Skuteczność niefarmakologicznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu metaanaliza

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Skuteczność niefarmakologicznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu metaanaliza"

Transkrypt

1 Skuteczność niefarmakologicznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu metaanaliza Małgorzata M. Bała, Wiktoria Leśniak II Katedra Chorób Wewnętrznych Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków Streszczenie: Cele. Przedstawione tu doniesienie zawiera opis istniejących danych dotyczących skuteczności niefarmakologicznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu oraz przeprowadzoną przez autorów szczegółową analizę ich 12-miesięcznych efektów. Praca ta jest częścią większego projektu poświęconego całościowej analizie skuteczności i opłacalności metod stosowanych w leczeniu uzależnienia od tytoniu. Pacjenci i metody. Pierwszy etap pracy obejmował systematyczny przegląd literatury w celu zidentyfikowania metod stosowanych w leczeniu uzależnienia od tytoniu i ocenę ich skuteczności na podstawie istniejących wcześniej wiarygodnych przeglądów systematycznych i metaanaliz. Na drugim etapie pracy dla zidentyfikowanych w ten sposób skutecznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu dostępnych w Polsce (na podstawie literatury i wywiadów ze świadczeniodawcami) określano, za pomocą nowo wykonanych metaanaliz, ich wpływ na uzyskanie abstynencji co najmniej 12-miesięcznej (ciągłej lub przedłużonej). Wyniki. W pierwszym etapie pracy wykazano, że najpełniejsze i najbardziej aktualne dane zawarte były w przeglądach opracowanych zgodnie z metodologią Cochrane Collaboration. W drugim etapie na podstawie metaanaliz badań z randomizacją potwierdzono, że dostępne w Polsce niefarmakologiczne metody leczenia uzależnienia od tytoniu (takie jak porada lekarza, poradnictwo indywidualne czy terapia grupowa) wiązały się z 1,5 2 razy większym prawdopodobieństwem zaprzestania palenia i utrzymania abstynencji przez co najmniej 12 miesięcy w porównaniu z brakiem interwencji lub z interwencją kontrolną. Wykazano także, że liczba osób, które należy poddać leczeniu, aby jedna zaprzestała palenia, wynosiła około 30 dla metod bardziej intensywnych i 60 dla prostej porady. Wnioski. Potwierdzono, że dostępne w Polsce niefarmakologiczne metody leczenia uzależnienia od tytoniu (takie jak prosta porada lekarza, poradnictwo indywidualne oraz terapia grupowa) zwiększają prawdopodobieństwo abstynencji od tytoniu oraz określono 12-miesięczne ilościowe skutki tych interwencji. Słowa kluczowe: metaanaliza, porada lekarza, poradnictwo indywidualne, skuteczność leczenia, uzależnienie od tytoniu WPROWADZENIE Palenie tytoniu jest problemem zdrowotnym o dużym znaczeniu społecznym w skali globalnej. Ocenia się, że na całym świecie ponad miliard dorosłych osób pali papierosy. Nałóg ten jest przyczyną chorób prowadzących do przedwczesnej śmierci i inwalidztwa. Palenie tytoniu, szczególnie papierosów, jest dominującym czynnikiem ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe płuca, a także choroby układu sercowo-naczyniowego i układu oddechowego (szczególnie przewlekła obturacyjna choroba płuc [POChP]) [1-3]. Adres do korespondencji: dr med. Małgorzata M. Bała, II Katedra Chorób Wewnętrznych Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, ul. Skawińska 8, Kraków, tel , fax: , Praca wpłynęła: Przyjęta do druku: Nie zgłoszono sprzeczności interesów. Pol Arch Med Wewn. 2007; 117 (11-12): Copyright by Medycyna Praktyczna, Kraków 2007 Dostępne dane z lat dla polskiej populacji wskazują, że około 30% zgonów mężczyzn i około 6% zgonów kobiet było bezpośrednim skutkiem palenia tytoniu, przy czym łączną liczbę zgonów w Polsce wynikających z palenia tytoniu szacowano na około 70 tys. rocznie (60 tys. u mężczyzn i 10 tys. u kobiet). Wśród nich średnia utrata długości życia spowodowana paleniem tytoniu wyniosła 21 lat [4]. Obecnie w Polsce około 39% dorosłych mężczyzn i 23% dorosłych kobiet pali codziennie papierosy (badania prowadzone przez Centrum Onkologii Instytut im. Marii Skłodowskiej Curie), wśród osób w wieku 40 lat odsetki te wynoszą odpowiednio 34% i 22% [5]. Roczne wydatki na leczenie chorób związanych z paleniem tytoniu (chorób odtytoniowych) w Polsce szacuje się na 18 mld zł, a jeśli rozpowszechnienie palenia tytoniu nie zmieni się, to w ciągu 20 lat bezpośrednie koszty leczenia tych chorób wzrosną do 198 mld zł [6]. Zaprzestanie palenia przynosi istotne korzyści zdrowotne. W długoletnim badaniu obserwacyjnym wykazano, że zaprze- Skuteczność niefarmakologicznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu... 1

2 stanie palenia w wieku lat pozwala zyskać 10 lat życia w porównaniu z palącymi nadal, a krzywe przeżycia są podobne do obserwowanych wśród mężczyzn niepalących. Zaprzestanie palenia w wieku lat wiąże się z wydłużeniem życia o 9 lat w porównaniu z palącymi nadal, w wieku lat o 6 lat, a w wieku lat o 3 lata [7]. W przeglądzie systematycznym 20 prospektywnych badań kohortowych wykazano, że zaprzestanie palenia, nawet wśród osób z już rozpoznaną chorobą niedokrwienną serca, wiąże się ze zmniejszeniem ryzyka zgonu z jakiejkolwiek przyczyny (ryzyko względne [relative risk RR]: 0,64; 95% CI: 0,58 0,71), jak również ryzyka ponownego zawału serca (RR: 0,68; 95% CI: 0,57 0,82) [8]. W publikowanych w ostatnich latach raportach na temat sytuacji opieki zdrowotnej w Polsce zwracano uwagę na niewystarczające, w porównaniu z większością krajów uprzemysłowionych, wykorzystanie w procesie planowania polityki zdrowotnej i w podejmowaniu decyzji w opiece zdrowotnej (np. w ustalaniu list refundacyjnych leków) wiarygodnej informacji pochodzącej z doniesień naukowych i analiz ekonomicznych [9,10]. Zmniejszenie rozpowszechnienia palenia tytoniu w Polsce poprzez zastosowanie w leczeniu uzależnienia od tytoniu interwencji o udowodnionej skuteczności może przełożyć się na zmniejszenie chorobowości i śmiertelności z powodu chorób związanych z paleniem tytoniu, a co za tym idzie na zmniejszenie kosztów związanych z leczeniem chorób odtytoniowych. Dokonana na podstawie przeglądu systematycznego identyfikacja metod stosowanych w leczeniu uzależnienia od tytoniu i analiza ich skuteczności na podstawie wiarygodnych badań naukowych pozwoli określić, które z nich mogłyby przynieść korzyści i powinny być zastosowane na szerszą skalę. PACJENCI I METODY Podstawowym celem badania była ocena skuteczności i opłacalności metod stosowanych w leczeniu uzależnienia od tytoniu. Obecne doniesienie poświęcone jest jedynie analizie skuteczności niefarmakologicznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu. Systematyczny przegląd literatury w celu identyfikacji metod leczenia uzależnienia od tytoniu Przeszukano następujące elektroniczne bazy danych (podano w kolejności alfabetycznej): Addiction Abstracts, AMED, ASH (Action on Smoking and Health), ASSIA, BIDS-IBSS, CINAHL, Cochrane Library (Database of Cochrane Systematic Reviews and DARE), Conference Paper Index, CSA, Dirline, EIFL Direct, EMBASE, ERIC, Healthstar, Hstat, IBZ, IDEAL, ISI, MEDLINE via PubMed, ProQuest, PsycINFO, Science Direct, Sociological Abstracts, Springer Link, Swetsnet, stosując następujące słowa kluczowe: problem zdrowotny: 1) smoking; 2) tobacco; 3) tobacco use-disorder; 4) smok*; 5) cigaret* interwencja: 6) treatment; 7) treat*; 8) antismok*; 9) antismok* mierzony punkt końcowy: 10) reduc*; 11) quit*; 12) stop*; 13) abstin*; 14) abstain*; 15) smoking cessation; 16) tobacco-use-cessation typ badania: 17) systematic review; 18) meta-analysis; 19) metaanalysis; 20) systematic review z wykorzystaniem opcji clinical queries. Przeszukiwania ograniczano do badań przeprowadzonych na osobach dorosłych. Ostatnie wyszukiwanie w wymienionych bazach danych przeprowadzono w marcu 2004 roku, a w Cochrane Library w lutym 2005 roku. Skuteczność zidentyfikowanych metod w zwiększaniu prawdopodobieństwa uzyskania abstynencji oceniono na tym etapie na podstawie istniejących wiarygodnych przeglądów systematycznych i metaanaliz. Kryteria włączenia badania do analizy Do analizy skuteczności niefarmakologicznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu włączano przeglądy systematyczne lub metaanalizy, w których skuteczność oceniano w oparciu o badania z randomizacją. Warunkiem włączenia interwencji do dalszej analizy było wykazanie w wiarygodnym przeglądzie systematycznym lub metaanalizie jej skuteczności, czyli znamiennej różnicy w odsetkach osób pozostających w ciągłej abstynencji po co najmniej 6 miesiącach od rozpoczęcia leczenia. Dostępność poszczególnych metod leczenia uzależnienia od tytoniu w Polsce określono na podstawie literatury i wywiadów ze świadczeniodawcami. Ocena wiarygodności Zidentyfikowane doniesienia poddano wstępnej selekcji w oparciu o ich zgodność z tematem analizy. Po dokonaniu selekcji odnalezionych badań, ich wiarygodność oceniono zgodnie z zasadami krytycznej oceny badań (evidence based medicine EBM) na podstawie specjalnego formularza, opracowanego zgodnie z obowiązującymi kryteriami [11-19]. Formularz oceny przeglądów systematycznych i metaanaliz powstał na bazie formularza Critical Appraisal Skills Programme [11] i User s Guide [12]. Podsumowano wyniki wszystkich odnalezionych przeglądów, a do dalszej analizy włączono najbardziej aktualne wiarygodne przeglądy systematyczne. Ocena skuteczności w uzyskaniu 12-miesięcznej abstynencji W drugim etapie pracy, dla skutecznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu dostępnych w Polsce (zidentyfikowanych w pierwszym etapie) określano, przy pomocy nowo wy- 2 POLSKIE ARCHIWUM MEDYCYNY WEWNĘTRZNEJ 2007; 117 (11-12)

