trends in automation Kiedy przedmioty zaczynają myśleć Inteligentne produkty i procesy Temat z okładki

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "trends in automation Kiedy przedmioty zaczynają myśleć Inteligentne produkty i procesy Temat z okładki"

Transkrypt

1 trends in automation Magazyn dla Kientów firmy Festo Inspiracje (R)Ewolucja 4.0 Wywiad z prof. Dr Wolfgangiem Wahlsterem na temat produkcji przyszłości Kompas Sterowanie maszyn myślami Nowy wymiar komunikacji między człowiekiem a maszyną ExoHand i CogniGame Synergia Badanie RTG Przetestowane alufelgi zapewniają większe bezpieczeństwo jazdy Temat z okładki Kiedy przedmioty zaczynają myśleć Inteligentne produkty i procesy

2 Ramię w ramię dla sukcesu Innowacyjne, inteligentne i intuicyjne koncepcje, takie jak układ asystencki ExoHand stanowią przykład nowej jakości współpracy między człowiekiem a maszyną.

3 Czy urządzenia automatyki mogą stać się inteligentne? Drogi Czytelniku, Ludzka inteligencja często jest postrzegana jako zdolność rozwiązywania problemów nieustrukturowanych. W takim kontekście inteligentne urządzenie automatyki jeszcze przez pewien czas pozostanie domeną fantastyki naukowej. Mimo to, wiele współczesnych elementów automatyki, takich jak napędy elektryczne lub moduły Fieldbus wyposaża się w informacje o ich tożsamości (numer części, data produkcji, czas działania etc.) i tworzy systemy, umożliwiające komunikację między takimi elementami, aby rozwiązywanie podstawowych problemów technicznych nie wymagało interwencji człowieka. W dzisiejszych czasach, systemy kontrolne są wystarczająco inteligentne aby np. wykryć wymianę czujnika koloru (być może z powodu awarii) i automatycznie pobrać wymagane parametry działania na nowy czujnik, bez konieczności podejmowania działań przez operatora. Rozwiązania takie pomagają zredukować przestoje i pozwalają operatorom oraz mechanikom poświęcić więcej czasu na inne, ważniejsze zadania. Dr Ansgar Kriwet, Członek Zarządu i Szef Sprzedaży na Europę Inteligentna oraz intuicyjna komunikacja pomiędzy człowiekiem a maszyną oferuje znacznie większy potencjał w dziedzinie automatyki niż może się wydawać. Zdolność rozwiązywania codziennych problemów automatyzacji jest bardziej ograniczana przez brak zrozumienia możliwości współczesnych urządzeń niż przez przeszkody natury technicznej. W niniejszym numerze zamieszczono kilka interesujących artykułów, których autorzy starają się przybliżyć czytelnikom możliwe rozwiązania. Na stronie 16 znajduje się artykuł poświęcony opracowanemu przez Festo systemowi CogniGame, rewolucyjnej koncepcji w dziedzinie komunikacji człowiek-maszyna umożliwiającej bezpośrednią kontrolę urządzeń za pomocą myśli. W tym samym artykule można też przeczytać o innym rozwiązaniu, jakim jest układ asystencki ExoHand oferujący intuicyjne zdalne sterowanie maszyną. Chociaż na samoświadomość maszyn zapewne musimy jeszcze trochę poczekać, to urządzenia inteligentne na tyle, by mogły samodzielnie funkcjonować są już stosowane w praktyce. Potrafimy rozwiązywać wiele problemów automatyzacji, mniejszym nakładem sił i wymaganej wiedzy. Wraz z największymi europejskimi producentami maszyn i ośrodkami badawczymi, Festo bierze udział w projekcie Smart Factory, którego celem jest rozwijanie potencjału samodzielnie działających maszyn. Podstawą dla tych zmian jest informacja, komunikacja i możliwość kontroli, które powoli stają się łatwo dostępne we wszystkich komponentach przemysłowych. Proces ten jest nazywany Czwartą Rewolucją Przemysłową lub w skrócie Industry 4.0. Więcej na ten jakże ciekawy temat możesz przeczytać na kolejnych stronach. Ansgar Kriwet

4 Zdjęcie: kgtoh / Prisma Na okładce Inteligentne produkty i procesy: W fabryce przyszłości, wytwarzane przedmioty będą w stanie powiedzieć same, co należy z nimi zrobić. Systemy cybernetyczno-fizyczne będą w stanie komunikować się dzięki koncepcji Internetu przedmiotów. Mikrosystemy będą podejmować autonomiczne decyzje, zaś superczułe roboty zaczną wspierać działania pracowników, umożliwiając im pracę nawet w podeszłym wieku. W tym wydaniu trends in automation, postaramy się przedstawić przyszłość produkcji, która to przyszłość zaczyna nabierać realnych kształtów już dziś. trends in automation SmartInversion: Ruch do przodu przez inwersję. Artykuł wstępny 3 Panorama 6 Festo na świecie 45 O magazynie 49 Soft Stop 50 8 Głównym czynnikiem wpływającym na sukces koncepcji Industry 4.0 jest semantyczna komunikacja pomiędzy wszystkimi maszynami w danej fabryce. Inspiracje (R)Ewolucja 4.0 Prof dr Wolfgang Wahlster jest jednym z najlepszych światowych ekspertów w dziedzinie sztucznej inteligencji. W niniejszym wywiadzie przybliża on koncepcję czwartej rewolucji przemysłowej (Industry 4.0), dzięki której maszyny zaczną rozumieć swoje środowisko pracy i będą komunikować się za pośrednictwem protokołu internetowego (IP). 8 Kompas Ruchy trzeciego rodzaju Dzięki rozwiązaniu SmartInversion, łączącemu lekkie konstrukcje nośne, napędy elektryczne oraz sterowanie w pętli otwartej i zamkniętej, możliwe jest wykonywanie nieskończonej liczby zwrotów w powietrzu. 12 Sterowanie ruchem za pomocą myśli Czy ludzie mogą odbierać to, co czuje robot? Czy maszyny można kontrolować przy pomocy myśli? Odpowiedź na oba pytania brzmi tak, dzięki zaawansowanym technologiom, takim jak opracowane przez firmę Festo ExoHand i Cogni- Game. 16

5 trends in automation Spis treści Roboty humanoidalne: Bystrzy i pojętni uczniowie. Impuls Na okładce Kiedy przedmioty zaczynają myśleć Eksperci uważają, że inteligentne maszyny będą stanowić kolejny przełom w nauce i technologii. Współczesne prototypy kładą podwaliny pod przemysł przyszłości. 20 Inne pokrewne artykuły (R)Ewolucja Sterowanie ruchem za pomocą myśli Synergia Gotowy do zainstalowania manipulator portalowy zapewnia najdynamiczniejsze reakcje oraz najwyższą sztywność w czasie testowania felg samochodowych. Potęga Wschodu Chiny dokonały właśnie wielkiego skoku w epokę wysokich technologii. Z przejęcia przez Chiny roli kluczowego rynku zbytu skorzystała zwłaszcza branża automatyzacji i przemysł motoryzacyjny. 26 Od felg ze stopów lekkich po RTG! W pełni automatyczna placówka testowa pomaga właściwie ocenić jakość felg ze stopów lekkich jeszcze zanim zostaną użyte w praktyce. Gotowy do zainstalowania manipulator portalowy znacząco podnosi wydajność pracy. 32 Nacisk na opiekę zdrowotną W kopenhaskim szpitalu zainstalowano pierwszy na świecie w pełni zautomatyzowany, sterylny magazyn narzędzi chirurgicznych pozwalający na ograniczenie kosztów działania placówki o 10 osobolat. 36 Automatyzacja w przemyśle mleczarskim Innowacyjny projekt firmy Hugart i Festo polegający na wykorzystaniu manipulatorów Tripod przy automatyzacji linii pakującej serki. 39 Woda dla wybrzeża Prowincji Przylądkowej Zachodniej Hermanus, ośrodek turystyczny znajdujący się w stanowiącej część RPA Prowincji Przylądkowej Zachodniej stanął przed poważnym problemem. Znajduje się on bowiem w rejonie ubogim w zasoby wody pitnej. Z pomocą dla oczyszczalni wody Preekstoel przyszła pneumatyczna technologia automatyzacji. 42

6 Inteligencja w cybernetycznym jajku Cybertecture Egg dobrze ilustruje to, co dzieje się w chwili połączenia światów inteligentnej technologii i architektury. Liczący m 2 biurowiec w Mumbaju (Indie) jest miniaturowym kosmosem stworzonym z myślą o innowacyjnym środowisku pracy. Znajdujący się na jego szczycie ogród zapewnia cień i naturalne chłodzenie, a także wykorzystywany jest do oczyszczania wody. Przetworzona woda jest zbierana i uzupełniania gromadzoną deszczówką. Inteligentna szklana powierzchnia budynku z wbudowanymi ogniwami fotowoltaicznymi dostarcza energii, kontrolując jednocześnie ilość przenikającego do wnętrza promieniowania słonecznego. Oświetlenie wnętrza jest kontrolowane w oparciu o dane meteorologiczne. Zbiornik wody wykorzystywanej w układzie klimatyzacji znajduje się głęboko w podziemiach budynku Cybertecture Egg. Poszczególne systemy są kontrolowane i koordynowane przez inteligentne systemy zarządzania budynkiem. Zadbano również o zdrowie pracowników. Zainstalowany w łazienkach system Cybertecture Health sprawdza niektóre funkcje życiowe, takie jak np. ciśnienie krwi pracowników i samodzielnie wzywa pomoc medyczną w razie potrzeby.

