Skuteczność niefarmakologicznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu metaanaliza

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Skuteczność niefarmakologicznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu metaanaliza"

Transkrypt

1 Skuteczność niefarmakologicznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu metaanaliza Małgorzata M. Bała, Wiktoria Leśniak II Katedra Chorób Wewnętrznych Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków Streszczenie: Cele. Przedstawione tu doniesienie zawiera opis istniejących danych dotyczących skuteczności niefarmakologicznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu oraz przeprowadzoną przez autorów szczegółową analizę ich 12-miesięcznych efektów. Praca ta jest częścią większego projektu poświęconego całościowej analizie skuteczności i opłacalności metod stosowanych w leczeniu uzależnienia od tytoniu. Pacjenci i metody. Pierwszy etap pracy obejmował systematyczny przegląd literatury w celu zidentyfikowania metod stosowanych w leczeniu uzależnienia od tytoniu i ocenę ich skuteczności na podstawie istniejących wcześniej wiarygodnych przeglądów systematycznych i metaanaliz. Na drugim etapie pracy dla zidentyfikowanych w ten sposób skutecznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu dostępnych w Polsce (na podstawie literatury i wywiadów ze świadczeniodawcami) określano, za pomocą nowo wykonanych metaanaliz, ich wpływ na uzyskanie abstynencji co najmniej 12-miesięcznej (ciągłej lub przedłużonej). Wyniki. W pierwszym etapie pracy wykazano, że najpełniejsze i najbardziej aktualne dane zawarte były w przeglądach opracowanych zgodnie z metodologią Cochrane Collaboration. W drugim etapie na podstawie metaanaliz badań z randomizacją potwierdzono, że dostępne w Polsce niefarmakologiczne metody leczenia uzależnienia od tytoniu (takie jak porada lekarza, poradnictwo indywidualne czy terapia grupowa) wiązały się z 1,5 2 razy większym prawdopodobieństwem zaprzestania palenia i utrzymania abstynencji przez co najmniej 12 miesięcy w porównaniu z brakiem interwencji lub z interwencją kontrolną. Wykazano także, że liczba osób, które należy poddać leczeniu, aby jedna zaprzestała palenia, wynosiła około 30 dla metod bardziej intensywnych i 60 dla prostej porady. Wnioski. Potwierdzono, że dostępne w Polsce niefarmakologiczne metody leczenia uzależnienia od tytoniu (takie jak prosta porada lekarza, poradnictwo indywidualne oraz terapia grupowa) zwiększają prawdopodobieństwo abstynencji od tytoniu oraz określono 12-miesięczne ilościowe skutki tych interwencji. Słowa kluczowe: metaanaliza, porada lekarza, poradnictwo indywidualne, skuteczność leczenia, uzależnienie od tytoniu WPROWADZENIE Palenie tytoniu jest problemem zdrowotnym o dużym znaczeniu społecznym w skali globalnej. Ocenia się, że na całym świecie ponad miliard dorosłych osób pali papierosy. Nałóg ten jest przyczyną chorób prowadzących do przedwczesnej śmierci i inwalidztwa. Palenie tytoniu, szczególnie papierosów, jest dominującym czynnikiem ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe płuca, a także choroby układu sercowo-naczyniowego i układu oddechowego (szczególnie przewlekła obturacyjna choroba płuc [POChP]) [1-3]. Adres do korespondencji: dr med. Małgorzata M. Bała, II Katedra Chorób Wewnętrznych Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, ul. Skawińska 8, Kraków, tel , fax: , Praca wpłynęła: Przyjęta do druku: Nie zgłoszono sprzeczności interesów. Pol Arch Med Wewn. 2007; 117 (11-12): Copyright by Medycyna Praktyczna, Kraków 2007 Dostępne dane z lat dla polskiej populacji wskazują, że około 30% zgonów mężczyzn i około 6% zgonów kobiet było bezpośrednim skutkiem palenia tytoniu, przy czym łączną liczbę zgonów w Polsce wynikających z palenia tytoniu szacowano na około 70 tys. rocznie (60 tys. u mężczyzn i 10 tys. u kobiet). Wśród nich średnia utrata długości życia spowodowana paleniem tytoniu wyniosła 21 lat [4]. Obecnie w Polsce około 39% dorosłych mężczyzn i 23% dorosłych kobiet pali codziennie papierosy (badania prowadzone przez Centrum Onkologii Instytut im. Marii Skłodowskiej Curie), wśród osób w wieku 40 lat odsetki te wynoszą odpowiednio 34% i 22% [5]. Roczne wydatki na leczenie chorób związanych z paleniem tytoniu (chorób odtytoniowych) w Polsce szacuje się na 18 mld zł, a jeśli rozpowszechnienie palenia tytoniu nie zmieni się, to w ciągu 20 lat bezpośrednie koszty leczenia tych chorób wzrosną do 198 mld zł [6]. Zaprzestanie palenia przynosi istotne korzyści zdrowotne. W długoletnim badaniu obserwacyjnym wykazano, że zaprze- Skuteczność niefarmakologicznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu... 1

2 stanie palenia w wieku lat pozwala zyskać 10 lat życia w porównaniu z palącymi nadal, a krzywe przeżycia są podobne do obserwowanych wśród mężczyzn niepalących. Zaprzestanie palenia w wieku lat wiąże się z wydłużeniem życia o 9 lat w porównaniu z palącymi nadal, w wieku lat o 6 lat, a w wieku lat o 3 lata [7]. W przeglądzie systematycznym 20 prospektywnych badań kohortowych wykazano, że zaprzestanie palenia, nawet wśród osób z już rozpoznaną chorobą niedokrwienną serca, wiąże się ze zmniejszeniem ryzyka zgonu z jakiejkolwiek przyczyny (ryzyko względne [relative risk RR]: 0,64; 95% CI: 0,58 0,71), jak również ryzyka ponownego zawału serca (RR: 0,68; 95% CI: 0,57 0,82) [8]. W publikowanych w ostatnich latach raportach na temat sytuacji opieki zdrowotnej w Polsce zwracano uwagę na niewystarczające, w porównaniu z większością krajów uprzemysłowionych, wykorzystanie w procesie planowania polityki zdrowotnej i w podejmowaniu decyzji w opiece zdrowotnej (np. w ustalaniu list refundacyjnych leków) wiarygodnej informacji pochodzącej z doniesień naukowych i analiz ekonomicznych [9,10]. Zmniejszenie rozpowszechnienia palenia tytoniu w Polsce poprzez zastosowanie w leczeniu uzależnienia od tytoniu interwencji o udowodnionej skuteczności może przełożyć się na zmniejszenie chorobowości i śmiertelności z powodu chorób związanych z paleniem tytoniu, a co za tym idzie na zmniejszenie kosztów związanych z leczeniem chorób odtytoniowych. Dokonana na podstawie przeglądu systematycznego identyfikacja metod stosowanych w leczeniu uzależnienia od tytoniu i analiza ich skuteczności na podstawie wiarygodnych badań naukowych pozwoli określić, które z nich mogłyby przynieść korzyści i powinny być zastosowane na szerszą skalę. PACJENCI I METODY Podstawowym celem badania była ocena skuteczności i opłacalności metod stosowanych w leczeniu uzależnienia od tytoniu. Obecne doniesienie poświęcone jest jedynie analizie skuteczności niefarmakologicznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu. Systematyczny przegląd literatury w celu identyfikacji metod leczenia uzależnienia od tytoniu Przeszukano następujące elektroniczne bazy danych (podano w kolejności alfabetycznej): Addiction Abstracts, AMED, ASH (Action on Smoking and Health), ASSIA, BIDS-IBSS, CINAHL, Cochrane Library (Database of Cochrane Systematic Reviews and DARE), Conference Paper Index, CSA, Dirline, EIFL Direct, EMBASE, ERIC, Healthstar, Hstat, IBZ, IDEAL, ISI, MEDLINE via PubMed, ProQuest, PsycINFO, Science Direct, Sociological Abstracts, Springer Link, Swetsnet, stosując następujące słowa kluczowe: problem zdrowotny: 1) smoking; 2) tobacco; 3) tobacco use-disorder; 4) smok*; 5) cigaret* interwencja: 6) treatment; 7) treat*; 8) antismok*; 9) antismok* mierzony punkt końcowy: 10) reduc*; 11) quit*; 12) stop*; 13) abstin*; 14) abstain*; 15) smoking cessation; 16) tobacco-use-cessation typ badania: 17) systematic review; 18) meta-analysis; 19) metaanalysis; 20) systematic review z wykorzystaniem opcji clinical queries. Przeszukiwania ograniczano do badań przeprowadzonych na osobach dorosłych. Ostatnie wyszukiwanie w wymienionych bazach danych przeprowadzono w marcu 2004 roku, a w Cochrane Library w lutym 2005 roku. Skuteczność zidentyfikowanych metod w zwiększaniu prawdopodobieństwa uzyskania abstynencji oceniono na tym etapie na podstawie istniejących wiarygodnych przeglądów systematycznych i metaanaliz. Kryteria włączenia badania do analizy Do analizy skuteczności niefarmakologicznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu włączano przeglądy systematyczne lub metaanalizy, w których skuteczność oceniano w oparciu o badania z randomizacją. Warunkiem włączenia interwencji do dalszej analizy było wykazanie w wiarygodnym przeglądzie systematycznym lub metaanalizie jej skuteczności, czyli znamiennej różnicy w odsetkach osób pozostających w ciągłej abstynencji po co najmniej 6 miesiącach od rozpoczęcia leczenia. Dostępność poszczególnych metod leczenia uzależnienia od tytoniu w Polsce określono na podstawie literatury i wywiadów ze świadczeniodawcami. Ocena wiarygodności Zidentyfikowane doniesienia poddano wstępnej selekcji w oparciu o ich zgodność z tematem analizy. Po dokonaniu selekcji odnalezionych badań, ich wiarygodność oceniono zgodnie z zasadami krytycznej oceny badań (evidence based medicine EBM) na podstawie specjalnego formularza, opracowanego zgodnie z obowiązującymi kryteriami [11-19]. Formularz oceny przeglądów systematycznych i metaanaliz powstał na bazie formularza Critical Appraisal Skills Programme [11] i User s Guide [12]. Podsumowano wyniki wszystkich odnalezionych przeglądów, a do dalszej analizy włączono najbardziej aktualne wiarygodne przeglądy systematyczne. Ocena skuteczności w uzyskaniu 12-miesięcznej abstynencji W drugim etapie pracy, dla skutecznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu dostępnych w Polsce (zidentyfikowanych w pierwszym etapie) określano, przy pomocy nowo wy- 2 POLSKIE ARCHIWUM MEDYCYNY WEWNĘTRZNEJ 2007; 117 (11-12)