3 Tabela 1. Metody leczenia uzależnienia od tytoniu, których skuteczność oceniano w odnalezionych przeglądach systematycznych Interwencja Liczba przeglądów systematycznych/metaanaliz (lata publikacji) Przegląd Cochrane porada lekarza 2 ( ) [24 a,25] marzec 2004 [25] b porada pielęgniarki 1 (2004) [24 a,26] czerwiec 2003 [26] b poradnictwo indywidualne 1 (2002) [27] jedyny przegląd: luty 2002 [27] terapia grupowa 1 (2002) [28] jedyny przegląd: grudzień 2001 [28] terapia awersyjna / octan srebra 1 (2004) [29] / 1 (1997) [30] jedyny przegląd: maj 2004 [29] jedyny przegląd: maj 1997 [30] hipnoza 1 (1998) [31] jedyny przegląd: czerwiec 2001 [31] akupunktura 6 ( ) [32 37] jedyny przegląd: styczeń 2002 [37] ćwiczenia 1 (2005) [38] jedyny przegląd: sierpień 2004 [38] biorezonans brak brak a ostatnie wyszukiwanie maj 1995 b najpełniejsze i najbardziej aktualne wyszukiwanie konanych metaanaliz, ich wpływ na uzyskanie co najmniej 12-miesięcznej abstynencji ciągłej (niepalenie tytoniu od momentu zaprzestania palenia przez 12 miesięcy; możliwe są sporadyczne zaciągnięcia papierosem) lub przedłużonej (niepalenie tytoniu od zaprzestania palenia przez 12 miesięcy, w ciągu pierwszych dwóch tygodni od zaplanowanej daty zaprzestania palenia możliwe pojedyncze zaciągnięcia papierosem). Zastosowanie danych o abstynencji 12-miesięcznej było związane z tym, że dostępne dane epidemiologiczne wykorzystane w analizie opłacalności i modelu ekonomicznym (ryzyko zgonu i ryzyko wystąpienia chorób) obejmują okresy 12-miesięczne. Ponadto abstynencja od tytoniu trwająca co najmniej rok daje dużą szansę na całkowity sukces. Z wiarygodnych przeglądów systematycznych i metaanaliz, które posłużyły do wstępnej oceny skuteczności, wyekstrahowano badania pierwotne, w których skuteczność leczenia wyrażono jako 12-miesięczną abstynencję od tytoniu (ciągłą, przedłużoną; niezależnie od roku publikacji badania i liczby osób poddawanych interwencji); wykluczono badania, w których oceniano tylko abstynencję w ciągu tygodnia poprzedzającego kontrolę lekarską. Z poszczególnych badań wyekstrahowano dane liczbowe obejmujące odsetki chorych, którzy zaprzestali palenia w wyniku zastosowania poszczególnych interwencji i pozostali abstynentami przez co najmniej 12 miesięcy. Dla poszczególnych rodzajów interwencji wyniki badań pierwotnych zsumowano za pomocą metaanalizy metodą Mantel-Haenszel [20-23], wykorzystując pakiet statystyczny StatsDirect. W ten sposób uzyskano zsumowane wartości odsetków abstynencji w grupie eksperymentalnej i grupie kontrolnej, względnej korzyści, różnicy korzyści, NNT (number needed-to-treat liczby chorych, których należy poddać leczeniu, aby jeden zaprzestał palenia) i 95% CI dla tych wartości. Istotność statystyczną zsumowanych efektów obliczono testem χ 2, a jednorodność wyników pomiędzy badaniami badano testem Q. WYNIKI W pierwszym etapie odnaleziono przeglądy systematyczne lub metaanalizy oceniające skuteczność niefarmakologicznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu wymienionych w tabeli 1. Najpełniejsze i najbardziej aktualne dane zawarte były w przeglądach opracowanych zgodnie z metodologią Cochrane Collaboration. Spośród niefarmakologicznych metod leczenia, dla których odnaleziono jednoznaczne dowody na skuteczność, w Polsce dostępne są: prosta porada lekarza (krótka interwencja trwająca 10 minut, obejmująca co najwyżej 1 dodatkową wizytę kontrolną), poradnictwo indywidualne (intensywna interwencja, trwająca >10 minut lub obejmująca 2 dodatkowe wizyty kontrolne) i terapia grupowa. 1. Prosta porada Istniejące przeglądy Skuteczność prostej porady (do 10 minut) w nakłanianiu palaczy do porzucenia nałogu palenia w porównaniu z jej niestosowaniem, zwykłą opieką lub materiałami samopomocowymi wykazano w 3 przeglądach systematycznych. W jednym oceniano skuteczność porady prowadzonej przez lekarzy, pielęgniarki lub przez innych pracowników ochrony zdrowia w warunkach podstawowej opieki zdrowotnej (iloraz szans [odds ratio OR]: 1,32, 95% CI: 1,18 1,48 [24]), w jednym skuteczność porady prowadzonej tylko przez lekarzy (OR: 1,74, 95% CI: 1,48 2,05 [25]) i w jednym porady prowadzonej tylko przez pielęgniarki (OR: 1,76, 95% CI: 1,23 2,53 [26]). Skuteczność niefarmakologicznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu... 3

4 Betson '97 Nebot '89 Russell '79 Russell '83 Slama '90 Slama '95 Stewart '82 Korzyść względna pracowników ochrony zdrowia (OR: 1,62, 95% CI: 1,35 1,94 [27]), w porównaniu z grupą kontrolną nieotrzymującą tej formy terapii. Ocena skuteczności w uzyskaniu 12-miesięcznej abstynencji Z wymienionych przeglądów systematycznych do dalszej analizy włączono badania z randomizacją, w których punktem końcowym była abstynencja 12-miesięczna: 8 badań dotyczących poradnictwa prowadzonego przez lekarza, 2 dotyczące poradnictwa prowadzonego przez pielęgniarkę i 5 dotyczą- Wilson '90 Łącznie 0,1 0,2 0, RB = 1,82 (95% CI: 1,42 2,33) RB dla badania z 95% CI test χ 2 = 22,2, df = 1, p <0,0001; test Q = 18, df = 7, p = 0,01 Ryc. 1. Skuteczność prostej porady lekarza w uzyskaniu abstynencji 12-miesięcznej korzyść względna w porównaniu z brakiem porady. Skróty: df stopień swobody (degree of freedom), RB korzyść względna (relative benefit) BTS '90A BTS '90B Fagerstrom '84 Lang '00 Marshall '85 Segnan '91 Slama '90 Korzyść względna Ocena skuteczności w uzyskaniu 12-miesięcznej abstynencji Na podstawie informacji od świadczeniodawców ustalono, że w Polsce poradę prostą prowadzi lekarz. Z 17 badań włączonych do najbardziej aktualnego i wiarygodnego przeglądu systematycznego Cochrane [25] do analizy skuteczności włączono 8, w których oceniano skuteczność prostej porady lekarza w uzyskaniu abstynencji 12-miesięcznej (patrz: aneks). Były to badania z randomizacją, w których pacjenci w grupie kontrolnej nie otrzymywali porady, a jedynie ulotki samopomocowe, zwykłą opiekę lub nie otrzymywali żadnego leczenia. Wyniki badań pierwotnych włączonych do analizy skuteczności zsumowano za pomocą metaanalizy i zaobserwowano znamienne korzyści ze stosowania prostej porady lekarza w porównaniu z jej niestosowaniem (tab. 2, ryc. 1). 2. Poradnictwo indywidualne Istniejące przeglądy W 3 przeglądach systematycznych oceniano skuteczność różnych form poradnictwa indywidualnego (>10 min) prowadzonego przez lekarza (OR: 2,04, 95% CI: 1,71 2,43 [25]), pielęgniarkę (OR: 1,43, 95% CI: 1,24 1,64 [26]) albo innych Thompson '88 Aleixandre '98 Domelas '00 Hollis '93 Lancaster '99 Ockene '92 Simon '97 Windsor '88 Łącznie 0,2 0, RB dla badania z 95% CI RB = 1,46 (95% CI: 1,25 1,70) CI wykracza poza skalę test χ 2 = 23,3, df = 1, p <0,0001; test Q = 11,5, df = 14, p = 0,6 Ryc 2. Skuteczność poradnictwa indywidualnego w uzyskaniu abstynencji 12-miesięcznej korzyść względna w porównaniu z prostą poradą. Skróty patrz ryc. 1 4 POLSKIE ARCHIWUM MEDYCYNY WEWNĘTRZNEJ 2007; 117 (11-12)