7 Zdjęcie: James Law Cybertecture International

8 Wywiad (R)Ewolucja 4.0 Prof. dr dr h.c. mult. Wolfgang Wahlster, światowej sławy ekspert w dziedzinie sztucznej inteligencji, przedstawia nam fragmenty wizji procesów przemysłowych przyszłości. W świecie Industry 4.0 maszyny będą rozumieć swoje otoczenie i komunikować się ze sobą za pomocą protokołu internetowego (IP). Pierwsze zakłady, będące wcieleniem idei nowej rewolucji przemysłowej mają zostać uruchomione w ciągu pięciu lat. trends in automation: Panie profesorze, w dyskusjach pomiędzy ekspertami i w mediach specjalistycznych często pada termin Industry 4.0. Wiąże się on z wizją przyszłości, w której maszyny będą w stanie komunikować się między sobą, co zrewolucjonizuje produkcję przemysłową. Czy faktycznie nadchodzi czwarta rewolucja przemysłowa, w co zdaje się wierzyć wielu komentatorów? Prof. Wolfgang Wahlster: Tak, cybernetyczno-fizyczne systemy zrewolucjonizują konwencjonalną produkcję, gdyż pojedyncze stanowiska będą samodzielnie podejmować decyzje o tym, jakie działania ze strony pozostałej części fabryki są im potrzebne. Ta całkowicie nowa architektura systemów produkcji może być wprowadzana stopniowo poprzez cyfrową aktualizację istniejących zakładów produkcyjnych, co oznacza, że koncepcję tę można będzie wprowadzić nie tylko w całkowicie nowych fabrykach, ale także w istniejących dzisiaj placówkach. W dominującym dziś systemie Industry 3.0, wyraźnie widoczne są O rozmówcy Prof. Dr Dr h.c. mult. Wolfgang Wahlster Posiada tytuł doktora informatyki, jest też badaczem i wykładowcą, specjalizującym się w dziedzinie sztucznej inteligencji na uniwersytecie Saary. Wolfgang Wahlster jest też Prezesem oraz Dyrektorem do spraw technicznych i naukowych Niemieckiego Centrum Badań nad Sztuczną Inteligencją (DFKI) w Kaiserslautern, Saarbrücken, Bremie i Berlinie. Jako członek Federalnego Sojuszu Naukowego i członek zarządu najważniejszego ciała doradczego Unii Europejskiej zajmującego się przyszłością Internetu (program FI-PPP), prof. dr Wolfgang Wahlster doradza najwyższym europejskim decydentom, ciesząc się opinią jednego z najwybitniejszych ekspertów w dziedzinie sztucznej inteligencji na świecie. Za swoją pracę badawczą został uhonorowany Federalną Prezydencką Nagrodą Przyszłości Niemiec. oznaki nadchodzącej zmiany, która polegać będzie na przejściu od sztywnego centralnego sterowania do zdecentralizowanej inteligencji. Liczne czujniki bardzo precyzyjnie zapisują stan otoczenia, a ich wbudowane systemy procesorów podejmują decyzje niezależnie od centralnego systemu zarządzania produkcją. Jedyną rzeczą, której jeszcze nie wprowadzono, jest zaawansowana sieć bezprzewodowa, umożliwiająca stałą wymianę informacji pomiędzy poszczególnymi elementami systemu produkcyjnego, łączenie pomiarów dokonanych przez różne czujniki w celu właściwej oceny złożonych zdarzeń, ich kontekstową interpretację oraz planowanie działań w oparciu o uzyskane dane. Dlaczego produkcja przemysłowa wymaga tak wysokiego poziomu współpracy inteligentnych maszyn? Wahlster: We współczesnych fabrykach liczne punkty pomiaru danych generują bardzo duże ilości informacji. Mówimy przy tym o ilościach z łatwością przetwarzanych przez maszyny, ale już nie przez ludzi. W takiej sytuacji możliwość bezpośredniej komunikacji pomiędzy maszynami daje wiele korzyści. Dzięki stworzeniu odpowiednio skonfigurowanych środowisk pracy możliwe jest zwiększenie sprawności, elastyczności oraz ekonomiczności wielu procesów. Bardzo małe, tanie czujniki bezprzewodowe, rozmieszczone w różnych miejscach fabryki, mogą zbierać dane z otoczenia i komunikować się bezprzewodowo. Możliwa jest też współpraca kilku rodzajów czujników (np. ciśnienia, temperatury bądź podczerwieni albo rejestratorów optoelektronicznych) w celu stworzenia ogólnego obrazu otoczenia i zachodzących w nim zjawisk. W świecie Industry 4.0, produkty i urządzenia produkcyjne staną się aktywnymi częściami systemu, kontrolującymi procesy wytwarzania i logistyki. Obejmuje to również systemy cybernetyczno fizyczne, łączące przestrzeń cybernetyczną Internetu ze światem namacalnym. Systemy takie różnią się jednak znacząco od istniejących obecnie systemów mechatronicznych tym, że posiadają zdolność interakcji z otoczeniem, planowania i adaptowania własnego zachowania do wymogów sytuacji a także uczenia się nowych strategii i wzorców zachowań, co pozwala im na samodzielną optymalizację pracy. Znacząco zwiększa to wydajność produkcji nawet w przypadku najmniejszych linii produktów wymagających wprowadzania

9 trends in automation Inspiracja 8 9

10 częstych zmian. Wbudowane układy czujnik-napęd, komunikacja pomiędzy maszynami oraz aktywna, semantyczna pamięć produktu pozwalają rozwijać nowe metody optymalizacji, zapewniające oszczędność środków w środowiskach przemysłowych. W niedalekiej przyszłości koncepcja ta zagwarantuje złożoną, przyjazną dla środowiska i oszczędną produkcję w niemieckich fabrykach. Czy to otwiera dla produkcji całkowicie nowe możliwości? Wahlster: Tak. Zdolność maszyn do rozumienia bieżącej sytuacji będzie oznaczać całkowicie nowy poziom jakości produkcji przemysłowej. Interakcja pomiędzy znaczącą liczbą pojedynczych elementów pozwoli na tworzenie rozwiązań, które nigdy wcześniej nie zostały zaprogramowane na skalę przemysłową. W fizyce i biologii zjawisko takie nosi nazwę emergencji. Dobrym przykładem może tu być kolonia mrówek, w której pojedyncze owady nie są szczególnie inteligentne, ale współpracując z pozostałymi mogą niezwykle skutecznie radzić sobie ze zdobywaniem żywności lub odpędzaniem drapieżników. Krótko rzecz ujmując, całość jest większa niż suma części składowych. Zjawisko to występuje także w Fabryce 4.0. Jeżeli jakaś część zostanie uszkodzona lub nawet całkowicie zniszczona, pozostałe elementy procesu samodzielnie opracują mechanizm naprawczy, który będzie w stanie określić rodzaj uszkodzenia, oszacować jego rozmiary, znaleźć alternatywne rozwiązania dla bieżącego zadania produkcyjnego i zaakceptować stosowne prace konserwacyjne lub naprawcze, które, jak dotychczas, zostaną podjęte przez wykwalifikowany personel. Tak jak w przypadku mrowiska, wymaga to jednak bardzo skutecznej komunikacji. W jaki sposób rozwiązano to w koncepcji Industry 4.0? Wahlster: Krytycznym czynnikiem dla sukcesu Industry 4.0 jest inteligentna interpretacja informacji napływających z otoczenia. Kluczową rolę odgrywa tu oprogramowanie. Powinno ono nie tylko zapisywać informacje z czujników i przekazywać je w formie ciągu bitów, ale także rozumieć ich znaczenie w danym kontekście. Aby to osiągnąć, oprogramowanie przemysłowe fabryk przyszłości będzie dysponować systemem koncepcji, które pozwolą na ścisłe opisanie elementów systemu, zadań produkcyjnych, stanów i zdarzeń. Industry 4.0 umożliwia w ten sposób dokładną komunikację semantyczną, zrozumiałą nie tylko dla pracowników, ale także dla maszyn. Rozwiązanie takie wymaga ustandaryzowanych języków opisu oraz Internetu działającego w charakterze platformy komunikacyjnej w fabryce. Obecny chaos wywołany działającymi równolegle systemami magistral zostanie zastąpiony jednym, stosowanym na całym świecie, standardowym protokołem: Protokół internetowy (IP) na działającej w czasie rzeczywistym sieci WLAN lub Ethernet. A zatem koncepcja Industry 4.0 korzysta z Internetu do komunikacji pomiędzy elementami systemu? Wahlster: To prawda. Dlatego właśnie używamy nazwy Internet przedmiotów. Poszczególne maszyny posiadają miniaturowe serwery nie większe od kostki cukru, dzięki którym są w stanie zapewniać usługi sieciowe i komunikować się z innymi urządzeniami stosowanymi w danej produkcji. W koncepcji Industry 4.0, każdy element będzie mógł być przeniesiony i podłączony do innego elementu produkcyjnego, aby wykonać kolejny krok w procesie produkcji i wykonać to w najszybszy i najtańszy sposób, dokładnie jak dzieje się to w przypadku wdrożenia usług zwycięzcy przetargu publicznego. Ciąg produkcyjny opracowany dla każdego elementu jest swego rodzaju mapą pozwalającą poruszać się po fabryce. Pozwala to zapewnić znaczącą elastyczną, stabilność i niezawodność dla rozwiązań Industry 4.0. W zmiennym środowisku produkcji Industry 4.0, nieprzetworzony produkt informuje system, co należy z nim zrobić, aby otrzymać zamierzony efekt.