3 Tabela 1. Metody leczenia uzależnienia od tytoniu, których skuteczność oceniano w odnalezionych przeglądach systematycznych Interwencja Liczba przeglądów systematycznych/metaanaliz (lata publikacji) Przegląd Cochrane porada lekarza 2 ( ) [24 a,25] marzec 2004 [25] b porada pielęgniarki 1 (2004) [24 a,26] czerwiec 2003 [26] b poradnictwo indywidualne 1 (2002) [27] jedyny przegląd: luty 2002 [27] terapia grupowa 1 (2002) [28] jedyny przegląd: grudzień 2001 [28] terapia awersyjna / octan srebra 1 (2004) [29] / 1 (1997) [30] jedyny przegląd: maj 2004 [29] jedyny przegląd: maj 1997 [30] hipnoza 1 (1998) [31] jedyny przegląd: czerwiec 2001 [31] akupunktura 6 ( ) [32 37] jedyny przegląd: styczeń 2002 [37] ćwiczenia 1 (2005) [38] jedyny przegląd: sierpień 2004 [38] biorezonans brak brak a ostatnie wyszukiwanie maj 1995 b najpełniejsze i najbardziej aktualne wyszukiwanie konanych metaanaliz, ich wpływ na uzyskanie co najmniej 12-miesięcznej abstynencji ciągłej (niepalenie tytoniu od momentu zaprzestania palenia przez 12 miesięcy; możliwe są sporadyczne zaciągnięcia papierosem) lub przedłużonej (niepalenie tytoniu od zaprzestania palenia przez 12 miesięcy, w ciągu pierwszych dwóch tygodni od zaplanowanej daty zaprzestania palenia możliwe pojedyncze zaciągnięcia papierosem). Zastosowanie danych o abstynencji 12-miesięcznej było związane z tym, że dostępne dane epidemiologiczne wykorzystane w analizie opłacalności i modelu ekonomicznym (ryzyko zgonu i ryzyko wystąpienia chorób) obejmują okresy 12-miesięczne. Ponadto abstynencja od tytoniu trwająca co najmniej rok daje dużą szansę na całkowity sukces. Z wiarygodnych przeglądów systematycznych i metaanaliz, które posłużyły do wstępnej oceny skuteczności, wyekstrahowano badania pierwotne, w których skuteczność leczenia wyrażono jako 12-miesięczną abstynencję od tytoniu (ciągłą, przedłużoną; niezależnie od roku publikacji badania i liczby osób poddawanych interwencji); wykluczono badania, w których oceniano tylko abstynencję w ciągu tygodnia poprzedzającego kontrolę lekarską. Z poszczególnych badań wyekstrahowano dane liczbowe obejmujące odsetki chorych, którzy zaprzestali palenia w wyniku zastosowania poszczególnych interwencji i pozostali abstynentami przez co najmniej 12 miesięcy. Dla poszczególnych rodzajów interwencji wyniki badań pierwotnych zsumowano za pomocą metaanalizy metodą Mantel-Haenszel [20-23], wykorzystując pakiet statystyczny StatsDirect. W ten sposób uzyskano zsumowane wartości odsetków abstynencji w grupie eksperymentalnej i grupie kontrolnej, względnej korzyści, różnicy korzyści, NNT (number needed-to-treat liczby chorych, których należy poddać leczeniu, aby jeden zaprzestał palenia) i 95% CI dla tych wartości. Istotność statystyczną zsumowanych efektów obliczono testem χ 2, a jednorodność wyników pomiędzy badaniami badano testem Q. WYNIKI W pierwszym etapie odnaleziono przeglądy systematyczne lub metaanalizy oceniające skuteczność niefarmakologicznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu wymienionych w tabeli 1. Najpełniejsze i najbardziej aktualne dane zawarte były w przeglądach opracowanych zgodnie z metodologią Cochrane Collaboration. Spośród niefarmakologicznych metod leczenia, dla których odnaleziono jednoznaczne dowody na skuteczność, w Polsce dostępne są: prosta porada lekarza (krótka interwencja trwająca 10 minut, obejmująca co najwyżej 1 dodatkową wizytę kontrolną), poradnictwo indywidualne (intensywna interwencja, trwająca >10 minut lub obejmująca 2 dodatkowe wizyty kontrolne) i terapia grupowa. 1. Prosta porada Istniejące przeglądy Skuteczność prostej porady (do 10 minut) w nakłanianiu palaczy do porzucenia nałogu palenia w porównaniu z jej niestosowaniem, zwykłą opieką lub materiałami samopomocowymi wykazano w 3 przeglądach systematycznych. W jednym oceniano skuteczność porady prowadzonej przez lekarzy, pielęgniarki lub przez innych pracowników ochrony zdrowia w warunkach podstawowej opieki zdrowotnej (iloraz szans [odds ratio OR]: 1,32, 95% CI: 1,18 1,48 [24]), w jednym skuteczność porady prowadzonej tylko przez lekarzy (OR: 1,74, 95% CI: 1,48 2,05 [25]) i w jednym porady prowadzonej tylko przez pielęgniarki (OR: 1,76, 95% CI: 1,23 2,53 [26]). Skuteczność niefarmakologicznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu... 3

4 Betson '97 Nebot '89 Russell '79 Russell '83 Slama '90 Slama '95 Stewart '82 Korzyść względna pracowników ochrony zdrowia (OR: 1,62, 95% CI: 1,35 1,94 [27]), w porównaniu z grupą kontrolną nieotrzymującą tej formy terapii. Ocena skuteczności w uzyskaniu 12-miesięcznej abstynencji Z wymienionych przeglądów systematycznych do dalszej analizy włączono badania z randomizacją, w których punktem końcowym była abstynencja 12-miesięczna: 8 badań dotyczących poradnictwa prowadzonego przez lekarza, 2 dotyczące poradnictwa prowadzonego przez pielęgniarkę i 5 dotyczą- Wilson '90 Łącznie 0,1 0,2 0, RB = 1,82 (95% CI: 1,42 2,33) RB dla badania z 95% CI test χ 2 = 22,2, df = 1, p <0,0001; test Q = 18, df = 7, p = 0,01 Ryc. 1. Skuteczność prostej porady lekarza w uzyskaniu abstynencji 12-miesięcznej korzyść względna w porównaniu z brakiem porady. Skróty: df stopień swobody (degree of freedom), RB korzyść względna (relative benefit) BTS '90A BTS '90B Fagerstrom '84 Lang '00 Marshall '85 Segnan '91 Slama '90 Korzyść względna Ocena skuteczności w uzyskaniu 12-miesięcznej abstynencji Na podstawie informacji od świadczeniodawców ustalono, że w Polsce poradę prostą prowadzi lekarz. Z 17 badań włączonych do najbardziej aktualnego i wiarygodnego przeglądu systematycznego Cochrane [25] do analizy skuteczności włączono 8, w których oceniano skuteczność prostej porady lekarza w uzyskaniu abstynencji 12-miesięcznej (patrz: aneks). Były to badania z randomizacją, w których pacjenci w grupie kontrolnej nie otrzymywali porady, a jedynie ulotki samopomocowe, zwykłą opiekę lub nie otrzymywali żadnego leczenia. Wyniki badań pierwotnych włączonych do analizy skuteczności zsumowano za pomocą metaanalizy i zaobserwowano znamienne korzyści ze stosowania prostej porady lekarza w porównaniu z jej niestosowaniem (tab. 2, ryc. 1). 2. Poradnictwo indywidualne Istniejące przeglądy W 3 przeglądach systematycznych oceniano skuteczność różnych form poradnictwa indywidualnego (>10 min) prowadzonego przez lekarza (OR: 2,04, 95% CI: 1,71 2,43 [25]), pielęgniarkę (OR: 1,43, 95% CI: 1,24 1,64 [26]) albo innych Thompson '88 Aleixandre '98 Domelas '00 Hollis '93 Lancaster '99 Ockene '92 Simon '97 Windsor '88 Łącznie 0,2 0, RB dla badania z 95% CI RB = 1,46 (95% CI: 1,25 1,70) CI wykracza poza skalę test χ 2 = 23,3, df = 1, p <0,0001; test Q = 11,5, df = 14, p = 0,6 Ryc 2. Skuteczność poradnictwa indywidualnego w uzyskaniu abstynencji 12-miesięcznej korzyść względna w porównaniu z prostą poradą. Skróty patrz ryc. 1 4 POLSKIE ARCHIWUM MEDYCYNY WEWNĘTRZNEJ 2007; 117 (11-12)

5 cych poradnictwa prowadzonego przez różnych pracowników ochrony zdrowia (patrz: aneks). We wszystkich badaniach pacjenci w grupie kontrolnej otrzymywali prostą poradę. Wyniki badań pierwotnych włączonych do analizy skuteczności zsumowano za pomocą metaanalizy i zaobserwowano znamienne korzyści (tab.2; ryc. 2). Bakkevig '00 Gruder '93 Hollis '92 Korzyść względna 3. Terapia grupowa Istniejące przeglądy Skuteczność różnych form psychoterapii grupowej w porównaniu z grupą kontrolną otrzymującą materiały samopomocowe lub poradę (OR: 1,97, 95% CI: 1,57 2,48) i w porównaniu z grupą kontrolną nieotrzymującą żadnej formy leczenia (OR: 2,19, 95% CI: 1,42 3,37) potwierdzono w jednym przeglądzie systematycznym [28]. Ocena skuteczności w uzyskaniu 12-miesięcznej abstynencji Z 24 badań włączonych do przeglądu systematycznego do analizy skuteczności włączono 4, w których oceniano skuteczność terapii grupowej w abstynencji 12-miesięcznej (patrz: aneks). Były to badania z randomizacją, w których pacjenci w grupie kontrolnej otrzymali prostą poradę i w niektórych badaniach również ulotki samopomocowe. Wyniki badań pierwotnych włączonych do analizy skuteczności zsumowano za pomocą metaanalizy i zaobserwowano znamienne korzyści ze stosowania terapii grupowej w porównaniu z prostą poradą (tab. 2; ryc. 3). 4. Inne niefarmakologiczne metody leczenia Istniejące przeglądy W odnalezionych przeglądach systematycznych lub metaanalizach nie potwierdzono jednoznacznie skuteczności następujących metod niefarmakologicznych: terapia awersyjna i octan srebra (terapia awersyjna polega na jednoczesnym podawaniu wzmocnienia pozytywnego [palenie] i negatywnego [np. szybkie palenie dużej liczby papierosów i jednoczesne skupianie się na nieprzyjemnych wrażeniach lub podawania octanu srebra, który wywołuje nieprzyjemny smak w ustach] w celu wytworzenia nowego odruchu warunkowego i dzięki temu modyfikacji zachowania) [29,30] hipnoza [31] akupunktura [32-37] ćwiczenia [38]. Nie odnaleziono przeglądów systematycznych, metaanaliz lub badań z randomizacją na temat skuteczności stosowania tzw. biorezonansu w leczeniu uzależnienia od tytoniu [39,40]. Nevid '97 Łącznie 0,2 0, RB = 2,08 (95% CI: 1,43 3,04) RB dla badania z 95% CI test χ 2 = 14,4, df = 1, p = 0,0001; test Q = 3,1, df = 3, p = 0,4 Ryc. 3. Skuteczność terapii grupowej w uzyskaniu abstynencji 12-miesięcznej korzyść względna w porównaniu z prostą poradą. Skróty patrz ryc. 1 OMÓWIENIE W przeprowadzonej analizie przeglądów systematycznych i metaanalizie badań z randomizacją dotyczących niefarmakologicznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu potwierdzono skuteczność dostępnych w Polsce metod (prostej porady lekarza, poradnictwa indywidualnego i terapii grupowej) w zwiększaniu prawdopodobieństwa 12-miesięcznej abstynencji od tytoniu. W przypadku wszystkich opisanych metod prawdopodobieństwo zaprzestania palenia w porównaniu z grupą kontrolną zwiększało się około 1,5 2 razy. Jednakże liczba osób, które należy poddać leczeniu, aby jedna zaprzestała palenia (NNT) w przypadku prostej porady lekarza w porównaniu z niestosowaniem porady wynosiła 60, a w przypadku indywidualnego poradnictwa i terapii grupowej w porównaniu z prostą poradą odpowiednio 36 i 31. Wyniki przedstawionej pracy są zgodne z wynikami innych prac i z zaleceniami wytycznych dotyczących leczenia uzależnienia od tytoniu [ ]. Istnieje zatem potwierdzona w badaniach naukowych możliwość skutecznego wpływu na zaprzestanie palenia tytoniu. Jednakże według informacji uzyskanych z poszczególnych oddziałów Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) lub za pośrednictwem ich serwisów internetowych, w 2004 roku usługi w zakresie poradni antynikotynowych (kod 1742) kontraktowano tylko w 5 oddziałach NFZ. Ponadto porada antynikotynowa jest jedną ze składowych programu profilaktyki chorób układu krążenia i programu profilaktyki POChP kontraktowanych obecnie w większości oddziałów NFZ. Oprócz interwencji niefarmakologicznych istnieją również skuteczne farmakologiczne metody leczenia uzależnienia od tytoniu, takie jak nikotynowa terapia zastępcza, bupropion, czy ostatnio wprowadzona na rynek wareniklina. Ich dodanie Skuteczność niefarmakologicznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu... 5