5 cych poradnictwa prowadzonego przez różnych pracowników ochrony zdrowia (patrz: aneks). We wszystkich badaniach pacjenci w grupie kontrolnej otrzymywali prostą poradę. Wyniki badań pierwotnych włączonych do analizy skuteczności zsumowano za pomocą metaanalizy i zaobserwowano znamienne korzyści (tab.2; ryc. 2). Bakkevig '00 Gruder '93 Hollis '92 Korzyść względna 3. Terapia grupowa Istniejące przeglądy Skuteczność różnych form psychoterapii grupowej w porównaniu z grupą kontrolną otrzymującą materiały samopomocowe lub poradę (OR: 1,97, 95% CI: 1,57 2,48) i w porównaniu z grupą kontrolną nieotrzymującą żadnej formy leczenia (OR: 2,19, 95% CI: 1,42 3,37) potwierdzono w jednym przeglądzie systematycznym [28]. Ocena skuteczności w uzyskaniu 12-miesięcznej abstynencji Z 24 badań włączonych do przeglądu systematycznego do analizy skuteczności włączono 4, w których oceniano skuteczność terapii grupowej w abstynencji 12-miesięcznej (patrz: aneks). Były to badania z randomizacją, w których pacjenci w grupie kontrolnej otrzymali prostą poradę i w niektórych badaniach również ulotki samopomocowe. Wyniki badań pierwotnych włączonych do analizy skuteczności zsumowano za pomocą metaanalizy i zaobserwowano znamienne korzyści ze stosowania terapii grupowej w porównaniu z prostą poradą (tab. 2; ryc. 3). 4. Inne niefarmakologiczne metody leczenia Istniejące przeglądy W odnalezionych przeglądach systematycznych lub metaanalizach nie potwierdzono jednoznacznie skuteczności następujących metod niefarmakologicznych: terapia awersyjna i octan srebra (terapia awersyjna polega na jednoczesnym podawaniu wzmocnienia pozytywnego [palenie] i negatywnego [np. szybkie palenie dużej liczby papierosów i jednoczesne skupianie się na nieprzyjemnych wrażeniach lub podawania octanu srebra, który wywołuje nieprzyjemny smak w ustach] w celu wytworzenia nowego odruchu warunkowego i dzięki temu modyfikacji zachowania) [29,30] hipnoza [31] akupunktura [32-37] ćwiczenia [38]. Nie odnaleziono przeglądów systematycznych, metaanaliz lub badań z randomizacją na temat skuteczności stosowania tzw. biorezonansu w leczeniu uzależnienia od tytoniu [39,40]. Nevid '97 Łącznie 0,2 0, RB = 2,08 (95% CI: 1,43 3,04) RB dla badania z 95% CI test χ 2 = 14,4, df = 1, p = 0,0001; test Q = 3,1, df = 3, p = 0,4 Ryc. 3. Skuteczność terapii grupowej w uzyskaniu abstynencji 12-miesięcznej korzyść względna w porównaniu z prostą poradą. Skróty patrz ryc. 1 OMÓWIENIE W przeprowadzonej analizie przeglądów systematycznych i metaanalizie badań z randomizacją dotyczących niefarmakologicznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu potwierdzono skuteczność dostępnych w Polsce metod (prostej porady lekarza, poradnictwa indywidualnego i terapii grupowej) w zwiększaniu prawdopodobieństwa 12-miesięcznej abstynencji od tytoniu. W przypadku wszystkich opisanych metod prawdopodobieństwo zaprzestania palenia w porównaniu z grupą kontrolną zwiększało się około 1,5 2 razy. Jednakże liczba osób, które należy poddać leczeniu, aby jedna zaprzestała palenia (NNT) w przypadku prostej porady lekarza w porównaniu z niestosowaniem porady wynosiła 60, a w przypadku indywidualnego poradnictwa i terapii grupowej w porównaniu z prostą poradą odpowiednio 36 i 31. Wyniki przedstawionej pracy są zgodne z wynikami innych prac i z zaleceniami wytycznych dotyczących leczenia uzależnienia od tytoniu [ ]. Istnieje zatem potwierdzona w badaniach naukowych możliwość skutecznego wpływu na zaprzestanie palenia tytoniu. Jednakże według informacji uzyskanych z poszczególnych oddziałów Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) lub za pośrednictwem ich serwisów internetowych, w 2004 roku usługi w zakresie poradni antynikotynowych (kod 1742) kontraktowano tylko w 5 oddziałach NFZ. Ponadto porada antynikotynowa jest jedną ze składowych programu profilaktyki chorób układu krążenia i programu profilaktyki POChP kontraktowanych obecnie w większości oddziałów NFZ. Oprócz interwencji niefarmakologicznych istnieją również skuteczne farmakologiczne metody leczenia uzależnienia od tytoniu, takie jak nikotynowa terapia zastępcza, bupropion, czy ostatnio wprowadzona na rynek wareniklina. Ich dodanie Skuteczność niefarmakologicznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu... 5

6 Tabela 2. Skuteczność poszczególnych niefarmakologicznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu w uzyskaniu 12-miesięcznej abstynencji Metoda Leczeni, % prosta porada lekarza vs brak porady indywidualne poradnictwo vs prosta porada terapia grupowa vs prosta porada Kontrola, % Korzyść względna Różnica korzyści NNT 3,7 (3,2 4,2) 2,05 (1,62 2,48) 1,82 (1,42 2,33) 0,017 (0,01 0,023) 60 (43 99) 9,1 (8,3 9,9) 6,2 (5,5 7,0) 1,46 (1,25 1,70) 0,029 (0,017 0,04) 36 (26 59) 6,3 (4,9 7,7) 3,0 (2,2 3,9) 2,08 (1,4 3,0) 0,03 (0,02 0,05) 31 (21 62) NNT liczba chorych, których należy poddać leczeniu, aby jeden zaprzestał palenia (number needed-to-treat), do metod niefarmakologicznych wiąże się z większym prawdopodobieństwem zaprzestania palenia niż stosowaniem samych metod niefarmakologicznych, a NNT wynosi Jednakże koszt ich zastosowania dla pacjenta jest większy, zwłaszcza że leki te nie są refundowane [45]. Porzucenie nałogu palenia wiąże się ze zmniejszeniem ryzyka zgonu i chorobowości z powodu chorób odtytoniowych, dlatego zasadne wydaje się wdrożenie systematycznego podejścia do leczenia tego uzależnienia z zastosowaniem metod o udowodnionej skuteczności. Bardzo istotne jest również jednocześne dostarczenie zarówno lekarzom, jak i przede wszystkim pacjentom informacji o skuteczności różnych metod lub jej braku. W Konsensusie dotyczącym diagnostyki i leczenia zespołu uzależnienia od tytoniu, opracowanym przez wielodyscyplinarny zespół specjalistów i opublikowanym w 2006 roku [44], zapisano, że leczenie uzależnienia od tytoniu jest obowiązkiem lekarza, że powinien on pytać pacjenta o palenie tytoniu, tak jak pyta o objawy chorobowe w ramach wywiadu, i nakłaniać badanego do rzucenia nałogu przedstawiając różne dostępne możliwości wsparcia niefarmakologicznego i farmakologicznego. Rekomenduje się również wprowadzenie leczenia uzależnienia od tytoniu do programów finansowanych przez NFZ. W Ustawie z dnia 9 listopada 1995 roku o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych z późniejszymi zmianami [46] zapisano wprawdzie, że leczenie uzależnienia od używania tytoniu prowadzone w publicznych zakładach opieki zdrowotnej jest bezpłatne, ale liczba kontraktowanych poradni antynikotynowych nie napawa optymizmem. W finansowanych przez NFZ programach profilaktyki chorób układu krążenia znajduje się edukacja zdrowotna i zachęcanie do zmiany stylu życia, w ramach programu profilaktyki POChP opisano poradę antynikotynową. Niezwykle ważne jest uświadamianie lekarzom i innym pracownikom ochrony zdrowia, że nawet prosta kilkuminutowa porada może zwiększyć motywację palacza do porzucenia nałogu. Prowadzone w Polsce kampanie zdrowotne miały wpływ na uświadomienie zarówno palaczom, jak i pracownikom ochrony zdrowia wagi tego problemu zdrowotnego. Być może jednak nie przekłada się to jeszcze w wystarczającym stopniu na praktykę, bo lekarze nadal nie pytają wszystkich pacjentów o nałóg palenia i nie doradzają im porzucenia nałogu [47]. Wydaje się, że pomocne może być rozpoczęcie szkoleń w zakresie prowadzenia leczenia uzależnienia od tytoniu już w ramach studiów medycznych. Ujęcie problemu uzależnienia od tytoniu w programach specjalizacji jest również niewystarczające. W obowiązujących programach specjalizacji dla lekarzy rodzinnych w treści kursu ze zdrowia publicznego wspomniano nikotynizm [48]; w programach specjalizacji z zakresu chorób płuc w ramach wymaganej wiedzy wspomniano o znajomości zasad zwalczania palenia tytoniu [49]. Nie uwzględniono w jasny sposób takich szkoleń w programach specjalizacji z chorób wewnętrznych i kardiologii [50,51]. W tym ostatnim wspomniano tylko, że celem obowiązującego kursu z zakresu promocji zdrowia jest zapoznanie lekarza specjalizującego się ze współczesnymi zasadami prewencji czynników ryzyka choroby wieńcowej i nadciśnienia tętniczego oraz propagowanie zdrowego trybu życia, a zakres tematyczny powinien obejmować epidemiologię, diagnostykę i postępowanie terapeutyczne u osób z czynnikami ryzyka występowania miażdżycy, choroby wieńcowej i nadciśnienia [51]. Drugim aspektem poruszonym w przedstawionej pracy jest zbadanie możliwości szerszego wykorzystania wiarygodnej informacji pochodzącej z doniesień naukowych w procesie planowania polityki zdrowotnej i w podejmowaniu decyzji w opiece zdrowotnej zarówno na szczeblu centralnym, jak i na szczeblu najniższym (czyli w gabinecie lekarza). Dla większości metod leczenia uzależnienia od tytoniu najbardziej aktualnym i wiarygodnym, a często jedynym źródłem informacji był przegląd systematyczny opublikowany w Bibliotece Cochrane, która jest obecnie dostępna bezpłatnie dla każdego obywatela w Polsce (przez stronę internetową Agencji Oceny Technologii Medycznych: Powstanie Agencji Oceny Technologii Medycznych zarządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 30 czerwca 2006 [52] pozwala mieć nadzieje na coraz szersze wykorzystanie dowodów naukowych w podejmowaniu decyzji w opiece zdrowotnej w Polsce (zgodnie z zasadami EBM). Do zadań Agencji należy bowiem między innymi opracowywanie, weryfikacja, gromadzenie, udostępnianie i upowszechnianie informacji o ocenach technologii medycznych opracowywanych w Rzeczypospolitej Polskiej i w innych krajach oraz 6 POLSKIE ARCHIWUM MEDYCYNY WEWNĘTRZNEJ 2007; 117 (11-12)