11 trends in automation Inspiracja W ostatecznym rozrachunku, głównymi beneficjentami koncepcji Factory 4.0 będą ludzie. Wolfgang Wahlster, DFKI Saarbrücken Dany element systemu musi zaś przekazać produktowi informacje o oferowanych usługach. Produkt decyduje następnie, które usługi akceptuje i w jaki sposób to zrobi, a następnie zapisuje te dane w semantycznej pamięci produktu. Czy takie rozwiązania już istnieją? Wahlster: Owszem, koncepcje takie są już stosowane w niektórych dziedzinach logistyki. Przykładowo, produkt posiadający określoną maksymalną temperaturę przechowywania może monitorować temperaturę otoczenia za pomocą cybernetyczno- -fizycznego systemu zainstalowanego w opakowaniu. Kiedy dopuszczalny próg zostaje przekroczony, może dojść do np. włączenia połączonego z czujnikiem alarmu ostrzegającego chłodnię o zaistniałej sytuacji. System chłodni może zareagować na ten alarm obniżając temperaturę. Technologię tę stosuje się przy transporcie plazmy krwi. Największą zaletą tego rozwiązania jest bezpośrednia komunikacja między obiektem a systemem kontroli temperatury, bez potrzeby wprowadzania czynnika ludzkiego. Ile czasu musi upłynąć, zanim pierwsze fabryki zgodne z Industry 4.0 rozpoczną działanie i czy możliwe będzie przystosowanie istniejących fabryk do tych standardów? Wahlster: Wielką zaletą koncepcji Industry 4.0 jest możliwość jej wprowadzania w sposób stopniowy. Systemy cybernetyczno-fizyczne pozwalają na przebudowę fabryki w czasie jej działania. Oznacza to montowanie wymaganych czujników, instalowanie różnych elementów systemu zaopatrzonych w miniaturowe serwery i system magistrali. W ten sposób można zacząć od pojedynczych maszyn i stopniowo zaadaptować całą fabrykę. Szeroko omawiana czwarta rewolucja przemysłowa jest w rzeczywistości ewolucją maszyn. Fabryk w pełni odpowiadających koncepcji Factory 4.0 jeszcze nie ma, ale ośrodki badawcze i ich partnerzy pracują nad ich wprowadzeniem. W Niemieckim Centrum Badań nad Sztuczną Inteligencją (DFKI) w Kaiserslautern, mieście położonym w południowo- -zachodnich Niemczech, od lat stosujemy pierwszą na świecie inteligentną fabrykę w charakterze laboratorium. Stanowi ona punkt odniesienia dla architektury Industry 4.0. Pierwsze nowe zakłady w pełni zgodne z zasadami Industry 4.0 powinny pojawić się nie wcześniej niż za pięć lat od chwili obecnej. Adaptowanie i rozbudowa istniejących zakładów postępuje nieco szybciej. Można założyć, że pierwsze modyfikowane fabryki korzystające z niektórych zasad produkcji cybernetyczno-fizycznej zaczną pracę w ciągu dwóch lub trzech lat. Czy w przyszłości ludzie wciąż będą potrzebni do pracy w przemyśle? Wahlster: Bardziej niż kiedykolwiek wcześniej. Złożone, unikalne produkty nie mogą zostać wyprodukowane bez pomocy wykwalifikowanych pracowników. W koncepcji Factory 4.0, produkcja maszynowa będzie prowadzona z szybkością ustaloną przez ludzi, nie zaś odwrotnie, jak dzieje się obecnie, w scentralizowanych systemach kontroli. Część zadań wykonywanych przez ludzi będzie miała inny charakter w przyszłości. Nowa generacja lekkich, inteligentnych robotów będzie współpracować bezpośrednio z ludźmi. W koncepcji Industry 4.0, roboty będą pracować razem z pracownikami, ale dzięki wbudowanym inteligentnym systemom, nie będą już stanowić zagrożenia dla personelu. Dzięki możliwościom, jakie daje takim maszynom zdolność analizowania otoczenia i oceny złożonych sytuacji, urządzenia będą w stanie wspierać pracowników w wykonywaniu ręcznych czynności produkcyjnych. Firma Festo jest pionierem w tej dziedzinie automatyzacji dzięki badaniom nad bioniką. Zespół badawczy zajmujący się tą tematyką ma na swoim koncie znaczące osiągnięcia, takie jak opracowanie systemów Bionic Handling Assistant oraz ExoHand. W ostatecznym rozrachunku, głównymi beneficjentami koncepcji Factory 4.0 będą ludzie.

12 Festo opracowuje napęd inwersyjny SmartInversion Ruchy trzeciego rodzaju Ruch we współczesnym świecie ma postać przejścia od punktu A do punktu B, albo też krążenia w kółko inaczej mówiąc, translacji i rotacji. Trzecim rodzajem napędu jest system inwersyjny, w którym ruch oznacza wywrócenie na lewą stronę. Takie rozwiązanie było do niedawna możliwe wyłącznie w świecie teorii i modeli. Dzięki SmartInversion, Festo opracowało pierwszy swobodny napęd inwersyjny.

13

14 Niezidentyfikowany obiekt latający unosi się kilka metrów nad ziemią, poruszając się cicho i z niezwykłą gracją. Geometryczna taśma utworzona z przezroczystych brył nieustannie wywraca się na drugą stronę. Zbiega się, tworząc zwarty kształt, a następnie otwiera się na zewnątrz. Zawieszona w powietrzu, odpycha się od niego, uzyskując pęd na skutek rotacji. Dla postronnego obserwatora jest to fascynujący i niewiarygodny zarazem spektakl. Do niedawna, napęd inwersyjny istniał wyłącznie w teorii lub jako model. Niezwykłe odkrycie Dwa klasyczne systemy napędu można sobie łatwo wyobrazić. Napęd liniowy można porównać do kija bilardowego, który popycha bilę po linii prostej w jednym kierunku. Ruch rotacyjny jest wykorzystywany np. podczas jazdy na rowerze. Trzeci rodzaj ruchu jest oparty na inwersji, z jej idiosynkratyczną kolejnością ruchów i stanowi wyzwanie dla naszej percepcji oraz umiejętności rozumowania. Ruch taki po raz pierwszy został opisany przez szwajcarskiego artystę i inżyniera, Paula Schatza, który na początku XX wieku odkrył geometryczną wstęgę. Jest ona wyjątkowa o tyle, że pozwala na ruch wymuszony, w którym ruch jednej części układu pociąga za sobą ruch wszystkich pozostałych jego elementów. Inżynierowie z Festo wykorzystali tę podstawową zasadę do opracowania rozwiązania SmartInversion. Swobodnie wiszące bryły Dzięki rozwiązaniu SmartInversion, łączącemu lekkie konstrukcje nośne, napędy elektryczne oraz sterowanie w pętli otwartej i zamkniętej, możliwe jest wykonywanie nieskończonej liczby zwrotów w powietrzu. Ruch podzielony jest na cztery fazy, z których dwie generują moment napędowy. Bryły są napełnione helem, aby mogły swobodnie unosić się w powietrzu. Pręty z włókna węglowego tworzą ultralekki szkielet zamknięty w gazoszczelnej membranie. Cały ten fascynujący kształt jest wprawiany w ruch rotacyjny za pomocą trzech silników serwo, poruszających osie w przód lub w tył, zależnie od fazy napędu. System SmartInversion można kontrolować za pomocą smartfonu, na którym zainstalowano specjalne oprogramowanie opracowane przez Festo.