6 Tabela 2. Skuteczność poszczególnych niefarmakologicznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu w uzyskaniu 12-miesięcznej abstynencji Metoda Leczeni, % prosta porada lekarza vs brak porady indywidualne poradnictwo vs prosta porada terapia grupowa vs prosta porada Kontrola, % Korzyść względna Różnica korzyści NNT 3,7 (3,2 4,2) 2,05 (1,62 2,48) 1,82 (1,42 2,33) 0,017 (0,01 0,023) 60 (43 99) 9,1 (8,3 9,9) 6,2 (5,5 7,0) 1,46 (1,25 1,70) 0,029 (0,017 0,04) 36 (26 59) 6,3 (4,9 7,7) 3,0 (2,2 3,9) 2,08 (1,4 3,0) 0,03 (0,02 0,05) 31 (21 62) NNT liczba chorych, których należy poddać leczeniu, aby jeden zaprzestał palenia (number needed-to-treat), do metod niefarmakologicznych wiąże się z większym prawdopodobieństwem zaprzestania palenia niż stosowaniem samych metod niefarmakologicznych, a NNT wynosi Jednakże koszt ich zastosowania dla pacjenta jest większy, zwłaszcza że leki te nie są refundowane [45]. Porzucenie nałogu palenia wiąże się ze zmniejszeniem ryzyka zgonu i chorobowości z powodu chorób odtytoniowych, dlatego zasadne wydaje się wdrożenie systematycznego podejścia do leczenia tego uzależnienia z zastosowaniem metod o udowodnionej skuteczności. Bardzo istotne jest również jednocześne dostarczenie zarówno lekarzom, jak i przede wszystkim pacjentom informacji o skuteczności różnych metod lub jej braku. W Konsensusie dotyczącym diagnostyki i leczenia zespołu uzależnienia od tytoniu, opracowanym przez wielodyscyplinarny zespół specjalistów i opublikowanym w 2006 roku [44], zapisano, że leczenie uzależnienia od tytoniu jest obowiązkiem lekarza, że powinien on pytać pacjenta o palenie tytoniu, tak jak pyta o objawy chorobowe w ramach wywiadu, i nakłaniać badanego do rzucenia nałogu przedstawiając różne dostępne możliwości wsparcia niefarmakologicznego i farmakologicznego. Rekomenduje się również wprowadzenie leczenia uzależnienia od tytoniu do programów finansowanych przez NFZ. W Ustawie z dnia 9 listopada 1995 roku o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych z późniejszymi zmianami [46] zapisano wprawdzie, że leczenie uzależnienia od używania tytoniu prowadzone w publicznych zakładach opieki zdrowotnej jest bezpłatne, ale liczba kontraktowanych poradni antynikotynowych nie napawa optymizmem. W finansowanych przez NFZ programach profilaktyki chorób układu krążenia znajduje się edukacja zdrowotna i zachęcanie do zmiany stylu życia, w ramach programu profilaktyki POChP opisano poradę antynikotynową. Niezwykle ważne jest uświadamianie lekarzom i innym pracownikom ochrony zdrowia, że nawet prosta kilkuminutowa porada może zwiększyć motywację palacza do porzucenia nałogu. Prowadzone w Polsce kampanie zdrowotne miały wpływ na uświadomienie zarówno palaczom, jak i pracownikom ochrony zdrowia wagi tego problemu zdrowotnego. Być może jednak nie przekłada się to jeszcze w wystarczającym stopniu na praktykę, bo lekarze nadal nie pytają wszystkich pacjentów o nałóg palenia i nie doradzają im porzucenia nałogu [47]. Wydaje się, że pomocne może być rozpoczęcie szkoleń w zakresie prowadzenia leczenia uzależnienia od tytoniu już w ramach studiów medycznych. Ujęcie problemu uzależnienia od tytoniu w programach specjalizacji jest również niewystarczające. W obowiązujących programach specjalizacji dla lekarzy rodzinnych w treści kursu ze zdrowia publicznego wspomniano nikotynizm [48]; w programach specjalizacji z zakresu chorób płuc w ramach wymaganej wiedzy wspomniano o znajomości zasad zwalczania palenia tytoniu [49]. Nie uwzględniono w jasny sposób takich szkoleń w programach specjalizacji z chorób wewnętrznych i kardiologii [50,51]. W tym ostatnim wspomniano tylko, że celem obowiązującego kursu z zakresu promocji zdrowia jest zapoznanie lekarza specjalizującego się ze współczesnymi zasadami prewencji czynników ryzyka choroby wieńcowej i nadciśnienia tętniczego oraz propagowanie zdrowego trybu życia, a zakres tematyczny powinien obejmować epidemiologię, diagnostykę i postępowanie terapeutyczne u osób z czynnikami ryzyka występowania miażdżycy, choroby wieńcowej i nadciśnienia [51]. Drugim aspektem poruszonym w przedstawionej pracy jest zbadanie możliwości szerszego wykorzystania wiarygodnej informacji pochodzącej z doniesień naukowych w procesie planowania polityki zdrowotnej i w podejmowaniu decyzji w opiece zdrowotnej zarówno na szczeblu centralnym, jak i na szczeblu najniższym (czyli w gabinecie lekarza). Dla większości metod leczenia uzależnienia od tytoniu najbardziej aktualnym i wiarygodnym, a często jedynym źródłem informacji był przegląd systematyczny opublikowany w Bibliotece Cochrane, która jest obecnie dostępna bezpłatnie dla każdego obywatela w Polsce (przez stronę internetową Agencji Oceny Technologii Medycznych: Powstanie Agencji Oceny Technologii Medycznych zarządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 30 czerwca 2006 [52] pozwala mieć nadzieje na coraz szersze wykorzystanie dowodów naukowych w podejmowaniu decyzji w opiece zdrowotnej w Polsce (zgodnie z zasadami EBM). Do zadań Agencji należy bowiem między innymi opracowywanie, weryfikacja, gromadzenie, udostępnianie i upowszechnianie informacji o ocenach technologii medycznych opracowywanych w Rzeczypospolitej Polskiej i w innych krajach oraz 6 POLSKIE ARCHIWUM MEDYCYNY WEWNĘTRZNEJ 2007; 117 (11-12)