7 opracowywanie rekomendacji dotyczących technologii medycznych dla ministra właściwego do spraw zdrowia. PODZIĘKOWANIA Praca naukowa finansowana ze środków Komitetu Badań Naukowych w latach jako projekt badawczy nr 2 P05D Dziękujemy lek. Łukaszowi Strzeszyńskiemu za pomoc w przytowaniu maszynopisu. PIŚMIENNICTWO 1. Zatoński W, Przewoźniak K, eds. Bank Światowy. Przeciwko epidemii. Działania rządów a ekonomika ograniczenia konsumpcji tytoniu. Kraków, Medycyna Praktyczna, Wyser C, Bolliger CT. Smoking-related disorders. In: Bolliger CT, Fagerström KO, eds. The tobacco epidemic. Prog Respir Res. Basel, Karger. 1997; 28: National Center for Health Statistics. Mortality from diseases associated with smoking. National Vital Statistics System. Series 20. No. 17. DHEW Publication No. (PHS) Washington, DC, US Government Printing Office, Zatoński W, Przewoźniak K, eds. Palenie tytoniu w Polsce: postawy, następstwa zdrowotne i profilaktyka. Warszawa, Centrum Onkologii Instytut im. Marii Skłodowskiej -Curie, Niżankowska-Mogilnicka E, Mejza F, Buist AS, et al. Prevalence of COPD and tobacco smoking in Malopolska region results from the BOLD Study in Poland. Pol Arch Med Wewn. 2007; 117: Epidemiological and Health-Economic Model for Smoking-Related Morbidity. Manual and Users Guide. World Health Organization. May, Doll R, Peto R, Boreham J, et al. Mortality in relation to smoking: 50 years observations on male British doctors. BMJ. 2004; 328: Critchley JA, Capewell S. Mortality reduction associated with smoking cessation in patients with coronary heart disease. A systematic review. JAMA. 2003; 290: Ministerstwo Zdrowia, Zespół ds. Rozwiązań Systemowych w Ochronie Zdrowia. Strategia zmian w systemie opieki zdrowotnej: szansa przezwyciężenia kryzysu. Raport przygotowany pod kierunkiem C.W. Włodarczyka. Warszawa, 15 marca Banta HD. Standardy świadczeń zdrowotnych nabywanych w ramach systemu opieki zdrowotnej w Polsce. Projekt finansowany ze środków kredytu Banku Światowego nr pożyczki 3466-POL na zlecenie Ministerstwa Zdrowia, Biura ds. Zagranicznych Programów Pomocy w Ochronie Zdrowia. TNO Prevention and Health, Critical Appraisal Skills Programme and Health Care Libraries Unit. Evidencebased Health Care. An open learning resource for health care practitioners. CASP and HCLU, United Kingdom, Oxman AD, Cook DJ, Guyatt GH. Users guides to the medical literature. VI. How to use an overview. Evidence-Based Medicine Working Group. JAMA. 1994; 272: Hayward RSA, Wilson MC, Tunis SR, et al. Users guides to the medical literature. VIII. How to use clinical practice guidelines. A. Are the recommendations valid? JAMA. 1995; 274: Wilson MC, Hayward RSA, Tunis SR, et al. Users guides to the medical literature. VIII. How to use clinical practice guidelines B. What are the recommendations and will they help you in caring for your patients? JAMA. 1995; 274: Jadad AR, Moore RA, Carroll D, et al. Assessing the quality of reports of randomized clinical trials: Is blinding necessary? Control Clin Trials. 1996; 17: Jaeschke R, Cook D, Guyatt G. Evidence based medicine (EBM), czyli praktyka medyczna oparta na wiarygodnych i aktualnych publikacjach (POWAP). Med Prakt. 1999; wyd specjal 1: Spławiński J. Receptariusz szpitalny. Jaworzno, Unimed, Guyatt GH, Sackett DL, Cook DJ. Users guides to the medical literature. II. How to use an article about therapy or prevention. A. Are the results of the study valid? JAMA. 1993; 270: Guyatt GH, Sackett DL, Cook DJ. Users guides to the medical literature. II. How to use an article about therapy or prevention. B. What were the results and will they help me in caring for my patients? JAMA. 1994; 271: Egger M, Smith GD, Altman DG, eds. Systematic reviews in health care: metaanalysis in context. London, BMJ Publishing Group, Alderson P, Green S, Higgins JPT, eds. Cochrane Reviewers Handbook [updated March 2004]. The Cochrane Library, Issue 1. Chichester, John Wiley & Sons, Ltd, Whitehead A, Whitehead J. A general parametric approach to the meta-analysis of randomized clinical trials. Statistics in Medicine. 1991; 10: Greenland S, Robins J. Estimation of a common effect parameter from sparse follow-up data. Biometrics. 1985; 41: Ashenden R, Silagy C, Weller D. A systematic review of the effectiveness of promoting lifestyle change in general practice. Family Practice. 1997; 14: Lancaster T, Stead LF. Physician advice for smoking cessation. The Cochrane Database Syst Rev. 2004; 4: CD Rice VH, Stead LF. Nursing interventions for smoking cessation. The Cochrane Database Syst Rev. 2004; 1: CD Lancaster T, Stead LF. Individual behavioural counselling for smoking cessation. The Cochrane Database Syst Rev. 2002; 3: CD Stead LF, Lancaster T. Group behaviour therapy programmes for smoking cessation. The Cochrane Database Syst Rev. 2002; 2: CD Hajek P, Stead LF. Aversive smoking for smoking cessation. The Cochrane Database Syst Rev. 2004; 3: CD Lancaster T, Stead LF. Silver acetate for smoking cessation. The Cochrane Database Syst Rev. 1997; 3: CD Abbot NC, Stead LF, White AR, et al. Hypnotherapy for smoking cessation. The Cochrane Database Syst Rev. 1998; 2: CD Ashenden R, Silagy C A, Lodge M, i wsp. A meta-analysis of the effectiveness of acupuncture in smoking cessation. Drug and Alcohol Review. 1997; 16: Law M, Tang JL. An analysis of the effectiveness of interventions intended to help people stop smoking. Arch Intern Med. 1995; 155: Linde K, Vickers A, Hondras M, et al. Systematic reviews of complementary therapies an annotated bibliography. Part 1: acupuncture. BMC Complementary and Alternative Medicine. 2001; 1: Moner SE. Acupuncture and addiction treatment. J Addict Dis 1996; 15: Ter Riet G, Kleijnen J, Knipschild P. A meta-analysis of studies into the effect of acupuncture on addiction. Br J Gen Pract. 1990; 40: White AR, Rampes H, Ernst E. Acupuncture for smoking cessation. The Cochrane Database Syst Rev. 2002; 2: CD Ussher MH, West R, Taylor AH, et al. Exercise interventions for smoking cessation. The Cochrane Database Syst Rev. 2005; 1: CD Ernst E. Bioresonance, a study of pseudo-scientific language. Forsch Komplementarmed Klass Naturheilkd. 2004; 11: Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Alergologicznego. Terapia biorezonansem, MORA i BIOCOM (biokomunikacja). Pol Merk Lek. 1997; 3: National Institute for Health and Clinical Excellence. Brief interventions and referral for smoking cessation in primary care and other settings. Public Health Intervention Guidance No.1. NICE, London, marzec Fiore MC, Bailey WC, Cohen SJ. Treating tobacco use and dependence. Clinical practice guideline. Rockville, MD, U.S. Department of Health and Human Services, Public Health Service, June 2000 (http://www.surgeongeneral.gov/tobacco/treating_tobacco_use.pdf). 43. Tønnesen P, Carrozzi L, Fagerström KO, et al. Smoking cessation in patients with respiratory diseases: a high priority, integral component of therapy. Eur Respir J. 2007; 29: Konsensus dotyczący rozpoznawania i leczenia zespołu uzależnienia od tytoniu. Med Prakt. 2006; wyd specjal 7: Bała M, Leśniak W. Efficacy of pharmacological methods used for treating tobacco dependence metaanalysis. Pol Arch Med Wewn. (submitted for publication). 46. Ustawa z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych. Dziennik Ustaw z dnia 30 stycznia 1996 r. Nr 10 poz. 55 z późn. zm. 47. Targowski T, Rożyńska R, From S. Stosowanie zasad minimalnej interwencji przez lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej w ocenie pacjentów uzależnionych od nikotyny. Przegl Lek. 2004; 61: Program specjalizacji w medycynie rodzinnej. Program podstawowy dla lekarzy po stażu podyplomowym. Warszawa, CMKP, Program specjalizacji w chorobach płuc. Program dla lekarzy posiadających specjalizacje II stopnia lub tytuł specjalisty w chorobach wewnętrznych lub pediatrii. Warszawa, CMKP, Program specjalizacji w chorobach wewnętrznych. Program podstawowy dla lekarzy po stażu podyplomowym. Warszawa, CMKP, Program specjalizacji w kardiologii. Program podstawowy dla lekarzy po stażu podyplomowym. Warszawa, CMKP, Zarządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 czerwca 2006 r. w sprawie Agencji Oceny Technologii Medycznych. Skuteczność niefarmakologicznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu... 7

8 ANEKS Badania pierwotne włączone do analizy (główne referencje). Prosta porada lekarza 1. Betson CL, Lam TH, Chung WH, et al. A randomized controlled trial on smoking cessation in government out-patient clinics in Hong Kong (Abstract). Proceedings of the 10th World Conference on Tobacco or Health; 1997 Aug Beijing, China, 1997: Nebot-Adell M, Soler-Vila M, Martin-Cantera C, et al. Effectiveness of the physician s advice to quit smoking: evaluation of the impact a year after the fact. Rev Clin Esp. 1989; 184: Russell MA, Wilson C, Taylor C, Baker CD. Effect of general practitioners advice against smoking. Br Med J. 1979; 2: Russell MA, Merriman R, Stapleton J, Taylor W. Effect of nicotine chewing gum as an adjunct to general practitioner s advice against smoking. Br Med J 1983; 287: Slama K, Redman S, Perkins J, et al. The effectiveness of two smoking cessation programmes for use in general practice: a randomised clinical trial. Br Med J. 1990; 300: Slama K, Karsenty S, Hirsch A. Effectiveness of minimal intervention by general practitioners with their smoking patients: a randomised controlled trial in France. Tob Control. 1995; 4: Stewart PJ, Rosser WW. The impact of routine advice on smoking cessation from family physicians. Can Med Assoc J. 1982; 126: Wilson DH, Wakefield MA, Steven ID, et al. Sick of Smoking : evaluation of a targeted minimal smoking cessation intervention in general practice. Med J Aust. 1990; 152: Poradnictwo indywidualne 1. Aleixandre i Martí E, Casanova Matutano MA, Mitjans Lafont J, et al. Clinical trial of 2 tobacco use cessation interventions in primary care. Aten Primaria. 1998; 22: Dornelas EA, Sampson RA, Gray JF, et al. A randomized controlled trial of smoking cessation counseling after myocardial infarction. Prev Med. 2000; 30: Ockene JK, Kristeller J, Goldberg R, et al. Smoking cessation and severity of disease: The coronary artery smoking intervention study. Health Psychol. 1992; 11: Simon JA, Solkowitz SN, Carmody TP, et al. Smoking cessation after surgery a randomized trial. Arch Intern Med 1997; 157: Windsor RA, Lowe JB, Bartlett EE. The effectiveness of a worksite self-help smoking cessation program: a randomized trial. J Behav Med. 1988; 11: Poradnictwo prowadzone przez lekarza 1. Research Committee of the British Thoracic Society. Smoking cessation in patients: two further studies by the British Thoracic Society. Thorax. 1990; 45: Fagerström KO. Effects of nicotine chewing gum and follow-up appointments in physician-based smoking cessation. Prev Med. 1984; 13: Lang T, Nicaud V, Slama K, et al. Smoking cessation at the workplace. Results of a randomised controlled intervention study. J Epidemiol Community Health. 2000; 54: Marshall A, Raw M. Nicotine chewing gum in general practice: effect of follow up appointments. Br Med J. 1985; 290: Segnan N, Ponti A., Battista RN, et al. A randomized trial of smoking cessation interventions in general practice in Italy. Cancer Causes Control. 1991; 2: Slama K, Redman S, Perkins J, et al. The effectiveness of two smoking cessation programmes for use in general practice: a randomised clinical trial. Br Med J. 1990; 300: Thompson RS, Michnich ME, Friedlander L, et al. Effectiveness of smoking cessation interventions integrated into primary care practice. Med Care. 1988; 26: Poradnictwo prowadzone przez pielęgniarkę 1. Hollis JF, Lichtenstein E, Vogt TM, et al. Nurse-assisted counseling for smokers in primary care. Ann Intern Med. 1993; 118: Lancaster T, Dobbie W, Vos K, et al. Randomised trial of nurse-assisted strategies for smoking cessation in primary care. Br J Gen Pract. 1999; 49: Terapia grupowa 1. Bakkevig O, Steine S, von Hafenbradl K, et al. Smoking cessation a comparative, randomised study between management in general practice and the behavioural programme SmokEnders. Scand J Prim Health Care. 2000; 18: Gruder CL, Mermelstein RJ, Kirkendol S, et al. Effects of social support and relapse prevention training as adjuncts to a televised smoking-cessation intervention. J Consult Clin Psychol 1993; 61: Hollis JF, Lichtenstein E, Vogt TM, et al. Nurse-assisted counseling for smokers in primary care. Ann Intern Med. 1993; 118: Nevid JS, Javier RA. Preliminary investigation of a culturally-specific smoking cessation intervention for Hispanic smokers. Am J Health Promot. 1997; 11: POLSKIE ARCHIWUM MEDYCYNY WEWNĘTRZNEJ 2007; 117 (11-12)