15 trends in automation Kompas Cztery skoordynowane fazy Aby osiągnąć inwersję wstęgi geometrycznej, trzy silniki serwo są kontrolowane przez wewnętrzną jednostkę sterującą. Dwa z nich poruszają elementy w przód, zaś trzeci w tył, zależnie od fazy ruchu. W niektórych momentach, SmartInversion przesuwa silniki serwo w przeciwnych kierunkach. Ruch oparty jest na matematycznym modelu wstęgi geometrycznej, zapisanym w pamięci wspomnianej jednostki sterującej. Gwarantuje to inwersję bez punktu centralnego, co umożliwia rozpoczęcie procesu inwersji z dowolnego miejsca. Kiedy SmartInversion znajduje się w ruchu, stan naładowania baterii oraz bieżący pobór energii jest stale monitorowany w czasie rzeczywistym przez system monitorowania stanów, specjalnie zaprojektowany na potrzeby rozwiązania SmartInversion. Idee bez granic Rozwijając swoje portfolio Future Concepts, Festo stale szuka nowych rozwiązań na polu napędów, sterowania i techniki chwytania. Naturalne zasady, podejście artystyczne i procesy matematyczne są bodźcem do tworzenia nowych zastosowań przemysłowych. Idea SmartInversion Future Concept pozwoliła inżynierom i projektantom rozpoczęcie badań nad możliwym zastosowaniem inwersji w różnych dziedzinach techniki. Festo dokonało przełomu, realizując teoretyczny dotychczas model napędu inwersyjnego pod postacią rozwiązania SmartInversion. Stale rozszerzając zakres możliwości oferowanych przez technikę, badacze i konstruktorzy odkrywają nowy potencjał drzemiący w innowacyjnych technologiach. Konkurs projektowy: Principle to Product Aby dokładniej przyjrzeć się zjawisku inwersji, Festo Bionic Learning Network oraz Niemiecka Rada Projektów zainicjowały ogólnokrajowy konkurs projektancki. Konkurs Festo Challenge: Principle to Product ma na celu odkrycie twórczych idei zastosowania inwersji w środowisku przemysłowym. Konkurs został stworzony z myślą o studentach wzornictwa i kierunków technicznych, a łączna pula nagród wynosi ponad euro. Zwycięski projekt zostanie wprowadzony w życie we współpracy z Festo i zaprezentowany na targach Hanover Trade Fair w 2013 roku. Więcej informacji można znaleźć na stronie

16 Nowe rozwiązania w dziedzinie interakcji człowiek-maszyna Sterowanie ruchem za pomocą myśli Czy ludzie mogą odebrać to, co czuje robot? Czy można sterować maszynami za pomocą myśli? Tak, jest to możliwe dzięki zaawansowanym technologiom, takim jak ExoHand i CogniGame opracowanym przez Festo. Rozwiązania te są kamieniami milowymi w rozwoju metod interakcji pomiędzy ludźmi i maszynami przemysłowymi.

17 trends in automation Kompas Elias Maria Knubben, Szef działu projektów bionicznych w firmie Festo Jeszcze jedno pytanie trends in automation: Czy może pan opisać w kilku słowach kluczowe elementy układu asystenckiego ExoHand i mechanizm ich działania? Elias M. Knubben: ExoHand jest wykonany z poliamidu metodą zgrzewania laserowego (SLS). Kształt egzoszkieletu powstaje w oparciu o trójwymiarowy skan ręki użytkownika. Na zewnętrznej powierzchni urządzenia znajduje się osiem siłowników Festo DFK-10 pełniących rolę pneumatycznych napędów dwustronnego działania. Pozwalają one otwierać i zamykać chwyt każdego palca z bardzo dużą dokładnością. Palec wskazujący może też obracać się w dwie strony, zaś kciuk może zostać obrócony w kierunku wewnętrznej części dłoni. Potencjometry liniowe rejestrują położenie palców i siłę przyłożoną do każdego z napędów. Odpowiadające im ciśnienie w poszczególnych komorach jest regulowane zaworami piezoproporcjonalnymi. Czujniki w wyspie zaworowej regulują ciśnienie i odczytują siły, z jakimi działa każdy z siłowników. Praca bez zmęczenia oraz możliwość czucia i sterowania bez fizycznego kontaktu wszystkie te możliwości zapewnia układ asystencki ExoHand, niezwykłe rozwiązane zwiększające możliwości pracy ręcznej opracowane przez Festo. Egzoszkielet noszony jak rękawica umożliwia swobodny ruch palców. Siła ręki jest przy tym wzmocniona, zaś wszystkie ruchy są odczytywane i przekazane w czasie rzeczywistym do sterowników ręki robota. W ten sposób, ExoHand łączy ludzką inteligencję z możliwościami robotów. Urządzenie to dysponuje wszystkimi podstawowymi stopniami swobody ruchu ludzkiej ręki, pozwalając na obsługę różnych rodzajów chwytu i manipulowania przedmiotami. Dłuższe i zdrowsze życie zawodowe Pomimo znaczącego wzrostu poziomu automatyzacji, wiele czynności w przemyśle wciąż musi być wykonywanych przez ludzi. Częste, powtarzalne działania szybko prowadzą jednak do zmęczenia. Zwiększając siłę ludzkiej ręki, ExoHand umożliwia wydłużenie czasu pracy bez obaw o możliwość wystąpienia trwałych uszkodzeń fizycznych. ExoHand jest przydatny podczas wykonywania działań montażowych, pełniąc rolę systemu wspomagania, zwiększając komfort pracy i chroniąc przed nadmiernym zmęczeniem bądź nadwyrężeniem ciała. Obsługa bez ryzyka Innym wykorzystaniem układu asystenckiego ExoHand jest zdalne sterowanie manipulatorami robotów przemysłowych. W ten sposób możliwe jest wykonywanie niebezpiecznych zadań z bezpiecznej Jubilerska precyzja: Precyzyjne położenie wszystkich stawów palców oraz elastyczność i pełna swoboda ruchu.