7 opracowywanie rekomendacji dotyczących technologii medycznych dla ministra właściwego do spraw zdrowia. PODZIĘKOWANIA Praca naukowa finansowana ze środków Komitetu Badań Naukowych w latach jako projekt badawczy nr 2 P05D Dziękujemy lek. Łukaszowi Strzeszyńskiemu za pomoc w przytowaniu maszynopisu. PIŚMIENNICTWO 1. Zatoński W, Przewoźniak K, eds. Bank Światowy. Przeciwko epidemii. Działania rządów a ekonomika ograniczenia konsumpcji tytoniu. Kraków, Medycyna Praktyczna, Wyser C, Bolliger CT. Smoking-related disorders. In: Bolliger CT, Fagerström KO, eds. The tobacco epidemic. Prog Respir Res. Basel, Karger. 1997; 28: National Center for Health Statistics. Mortality from diseases associated with smoking. National Vital Statistics System. Series 20. No. 17. DHEW Publication No. (PHS) Washington, DC, US Government Printing Office, Zatoński W, Przewoźniak K, eds. Palenie tytoniu w Polsce: postawy, następstwa zdrowotne i profilaktyka. Warszawa, Centrum Onkologii Instytut im. Marii Skłodowskiej -Curie, Niżankowska-Mogilnicka E, Mejza F, Buist AS, et al. Prevalence of COPD and tobacco smoking in Malopolska region results from the BOLD Study in Poland. Pol Arch Med Wewn. 2007; 117: Epidemiological and Health-Economic Model for Smoking-Related Morbidity. Manual and Users Guide. World Health Organization. May, Doll R, Peto R, Boreham J, et al. Mortality in relation to smoking: 50 years observations on male British doctors. BMJ. 2004; 328: Critchley JA, Capewell S. Mortality reduction associated with smoking cessation in patients with coronary heart disease. A systematic review. JAMA. 2003; 290: Ministerstwo Zdrowia, Zespół ds. Rozwiązań Systemowych w Ochronie Zdrowia. Strategia zmian w systemie opieki zdrowotnej: szansa przezwyciężenia kryzysu. Raport przygotowany pod kierunkiem C.W. Włodarczyka. Warszawa, 15 marca Banta HD. Standardy świadczeń zdrowotnych nabywanych w ramach systemu opieki zdrowotnej w Polsce. Projekt finansowany ze środków kredytu Banku Światowego nr pożyczki 3466-POL na zlecenie Ministerstwa Zdrowia, Biura ds. Zagranicznych Programów Pomocy w Ochronie Zdrowia. TNO Prevention and Health, Critical Appraisal Skills Programme and Health Care Libraries Unit. Evidencebased Health Care. An open learning resource for health care practitioners. CASP and HCLU, United Kingdom, Oxman AD, Cook DJ, Guyatt GH. Users guides to the medical literature. VI. How to use an overview. Evidence-Based Medicine Working Group. JAMA. 1994; 272: Hayward RSA, Wilson MC, Tunis SR, et al. Users guides to the medical literature. VIII. How to use clinical practice guidelines. A. Are the recommendations valid? JAMA. 1995; 274: Wilson MC, Hayward RSA, Tunis SR, et al. Users guides to the medical literature. VIII. How to use clinical practice guidelines B. What are the recommendations and will they help you in caring for your patients? JAMA. 1995; 274: Jadad AR, Moore RA, Carroll D, et al. Assessing the quality of reports of randomized clinical trials: Is blinding necessary? Control Clin Trials. 1996; 17: Jaeschke R, Cook D, Guyatt G. Evidence based medicine (EBM), czyli praktyka medyczna oparta na wiarygodnych i aktualnych publikacjach (POWAP). Med Prakt. 1999; wyd specjal 1: Spławiński J. Receptariusz szpitalny. Jaworzno, Unimed, Guyatt GH, Sackett DL, Cook DJ. Users guides to the medical literature. II. How to use an article about therapy or prevention. A. Are the results of the study valid? JAMA. 1993; 270: Guyatt GH, Sackett DL, Cook DJ. Users guides to the medical literature. II. How to use an article about therapy or prevention. B. What were the results and will they help me in caring for my patients? JAMA. 1994; 271: Egger M, Smith GD, Altman DG, eds. Systematic reviews in health care: metaanalysis in context. London, BMJ Publishing Group, Alderson P, Green S, Higgins JPT, eds. Cochrane Reviewers Handbook [updated March 2004]. The Cochrane Library, Issue 1. Chichester, John Wiley & Sons, Ltd, Whitehead A, Whitehead J. A general parametric approach to the meta-analysis of randomized clinical trials. Statistics in Medicine. 1991; 10: Greenland S, Robins J. Estimation of a common effect parameter from sparse follow-up data. Biometrics. 1985; 41: Ashenden R, Silagy C, Weller D. A systematic review of the effectiveness of promoting lifestyle change in general practice. Family Practice. 1997; 14: Lancaster T, Stead LF. Physician advice for smoking cessation. The Cochrane Database Syst Rev. 2004; 4: CD Rice VH, Stead LF. Nursing interventions for smoking cessation. The Cochrane Database Syst Rev. 2004; 1: CD Lancaster T, Stead LF. Individual behavioural counselling for smoking cessation. The Cochrane Database Syst Rev. 2002; 3: CD Stead LF, Lancaster T. Group behaviour therapy programmes for smoking cessation. The Cochrane Database Syst Rev. 2002; 2: CD Hajek P, Stead LF. Aversive smoking for smoking cessation. The Cochrane Database Syst Rev. 2004; 3: CD Lancaster T, Stead LF. Silver acetate for smoking cessation. The Cochrane Database Syst Rev. 1997; 3: CD Abbot NC, Stead LF, White AR, et al. Hypnotherapy for smoking cessation. The Cochrane Database Syst Rev. 1998; 2: CD Ashenden R, Silagy C A, Lodge M, i wsp. A meta-analysis of the effectiveness of acupuncture in smoking cessation. Drug and Alcohol Review. 1997; 16: Law M, Tang JL. An analysis of the effectiveness of interventions intended to help people stop smoking. Arch Intern Med. 1995; 155: Linde K, Vickers A, Hondras M, et al. Systematic reviews of complementary therapies an annotated bibliography. Part 1: acupuncture. BMC Complementary and Alternative Medicine. 2001; 1: Moner SE. Acupuncture and addiction treatment. J Addict Dis 1996; 15: Ter Riet G, Kleijnen J, Knipschild P. A meta-analysis of studies into the effect of acupuncture on addiction. Br J Gen Pract. 1990; 40: White AR, Rampes H, Ernst E. Acupuncture for smoking cessation. The Cochrane Database Syst Rev. 2002; 2: CD Ussher MH, West R, Taylor AH, et al. Exercise interventions for smoking cessation. The Cochrane Database Syst Rev. 2005; 1: CD Ernst E. Bioresonance, a study of pseudo-scientific language. Forsch Komplementarmed Klass Naturheilkd. 2004; 11: Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Alergologicznego. Terapia biorezonansem, MORA i BIOCOM (biokomunikacja). Pol Merk Lek. 1997; 3: National Institute for Health and Clinical Excellence. Brief interventions and referral for smoking cessation in primary care and other settings. Public Health Intervention Guidance No.1. NICE, London, marzec Fiore MC, Bailey WC, Cohen SJ. Treating tobacco use and dependence. Clinical practice guideline. Rockville, MD, U.S. Department of Health and Human Services, Public Health Service, June 2000 (http://www.surgeongeneral.gov/tobacco/treating_tobacco_use.pdf). 43. Tønnesen P, Carrozzi L, Fagerström KO, et al. Smoking cessation in patients with respiratory diseases: a high priority, integral component of therapy. Eur Respir J. 2007; 29: Konsensus dotyczący rozpoznawania i leczenia zespołu uzależnienia od tytoniu. Med Prakt. 2006; wyd specjal 7: Bała M, Leśniak W. Efficacy of pharmacological methods used for treating tobacco dependence metaanalysis. Pol Arch Med Wewn. (submitted for publication). 46. Ustawa z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych. Dziennik Ustaw z dnia 30 stycznia 1996 r. Nr 10 poz. 55 z późn. zm. 47. Targowski T, Rożyńska R, From S. Stosowanie zasad minimalnej interwencji przez lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej w ocenie pacjentów uzależnionych od nikotyny. Przegl Lek. 2004; 61: Program specjalizacji w medycynie rodzinnej. Program podstawowy dla lekarzy po stażu podyplomowym. Warszawa, CMKP, Program specjalizacji w chorobach płuc. Program dla lekarzy posiadających specjalizacje II stopnia lub tytuł specjalisty w chorobach wewnętrznych lub pediatrii. Warszawa, CMKP, Program specjalizacji w chorobach wewnętrznych. Program podstawowy dla lekarzy po stażu podyplomowym. Warszawa, CMKP, Program specjalizacji w kardiologii. Program podstawowy dla lekarzy po stażu podyplomowym. Warszawa, CMKP, Zarządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 czerwca 2006 r. w sprawie Agencji Oceny Technologii Medycznych. Skuteczność niefarmakologicznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu... 7

8 ANEKS Badania pierwotne włączone do analizy (główne referencje). Prosta porada lekarza 1. Betson CL, Lam TH, Chung WH, et al. A randomized controlled trial on smoking cessation in government out-patient clinics in Hong Kong (Abstract). Proceedings of the 10th World Conference on Tobacco or Health; 1997 Aug Beijing, China, 1997: Nebot-Adell M, Soler-Vila M, Martin-Cantera C, et al. Effectiveness of the physician s advice to quit smoking: evaluation of the impact a year after the fact. Rev Clin Esp. 1989; 184: Russell MA, Wilson C, Taylor C, Baker CD. Effect of general practitioners advice against smoking. Br Med J. 1979; 2: Russell MA, Merriman R, Stapleton J, Taylor W. Effect of nicotine chewing gum as an adjunct to general practitioner s advice against smoking. Br Med J 1983; 287: Slama K, Redman S, Perkins J, et al. The effectiveness of two smoking cessation programmes for use in general practice: a randomised clinical trial. Br Med J. 1990; 300: Slama K, Karsenty S, Hirsch A. Effectiveness of minimal intervention by general practitioners with their smoking patients: a randomised controlled trial in France. Tob Control. 1995; 4: Stewart PJ, Rosser WW. The impact of routine advice on smoking cessation from family physicians. Can Med Assoc J. 1982; 126: Wilson DH, Wakefield MA, Steven ID, et al. Sick of Smoking : evaluation of a targeted minimal smoking cessation intervention in general practice. Med J Aust. 1990; 152: Poradnictwo indywidualne 1. Aleixandre i Martí E, Casanova Matutano MA, Mitjans Lafont J, et al. Clinical trial of 2 tobacco use cessation interventions in primary care. Aten Primaria. 1998; 22: Dornelas EA, Sampson RA, Gray JF, et al. A randomized controlled trial of smoking cessation counseling after myocardial infarction. Prev Med. 2000; 30: Ockene JK, Kristeller J, Goldberg R, et al. Smoking cessation and severity of disease: The coronary artery smoking intervention study. Health Psychol. 1992; 11: Simon JA, Solkowitz SN, Carmody TP, et al. Smoking cessation after surgery a randomized trial. Arch Intern Med 1997; 157: Windsor RA, Lowe JB, Bartlett EE. The effectiveness of a worksite self-help smoking cessation program: a randomized trial. J Behav Med. 1988; 11: Poradnictwo prowadzone przez lekarza 1. Research Committee of the British Thoracic Society. Smoking cessation in patients: two further studies by the British Thoracic Society. Thorax. 1990; 45: Fagerström KO. Effects of nicotine chewing gum and follow-up appointments in physician-based smoking cessation. Prev Med. 1984; 13: Lang T, Nicaud V, Slama K, et al. Smoking cessation at the workplace. Results of a randomised controlled intervention study. J Epidemiol Community Health. 2000; 54: Marshall A, Raw M. Nicotine chewing gum in general practice: effect of follow up appointments. Br Med J. 1985; 290: Segnan N, Ponti A., Battista RN, et al. A randomized trial of smoking cessation interventions in general practice in Italy. Cancer Causes Control. 1991; 2: Slama K, Redman S, Perkins J, et al. The effectiveness of two smoking cessation programmes for use in general practice: a randomised clinical trial. Br Med J. 1990; 300: Thompson RS, Michnich ME, Friedlander L, et al. Effectiveness of smoking cessation interventions integrated into primary care practice. Med Care. 1988; 26: Poradnictwo prowadzone przez pielęgniarkę 1. Hollis JF, Lichtenstein E, Vogt TM, et al. Nurse-assisted counseling for smokers in primary care. Ann Intern Med. 1993; 118: Lancaster T, Dobbie W, Vos K, et al. Randomised trial of nurse-assisted strategies for smoking cessation in primary care. Br J Gen Pract. 1999; 49: Terapia grupowa 1. Bakkevig O, Steine S, von Hafenbradl K, et al. Smoking cessation a comparative, randomised study between management in general practice and the behavioural programme SmokEnders. Scand J Prim Health Care. 2000; 18: Gruder CL, Mermelstein RJ, Kirkendol S, et al. Effects of social support and relapse prevention training as adjuncts to a televised smoking-cessation intervention. J Consult Clin Psychol 1993; 61: Hollis JF, Lichtenstein E, Vogt TM, et al. Nurse-assisted counseling for smokers in primary care. Ann Intern Med. 1993; 118: Nevid JS, Javier RA. Preliminary investigation of a culturally-specific smoking cessation intervention for Hispanic smokers. Am J Health Promot. 1997; 11: POLSKIE ARCHIWUM MEDYCYNY WEWNĘTRZNEJ 2007; 117 (11-12)