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWARCIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ w rodzaju: programy profilaktyczne i promocja zdrowia

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Poradnia Pomocy Palącym i Infolinia

Poradnia Pomocy Palącym i Infolinia Poradnia Pomocy Palącym i Infolinia Magdalena Cedzyńska Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów CO-I Spotkanie współorganizatorów Programu Prewencji Pierwotnej Nowotworów 5 maja 2008, Centrum Onkologii-Instytut

Bardziej szczegółowo

Przeglądy systematyczne Cochrane Cochrane Collaboration w Polsce

Przeglądy systematyczne Cochrane Cochrane Collaboration w Polsce Przeglądy systematyczne Cochrane Cochrane Collaboration w Polsce Małgorzata Bała Polska Filia Nordic Cochrane Centre Kraków, 2014 1 Cochrane Collaboration www.cochrane.org Międzynarodowa organizacja non-profit

Bardziej szczegółowo

Cytyzyna ostatnie ważne osiągnięcie nauki polskiej

Cytyzyna ostatnie ważne osiągnięcie nauki polskiej Cytyzyna ostatnie ważne osiągnięcie nauki polskiej Dorota Lewandowska dr n. med. Obecnie dostępne formy pomocy palącym Farmakologiczne NTZ guma plastry pastylki pastylki podjęzykowe Bupropion (Zyban) Wareniklina

Bardziej szczegółowo

Jerzy Stockfisch 1, Jarosław Markowski 2, Jan Pilch 2, Brunon Zemła 3, Włodzimierz Dziubdziela 4, Wirginia Likus 5, Grzegorz Bajor 5 STRESZCZENIE

Jerzy Stockfisch 1, Jarosław Markowski 2, Jan Pilch 2, Brunon Zemła 3, Włodzimierz Dziubdziela 4, Wirginia Likus 5, Grzegorz Bajor 5 STRESZCZENIE Czynniki ryzyka związane ze stylem i jakością życia a częstość zachorowań na nowotwory złośliwe górnych dróg oddechowych w mikroregionie Mysłowice, Imielin i Chełm Śląski Jerzy Stockfisch 1, Jarosław Markowski

Bardziej szczegółowo

ZASADY SKORZYSTANIA Z PROGRAMÓW

ZASADY SKORZYSTANIA Z PROGRAMÓW PROFILAKTYCZNE PROGRAMY ZDROWOTNE w POZ Wielkopolski Oddział Wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia przypomina, iż w ramach praktyki lekarza POZ realizowane są następujące programy: 1. Program profilaktyki

Bardziej szczegółowo

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej Pakiet onkologiczny w podstawowej opiece zdrowotnej Agnieszka Jankowska-Zduńczyk Specjalista medycyny rodzinnej Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej Profilaktyka chorób nowotworowych Pakiet

Bardziej szczegółowo

Skuteczność farmakologicznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu metaanaliza

Skuteczność farmakologicznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu metaanaliza Skuteczność farmakologicznych metod leczenia uzależnienia od tytoniu metaanaliza Małgorzata M. Bała 1, Wiktoria Leśniak 1, Łukasz Strzeszyński 2 1 II Katedra Chorób Wewnętrznych Collegium Medicum Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Paramedycyna a postulaty evidence-based medicine

Paramedycyna a postulaty evidence-based medicine Paramedycyna a postulaty evidence-based medicine Celem jest pokazanie jak postulaty koncepcji evidence- based medicine wpłynęły na współcześnie podejmowane dyskusje dotyczące paramedycyny 1) Ustalenia

Bardziej szczegółowo

W POLSCE DOROSŁE KOBIETY ZABIJA RAK PŁUCA

W POLSCE DOROSŁE KOBIETY ZABIJA RAK PŁUCA Informacja prasowa z okazji Światowego Dnia Rzucania Palenia Warszawa, 20 listopada 2014 r. W POLSCE DOROSŁE KOBIETY ZABIJA RAK PŁUCA Papierosy codziennie pali 9 mln Polaków, w tym aż 3,5 mln kobiet, które

Bardziej szczegółowo

GATS wyniki badania. Witold Zatoński, Krzysztof Przewoźniak, Jakub Łobaszewski, oraz Zespół Zakładu Epidemiologii i Prewencji Nowotworów

GATS wyniki badania. Witold Zatoński, Krzysztof Przewoźniak, Jakub Łobaszewski, oraz Zespół Zakładu Epidemiologii i Prewencji Nowotworów GATS wyniki badania Witold Zatoński, Krzysztof Przewoźniak, Jakub Łobaszewski, oraz Zespół Zakładu Epidemiologii i Prewencji Nowotworów Zespół ZEiPN Mgr Magda Cedzyńska Mgr Jadwiga Cieśla Mgr inż. Kinga

Bardziej szczegółowo

Program Ograniczania Zdrowotnych Następstw Palenia Tytoniu w Polsce

Program Ograniczania Zdrowotnych Następstw Palenia Tytoniu w Polsce Program Ograniczania Zdrowotnych Następstw Palenia Tytoniu w Polsce Elżbieta Michalak Oddział Promocji Zdrowia i Oświaty Zdrowotnej WSSE Olsztyn Opracowano na podstawie materiałów ze szkolenia Kamień Śląski

Bardziej szczegółowo

POZA KLASYCZNYM DOSSIER I SPEŁNIANIEM WYMOGÓW FORMALNYCH WYKORZYSTANIE REAL WORLD DATA, PRZEGLĄDY BURDEN OF ILLNESS I UNMET NEED.

POZA KLASYCZNYM DOSSIER I SPEŁNIANIEM WYMOGÓW FORMALNYCH WYKORZYSTANIE REAL WORLD DATA, PRZEGLĄDY BURDEN OF ILLNESS I UNMET NEED. POZA KLASYCZNYM DOSSIER I SPEŁNIANIEM WYMOGÓW FORMALNYCH WYKORZYSTANIE REAL WORLD DATA, PRZEGLĄDY BURDEN OF ILLNESS I UNMET NEED Izabela Pieniążek Klasyczne dossier? Rozporządzenie MZ w sprawie MINIMALNYCH

Bardziej szczegółowo

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Uwaga: Niniejsze zmiany do streszczenia charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta są wersją obowiązującą

Bardziej szczegółowo

Aplikacje mobilne w kardiologii, przydatność dla lekarzy rodzinnych i internistów

Aplikacje mobilne w kardiologii, przydatność dla lekarzy rodzinnych i internistów Aplikacje mobilne w kardiologii, przydatność dla lekarzy rodzinnych i internistów dr n. med. Paweł Balsam I Katedra i Klinika Kardiologii Warszawski Uniwersytet Medyczny Komisja Informatyki i Telemedycyny

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne

EPIDEMIOLOGIA. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne. Mierniki epidemiologiczne EPIDEMIOLOGIA NOWOTWORÓW ZŁOŚLIWYCH EPIDEMIOLOGIA prof. dr hab. med. Jan Kornafel Katedra Onkologii i Klinika Onkologii Ginekologicznej AM we Wrocławiu Mierniki epidemiologiczne Mierniki epidemiologiczne

Bardziej szczegółowo

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ Przewodnik po programach profilaktycznych finansowanych przez NFZ Lepiej zapobiegać niż leczyć Program profilaktyki chorób układu krążenia Choroby układu krążenia są główną

Bardziej szczegółowo

statystyka badania epidemiologiczne

statystyka badania epidemiologiczne statystyka badania epidemiologiczne Epidemiologia Epi = wśród Demos = lud Logos = nauka Epidemiologia to nauka zajmująca się badaniem rozprzestrzenienia i uwarunkowań chorób u ludzi, wykorzystująca tą

Bardziej szczegółowo

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ K.OLESZCZYK J.RYBICKI A.ZIELINSKA-MEUS I.MATYSIAKIEWICZ A.KUŚMIERCZYK-PIELOK K.BUGAJSKA-SYSIAK E.GROCHULSKA STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ XVI Konferencja Jakość w Opiece

Bardziej szczegółowo

Cała prawda. o papierosach typu light

Cała prawda. o papierosach typu light Cała prawda o papierosach typu light Czy warto wybierać papierosy typu light Czy informacje o mniejszej zawartości nikotyny i substancji smolistych zamieszczane na opakowaniach lekkich papierosów są wiarygodne?

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego Zarys Projektu Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, Centrum Onkologii Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT ZAJĘĆ WYCHOWAWCZO-PROFILAKTYCZNYCH DLA KLASY V TEMAT: WPŁYW PALENIA NA RÓŻNE UKŁADY NASZEGO CIAŁA

KONSPEKT ZAJĘĆ WYCHOWAWCZO-PROFILAKTYCZNYCH DLA KLASY V TEMAT: WPŁYW PALENIA NA RÓŻNE UKŁADY NASZEGO CIAŁA KONSPEKT ZAJĘĆ WYCHOWAWCZO-PROFILAKTYCZNYCH DLA KLASY V TEMAT: WPŁYW PALENIA NA RÓŻNE UKŁADY NASZEGO CIAŁA Cele: zrozumienie, że palenie szkodzi zdrowiu zarówno palących, jak i niepalących, uświadomienie

Bardziej szczegółowo

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Płacę składki, więc mi się należy! Nie wszystko Nie od razu Świadczeniodawca też ma obowiązki Obowiązki świadczeniodawcy

Bardziej szczegółowo

Czy wiemy jak u chorych na raka gruczołu krokowego optymalnie stosować leczenie systemowe w skojarzeniu z leczeniem miejscowym?