18 odległości. Korzystając z systemu informacji zwrotnej, ExoHand stanowi przedłużenie ręki pracownika, zapewniając pełny zakres naturalnych ruchów. Co więcej, egzoszkielet można założyć nie tylko na ludzką rękę, lecz także na jej silikonowy model, wykorzystując go w charakterze sterownika zdalnego, jak i mechanicznego manipulatora. Układ taki zapewnia swobodny przepływ informacji od człowieka do maszyny i vice versa. Dzięki temu rozwiązaniu, operator nie musi już polegać wyłącznie na swoim wzroku i słuchu, ale może bezpośrednio odczuwać kształty formowane przez manipulator oraz opór, z jakim styka się on podczas pracy. Siła na co dzień W dziedzinie rehabilitacji, ExoHand w przyszłości może znaleźć zastosowanie jako aktywna orteza, czyli ortopedyczna proteza stabilizująca, odciążająca bądź kontrolująca ruch kończyny. Aktywne ortezy kończyn górnych mogą pomóc pacjentom po wylewie wykazujągracza było przesuwanie rakietki w górę lub w dół ekranu tak, aby odbić piłeczkę do przeciwnika. W przypadku CogniGame, inżynierowie z Festo przenieśli grę komputerową do świata rzeczywistego, wykorzystując elementy wyprodukowane przez ich firmę. To, co czyni CogniGame unikalnym jest to, że gracz steruje rakietką wyłącznie za pomocą interfejsu mózg-komputer (brain-computer interface, BCI). Interfejs taki mierzy zmiany napięcia za pomocą elektrod zamocowanych na powierzchni skóry głowy gracza. Serce nowych koncepcji działania: Oprogramowanie w roli kanału komunikacji między człowiekiem a maszyną. Foto: Daimler AG Twórcy CogniGame, wykorzystali dostępny na rynku interfejs mózg- -komputer złożony z 14 elektrod sygnałowych i 2 elektrod odniesienia. Częstotliwość próbkowania sygnałów mózgowych wynosi 128 razy na sekuncym pierwsze oznaki paraliżu, wspierając przywracanie uszkodzonych połączeń pomiędzy mózgiem a ręką. Interfejs mózg-komputer odczytuje sygnały elektroencefalografu (EEG) oznaczające chęć otwarcia bądź zamknięcia ręki. Ruchy są wykonywane przez układ asystencki ExoHand zaopatrzony w interfejs mózg-komputer. Wywołuje to efekt uczenia się, dzięki czemu po pewnym czasie pacjent jest w stanie ponownie ruszać ręką bez wspomagania. Siła umysłu Interfejs mózg-komputer należy do nowej generacji interfejsów pomiędzy człowiekiem a maszyną. CogniGame Festo demonstruje praktyczne zastosowanie koncepcji urządzenia sterowanego myślami. Inspiracją dla tego rozwiązania była popularna gra komputerowa z lat 70. Przypominała ona tenis stołowy, zaś zadaniem Powiedzenie rusz głową nabiera nowego znaczenia Na potrzeby tej rozgrywki, Festo opracowało CogniWare, autorskie oprogramowanie pozwalające na bezpośrednie manipulowanie rakietką za pomocą myśli i sygnałów biologicznych. CogniWare określa komunikację pomiędzy mózgiem i sprzętem komputerowym, bez potrzeby stosowania urządzeń rozpoznających mowę bądź manipulatorów fizycznych. Oprogramowanie CogniWare oraz interfejs mózg-komputer rejestruje impulsy w mózgu gracza, przetwarza je i przekazuje do urządzenia wyjściowego.

19 trends in automation Kompas CogniGame: Kontrola za pomocą myśli przekazywanych przez interfejs mózg- -komputer i działanie wykonywane za pomocą siły mięśni (u góry). Ćwiczenie mięśni i mózgu: ExoHand w połączeniu z interfejsem mózg-komputer (dolny lewy róg). Możliwy scenariusz przyszłości: Kontrolowanie maszyn za pomocą myśli (prawy dolny róg). dę. Odebrane sygnały są następnie filtrowane i przekazywane do oprogramowania. Działania interfejsu mózg -komputer są połączone z pomiarem rytmu mu, generowanego przez sensomotoryczną korę mózgową. Rytm mu jest wynikiem ruchu bądź nawet samej myśli o nim. Dzięki temu wystarcza jedynie pomyśleć o poruszeniu lewą ręką, aby na przykład, przemieścić urządzenie w tym kierunku. Przyszłość jest interaktywna ExoHand i CogniGame pokazują wielki potencjał interakcji pomiędzy człowiekiem i maszyną. W przemyśle oznacza to możliwość maszynowego, a jednocześnie bardzo elastycznego wykonywania skomplikowanych zadań, które dotychczas musiały być wykonywane wyłącznie przez ludzi. W połączeniu z robotami dysponującymi bardzo czułymi manipulatorami, możliwe będzie nie tylko zdalne wykonywanie precyzyjnych prac, ale także bezpośrednie odczuwanie sił i oporów pojawiających się przy takich pracach. Łącząc dwa odrębne dotychczas światy techniki i ludzkiego mózgu, ludzie i maszyny mogą niedługo zacząć współpracować w sposób, który do niedawna był domeną teoretycznych badań i powieści fantastyczno-naukowych.

20 1 Zdjęcie: EdStock / istockphoto Inteligentne produkty i procesy 2 Kiedy przedmioty zaczynają myśleć Przedmioty znajdujące się w naszych domach, miejscach pracy i zakładach przemysłowych z dnia na dzień stają coraz bardziej inteligentne. Eksperci uważają, że inteligentne maszyny będą stanowić kolejny przełom w nauce i technologii. Współczesne prototypy kładą podwaliny pod produkcję przyszłości. Czy jednak inteligencja przejawiana na zewnątrz zawsze przekłada się na analogiczną inteligencję wewnątrz? Jak będą wyglądać produkty i procesy przyszłości?

21 trends in automation Impuls Zdjęcie: KAWADA Industries and inc. 3 Zdjęcie: BMW Group 4

22 Zdjęcie: KAWADA Industries and inc. Zaledwie kilka lat temu samochód był tylko samochodem, zaś telefon komórkowy służył wyłącznie do telefonowania podczas przemieszczania się. Dzisiaj, samochody są bardzo złożonymi środkami transportu zdolne komunikować się z kierowcą, pozwalając na bezpieczniejszą i bardziej komfortową jazdę dzięki licznym systemom wspomagania. Telefony komórkowe są dziś przenośnymi komputerami. Nie stanowi dla nich problemu nawigacja w terenie ani dostarczanie informacji o mogących nas zainteresować restauracjach i sklepach w najbliższej okolicy w oparciu o analizę naszych własnych zachowań. Co kryje zatem przyszłość? Eksperci są przekonani, że już niedługo dysponować będziemy ubraniami monitorującymi stan organizmu i automatycznie powiadamiającymi stosowne służby w razie pojawienia się problemów, co może być szczególnie przydatne m.in. dla ludzi w podeszłym wieku. To samo dotyczy lodówek samodzielnie zamawiających mleko i masło w razie potrzeby, albo pralek rozpoczynających pranie w chwili, gdy cena energii w danej taryfie jest niższa. Produkcja przemysłowa powoli zmierza w stronę wykorzystania złożonych sieci tworzących tzw. Internet przedmiotów, w którym materiał do obróbki będzie komunikował się z systemem przetwarzania, informując go, co powinien w danej chwili zrobić. Myślące przedmioty Czy przedmioty mogą cechować się inteligencją? Weźmy dla przykładu niezależny system nadzoru przemysłowego, który dzięki wbudowanemu minikomputerowi potrafi rozpoznawać i analizować nawet złożone wzorce zachowań. Czy możemy w jego przypadku mówić o inteligencji? Przez setki lat filozofowie starali się zrozumieć fenomen inteligencji, podczas gdy naukowcy zgłębiali tajniki ludzkiego myślenia. Jeżeli za punkt odniesienia przyjąć poziom złożoności oraz możliwości, jaki prezentuje ludzki mózg, żadnej istniejącej dziś maszyny nie możemy określić mianem prawdziwie inteligentnej. 3 Jednak, jeżeli porównamy współczesne maszyny z silnikiem parowym z czasów rewolucji przemysłowej, to robot używany w produkcji samochodów, potrafiący zastąpić pracownika w wielu ręcznych czynnościach z pewnością może zostać nazwany urządzeniem inteligentnym. Maszyna taka potrafi zwykle rozpoznawać wiele obiektów, podejmować decyzje odnośnie ich obróbki a także samodzielnie przechodzić do kolejnych etapów procesu produkcyjnego. Słaba SI konta mocna SI Racjonalne podejście do inteligencji, jaką mogą posiadać przedmioty demonstruje koncepcja sztucznej inteligencji (SI), rozwijana od lat 50. XX wieku. John R. Searle, profesor filozofii na uniwersytecie Berkeley, jako pierwszy dokonał rozróżnienia na słabą SI i mocną SI. 1 Inteligentna logistyka: Cyfrowa pamięć produktu pozwala na szybszy i bardziej niezawodny przepływ towarów. 2 Wizjoner Steve Jobs ( ) wprowadzając na rynek telefon iphone, zapoczątkował ofensywę smartfonów firmy Apple. Dzisiejsze smartfony współpracują inteligentnie z techniką automatyzacji domu, pojazdami, maszynami i systemami. 3 HIRO: Humanoidalny robot wykorzystujący zdobytą wiedzę do rozwiązywania nowych problemów. 4 Przemysł samochodowy poświęcił wiele czasu na opracowanie inteligentnych sieci łączących kierowcę, pojazd i otoczenie. Przykładem takiej sieci może być integracja pojazdu z Internetem i smartfonem, odgrywająca istotną rolę w koncepcji samochodu BMW i8.