EBM w farmakoterapii

EBM w farmakoterapii EBM w farmakoterapii Dr Przemysław Niewiński Katedra i Zakład Farmakologii Klinicznej AM we Wrocławiu Katedra i Zakład Farmakologii Klinicznej AM Wrocław EBM Evidence Based Medicine (EBM) "praktyka medyczna

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Warsztaty Ocena wiarygodności badania z randomizacją

Warsztaty Ocena wiarygodności badania z randomizacją Warsztaty Ocena wiarygodności badania z randomizacją Ocena wiarygodności badania z randomizacją Każda grupa Wspólnie omawia odpowiedź na zadane pytanie Wybiera przedstawiciela, który w imieniu grupy przedstawia

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWARCIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ w rodzaju: programy profilaktyczne i promocja zdrowia

Bardziej szczegółowo

Poradnia Pomocy Palącym i Infolinia

Poradnia Pomocy Palącym i Infolinia Poradnia Pomocy Palącym i Infolinia Magdalena Cedzyńska Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów CO-I Spotkanie współorganizatorów Programu Prewencji Pierwotnej Nowotworów 5 maja 2008, Centrum Onkologii-Instytut

Bardziej szczegółowo

Cytyzyna ostatnie ważne osiągnięcie nauki polskiej

Cytyzyna ostatnie ważne osiągnięcie nauki polskiej Cytyzyna ostatnie ważne osiągnięcie nauki polskiej Dorota Lewandowska dr n. med. Obecnie dostępne formy pomocy palącym Farmakologiczne NTZ guma plastry pastylki pastylki podjęzykowe Bupropion (Zyban) Wareniklina

Bardziej szczegółowo

Przeglądy systematyczne Cochrane Cochrane Collaboration w Polsce

Przeglądy systematyczne Cochrane Cochrane Collaboration w Polsce Przeglądy systematyczne Cochrane Cochrane Collaboration w Polsce Małgorzata Bała Polska Filia Nordic Cochrane Centre Kraków, 2014 1 Cochrane Collaboration www.cochrane.org Międzynarodowa organizacja non-profit

Bardziej szczegółowo

Jerzy Stockfisch 1, Jarosław Markowski 2, Jan Pilch 2, Brunon Zemła 3, Włodzimierz Dziubdziela 4, Wirginia Likus 5, Grzegorz Bajor 5 STRESZCZENIE

Jerzy Stockfisch 1, Jarosław Markowski 2, Jan Pilch 2, Brunon Zemła 3, Włodzimierz Dziubdziela 4, Wirginia Likus 5, Grzegorz Bajor 5 STRESZCZENIE Czynniki ryzyka związane ze stylem i jakością życia a częstość zachorowań na nowotwory złośliwe górnych dróg oddechowych w mikroregionie Mysłowice, Imielin i Chełm Śląski Jerzy Stockfisch 1, Jarosław Markowski

Bardziej szczegółowo

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej Pakiet onkologiczny w podstawowej opiece zdrowotnej Agnieszka Jankowska-Zduńczyk Specjalista medycyny rodzinnej Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej Profilaktyka chorób nowotworowych Pakiet

Bardziej szczegółowo

Wartościowe zbiory wytycznych postępowania w Internecie

Wartościowe zbiory wytycznych postępowania w Internecie NOWOTWORY Journal of Oncology 2007 volume 57 Number 5 608 612 Onkologia w Internecie Oncology in the Internet Wartościowe zbiory wytycznych postępowania w Internecie Małgorzata Bała, Wiktoria Leśniak Sources

Bardziej szczegółowo

Szanse i zagrożenia przygotowania RSS na podstawie raportu HTA

Szanse i zagrożenia przygotowania RSS na podstawie raportu HTA Szanse i zagrożenia przygotowania RSS na podstawie raportu HTA Co może być istotne w procesie tworzenia RSS? Magdalena Władysiuk Ustawa refundacyjna W krajach o średnim dochodzie RSSs są szansą na finansowanie

Bardziej szczegółowo

ZASADY SKORZYSTANIA Z PROGRAMÓW

ZASADY SKORZYSTANIA Z PROGRAMÓW PROFILAKTYCZNE PROGRAMY ZDROWOTNE w POZ Wielkopolski Oddział Wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia przypomina, iż w ramach praktyki lekarza POZ realizowane są następujące programy: 1. Program profilaktyki

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia Program profilaktyki chorób układu krążenia 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Choroby układu krążenia

Bardziej szczegółowo

GATS wyniki badania. Witold Zatoński, Krzysztof Przewoźniak, Jakub Łobaszewski, oraz Zespół Zakładu Epidemiologii i Prewencji Nowotworów

GATS wyniki badania. Witold Zatoński, Krzysztof Przewoźniak, Jakub Łobaszewski, oraz Zespół Zakładu Epidemiologii i Prewencji Nowotworów GATS wyniki badania Witold Zatoński, Krzysztof Przewoźniak, Jakub Łobaszewski, oraz Zespół Zakładu Epidemiologii i Prewencji Nowotworów Zespół ZEiPN Mgr Magda Cedzyńska Mgr Jadwiga Cieśla Mgr inż. Kinga

Bardziej szczegółowo

Badania obserwacyjne w ocenie bezpieczeństwa leków This gentle murmur it could be stings of remorse

Badania obserwacyjne w ocenie bezpieczeństwa leków This gentle murmur it could be stings of remorse Badania obserwacyjne w ocenie bezpieczeństwa leków This gentle murmur it could be stings of remorse Magdalena Władysiuk 1. Pharmacovigilance: Co to jest pharmacovigilance? Podstawowe założenia systemu

Bardziej szczegółowo

Podstawy EBM, czyli medycyny opartej na danych naukowych. Prof. Hanna Szajewska Klinika Pediatrii WUM Zespół EBM i Badań Klinicznych

Podstawy EBM, czyli medycyny opartej na danych naukowych. Prof. Hanna Szajewska Klinika Pediatrii WUM Zespół EBM i Badań Klinicznych Podstawy EBM, czyli medycyny opartej na danych naukowych Prof. Hanna Szajewska Klinika Pediatrii WUM Zespół EBM i Badań Klinicznych hania@ipgate.pl Kim jestem? Pediatra Wieloletnia współpraca z Medycyną

Bardziej szczegółowo

Skuteczność farmakologicznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu metaanaliza

Skuteczność farmakologicznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu metaanaliza Skuteczność farmakologicznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu metaanaliza Małgorzata M. Bała 1, Wiktoria Leśniak 1, Łukasz Strzeszyński 2 1 II Katedra Chorób Wewnętrznych Collegium Medicum Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

End-of-life treatment

End-of-life treatment Karolina Skóra End-of-life treatment Technologie stosowane w schyłkowej fazie życia (tzw. end-of-life treatment). End-of-life treatment (EoL) to terapia aktywna, która wydłuża życie, a nie tylko łagodzi

Bardziej szczegółowo

Grupa wysokiego ryzyka. Palenie a pneumokoki.

Grupa wysokiego ryzyka. Palenie a pneumokoki. Grupa wysokiego ryzyka. Palenie a pneumokoki. Krzysztof Przewoźniak, Witold A. Zatoński Ostatnia aktualizacja: 13.07.2011 Palenie tytoniu w Polsce wg płci w latach 2009-2010 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10%

Bardziej szczegółowo

Systemowe aspekty leczenia WZW typu C

Systemowe aspekty leczenia WZW typu C Systemowe aspekty leczenia WZW typu C Dr n. med. Jakub Gierczyński, MBA Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego-PZH Instytut Zarządzania w Ochronie Zdrowia, Uczelnia Łazarskiego Warszawa, 06.06.2017 r. Systemowe

Bardziej szczegółowo

POZA KLASYCZNYM DOSSIER I SPEŁNIANIEM WYMOGÓW FORMALNYCH WYKORZYSTANIE REAL WORLD DATA, PRZEGLĄDY BURDEN OF ILLNESS I UNMET NEED.

POZA KLASYCZNYM DOSSIER I SPEŁNIANIEM WYMOGÓW FORMALNYCH WYKORZYSTANIE REAL WORLD DATA, PRZEGLĄDY BURDEN OF ILLNESS I UNMET NEED. POZA KLASYCZNYM DOSSIER I SPEŁNIANIEM WYMOGÓW FORMALNYCH WYKORZYSTANIE REAL WORLD DATA, PRZEGLĄDY BURDEN OF ILLNESS I UNMET NEED Izabela Pieniążek Klasyczne dossier? Rozporządzenie MZ w sprawie MINIMALNYCH

Bardziej szczegółowo

31 majaa - Światowy Dzień Bez Tytoniu. Każdy dzień może być dniem bez papierosa!

31 majaa - Światowy Dzień Bez Tytoniu. Każdy dzień może być dniem bez papierosa! 31 majaa - Światowy Dzień Bez Tytoniu Każdy dzień może być dniem bez papierosa! Każdy z nas ma wpływw na swoje zdrowie. Wiąże się to ze stylem życia, jaki prowadzimy, czyli ze sposobem, w jaki żyjemy.