Czy wiemy jak u chorych na raka gruczołu krokowego optymalnie stosować leczenie systemowe w skojarzeniu z leczeniem miejscowym? Czy wiemy jak u chorych na raka gruczołu krokowego optymalnie stosować leczenie systemowe w skojarzeniu z leczeniem miejscowym? Piotr Potemski Klinika Chemioterapii Nowotworów Katedry Onkologii Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Prof. Karina Jahnz-Różyk Wojskowy Instytut Medyczny

Prof. Karina Jahnz-Różyk Wojskowy Instytut Medyczny Prof. Karina Jahnz-Różyk Wojskowy Instytut Medyczny Przewlekła choroba układu oddechowego przebiegająca z dusznością Około 2 mln chorych w Polsce, ale tylko 1/3 jest zdiagnozowana (400-500 tys) Brak leczenia

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. med. Leszek Pączek

Prof. dr hab. med. Leszek Pączek Prof. dr hab. med. Leszek Pączek Rada Naukowa Ministerstwa Zdrowia 16 marca 2011 roku 1 Znaczenie niekomercyjnych rejestrów medycznych w monitorowaniu jakości usług w Polsce: Wprowadzenie prof. Leszek

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca - problem medyczny XXI wieku - Seminarium Innowacje w Diabetologii 2.12.2011. STRUKTURA KOSZTÓW CUKRZYCY Renata Furman, Służba Zdrowia

Cukrzyca - problem medyczny XXI wieku - Seminarium Innowacje w Diabetologii 2.12.2011. STRUKTURA KOSZTÓW CUKRZYCY Renata Furman, Służba Zdrowia Cukrzyca - problem medyczny XXI wieku - Seminarium Innowacje w Diabetologii 2.12.2011 STRUKTURA KOSZTÓW CUKRZYCY Renata Furman, Służba Zdrowia Cukrzyca pochłania około 15% wydatków na ochronę zdrowia w

Bardziej szczegółowo

Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne. Zdrowie środowiskowe

Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne. Zdrowie środowiskowe Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne Zdrowie środowiskowe 1. Podaj definicję ekologiczną zdrowia i definicję zdrowia środowiskowego. 2. Wymień znane Ci czynniki fizyczne

Bardziej szczegółowo

Program wczesnego wykrywania nowotworów płuc Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego

Program wczesnego wykrywania nowotworów płuc Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego Załącznik do Uchwały Nr Zarządu Województwa Łódzkiego z dnia Program wczesnego wykrywania nowotworów płuc Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego Diagnoza problemu zdrowotnego i uzasadnienie potrzeby

Bardziej szczegółowo

HTA Consulting 2007 www.hta.pl 1

HTA Consulting 2007 www.hta.pl 1 Robert Plisko Przeglądy systematyczne Metaanaliza Programy komputerowe HTA Consulting Działamy od 2001 roku, Ponad 200 opracowań, 3 wspólników (Magdalena Władysiuk- Blicharz, Przemysław Ryś, Robert Plisko),

Bardziej szczegółowo

www.ceestahc.org Innowacje w leczeniu ostrych zespołów wieńcowych Ocena dostępności w Polsce Warszawa, 17.05.2012

www.ceestahc.org Innowacje w leczeniu ostrych zespołów wieńcowych Ocena dostępności w Polsce Warszawa, 17.05.2012 www.ceestahc.org Modelowy program zdrowotny dotyczący PROFILAKTYKI WTÓRNEJ U PACJENTÓW PO OSTRYCH ZESPOŁACH WIEŃCOWYCH - przykład kompleksowego rozwiązania dla Jednostek Samorządu Terytorialnego Innowacje

Bardziej szczegółowo

Centrum Onkologii Instytut spotkanie współorganizator. organizatorów w akcji Programu Prewencji Pierwotnej Nowotworów

Centrum Onkologii Instytut spotkanie współorganizator. organizatorów w akcji Programu Prewencji Pierwotnej Nowotworów Centrum Onkologii Instytut spotkanie współorganizator organizatorów w akcji Programu Prewencji Pierwotnej Nowotworów 5 maja 2008 Janusz Marek Jaworski Europejski Kodeks Walki z Rakiem Kontekst: przystąpienie

Bardziej szczegółowo

Wyniki badań przeprowadzonych przez Centrum Onkologii w Warszawie wskazują,

Wyniki badań przeprowadzonych przez Centrum Onkologii w Warszawie wskazują, CEL STRATEGICZNY PROGRAMU NA ROK 2014: Zmniejszanie zachorowań, inwalidztwa i zgonów wynikających z palenia tytoniu (choroby układu krąŝenia, nowotwory złośliwe, nienowotworowe choroby układu oddechowego,

Bardziej szczegółowo

Przygotowanie przyszłych lekarzy do terapii antytytoniowej wśród pacjentów

Przygotowanie przyszłych lekarzy do terapii antytytoniowej wśród pacjentów Suwała Hygeia Public M, Drygas Health W. 2015, Przygotowanie 50(1): 191-196 przyszłych lekarzy do terapii antytytoniowej wśród pacjentów 191 Przygotowanie przyszłych lekarzy do terapii antytytoniowej wśród

Bardziej szczegółowo

Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu. Maciej Niewada

Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu. Maciej Niewada Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu Maciej Niewada PLAN Udar epidemia? Jak migotanie przedsionków wpływa na udar? Nowe leki przeciwkrzepliwe:

Bardziej szczegółowo

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Pulmonologia 2015, PAP, Warszawa, 26 maja 2015 1 Epidemiologia raka płuca w Polsce Pierwszy nowotwór w Polsce pod względem umieralności. Tendencja

Bardziej szczegółowo

Finansowanie technologii sierocych bariery systemowe w Polsce

Finansowanie technologii sierocych bariery systemowe w Polsce Karolina Skóra Finansowanie technologii sierocych bariery systemowe w Polsce znaczenie dla ekonomiki zdrowia oraz sens oceny technologii sierocych względem progu opłacalności Choroby rzadkie i ultrarzadkie

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1. www.polkard.org 2 http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/wroc/assets_08_03_16.pdf

Załącznik nr 1. www.polkard.org 2 http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/wroc/assets_08_03_16.pdf Załącznik nr 1 Opis programu zdrowotnego pn. Rozszerzenie dostępu do rehabilitacji kardiologicznej w ramach wtórnej prewencji chorób sercowo-naczyniowych 1. Opis problemu zdrowotnego Pomimo zaznaczającego

Bardziej szczegółowo

Pragmatyczne badania III fazy w procesie decyzyjnym projekt GET REAL. Mateusz Nikodem

Pragmatyczne badania III fazy w procesie decyzyjnym projekt GET REAL. Mateusz Nikodem Pragmatyczne badania III fazy w procesie decyzyjnym projekt GET REAL Mateusz Nikodem > WP 2 To provide different possible options of designs for preauthorization studies to assess Relative Effectiveness

Bardziej szczegółowo

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Łukasz Adamkiewicz Health and Environment Alliance (HEAL) 10 Marca 2014, Kraków HEAL reprezentuje interesy Ponad 65 organizacji członkowskich

Bardziej szczegółowo

Cel główny: ograniczanie konsumpcji tytoniu w SZ RP

Cel główny: ograniczanie konsumpcji tytoniu w SZ RP IV. SZCZEGÓŁOWY ZAKRES ZADAŃ PROGRAMU ŻW DOTYCZĄCEGO OGRANICZANIA KONSUMPCJI TYTONIU W SIŁACH ZBROJNYCH RP. Cel główny: ograniczanie konsumpcji tytoniu w SZ RP Szczegółowy obszar działania Cel Szczegóły

Bardziej szczegółowo

W POLSCE DOROSŁE KOBIETY ZABIJA RAK PŁUCA

W POLSCE DOROSŁE KOBIETY ZABIJA RAK PŁUCA Informacja prasowa z okazji Światowego Dnia Rzucania Palenia Warszawa, 20 listopada 2014 r. W POLSCE DOROSŁE KOBIETY ZABIJA RAK PŁUCA Papierosy codziennie pali 9 mln Polaków, w tym aż 3,5 mln kobiet, które

Bardziej szczegółowo

dziś i jutro Strategia rozwoju POZ na lata 2014-2020

dziś i jutro Strategia rozwoju POZ na lata 2014-2020 Medycyna Rodzinna Warmii i Mazur dziś i jutro Strategia rozwoju POZ na lata 2014-2020 Lek. med. Zbigniew Gugnowski Konsultant Wojewódzki w Dziedzinie Medycyny Rodzinnej NZOZ Poradnia Lekarzy Medycyny Rodzinnej

Bardziej szczegółowo

Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków

Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków Rola prewencji pierwotnej (szczepień) w budowaniu zdrowia Polaków Witold Zatoński Centrum Onkologii Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie Seminarium edukacyjne pt.: Innowacje w systemie szczepień

Bardziej szczegółowo

Badanie GATS w Polsce Rezultaty i wnioski dla polityki zdrowotnej

Badanie GATS w Polsce Rezultaty i wnioski dla polityki zdrowotnej Badanie GATS w Polsce Rezultaty i wnioski dla polityki zdrowotnej XIV Konferencja Naukowa im. F. Venuleta Tytoń albo Zdrowie TWP Wszechnica Polska Warszawa, 09.12.2011 Ostatnia aktualizacja: 09.08.2011

Bardziej szczegółowo

Edukacja w cukrzycymiejsce i rola. pielęgniarek w Finlandii

Edukacja w cukrzycymiejsce i rola. pielęgniarek w Finlandii Edukacja w cukrzycymiejsce i rola pielęgniarek w Finlandii Outi Himanen, pielęgniarka, pielęgniarka specjalistka, edukator, menadżer edukacji. Centrum Edukacji/Fińskie Stowarzyszenie Diabetologiczne Zawartość

Bardziej szczegółowo

Polska Liga Walki z Rakiem. Międzynarodowe inspiracje

Polska Liga Walki z Rakiem. Międzynarodowe inspiracje Polska Liga Walki z Rakiem Międzynarodowe inspiracje Stowarzyszenie Europejskich Lig Walki z Rakiem (ECL) www.europeancancerleagues.org Bruksela, Belgia info@europeancancerleagues.org ECL WIZJA: Europa

Bardziej szczegółowo

Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych. Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych

Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych. Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Konflikt interesów Wykłady i seminaria dla firmy Medtronic.w

Bardziej szczegółowo

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Płacę składki, więc mi się należy! Nie wszystko Nie od razu Świadczeniodawca też ma obowiązki Obowiązki świadczeniodawcy

Bardziej szczegółowo

dr hab. Dagmara Hering

dr hab. Dagmara Hering dr hab. Dagmara Hering Absolwentka Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, specjalista w dziedzinie chorób wewnętrznych i hipertensjologii, związana z Gdańskim Uniwersytetem Medycznym od 2002 roku, Baker IDI

Bardziej szczegółowo

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem?