23 trends in automation Impuls inbin: Inteligentny kontener jest w stanie zarządzać i kontrolować proces wyboru produktów. Zdjęcie: Fraunhofer IML Jego celem było wyeliminowanie wciąż niedostępnej dla maszyn samoświadomości ze zbioru kryteriów inteligencji. Według Searle a, słaba SI opiera się na symulowaniu ludzkiej inteligencji w celu rozwiązywania problemów i wykonywania zadań. Naśladuje ona inteligentne zachowanie przy zastosowaniu matematyki i technologii informacyjnej. Silna SI działa nieco inaczej, gdyż zakłada rozwój świadomości oraz autentycznego zrozumienia, co oznacza, że jest ona potencjalnie osiągnąć poziom ludzkich zdolności umysłowych, a nawet go przekroczyć. Myślący robot Jeżeli zatem nie będziemy wymagać od maszyn samoświadomości, to przy odrobinie dobrej woli możemy określić mianem inteligentnych wszystkie urządzenia potrafiące wykonywać zadania w sposób autonomiczny. Na szczególną uwagę zasługuje tu robot HIRO (Human Interactive Robot, Ludzki Robot Interaktywny), opracowany w Tokijskim Instytucie Technologii pod kierownictwem profesora Osamu Hasegawa. Robot ten korzysta z algorytmu SOINN (Self-Organizing Incremental Neural Network, Samoorganizująca Przyrostowa Sieć Neuronowa) do zapisywania poleceń i zbierania danych niezbędnych do ich wykonywania. Jeżeli HIRO czegoś nie wie, to znajduje żądane informacje na własną rękę. Bardzo interesującą cechą HIRO jest to, że zapisuje on wszystkie nowe informacje i korzysta z nich przy rozwiązywaniu późniejszych problemów. Dzięki temu, robot ten stale się rozwija, by móc wykonywać zadania, do których nie został początkowo zaprogramowany. Prof. Hasegawa ma nadzieję, że SOINN pewnego dnia znajdzie praktyczne zastosowanie, np. w systemie sterowania sygnalizacją drogową. Analiza danych z urządzeń służących do monitorowania ruchu i rejestrowania wypadków mogłaby np. pomóc zmniejszyć korki na drogach. Inteligentna skrzynka Dzięki współpracy Fraunhofer IML z Katedrą Materiałoznawstwa i Magazynowania Politechniki Dortmundzkiej powstał inbin pierwszy inteligentny kontener. Jest on w stanie komunikować się z innymi urządzeniami oraz z ludźmi, samodzielnie podejmować decyzje, monitorować warunki otoczenia i kontrolować procesy logistyczne. Inteligentny kontener korzysta Sztuczna inteligencja Sztuczna inteligencja (SI) dotyczy możliwości automatyzacji inteligentnych zachowań. Jednak naukowcy mają kłopot z uzgodnieniem definicji inteligencji ponieważ nie ma jednej uniwersalnej definicji tego terminu. W badaniach, SI dotyczy tworzenia formy inteligencji wykorzystującej cechy człowieka. Przykładem są komputery, które we własnym zakresie znajdują rozwiązanie problemów. Aczkolwiek w wielu przypadkach gry komputerowe są tutaj dobrym przykładem pojęcie sztucznej inteligencji jest używane do określenia pseudo-inteligencji, która wykorzystuje proste programy do naśladowania wzorców inteligentnych ludzkich zachowań.

24 Dr. Peter Post, Head of Corporate Research and Programme Strategy at Festo Wywiad trends in automation: Jak pan wyobraża sobie produkcję przyszłości? z systemów odwróconych fotokomórek do określania własnej pozycji a także używa wbudowanych czujników do pomiaru różnych parametrów, takich jak np. temperatura powietrza. Dzięki tym rozwiązaniom, inbin może zdecydować, czy znajduje się we właściwym miejscu złożonego systemu magazynowania, który musi brać pod uwagę różne strefy klimatyczne. Najciekawszą funkcją tego urządzenia jest jednak to, że może się ono komunikować nie tylko z innymi kontenerami inbin w celu optymalizacji procesów logistycznych, ale także z ludźmi. Inteligentny kontener nawiązuje w ten sposób kontakt z ludźmi oraz Internetem przedmiotów. Zdjęcie: ITV Denkendorf, Forschungsbereich Smart Textiles Inteligentne materiały: Tkaniny z wbudowanymi elementami elektronicznymi (LED) i wplecionymi przewodnikami elektrycznymi. Mogą znaleźć zastosowanie w produkcji ubrań ochronnych zdolnych wyświetlać ostrzeżenia. Internet przedmiotów Futurolodzy wierzą, że w już niedługo w Internecie będzie więcej przedmiotów niż ludzi. Całe systemy uzyskają zdolność do komunikowania się z otoczeniem, wykraczając tym samym poza ramy swoich własnych fizycznych ograniczeń. Będzie to możliwe dzięki tzw. Internetowi przedmiotów. W czerwcu zeszłego roku koncepcja ta osiągnęła jeden ze swoich kamieni milowych. Większość ludzi była nieświadoma wdrożenia Protokołu Internetowego w wersji 6, co zaowocowało zwiększeniem liczby dostępnych adresów IP z 4,3 miliarda do 340 sekstylionów (sekstylion to jedynka z 36 zerami). Takie rozwiązanie pozwoli przypisać numery IP wszystkim telefonom komórkowym, komputerom, samochodom, kontenerom, częściom ubrania i maszynom. Hans Vestberg, Prezes zarządu firmy Ericsson, największego światowego dostawcy sprzętu telekomunikacyjnego wierzy, że do roku 2020 uda się połączyć w jedną sieć ponad 50 miliardów urządzeń takich jak np. samochody. Czujniki zainstalowane w samochodzie będą wykrywać oblodzenie drogi a następnie przekazywać tę informację do samochodów jadących za nim. Prof. Wahlster, dyrektor Niemieckiego Centrum Badań Nad Sztuczną Inteligencją (DFKI), sądzi, że taka technologia będzie gotowa do produkcji już za dwa bądź trzy lata. (Więcej na ten temat można znaleźć w wywiadzie na stronie 8.) Elektroniczna pamięć produktów W przemyśle przyszłości, wewnętrzny status urządzeń, materiałów, przedmiotów i środowisk będzie zapisywany dzięki technologii informacji zintegrowanej i łączony ze stanami rzeczywistymi procesów przemysłowych. Przykładowo, używany do produkcji materiał będzie Dr Peter Post: Sądzę, że przyszłość będzie wymagać od produkcji dużo większej elastyczności i zdolności do adaptacji. W obecnej chwili znaczne ilości czasu i pieniędzy są pochłaniane przez budowę zakładów spełniających bardzo konkretne wymagania. Jeżeli produkt ulegnie zmianie, często pociąga to za sobą konieczność modyfikowania sporej części fabryki. Wierzę, że fabryki przyszłości będą wyposażone w maszyny połączone ze sobą w inteligentną sieć i zdolne do szybkiej, samodzielnej konfiguracji a także niezależnego działania w celu spełnienia określonych wymagań procesu produkcyjnego. Innymi słowy, będą one prezentować sobą maksimum elastyczności. trends in automation: Czy można zatem powiedzieć, że przyszłe fabryki będą się cechować zdecentralizowaną inteligencją? Dr Peter Post: IW kontekście produkcji przyszłości, zdecentralizowana inteligencja oznacza, że zadania obecnie wykonywane przez główny komputer, zostaną przejęte przez poszczególne elementy. Wszystkie działania niezbędne do wykonania pojedynczego zadania będą wykonywane przez miniaturowy system kontroli zawarty w tymże elemencie. Pełna treść wywiadu znajduje się na stronie internetowej

