Rodziny

Regionalna Karta Du ej Rodziny Szanowni Pañstwo! Wspieranie rodziny jest jednym z priorytetów polityki spo³ecznej zarówno kraju, jak i województwa lubelskiego. To zadanie szczególnie istotne w obliczu zachodz¹cych procesów demograficznych

Bardziej szczegółowo

POMOC PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA Z OPERONEM. Vademecum doradztwa edukacyjno-zawodowego. Akademia

POMOC PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA Z OPERONEM. Vademecum doradztwa edukacyjno-zawodowego. Akademia POMOC PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA Z OPERONEM PLANOWANIE DZIAŁAŃ Określanie drogi zawodowej to szereg różnych decyzji. Dobrze zaplanowana droga pozwala dojechać do określonego miejsca w sposób, który Ci

Bardziej szczegółowo

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Jak ju wspomniano, kinesiotaping mo e byç stosowany jako osobna metoda terapeutyczna, jak równie mo e stanowiç uzupe nienie innych metod fizjoterapeutycznych.

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz - wizyta wstępna

Kwestionariusz - wizyta wstępna Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego - PZH 00-791 Warszawa, ul. Chocimska 24 Tel: (22) 542-13-72, E-mail: beki@pzh.gov.pl Badanie Epidemiologii Krztuśca Kwestionariusz - wizyta wstępna 1.1. Data wizyty

Bardziej szczegółowo

Bądź w pełni sobą. Dlaczego odbudowa nawet jednego brakującego zęba jest tak ważna.

Bądź w pełni sobą. Dlaczego odbudowa nawet jednego brakującego zęba jest tak ważna. Bądź w pełni sobą. Dlaczego odbudowa nawet jednego brakującego zęba jest tak ważna. Straciłeś ząb i nie wiesz, co teraz zrobić? A może dentysta musiał usunąć ci któryś z tylnych zębów i nie widzisz potrzeby

Bardziej szczegółowo