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem? Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem? Żylna Choroba Zakrzepowo-Zatorowa (ŻChZZ) stanowi ważny ny, interdyscyplinarny problem współczesnej medycyny Zakrzepica żył głębokich (ZŻG) (Deep

Bardziej szczegółowo

Ocena czynników rokowniczych w raku płaskonabłonkowym przełyku w materiale Kliniki Chirurgii Onkologicznej AM w Gdańsku doniesienie wstępne

Ocena czynników rokowniczych w raku płaskonabłonkowym przełyku w materiale Kliniki Chirurgii Onkologicznej AM w Gdańsku doniesienie wstępne Ocena czynników rokowniczych w raku płaskonabłonkowym przełyku w materiale Kliniki Chirurgii Onkologicznej AM w Gdańsku doniesienie wstępne Świerblewski M. 1, Kopacz A. 1, Jastrzębski T. 1 1 Katedra i

Bardziej szczegółowo

Wpływ rehabilitacji na stopień niedokrwienia kończyn dolnych w przebiegu miażdżycy.

Wpływ rehabilitacji na stopień niedokrwienia kończyn dolnych w przebiegu miażdżycy. Marek Ciecierski, Zygmunt Mackiewicz, Arkadiusz Jawień Wpływ rehabilitacji na stopień niedokrwienia kończyn dolnych w przebiegu miażdżycy. Z Katedry i Kliniki Chirurgii Ogólnej AM w Bydgoszczy Kierownik

Bardziej szczegółowo

Ocena ryzyka rozwoju odleżyn na podstawie wybranych czynników ryzyka i skali D.Norton Aleksandra Popow, Maria T. Szewczyk, Katarzyna Cierzniakowska, Elżbieta Kozłowska Zakład Pielęgniarstwa Chirurgicznego,

Bardziej szczegółowo

Statement on the diagnosis and treatment of tobacco dependence in patients with cardiovascular diseases

Statement on the diagnosis and treatment of tobacco dependence in patients with cardiovascular diseases Nasze forum kardiolodzy i kardiochirurdzy razem/cardiac surgery and cardiology Kardiologia Polska 2011; 69, 1: 96 100 Copyright Via Medica ISSN 0022 9032 Wspólne stanowisko dotyczące rozpoznawania i leczenia

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

PLAN RZECZOWO-FINANSOWY na rok 2013

PLAN RZECZOWO-FINANSOWY na rok 2013 Załącznik nr 3a PLAN RZECZOWO-FINANSOWY na rok 2013 Działania I. Popularyzacja zapisów Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem w społeczeństwie poprzez wielopłaszczyznowe populacyjne działania edukacyjno-informacyjne

Bardziej szczegółowo

Wstęp. Słowa kluczowe: palenie tytoniu, podstawowa opieka zdrowotna

Wstęp. Słowa kluczowe: palenie tytoniu, podstawowa opieka zdrowotna Krystyna Szafraniec, Andrzej Pająk, Izabela Cichocka, Magdalena Frejek, Grażyna Broda, Wojciech Drygas, Zbigniew Gąsior, Tomasz Grodzicki, Tomasz Zdrojewski, w imieniu zespołu wykonawców 1 Ocena postępowania

Bardziej szczegółowo

Którzy pacjenci OIT mogą odnieść korzyści z wprowadzenia cewnika do tętnicy płucnej

Którzy pacjenci OIT mogą odnieść korzyści z wprowadzenia cewnika do tętnicy płucnej Którzy pacjenci OIT mogą odnieść korzyści z wprowadzenia cewnika do tętnicy płucnej D. Payen i E. Gayat Critical Care, listopad 2006r. Opracowała: lek. Paulina Kołat Cewnik do tętnicy płucnej PAC, Pulmonary

Bardziej szczegółowo

Badania przesiewowe w ocenie stanu odżywienia

Badania przesiewowe w ocenie stanu odżywienia LECZENIE ŻYWIENIOWE DLA ZESPOŁÓW ŻYWIENIOWYCH Kurs pod patronatem POLSPEN. Gdynia, dnia 8.04.2015 Badania przesiewowe w ocenie stanu odżywienia Sylwia Małgorzewicz Katedra Żywienia Klinicznego GUMed Celem

Bardziej szczegółowo

Sieć Szpitali Promujących Zdrowie

Sieć Szpitali Promujących Zdrowie Sieć Szpitali Promujących Zdrowie Struktura HPH Zgromadzenie Ogólne General Assembly of International HPH Network Zarząd -Governace Board (obserwator WHO Maria Haralanova, Koordynatorzy wybrani na okres

Bardziej szczegółowo

OPIEKA AMBULATORYJNA NAD CHORYMI Z NIEWYDOLNOŚCIĄ SERCA

OPIEKA AMBULATORYJNA NAD CHORYMI Z NIEWYDOLNOŚCIĄ SERCA OPIEKA AMBULATORYJNA NAD CHORYMI Z NIEWYDOLNOŚCIĄ SERCA dr hab. med. Ewa Konduracka Klinika Choroby Wieńcowej i Niewydolności Serca Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Krakowski Szpital Specjalistyczny

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych (AOTM) Agency for Health Technology Assessment (AOTM)

Agencja Oceny Technologii Medycznych (AOTM) Agency for Health Technology Assessment (AOTM) 9 FA R M AC J A W S P Ó Ł C Z E S N A 2011; 4: 9-13 Akademia Medycyny ARTYKUŁ POGLĄDOWY/REVIEW PAPER Otrzymano/Submitted: 16.03.2011 Zaakceptowano/Accepted: 18.03.2011 Agencja Oceny Technologii Medycznych

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją 234 Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją The effectiveness of local anesthetics in the reduction of needle

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Rajter-Bąk dr Jacek Gajek

Małgorzata Rajter-Bąk dr Jacek Gajek SZKOLENIA PSYCHOLOGICZNO- ZDROWOTNE JAKO INWESTYCJA W KSZTAŁTOWANIE ŚWIADOMOŚCI PROZDROWOTNEJ KADRY MENEDŻERSKIEJ, CZYLI WPŁYW ZDROWIA KADRY ZARZĄDZAJĄCEJ NA WYNIK FINANSOWY ZARZĄDZANYCH PRZEDSIĘBIORSTW

Bardziej szczegółowo

PODSUMOWANIE PLANU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM DLA PRODUKTU NIQUITIN MINI CITRUS PRZEZNACZONE DO PUBLICZNEJ WIADOMOŚCI

PODSUMOWANIE PLANU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM DLA PRODUKTU NIQUITIN MINI CITRUS PRZEZNACZONE DO PUBLICZNEJ WIADOMOŚCI PODSUMOWANIE PLANU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM DLA PRODUKTU NIQUITIN MINI CITRUS PRZEZNACZONE DO PUBLICZNEJ WIADOMOŚCI Omówienie rozpowszechnienia choroby W skali świata użycie tytoniu przyczynia się do śmierci

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA ZDROWOTNA W UJĘCIU EUROPEJSKIM. Maciej Hamankiewicz Prezes Naczelnej Rady Lekarskiej

PROFILAKTYKA ZDROWOTNA W UJĘCIU EUROPEJSKIM. Maciej Hamankiewicz Prezes Naczelnej Rady Lekarskiej W UJĘCIU EUROPEJSKIM Maciej Hamankiewicz Prezes Naczelnej Rady Lekarskiej NA ŚWIECIE 1974 r. - Nowe perspektywy dla zdrowia Kanadyjczyków pierwsza na świecie narodowa strategia polityki zdrowotnej wykorzystująca

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

Plan of Study : call for 2012/2013 and subsequent PUBLIC HEALTH ADMINISTRATION YEAR I. 1. Subject to choose from (university-wide) 1 15 15

Plan of Study : call for 2012/2013 and subsequent PUBLIC HEALTH ADMINISTRATION YEAR I. 1. Subject to choose from (university-wide) 1 15 15 Plan of Study : call for 0/0 and subsequent Field of study: Specialty: Type of study: System: Academic year: PUBLIC HEALTH PUBLIC HEALTH ADMINISTRATION I degree full-time 0/0 and subsequent YEAR I NUMBER

Bardziej szczegółowo

Koncepcja Breast Units (skoordynowane leczenie raka piersi) w Polsce i na świecie. Jacek Jassem Gdański Uniwersytet Medyczny

Koncepcja Breast Units (skoordynowane leczenie raka piersi) w Polsce i na świecie. Jacek Jassem Gdański Uniwersytet Medyczny Koncepcja Breast Units (skoordynowane leczenie raka piersi) w Polsce i na świecie Jacek Jassem Gdański Uniwersytet Medyczny Odsetek 5-letnich przeżyć w raku piersi w krajach Unii Europejskiej 100 90 80

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 3 do zarządzenia Nr 69/2007/DSOZ z dnia 25 września 2007 r. Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia

Załącznik Nr 3 do zarządzenia Nr 69/2007/DSOZ z dnia 25 września 2007 r. Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia Informacje ogólne o programach profilaktycznych realizowanych przez lekarza poz i pielęgniarkę poz na podstawie umów zawartych o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w Podstawowej Opiece Zdrowotnej 1.