25 trends in automation Impuls Sieć roju Zdjęcia: DFKI GmbH Wizja miejskich samochodów przyszłości: Samochód EO smart jest niezwykle zwrotny, a ponadto jest w stanie zmieniać swój kształt w celu dopasowania się do bieżącej sytuacji na drodze. Działając razem, jesteśmy nie tylko silniejsi, ale także bardziej inteligentni. Inteligencja roju (stadna) jest doskonałym przykładem tej zasady. Inspiracją do jej badania była, rzecz jasna, obserwacja natury ławic ryb, stad ptaków czy kolonii mrówek. Pojedyncza mrówka posiada ograniczony zakres inteligencji, ale cała społeczność mrówek działająca jak jeden organizm mogą pokonywać złożone problemy, prezentując przy tym znacznie wyższy poziom inteligencji. za pośrednictwem RFID informować maszynę o tym, jakie etapy procesu zostały wykonane, a które jeszcze pozostały do wykonania. Maszyny będą automatycznie identyfikować indywidualne produkty i wymagane etapy produkcji a także wszystkie konieczne zmiany narzędzi. Pamięć produktu pełni również rolę dokumentacji opisującej cały okres jego przydatności. Opisywane tu rozwiązania mają również gigantyczny potencjał w dziedzinie logistyki. Roboty działające w sieci będą w stanie samodzielnie przenosić wymagane przedmioty z półek. Inteligentne etykiety umożliwią zaś prześledzenie w dowolnym momencie cyklu dystrybucyjnego produktu od producenta, przez firmę logistyczną i detalistę, aż do końcowego nabywcy. Cyfrowa pamięć produktu pozwala na szybszy i bardziej niezawodny przepływ towarów. Czwarta rewolucja przemysłowa Wielu ekspertów jest zgodna co do tego, że gospodarka znajduje się na krawędzi czwartej rewolucji przemysłowej, znanej też jako Industry 4.0. Wiąże się to z przejściem od współczesnego rozumienia produkcji, do wytwarzania dóbr opartego na Internecie, w którym materiały zawierają cechy produktu końcowego. Produkty kontrolują też własny proces produkcji, zaś niedokończone części przesyłają swoje schematy produkcji do fabryki, przez co stają się pełnoprawnymi elementami systemu kontroli. Inteligentna produkcja przyszłości wydatnie zwiększy zatem szybkość procesów przemysłowych. Schematy pracy uzyskałyby tym samym elastyczność, zdolność do samoorganizacji, wprowadzania zmian, uwzględniania prac naprawczych oraz samodzielnej optymalizacji. Koncepcja Industry 4.0 obiecuje inteligentną produkcję zapewniającą maksymalną elastyczność. W dziedzinie nauki oraz branży automatyzacji, droga do implementacji projektów jest długa, lecz niezwykle ciekawa. Firmy należące do różnych sektorów, ośrodki badawcze oraz liczni specjaliści współpracują ze sobą aby urzeczywistnić ów rozwój. Gdzie jednak człowiek znajduje się w chwili obecnej? Jak przyszłość wpłynie na role, które odgrywamy dzisiaj? Quo vadis homo faber dokąd zmierzasz, człowieku twórczy? trends in automation postarają się na bieżąco udzielać odpowiedzi na to pytanie. Opracowana przez firmę Festo koncepcja AquaJellies obrazuje, w jaki sposób ludzie mogą wykorzystać inteligencję roju. Te sztuczne meduzy zaopatrzone w napęd elektryczny, posiadają również inteligentny mechanizm adaptacyjny emulujący zachowania stadne. Po wyposażeniu go w zdolność komunikacji, rój meduz AquaJellies może funkcjonować jako wysoce rozwinięty, samosterowny system. AquaJellies z Festo: Sztuczne meduzy obdarzone inteligencją roju.

26 Chiny: światowa potęga gospodarcza Potęga Wschodu Chiny ulegają zmianie: ten jeszcze do niedawna ubogi kraj dokonał właśnie wielkiego skoku w epokę wysokich technologii. Z przejęcia przez Chiny roli kluczowego rynku zbytu skorzystała zwłaszcza branża automatyzacji i przemysł samochodowy. Pomimo niedawnego osłabienia wzrostu gospodarczego, chiński czerwony smok zmierza pewnie naprzód. Zdjęcia: Lesley Magno / gettyimages

27 trends in automation Synergie Symbol szczęścia: Maskotka smoka jest tradycyjnym elementem obchodów chińskiego Nowego Roku.

28 W Chinach smok jest symbolem siły, mającej jednak charakter łagodny i dobroczynny. Według legendy, zanosi on nadzieje i marzenia ludzi do nieba, przynosząc w drodze powrotnej boskie błogosławieństwa. Nie ma on nic wspólnego z potworami znanymi z mitologii zachodnich. Czerwony smok symbolizuje naturę kraju, niewiarygodnie wręcz zróżnicowanego. W starożytnych chińskich mitach i legendach, smoki lądowe, wodne i powietrzne żyły na Ziemi, a ściślej wśród piasków pustyni Gobi na zachodzie, w Himalajach oraz nad rzekami i wschodnim wybrzeżem. Zdjęcia: Svend Erik Hansen / gettyimages Miejsce na rozwój Już sam rozmiar Chin daje im niezwykły potencjał. Kraj ten zajmuje powierzchnię 9,6 miliona kilometrów kwadratowych, a więc jest niemalże równy wielkością całej Europie (10,2 mln km kw.) i jest zamieszkały przez 1,3 miliarda ludzi (dla porównania, cała Europa liczy ok. 560 milionów). Różnice w ilości mieszkańców żyjących na terenach miejskich i wiejskich są olbrzymie. Na nizinnych terenach północnych Chin, miliony ludzi żyją w ludnych miastach. Z drugiej strony, wielkie obszary kraju, zwłaszcza zachodnie łańcuchy górskie, Himalaje i pustynia Gobi są praktycznie bezludne. Świadomość własnej siły i wizja przyszłości W ostatnich latach można było zaobserwować niezwykłą dynamikę rozwoju wynikłą ze zderzenia socjalistycznego systemu wartości z neoliberalną gospodarką wolnorynkową. Kiedy w pierwszej połowie 2012 roku zaobserwowano oczekiwany spadek tempa rozwoju do 7,8% w porównaniu z 10% w roku poprzednim, pojawiły się głosy zalecające ostrożność, ale najprawdopodobniej nie będę one miały większego wpływu. W obecnym czasie Chiny zapewniły sobie rolę jednego z największych rozwijających się rynków na świecie. Na wspomnianą szybkość rozwoju czerwonego smoka ma wpływ jego wiara we własne siły, wynikająca z historycznego dziedzictwa cywilizacji liczącej sobie ponad 5000 lat. Wizję kraju oraz globalny wizerunek dobrze odzwierciedlają plany zbudowania pierwszej chińskiej załogowej stacji kosmicznej, która ma zostać oddana do użytku w 2020 roku.

29 trends in automation Synergie Firma Festo zatrudnia obecnie około 1800 osób w obszarze produkcji i logistyki, którzy pracują w rozsianych po całych Chinach 42 centrach sprzedaży i obsługi klienta. Zmieniająca się gospodarka Większość ekspertów jest zdania, że Chiny z całą pewnością staną się największą gospodarką światową, nie wiadomo jedynie, kiedy to nastąpi. W ogólnoświatowym rankingu kraj ten zajmuje obecnie drugie miejsce, zaraz za Stanami Zjednoczonymi, wyprzedzając Japonię, Niemcy, Francję i Wielką Brytanię. We wczesnych stadiach rozwoju gospodarczego, rola Chin ograniczała się niemal wyłącznie do zapewniania zachodnim producentom taniej siły roboczej. Pozwoliło to jednak przekształcić największe ośrodki w dobrze prosperujące regiony, czyniąc z Chin bardzo atrakcyjny rynek zbytu. Międzynarodowe koncerny motoryzacyjne sprzedają w Chinach więcej samochodów niż w jakimkolwiek innym państwie na świecie. Sugeruje to transformację chińskich struktur gospodarczych, która zdaniem światowych liderów biznesu, będzie oznaczać daleko idące zmiany. Obecnie Chiny przechodzą metamorfozę z dostarczyciela taniej siły roboczej i powielacza zagranicznych rozwiązań w producenta wysokich technologii i centrum rozwoju technologicznego. Zgodnie z szacunkami Chińskiego Ministerstwa Nauki i Technologii, produkcja w sektorach zaawansowanych technologii osiągnęła rekordową wartość w roku Łączna wartość produkcji firm zaawansowanych technologii wyniosła ok. 1,6 miliarda dolarów. JJ Chen, General Manager Festo Greater China Jeszcze kilka pytań trends in automation: Na co w przyszłości może liczyć przemysł produkcyjny w Chinach? JJ Chen: Chiny posiadają obecnie największy rynek wewnętrzny, największą produkcję przemysłową i największy rynek zbytu samochodów, zaś w ciągu kilku najbliższych lat staną się również największym rynkiem dla techniki automatyzacji na świecie. Przemysł produkcyjny w Chinach stopniowo dopasowuje się do międzynarodowych standardów jakości. Fabryki odchodzą od pracy ręcznej, stawiając na zautomatyzowane procesy produkcji. Jednocześnie coraz większą wagę przykłada się do oszczędności energii, ochrony środowiska naturalnego i kwestii bezpieczeństwa w miejscu pracy. trends in automation: Jak ważna jest bliskość klientów na rynku Chińskim? JJ Chen: Bardzo ważna. Klienci w Chinach oczekują najwyższej jakości Made by Festo, dostawy w ciągu 24 godzin i konkurencyjnych cen na rynku lokalnym. Dokładnie tak samo, jak w Europie. Jeszcze ważniejszy jest fakt, że lokalni Inżynierowie Sprzedaży mówią tym samym językiem, więc są w stanie sprawnie odnieść się do żądań klientów. Dzięki wzięciu pod uwagę tych czynników, firma Festo jest w stanie produkować rozwiązania dostosowane do indywidualnych potrzeb odbiorców.