Bardziej szczegółowo

Program Ograniczania Zdrowotnych Następstw Palenia Tytoniu w Polsce

Program Ograniczania Zdrowotnych Następstw Palenia Tytoniu w Polsce Program Ograniczania Zdrowotnych Następstw Palenia Tytoniu w Polsce Elżbieta Michalak Oddział Promocji Zdrowia i Oświaty Zdrowotnej WSSE Olsztyn Opracowano na podstawie materiałów ze szkolenia Kamień Śląski

Bardziej szczegółowo

Paramedycyna a postulaty evidence-based medicine

Paramedycyna a postulaty evidence-based medicine Paramedycyna a postulaty evidence-based medicine Celem jest pokazanie jak postulaty koncepcji evidence- based medicine wpłynęły na współcześnie podejmowane dyskusje dotyczące paramedycyny 1) Ustalenia

Bardziej szczegółowo

I Zakład Medycyny Rodzinnej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi

I Zakład Medycyny Rodzinnej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi I Zakład Medycyny Rodzinnej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi Medycyna Rodzinna Rok VI Ćwiczenia 1 www.zmr.lodz.pl Zajrzyj na naszą stronę: Informacje o zajęciach www.zmr.lodz.pl lista zalecanych podręczników

Bardziej szczegółowo

W POLSCE DOROSŁE KOBIETY ZABIJA RAK PŁUCA

W POLSCE DOROSŁE KOBIETY ZABIJA RAK PŁUCA Informacja prasowa z okazji Światowego Dnia Rzucania Palenia Warszawa, 20 listopada 2014 r. W POLSCE DOROSŁE KOBIETY ZABIJA RAK PŁUCA Papierosy codziennie pali 9 mln Polaków, w tym aż 3,5 mln kobiet, które

Bardziej szczegółowo

Rzuć palenie - przedłuż życie swoje i bliskich 31 maja Światowym Dniem bez Tytoniu

Rzuć palenie - przedłuż życie swoje i bliskich 31 maja Światowym Dniem bez Tytoniu Rzuć palenie - przedłuż życie swoje i bliskich 31 maja Światowym Dniem bez Tytoniu Światowy Dzień bez Tytoniu ustanowiony został przez Światową Organizację Zdrowia i stanowi część programu - Europa wolna

Bardziej szczegółowo

Skale i wskaźniki jakości leczenia w OIT

Skale i wskaźniki jakości leczenia w OIT Skale i wskaźniki jakości leczenia w OIT Katarzyna Rutkowska Szpital Kliniczny Nr 1 w Zabrzu Wyniki leczenia (clinical outcome) śmiertelność (survival) sprawność funkcjonowania (functional outcome) jakość

Bardziej szczegółowo

P R O T O K Ó Ł Nr 10/03

P R O T O K Ó Ł Nr 10/03 BR-01-2.0063-9-6/03 P R O T O K Ó Ł Nr 10/03 z posiedzenia Komisji Zdrowia i Profilaktyki Rady Miasta Krakowa odbytego w dniu 27 marca 2003 roku w sali Portretowej Urzędu Miasta Krakowa Plac Wszystkich

Bardziej szczegółowo

This copy is for personal use only - distribution prohibited.

This copy is for personal use only - distribution prohibited. Kwart. Ortop. 20, 4, str. 34, ISSN 2083-8697 - - - - - REHABILITACJA STAWU BIODROWEGO I KOLANOWEGO, FINANSOWANA PRZEZ NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA W LATACH 2009 200 REHABILITATION OF THE HIP AND KNEE JOINTS

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego Zarys Projektu Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, Centrum Onkologii Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

Wytyczne ACCF/AHA 2010: Ocena ryzyka sercowo-naczyniowego u bezobjawowych dorosłych

Wytyczne ACCF/AHA 2010: Ocena ryzyka sercowo-naczyniowego u bezobjawowych dorosłych Wytyczne ACCF/AHA 2010: Ocena ryzyka sercowo-naczyniowego u bezobjawowych dorosłych Jednym z pierwszych i podstawowych zadań lekarza jest prawidłowa i rzetelna ocena ryzyka oraz rokowania pacjenta. Ma

Bardziej szczegółowo

Co roku na POChP umiera ok. 15 tys. Polaków

Co roku na POChP umiera ok. 15 tys. Polaków Światowy Dzień POChP - 19 listopada 2014 r. Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) stanowi coraz większe zagrożenie dla jakości i długości ludzkiego życia. Szacunki Światowej Organizacji Zdrowia (WHO)

Bardziej szczegółowo

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ K.OLESZCZYK J.RYBICKI A.ZIELINSKA-MEUS I.MATYSIAKIEWICZ A.KUŚMIERCZYK-PIELOK K.BUGAJSKA-SYSIAK E.GROCHULSKA STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ XVI Konferencja Jakość w Opiece

Bardziej szczegółowo

Aplikacje mobilne w kardiologii, przydatność dla lekarzy rodzinnych i internistów

Aplikacje mobilne w kardiologii, przydatność dla lekarzy rodzinnych i internistów Aplikacje mobilne w kardiologii, przydatność dla lekarzy rodzinnych i internistów dr n. med. Paweł Balsam I Katedra i Klinika Kardiologii Warszawski Uniwersytet Medyczny Komisja Informatyki i Telemedycyny

Bardziej szczegółowo

Rodzaje badań klinicznych. Zespół EBM Klinika Pediatrii Warszawski Uniwersytet Medyczny

Rodzaje badań klinicznych. Zespół EBM Klinika Pediatrii Warszawski Uniwersytet Medyczny Rodzaje badań klinicznych Zespół EBM Klinika Pediatrii Warszawski Uniwersytet Medyczny Dwie fundamentalne zasady EBM Zasada 1 Dane z badań naukowych nie wystarczają do podejmowania decyzji klinicznych

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 11 kwietnia 2012 r. Poz. 388 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 2 kwietnia 2012 r.

Warszawa, dnia 11 kwietnia 2012 r. Poz. 388 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 2 kwietnia 2012 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 11 kwietnia 2012 r. Poz. 388 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 2 kwietnia 2012 r. w sprawie minimalnych wymagań, jakie muszą spełniać analizy

Bardziej szczegółowo

statystyka badania epidemiologiczne

statystyka badania epidemiologiczne statystyka badania epidemiologiczne Epidemiologia Epi = wśród Demos = lud Logos = nauka Epidemiologia to nauka zajmująca się badaniem rozprzestrzenienia i uwarunkowań chorób u ludzi, wykorzystująca tą

Bardziej szczegółowo

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Uwaga: Niniejsze zmiany do streszczenia charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta są wersją obowiązującą

Bardziej szczegółowo

Rola i zadania AOTMiT w procesie refundacji leków Aneta Lipińska

Rola i zadania AOTMiT w procesie refundacji leków Aneta Lipińska Rola i zadania AOTMiT w procesie refundacji leków Aneta Lipińska Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT) Słów kilka o HTA HTA nie jest: nauką o ochronie zdrowia nauką / analizą dot.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA

PROGRAM PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA PROGRAM PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA - 2006 1. UZASADNIENIE POTRZEBY PROGRAMU Choroby układu krążenia są główną przyczyną zgonów w Polsce i na świecie. Umieralność z tego

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH EPIDEMIOLOGIA prof. dr hab. med. Jan Kornafel Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM we Wrocławiu Mierniki epidemiologiczne Mierniki epidemiologiczne

Bardziej szczegółowo

PRZEGLĄD PIŚMIENNICTWA PIELĘGNIARSKIEGO NA PRZYKŁADZIE CZASOPISMA PROBLEMY PIELĘGNIARSTWA

PRZEGLĄD PIŚMIENNICTWA PIELĘGNIARSKIEGO NA PRZYKŁADZIE CZASOPISMA PROBLEMY PIELĘGNIARSTWA Warszawa, 16.09.2016 PRZEGLĄD PIŚMIENNICTWA PIELĘGNIARSKIEGO NA PRZYKŁADZIE CZASOPISMA PROBLEMY PIELĘGNIARSTWA Jarosława Belowska, Aleksander Zarzeka, Łukasz Samoliński, Mariusz Panczyk, Joanna Gotlib

Bardziej szczegółowo

Nie wszystko co się liczy może być policzone, nie wszystko co może być policzone liczy się

Nie wszystko co się liczy może być policzone, nie wszystko co może być policzone liczy się (BIA) komu i po co Nie wszystko co się liczy może być policzone, nie wszystko co może być policzone liczy się Not everything that can be counted counts, and not everything that counts can be counted A.

Bardziej szczegółowo

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ Przewodnik po programach profilaktycznych finansowanych przez NFZ Lepiej zapobiegać niż leczyć Program profilaktyki chorób układu krążenia Choroby układu krążenia są główną

Bardziej szczegółowo

BMJ Updates: przeglądaj albo przeszukuj aktualne doniesienia w Twojej dziedzinie

BMJ Updates: przeglądaj albo przeszukuj aktualne doniesienia w Twojej dziedzinie NOWOTWORY Journal of Oncology 2008 volume 58 Number 1 87 91 Onkologia w internecie Onkology in the Internet BMJ Updates: przeglądaj albo przeszukuj aktualne doniesienia w Twojej dziedzinie Jan Brożek BMJ

Bardziej szczegółowo

Cała prawda. o papierosach typu light

Cała prawda. o papierosach typu light Cała prawda o papierosach typu light Czy warto wybierać papierosy typu light Czy informacje o mniejszej zawartości nikotyny i substancji smolistych zamieszczane na opakowaniach lekkich papierosów są wiarygodne?

Bardziej szczegółowo

Podstawy EBM, czyli medycyny opartej na danych naukowych

Podstawy EBM, czyli medycyny opartej na danych naukowych Podstawy EBM, czyli medycyny opartej na danych naukowych Prof. Hanna Szajewska Klinika Pediatrii WUM Zespół EBM i Badań Klinicznych hanna.szajewska@wum.edu.pl Kim jestem? Wieloletnia współpraca z Medycyną

Bardziej szczegółowo

Śmiertelność przypisana w tys; całość Ezzatti M. Lancet 2002; 360: 1347

Śmiertelność przypisana w tys; całość Ezzatti M. Lancet 2002; 360: 1347 Nadciśnienie tętnicze Prewencja i leczenie Prof. dr hab. med. Danuta Czarnecka I Klinika Kardiologii i Elektrokardiologii Interwencyjnej oraz Nadciśnienia Tętniczego Uniwersytet Jagielloński, Kraków Warszawa.07.04.2013

Bardziej szczegółowo

DEFERAZYROKS W LECZENIU PRZEWLEKŁEGO OBCIĄŻENIA ŻELAZEM W WYNIKU TRANSFUZJI KRWI U DOROSŁYCH

DEFERAZYROKS W LECZENIU PRZEWLEKŁEGO OBCIĄŻENIA ŻELAZEM W WYNIKU TRANSFUZJI KRWI U DOROSŁYCH DEFERAZYROKS W LECZENIU PRZEWLEKŁEGO OBCIĄŻENIA ŻELAZEM W WYNIKU TRANSFUZJI KRWI U DOROSŁYCH ANALIZA EKONOMICZNA Wersja 1.1 Wykonawca: MAHTA Sp. z o.o. ul. Rejtana 17/33 02-516 Warszawa Tel. 022 542 41

Bardziej szczegółowo

Czy wiemy jak u chorych na raka gruczołu krokowego optymalnie stosować leczenie systemowe w skojarzeniu z leczeniem miejscowym?