Bardziej szczegółowo

Samorządowy program zdrowotny zasady przygotowania i proces oceny w Agencji Oceny Technologii Medycznych

Samorządowy program zdrowotny zasady przygotowania i proces oceny w Agencji Oceny Technologii Medycznych Samorządowy program zdrowotny zasady przygotowania i proces oceny w Agencji Oceny Technologii Medycznych Rafał Rdzany Kierownik Działu Programów Zdrowotnych, WOT Agencja Oceny Technologii Medycznych Konferencja

Bardziej szczegółowo

KaŜdego roku z powodu palenia tytoniu umiera w Polsce średnio 67 tysięcy osób dorosłych (51 tysięcy męŝczyzn i 16 tysięcy kobiet). W 2010 roku liczba

KaŜdego roku z powodu palenia tytoniu umiera w Polsce średnio 67 tysięcy osób dorosłych (51 tysięcy męŝczyzn i 16 tysięcy kobiet). W 2010 roku liczba CELE STRATEGICZNE PROGRAMU NA LATA 2014-2018: Zmniejszanie zachorowań, inwalidztwa i zgonów wynikających z palenia tytoniu (choroby układu krąŝenia, nowotwory złośliwe, nienowotworowe choroby układu oddechowego,

Bardziej szczegółowo

Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną. Klinika Onkologii i Radioterapii

Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną. Klinika Onkologii i Radioterapii Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną chemioterapię z udziałem cisplatyny? Jacek Jassem Klinika Onkologii i Radioterapii Gdańskiego ń Uniwersytetu t Medycznego Jaka jest siła

Bardziej szczegółowo

KOMENDA GŁÓWNA ŻANDARMERII WOJSKOWEJ

KOMENDA GŁÓWNA ŻANDARMERII WOJSKOWEJ KOMENDA GŁÓWNA ŻANDARMERII WOJSKOWEJ ZARZĄD PREWENCJI ODDZIAŁ PROFILAKTYKI ZATWIERDZAM MINISTER OBRONY NARODOWEJ Tomasz SIEMONIAK PROGRAM ŻANDARMERII WOJSKOWEJ DOTYCZĄCY OGRANICZANIA PALENIA TYTONIU W

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

Podejmowanie decyzji klinicznych zgodnie z zasadami medycyny opartej na dowodach (EBM)

Podejmowanie decyzji klinicznych zgodnie z zasadami medycyny opartej na dowodach (EBM) 33 Podejmowanie decyzji klinicznych zgodnie z zasadami medycyny opartej na dowodach (EBM) 5 Garth Davis, Mark C. Henderson, Gerald W. Smetana Studenci sądzą, że zbieranie wywiadu lekarskiego jest procesem

Bardziej szczegółowo

www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu

www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu www.korektorzdrowia.pl www.watchhealthcare.eu Rejestracja a refundacja zbiory logiczne tylko częściowo nakładające się Ratio legis a praktyka stanowienia prawa w zakresie refundacji i ustalania cen w Polsce,

Bardziej szczegółowo

Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456

Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456 Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456 Anna Ratajska 1 2 1 1 Instytut Psychologii, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego Institute of Psychology, Kazimierz Wielki University in Bydgoszcz

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji www.aotmit.gov.pl Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji nr 143/2015 z dnia 2 września 2015 r. o projekcie programu Program

Bardziej szczegółowo

HEMATOLOGIA ONKOLOGICZNA ASPEKTY KLINICZNE, EKONOMICZNE I SYSTEMOWE

HEMATOLOGIA ONKOLOGICZNA ASPEKTY KLINICZNE, EKONOMICZNE I SYSTEMOWE HEMATOLOGIA ONKOLOGICZNA ASPEKTY KLINICZNE, EKONOMICZNE I SYSTEMOWE Raport Instytutu Zarządzania w Ochronie Zdrowia Uczelni Łazarskiego we współpracy z Instytutem Hematologii i Transfuzjologii (Prof. Krzysztof

Bardziej szczegółowo

2.3. Profilaktyczne programy zdrowotne w województwie

2.3. Profilaktyczne programy zdrowotne w województwie 1 S t r o n a podkarpackim 2.3. Profilaktyczne programy zdrowotne w województwie Podobnie jak w całej Polsce, bezpłatne programy profilaktyczne refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia realizowane są

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 111/2013 z dnia 22 kwietnia 2013r. o projekcie programu Pomorski program chorób niezakaźnych Neptun na lata 2014-2016

Bardziej szczegółowo

MODEL OCENY POTRZEB ZDROWOTNYCH

MODEL OCENY POTRZEB ZDROWOTNYCH MODEL OCENY POTRZEB ZDROWOTNYCH Założenia: 1. Jeden powiat przygotowuje i składa tylko jeden projekt na jeden program obejmujący promocję zdrowia i/lub profilaktykę chorób, dotyczący jednego zidentyfikowanego

Bardziej szczegółowo

QALY, RSS i inne składowe wpływające na decyzje refundacyjne. Doktor nauk o zdrowiu Radunka Cvejić

QALY, RSS i inne składowe wpływające na decyzje refundacyjne. Doktor nauk o zdrowiu Radunka Cvejić QALY, RSS i inne składowe wpływające na decyzje refundacyjne Doktor nauk o zdrowiu Radunka Cvejić Warszawa, 27.10.2015 Kryteria podejmowania decyzji Art. 12 Minister właściwy do spraw zdrowia, mając na

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Badania naukowe w pielęgniarstwie

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Badania naukowe w pielęgniarstwie S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne Kod modułu SBN Nazwa modułu Badania naukowe w pielęgniarstwie Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów Forma studiów Rok

Bardziej szczegółowo

Odległe następstwa różnych scenariuszy polityki zdrowotnej w zakresie kontroli zakażeń HCV Robert Flisiak

Odległe następstwa różnych scenariuszy polityki zdrowotnej w zakresie kontroli zakażeń HCV Robert Flisiak Odległe następstwa różnych scenariuszy polityki zdrowotnej w zakresie kontroli zakażeń HCV Robert Flisiak Klinika Chorób Zakaźnych i Hepatologii Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku Polskie Towarzystwo

Bardziej szczegółowo

Podstawy EBM, czyli medycyny opartej na danych naukowych

Podstawy EBM, czyli medycyny opartej na danych naukowych Podstawy EBM, czyli medycyny opartej na danych naukowych Prof. Hanna Szajewska Klinika Pediatrii WUM Zespół EBM i Badań Klinicznych hanna.szajewska@wum.edu.pl 1 Ile będę pamiętać po 24 h? 1 90% 2 75% 3

Bardziej szczegółowo

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU

ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU ZBYT PÓŹNE WYKRYWANIE RAKA NERKI ROLA LEKARZA PIERWSZEGO KONTAKTU 14 czerwca 2012 r dr n. med. Piotr Tomczak Klinika Onkologii U.M. Poznań Epidemiologia raka nerki RCC stanowi 2 3% nowotworów złośliwych

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE STRUKTURY PROBABILISTYCZNEJ UBEZPIECZEŃ ŻYCIOWYCH Z OPCJĄ ADBS JOANNA DĘBICKA 1, BEATA ZMYŚLONA 2

MODELOWANIE STRUKTURY PROBABILISTYCZNEJ UBEZPIECZEŃ ŻYCIOWYCH Z OPCJĄ ADBS JOANNA DĘBICKA 1, BEATA ZMYŚLONA 2 JOANNA DĘBICKA 1, BEATA ZMYŚLONA 2 MODELOWANIE STRUKTURY PROBABILISTYCZNEJ UBEZPIECZEŃ ŻYCIOWYCH Z OPCJĄ ADBS X OGÓLNOPOLSKA KONFERENCJA AKTUARIALNA ZAGADNIENIA AKTUARIALNE TEORIA I PRAKTYKA WARSZAWA,

Bardziej szczegółowo

Farmakoekonomika podstawy. Paweł Petryszyn Katedra i Zakład Farmakologii Klinicznej UM we Wrocławiu

Farmakoekonomika podstawy. Paweł Petryszyn Katedra i Zakład Farmakologii Klinicznej UM we Wrocławiu Farmakoekonomika podstawy Paweł Petryszyn Katedra i Zakład Farmakologii Klinicznej UM we Wrocławiu Dyrektywa przejrzystości z 1988 r. Obowiązek uzasadniania podjętych decyzji dotyczących cen i refundacji

Bardziej szczegółowo

Kardiologia małych zwierząt

Kardiologia małych zwierząt Międzynarodowa Konferencja VetCo Kardiologia małych zwierząt 5-6 września 2015 Warszawa Materiały konferencyjne Wydawca biuletynu: VetCo Veterinary Consulting & Control Al. 3 Maja 7/2, 00-401 Warszawa

Bardziej szczegółowo

Neurologia Organizacja i wycena świadczeń. Danuta Ryglewicz Instytut Psychiatrii i Neurologii Warszawa

Neurologia Organizacja i wycena świadczeń. Danuta Ryglewicz Instytut Psychiatrii i Neurologii Warszawa Neurologia Organizacja i wycena świadczeń Danuta Ryglewicz Instytut Psychiatrii i Neurologii Warszawa Choroby neurologiczne wg. WHO Bardzo wysokie wskażniki rozpowszechnienia aktualnie na świecie u miliarda

Bardziej szczegółowo

jest zbudowany i które są niezbędne do jego prawidłowej (fizjologicznej pracy) a taką zapewniają mu zgodnie z badaniami nnkt EPA+DHA omega-3.

jest zbudowany i które są niezbędne do jego prawidłowej (fizjologicznej pracy) a taką zapewniają mu zgodnie z badaniami nnkt EPA+DHA omega-3. Opis publikacji Tomasz Pawełczyk, Marta Grancow-Grabka, Magdalena Kotlicka-Antczak, Elżbieta Trafalska, Agnieszka Pawełczyk. A randomized controlled study of the efficacy of six-month supplementation with

Bardziej szczegółowo

Kampania społeczna Papierosy pożerają Cię żywcem

Kampania społeczna Papierosy pożerają Cię żywcem Kampania społeczna Papierosy pożerają Cię żywcem Opis kampanii 19 listopada 2009 r. Ministerstwo Zdrowia inauguruje ogólnopolską kampanię społeczną dotyczącą zagrożeń związanych z paleniem (hasło przewodnie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 22 września 2015 r.

Warszawa, 22 września 2015 r. WIRUSOWE ZAPALENIE WĄTROBY TYPU C ANALIZA KOSZTÓW EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH Małgorzata Gałązka-Sobotka, Jerzy Gryglewicz, Jakub Gierczyński Warszawa, 22 września 2015 r. http://instytuty.lazarski.pl/izwoz/

Bardziej szczegółowo

STAROSTWO POWIATOWE WE WŁODAWIE

STAROSTWO POWIATOWE WE WŁODAWIE Znak sprawy: WO. 272.1.20.2015.BT Włodawa, dnia 28.05.2015 r. Z A P R O S Z E N I E do złożenia oferty cenowej na przeprowadzenie szkoleń/warsztatów dla uczestników projektu Serce i rozum program profilaktyczny

Bardziej szczegółowo

Literatura: Oficyna Wydawnicza

Literatura: Oficyna Wydawnicza Literatura: 1. M.F. Drummond, B. O'Brien, G.L. Stoddart, G.W. Torrance przekł ad pod kierownictwem J. Spławińskiego. Metody bada ń ekonomicznych programów ochrony zdrowia. Via Media Gdańsk 2003. 2. T.E.Getzen,

Bardziej szczegółowo

Zapadalność (epidemiologia)

Zapadalność (epidemiologia) Chorobowość Chorobowość (ang. prevalence rate) liczba chorych w danej chwili na konkretną chorobę w określonej grupie mieszkańców (np. na 100 tys. mieszkańców). Współczynnik ten obejmuje zarówno osoby

Bardziej szczegółowo