Czy wiemy jak u chorych na raka gruczołu krokowego optymalnie stosować leczenie systemowe w skojarzeniu z leczeniem miejscowym? Czy wiemy jak u chorych na raka gruczołu krokowego optymalnie stosować leczenie systemowe w skojarzeniu z leczeniem miejscowym? Piotr Potemski Klinika Chemioterapii Nowotworów Katedry Onkologii Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Opieka pielęgniarska w chorobach przewlekłych układu oddechowego Pielęgniarstwo

Opieka pielęgniarska w chorobach przewlekłych układu oddechowego Pielęgniarstwo Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nysie Instytut Pielęgniarstwa Nazwa modułu (przedmiotu) Kierunek studiów Profil kształcenia Poziom studiów Forma studiów Semestr studiów Tryb zaliczenia przedmiotu Formy

Bardziej szczegółowo

Podejście AOTM do oceny wartościującej dla leków sierocych na podstawie dotychczasowych rekomendacji

Podejście AOTM do oceny wartościującej dla leków sierocych na podstawie dotychczasowych rekomendacji Podejście AOTM do oceny wartościującej dla leków sierocych na podstawie dotychczasowych rekomendacji Gabriela Ofierska-Sujkowska Agencja Oceny Technologii Medycznych Warszawa, 12.04.2013 r. Podejmowanie

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca - problem medyczny XXI wieku - Seminarium Innowacje w Diabetologii 2.12.2011. STRUKTURA KOSZTÓW CUKRZYCY Renata Furman, Służba Zdrowia

Cukrzyca - problem medyczny XXI wieku - Seminarium Innowacje w Diabetologii 2.12.2011. STRUKTURA KOSZTÓW CUKRZYCY Renata Furman, Służba Zdrowia Cukrzyca - problem medyczny XXI wieku - Seminarium Innowacje w Diabetologii 2.12.2011 STRUKTURA KOSZTÓW CUKRZYCY Renata Furman, Służba Zdrowia Cukrzyca pochłania około 15% wydatków na ochronę zdrowia w

Bardziej szczegółowo

Publiczny rejestr badań klinicznych i jego rola w ograniczaniu publication bias

Publiczny rejestr badań klinicznych i jego rola w ograniczaniu publication bias Publiczny rejestr badań klinicznych i jego rola w ograniczaniu publication bias Badanie kliniczne wg Międzynarodowego Komitetu Wydawców Czasopism Medycznych (ICMJE) prospektywny projekt badawczy prowadzony

Bardziej szczegółowo

Wyniki badań przeprowadzonych przez Centrum Onkologii w Warszawie wskazują,

Wyniki badań przeprowadzonych przez Centrum Onkologii w Warszawie wskazują, CEL STRATEGICZNY PROGRAMU NA ROK 2014: Zmniejszanie zachorowań, inwalidztwa i zgonów wynikających z palenia tytoniu (choroby układu krąŝenia, nowotwory złośliwe, nienowotworowe choroby układu oddechowego,

Bardziej szczegółowo

Zadanie pytania klinicznego (PICO) Wyszukanie i selekcja wiarygodnej informacji. Ocena informacji o metodzie leczenia

Zadanie pytania klinicznego (PICO) Wyszukanie i selekcja wiarygodnej informacji. Ocena informacji o metodzie leczenia Praktykowanie EBM Krok 1 Krok 2 Krok 3 Krok 4 Zadanie pytania klinicznego (PICO) Wyszukanie i selekcja wiarygodnej informacji Ocena informacji o metodzie leczenia Podjęcie decyzji klinicznej na podstawie

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. med. Leszek Pączek

Prof. dr hab. med. Leszek Pączek Prof. dr hab. med. Leszek Pączek Rada Naukowa Ministerstwa Zdrowia 16 marca 2011 roku 1 Znaczenie niekomercyjnych rejestrów medycznych w monitorowaniu jakości usług w Polsce: Wprowadzenie prof. Leszek

Bardziej szczegółowo

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Pulmonologia 2015, PAP, Warszawa, 26 maja 2015 1 Epidemiologia raka płuca w Polsce Pierwszy nowotwór w Polsce pod względem umieralności. Tendencja

Bardziej szczegółowo

HTA Consulting 2007 www.hta.pl 1

HTA Consulting 2007 www.hta.pl 1 Robert Plisko Przeglądy systematyczne Metaanaliza Programy komputerowe HTA Consulting Działamy od 2001 roku, Ponad 200 opracowań, 3 wspólników (Magdalena Władysiuk- Blicharz, Przemysław Ryś, Robert Plisko),

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY PRAWNE. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 sierpnia 2016r. zmieniające rozporządzenie w sprawie recept lekarskich

PODSTAWY PRAWNE. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 sierpnia 2016r. zmieniające rozporządzenie w sprawie recept lekarskich LEKI 75+ PODSTAWY PRAWNE Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 sierpnia 2016r. zmieniające rozporządzenie w sprawie recept lekarskich Resort zdrowia opublikował zmiany w wykazie leków refundowanych,

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT ZAJĘĆ WYCHOWAWCZO-PROFILAKTYCZNYCH DLA KLASY V TEMAT: WPŁYW PALENIA NA RÓŻNE UKŁADY NASZEGO CIAŁA

KONSPEKT ZAJĘĆ WYCHOWAWCZO-PROFILAKTYCZNYCH DLA KLASY V TEMAT: WPŁYW PALENIA NA RÓŻNE UKŁADY NASZEGO CIAŁA KONSPEKT ZAJĘĆ WYCHOWAWCZO-PROFILAKTYCZNYCH DLA KLASY V TEMAT: WPŁYW PALENIA NA RÓŻNE UKŁADY NASZEGO CIAŁA Cele: zrozumienie, że palenie szkodzi zdrowiu zarówno palących, jak i niepalących, uświadomienie

Bardziej szczegółowo

Badanie GATS w Polsce Rezultaty i wnioski dla polityki zdrowotnej

Badanie GATS w Polsce Rezultaty i wnioski dla polityki zdrowotnej Badanie GATS w Polsce Rezultaty i wnioski dla polityki zdrowotnej XIV Konferencja Naukowa im. F. Venuleta Tytoń albo Zdrowie TWP Wszechnica Polska Warszawa, 09.12.2011 Ostatnia aktualizacja: 09.08.2011

Bardziej szczegółowo

Centrum Onkologii Instytut spotkanie współorganizator. organizatorów w akcji Programu Prewencji Pierwotnej Nowotworów

Centrum Onkologii Instytut spotkanie współorganizator. organizatorów w akcji Programu Prewencji Pierwotnej Nowotworów Centrum Onkologii Instytut spotkanie współorganizator organizatorów w akcji Programu Prewencji Pierwotnej Nowotworów 5 maja 2008 Janusz Marek Jaworski Europejski Kodeks Walki z Rakiem Kontekst: przystąpienie

Bardziej szczegółowo

Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne. Zdrowie środowiskowe

Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne. Zdrowie środowiskowe Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne Zdrowie środowiskowe 1. Podaj definicję ekologiczną zdrowia i definicję zdrowia środowiskowego. 2. Wymień znane Ci czynniki fizyczne

Bardziej szczegółowo

Cel główny: ograniczanie konsumpcji tytoniu w SZ RP

Cel główny: ograniczanie konsumpcji tytoniu w SZ RP IV. SZCZEGÓŁOWY ZAKRES ZADAŃ PROGRAMU ŻW DOTYCZĄCEGO OGRANICZANIA KONSUMPCJI TYTONIU W SIŁACH ZBROJNYCH RP. Cel główny: ograniczanie konsumpcji tytoniu w SZ RP Szczegółowy obszar działania Cel Szczegóły

Bardziej szczegółowo

Prof. Karina Jahnz-Różyk Wojskowy Instytut Medyczny

Prof. Karina Jahnz-Różyk Wojskowy Instytut Medyczny Prof. Karina Jahnz-Różyk Wojskowy Instytut Medyczny Przewlekła choroba układu oddechowego przebiegająca z dusznością Około 2 mln chorych w Polsce, ale tylko 1/3 jest zdiagnozowana (400-500 tys) Brak leczenia

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XIX/169/2008 Rady Miasta Marki z dnia 18 czerwca 2008 roku

Uchwała Nr XIX/169/2008 Rady Miasta Marki z dnia 18 czerwca 2008 roku Uchwała Nr XIX/169/2008 Rady Miasta Marki z dnia 18 czerwca 2008 roku w sprawie wyrażenia zgody na realizację programu zdrowotnego w zakresie szczepień ochronnych przeciwko grypie, dla mieszkańców Miasta

Bardziej szczegółowo

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Płacę składki, więc mi się należy! Nie wszystko Nie od razu Świadczeniodawca też ma obowiązki Obowiązki świadczeniodawcy

Bardziej szczegółowo

Finansowanie technologii sierocych bariery systemowe w Polsce

Finansowanie technologii sierocych bariery systemowe w Polsce Karolina Skóra Finansowanie technologii sierocych bariery systemowe w Polsce znaczenie dla ekonomiki zdrowia oraz sens oceny technologii sierocych względem progu opłacalności Choroby rzadkie i ultrarzadkie

Bardziej szczegółowo

PALENIE A PROKREACJA I POLITYKA LUDNOŚCIOWA

PALENIE A PROKREACJA I POLITYKA LUDNOŚCIOWA XIV konferencja Tytoń albo Zdrowie im. prof. F. Venuleta Warszawa 8 9 grudnia 2011 roku VI sesja plenarna Społeczne wymiary działalności antytytoniowej w latach 1991-2011: polityka ludnościowa, edukacja.

Bardziej szczegółowo

Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zawieszenia pozwolenia na dopuszczenie do obrotu przedstawione przez Europejską Agencję Leków

Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zawieszenia pozwolenia na dopuszczenie do obrotu przedstawione przez Europejską Agencję Leków Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zawieszenia pozwolenia na dopuszczenie do obrotu przedstawione przez Europejską Agencję Leków 1 Wnioski naukowe Ogólne podsumowanie oceny naukowej dotyczącej kwasu nikotynowego/laropiprantu

Bardziej szczegółowo

Pragmatyczne badania III fazy w procesie decyzyjnym projekt GET REAL. Mateusz Nikodem

Pragmatyczne badania III fazy w procesie decyzyjnym projekt GET REAL. Mateusz Nikodem Pragmatyczne badania III fazy w procesie decyzyjnym projekt GET REAL Mateusz Nikodem > WP 2 To provide different possible options of designs for preauthorization studies to assess Relative Effectiveness

Bardziej szczegółowo

Piotr Jankowski, Kalina Kawecka-Jaszcz, Sławomir Surowiec, Magdalena Loster, Renata Wolfshaut, Andrzej Pająk. Wstęp

Piotr Jankowski, Kalina Kawecka-Jaszcz, Sławomir Surowiec, Magdalena Loster, Renata Wolfshaut, Andrzej Pająk. Wstęp Piotr Jankowski, Kalina Kawecka-Jaszcz, Sławomir Surowiec, Magdalena Loster, Renata Wolfshaut, Andrzej Pająk Częstość palenia tytoniu wśród osób z chorobą niedokrwienną serca w latach 1997 2007. Wyniki

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1. www.polkard.org 2 http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/wroc/assets_08_03_16.pdf

Załącznik nr 1. www.polkard.org 2 http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/wroc/assets_08_03_16.pdf Załącznik nr 1 Opis programu zdrowotnego pn. Rozszerzenie dostępu do rehabilitacji kardiologicznej w ramach wtórnej prewencji chorób sercowo-naczyniowych 1. Opis problemu zdrowotnego Pomimo zaznaczającego

Bardziej szczegółowo

Onkologia - opis przedmiotu

Onkologia - opis przedmiotu Onkologia - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Onkologia Kod przedmiotu 12.0-WL-Lek-On Wydział Wydział Lekarski i Nauk o Zdrowiu Kierunek Lekarski Profil praktyczny Rodzaj studiów jednolite

Bardziej szczegółowo

Program wczesnego wykrywania nowotworów płuc Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego

Program wczesnego wykrywania nowotworów płuc Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego Załącznik do Uchwały Nr Zarządu Województwa Łódzkiego z dnia Program wczesnego wykrywania nowotworów płuc Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego Diagnoza problemu zdrowotnego i uzasadnienie potrzeby

Bardziej szczegółowo

Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu. Maciej Niewada

Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu. Maciej Niewada Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu Maciej Niewada PLAN Udar epidemia? Jak migotanie przedsionków wpływa na udar? Nowe leki przeciwkrzepliwe:

Bardziej szczegółowo

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Łukasz Adamkiewicz Health and Environment Alliance (HEAL) 10 Marca 2014, Kraków HEAL reprezentuje interesy Ponad 65 organizacji członkowskich

Bardziej szczegółowo

Produkty złożone (combo) stosowane w nadciśnieniu tętniczym a system refundacji leków ocena potencjału oszczędności

Produkty złożone (combo) stosowane w nadciśnieniu tętniczym a system refundacji leków ocena potencjału oszczędności Produkty złożone (combo) stosowane w nadciśnieniu tętniczym a system refundacji leków ocena potencjału oszczędności MIEJ SERCE I PATRZAJ W SERCE... I TĘTNICE HEALTH PROJECT MANAGEMENT 23 maja 2016 r. Nieprzestrzeganie

Bardziej szczegółowo

Hipercholesterolemia rodzinna - co warto wiedzieć

Hipercholesterolemia rodzinna - co warto wiedzieć I Katedra i Klinika Kardiologii Gdański Uniwersytet Medyczny Hipercholesterolemia rodzinna - co warto wiedzieć Dlaczego to takie ważne? Marcin Gruchała Czynniki ryzyka zawału serca 15 152 osób z pierwszym

Bardziej szczegółowo

W POLSCE DOROSŁE KOBIETY ZABIJA RAK PŁUCA

W POLSCE DOROSŁE KOBIETY ZABIJA RAK PŁUCA Informacja prasowa z okazji Światowego Dnia Rzucania Palenia Warszawa, 20 listopada 2014 r. W POLSCE DOROSŁE KOBIETY ZABIJA RAK PŁUCA Papierosy codziennie pali 9 mln Polaków, w tym aż 3,5 mln kobiet, które

Bardziej szczegółowo

PLAN RZECZOWO-FINANSOWY na rok 2013

PLAN RZECZOWO-FINANSOWY na rok 2013 Załącznik nr 3a PLAN RZECZOWO-FINANSOWY na rok 2013 Działania I. Popularyzacja zapisów Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem w społeczeństwie poprzez wielopłaszczyznowe populacyjne działania edukacyjno-informacyjne

Bardziej szczegółowo

Znaczenie obecności schorzeń towarzyszących łagodnemu rozrostowi stercza w podejmowaniu decyzji terapeutycznych przez polskich urologów.

Znaczenie obecności schorzeń towarzyszących łagodnemu rozrostowi stercza w podejmowaniu decyzji terapeutycznych przez polskich urologów. Znaczenie obecności schorzeń towarzyszących łagodnemu rozrostowi stercza w podejmowaniu decyzji terapeutycznych przez polskich urologów. Program DAL-SAFE /ALFUS_L_01798/ Ocena wyników programu epidemiologicznego.

Bardziej szczegółowo

Polska Liga Walki z Rakiem. Międzynarodowe inspiracje

Polska Liga Walki z Rakiem. Międzynarodowe inspiracje Polska Liga Walki z Rakiem Międzynarodowe inspiracje Stowarzyszenie Europejskich Lig Walki z Rakiem (ECL) www.europeancancerleagues.org Bruksela, Belgia info@europeancancerleagues.org ECL WIZJA: Europa

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY FARMAKOEKONOMIKI

PODSTAWY FARMAKOEKONOMIKI PODSTAWY FARMAKOEKONOMIKI FARMAKOEKONOMIKA Pharmakon lek, oikonomia oszczędność Jest to nowoczesna dziedzina wiedzy, obejmująca elementy: farmakologii, medycyny klinicznej, statystyki medycznej oraz ekonomii,

Bardziej szczegółowo

Migotanie przedsionków czynniki ograniczające dostępności do współczesnej terapii

Migotanie przedsionków czynniki ograniczające dostępności do współczesnej terapii Migotanie przedsionków czynniki ograniczające dostępności do współczesnej terapii Piotr Pruszczyk, Klinika Chorób Wewnętrznych i Kardiologii Warszawski Uniwersytet Medyczny Centrum Diagnostyki i Leczenia

Bardziej szczegółowo

dziś i jutro Strategia rozwoju POZ na lata 2014-2020

dziś i jutro Strategia rozwoju POZ na lata 2014-2020 Medycyna Rodzinna Warmii i Mazur dziś i jutro Strategia rozwoju POZ na lata 2014-2020 Lek. med. Zbigniew Gugnowski Konsultant Wojewódzki w Dziedzinie Medycyny Rodzinnej NZOZ Poradnia Lekarzy Medycyny Rodzinnej

Bardziej szczegółowo

Priorytety w zakresie leczenia bólu w Polsce Posiedzenie Sejmowej Komisji 24 IX 2015 Projekt wystąpienia

Priorytety w zakresie leczenia bólu w Polsce Posiedzenie Sejmowej Komisji 24 IX 2015 Projekt wystąpienia Prof. dr hab. Jan Dobrogowski Prezes Polskiego Towarzystwa Badania Bólu Priorytety w zakresie leczenia bólu w Polsce Posiedzenie Sejmowej Komisji 24 IX 2015 Projekt wystąpienia Ból jest najczęstszym objawem

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych (AOTM) Agency for Health Technology Assessment (AOTM)

Agencja Oceny Technologii Medycznych (AOTM) Agency for Health Technology Assessment (AOTM) 9 FA R M AC J A W S P Ó Ł C Z E S N A 2011; 4: 9-13 Akademia Medycyny ARTYKUŁ POGLĄDOWY/REVIEW PAPER Otrzymano/Submitted: 16.03.2011 Zaakceptowano/Accepted: 18.03.2011 Agencja Oceny Technologii Medycznych

Bardziej szczegółowo

Możliwości w zakresie podnoszenia poziomu wiedzy lekarzy oraz edukacja pacjentów. Przemysława Jarosz-Chobot

Możliwości w zakresie podnoszenia poziomu wiedzy lekarzy oraz edukacja pacjentów. Przemysława Jarosz-Chobot Możliwości w zakresie podnoszenia poziomu wiedzy lekarzy oraz edukacja pacjentów Przemysława Jarosz-Chobot DZISIEJSZA OPIEKA DIABETOLOGICZNA STANDARD EDUKACJA INSULINA Inne Leki Chory? Na zawsze? Czy

Bardziej szczegółowo

6 miliardów w Marty Cooper i jego pierwszy telefon komórkowy (1973)

6 miliardów w Marty Cooper i jego pierwszy telefon komórkowy (1973) 6 miliardów w 2012 Marty Cooper i jego pierwszy telefon komórkowy (1973) 1 miliard w 2008 2 miliardy w 2014 Michael Donald Wise i jego pierwszy komputer osobisty (1975) 2 miliardy w 2009 Pierwsza przeglądarka

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół Zawodowych i Ogólnokształcących im. Prof. Jerzego Buzka w Węgierskiej Górce

Zespół Szkół Zawodowych i Ogólnokształcących im. Prof. Jerzego Buzka w Węgierskiej Górce PROGRAM PROFILAKTYCZNY Wolni od dymu papierosów 1 I. Wstęp Program Profilaktyczny Wolni od dymu papierosów powstał ze względu na uczniów szkoły średniej, palących papierosy, z ciekawości, eksperymentująco

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczne aspekty używania tytoniu. Anna Kozieł Biuro WHO w Polsce

Ekonomiczne aspekty używania tytoniu. Anna Kozieł Biuro WHO w Polsce Ekonomiczne aspekty używania tytoniu Anna Kozieł Biuro WHO w Polsce W tej prezentacji Pokażę działania i politykę w obszarze ekonomii i podatków na wyroby tytoniowe Sposoby badania kosztów palenia dla

Bardziej szczegółowo

www.ceestahc.org Innowacje w leczeniu ostrych zespołów wieńcowych Ocena dostępności w Polsce Warszawa, 17.05.2012

www.ceestahc.org Innowacje w leczeniu ostrych zespołów wieńcowych Ocena dostępności w Polsce Warszawa, 17.05.2012 www.ceestahc.org Modelowy program zdrowotny dotyczący PROFILAKTYKI WTÓRNEJ U PACJENTÓW PO OSTRYCH ZESPOŁACH WIEŃCOWYCH - przykład kompleksowego rozwiązania dla Jednostek Samorządu Terytorialnego Innowacje

Bardziej szczegółowo

Statement on the diagnosis and treatment of tobacco dependence in patients with cardiovascular diseases

Statement on the diagnosis and treatment of tobacco dependence in patients with cardiovascular diseases Nasze forum kardiolodzy i kardiochirurdzy razem/cardiac surgery and cardiology Kardiologia Polska 2011; 69, 1: 96 100 Copyright Via Medica ISSN 0022 9032 Wspólne stanowisko dotyczące rozpoznawania i leczenia

Bardziej szczegółowo

Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków

Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków Witold Zatoński Centrum Onkologii Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie Seminarium edukacyjne pt.: Innowacje w systemie szczepień

Bardziej szczegółowo

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem?

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem? Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem? Żylna Choroba Zakrzepowo-Zatorowa (ŻChZZ) stanowi ważny ny, interdyscyplinarny problem współczesnej medycyny Zakrzepica żył głębokich (ZŻG) (Deep

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie przyszłych lekarzy do terapii antytytoniowej wśród pacjentów

Przygotowanie przyszłych lekarzy do terapii antytytoniowej wśród pacjentów Suwała Hygeia Public M, Drygas Health W. 2015, Przygotowanie 50(1): 191-196 przyszłych lekarzy do terapii antytytoniowej wśród pacjentów 191 Przygotowanie przyszłych lekarzy do terapii antytytoniowej wśród

Bardziej szczegółowo

Palić czy nie? 2 godziny. Wstęp

Palić czy nie? 2 godziny. Wstęp 2 godziny Palić czy nie? Wstęp Palenie tytoniu zabija około 5 milionów palaczy rocznie na świecie, co stanowi równowartość pasażerów, jaką pomieści 30 jumbojetów dziennie. W Polsce około 10 milionów Polaków

Bardziej szczegółowo