30 Minister Przemysłu i Technologii Informacyjnych w rządzie Chin, Miao Wei (w środku), odwiedza firmę Festo na targach w Hanowerze. Uniwersytet Tongji: Firma Festo wspiera modelowy projekt polityki szkolnictwa wprowadzony na Niemiecko-Chińskim Uniwersytecie Nauk Ścisłych. Festo Didactic w Chinach: Współpraca z ponad 500 partnerami w dziedzinie edukacji, szkołami wyższymi oraz przemysłowymi ośrodkami szkoleniowymi. Produkcja lokalna Dla państw będących potentatami gospodarczymi, takich jak np. Niemcy, myśl o zerwaniu więzi ekonomicznych z Chinami jest nie do przyjęcia. Według danych Niemieckiej Federacji Inżynierów (VDMA), niemieckie firmy zajmujące się mechaniką, odnotowały przychody ze sprzedaży na terenie Chin rzędu 19 miliardów euro w samym 2011 roku. W badaniu przeprowadzonym na zlecenie Niemieckiej Izby Przemysłu i Handlu (DIHK), Chiny wyszły na prowadzenie w rankingu najpopularniejszych miejsc inwestycji dla niemieckiego przemysłu. W obecnej chwili, w Chinach działa około 5000 niemieckich firm zatrudniających ponad ludzi. Wynika to po części z ogromnego, a przy tym stale rosnącego, popytu na technologię automatyzacji. Firma Festo uzyskuje 10% swoich przychodów z działalności na terenie Chin i zatrudnia tam 1800 osób. Aby osiągnąć założony cel 20% wzrostu rocznie, firma Festo otwarła w maju 2012 r. nową fabrykę w mieście Jinan, inwestując w to przedsięwzięcie 20 milionów euro. Według dr Eberharda Veita, Członka Zarządu firmy Festo, takie rozszerzenie działalności pozwoli w ciągu kilku najbliższych lat zaspokoić popyt na lokalnym rynku. W Chinach działają również duże niemieckie koncerny, takie jak Volkswagen lub Siemens. W roku 2011, VW sprzedał w Chinach ok. 2,26 miliona samochodów i zatrudnia w tym kraju ludzi. Siemens, zajmujący drugą pozycję pod względem liczby pracowników w Chinach, zatrudnia osób. Międzynarodowe korporacje rozumieją, że zapewnienie długotrwałych i owocnych relacji z Chinami nie może ograniczać się wyłącznie do produkcji. Siemens posiada zatem również 16 ośrodków badawczych na terenie tego kraju. Wielkomiejskie rozwiązania oczyszczania wody i ścieków: Stacja uzdatniania wody w Nankinie, Chiny zautomatyzowana dzięki technice firmy Festo. Sukces poprzez doświadczenie Festo rozumie wagę inwestowania w podnoszenie podstawowych i zaawansowanych kwalifikacji pracowników lokalnych. Jako że ponad 90% chińskich firm narzeka na niedobór umiejętności zawodowych, inicjatywa Festo Didactic od wielu lat zapewnia lokalnym i międzynarodowym klientom pożądane formy szkolenia dla pracowników. Z doświadczenia ekspertów w dziedzinie automatyzacji korzysta ponad 500 partnerów edukacyjnych, szkół wyższych i ośrodków szkoleniowych. Festo utrzymuje bliskie stosunki z pięcioma głównymi uniwersytetami oraz

31 trends in automation Synergie Dedykowane Rozwiązania Projektowe: Klienci w Chinach z zadowoleniem przyjmują rozwiązania dostosowane do ich potrzeb. Dr Hong Zhou, Przewodniczący Global Production Centre, Jinan, Shanghai i APTC Naszym celem jest model produkcji skupiony na regionie i korzystający z jego zasobów. inwestuje w infrastrukturę edukacyjną i badawczą oraz wstępne wprowadzanie nowych rozwiązań we wszystkich instytucjach partnerskich. Od roku 1985 Festo ściśle współpracuje również ze znanym uniwersytetem Tongji w Szanghaju. Za odniesiony w Chinach sukces firmy z Esslingen odpowiada bardzo liczna grupa wysoce wykwalifikowanych ekspertów. Dzięki nim możliwe było skuteczne wdrożenie projektów takich jak budowa oczyszczalni w liczącym ponad 6 milionów mieszkańców Nankinie, zapewniającej 4,5 miliona litrów czystej wody każdego dnia dzięki automatycznym rozwiązaniom firmy Festo. Podobnie jak wiele innych krajów na świecie, Chiny również zdają sobie sprawę z tego, że posiadane zasoby surowców naturalnych są ograniczone i muszą być wykorzystywane jak najefektywniej. Setki oczyszczalni wody i ścieków zostały zaopatrzone w komponenty oraz rozwiązania Festo. W ten sposób wydatnie udało się zwiększyć ich wydajność. Jeżeli podliczyć argumenty przemawiające za utrzymaniem dotychczasowego tempa rozwoju w Chinach, perspektywy tego kraju są niezwykle pozytywne, pomimo kilku głosów krytycznych. Rozwój tego kraju w najbliższym czasie na pewno nie zwolni, gdyż nie ma ku temu żadnych powodów. Mieszkańcy Chin nauczyli się wiele od ludzi z krajów zachodnich, ale jednocześnie ci ostatni nauczyli się równie wiele od Chińczyków. Co więcej, ta wymiana doświadczeń będzie kontynuowana także w przyszłości. Festo w Chinach W następnym roku nasza firma będzie obchodzić 20-lecie działalności w Szanghaju. Od chwili jej założenia zmieniło się bardzo wiele. Firma Festo od wielu lat inwestuje w budowę i rozbudowę fabryk oraz infrastruktury zorientowanej na klienta. Global Production Centre (GPC) w Szanghaju zostało utworzone w roku Dwa lata później uzyskano kolejną lokację dzięki przejęciu Jinan Huaneng Pneumatic Company (JPC) w przemysłowym mieście Jinan, połączonym szybką koleją z Pekinem i Szanghajem. Na początku zeszłego roku (2012), firma Festo tradycyjnie świętowała rozpoczęcie nowej rozbudowy, mającej zwiększyć powierzchnię o m 2 do łącznej wartości m 2. Fabryka w Jinan jest obecnie jednym z 11 GPC na całym świecie. Mniej więcej w tym samym czasie, w Szanghaju hucznie obchodzono rozbudowę ośrodka Asia Pacific Technical Centre (APTC). Celem tego programu rozwoju jest zaspokojenie rosnącego w Chinach popytu na dostosowane do wymogów klienta produkty i rozwiązania. Firma Festo zatrudnia obecnie ok osób w branży produkcyjnej i logistycznej, pracujących w rozsianych po całych Chinach 42 centrach sprzedaży i obsługi klienta. Dr Eberhard Veit, Członek Zarządu Festo AG, podczas inauguracji rozbudowy fabryki w Jinan.

32 System Felgenprüfanlage testujący felgi mit aluminiowe einbaufertigem z manipulatorem Handlingportal Festo Od felg ze stopów lekkich po RTG! Felgi wykonane ze stopów lekkich nie tylko wyglądają bardzo estetycznie, ale także zwiększają komfort i bezpieczeństwo jazdy. W pełni zautomatyzowany system testujący felgi wykorzystuje aparat rentgenowski do wyszukiwania najdrobniejszych nawet usterek. System ten jest najszybszym układem sprawdzania jakości, jaki jest dostępny obecnie na rynku. Gotowy do zainstalowania manipulator znacząco podnosi wydajność pracy. Zdjęcie: Fraunhofer IIS

33 trends in automation Synergie 32 33

34 Precyzja na wyciągnięcie ręki: Firma Erhardt + Abt musiała jedynie na manipulatorze portalowym zainstalować chwytak o określonym interfejsie. Manipulator portalowy został dostarczony w postaci gotowej do zainstalowania. Dzięki temu mogliśmy skupić się wyłącznie na zaprojektowaniu i opracowaniu sytemu testowania. Felix Richter, inżynier projektowy w firmie Erhardt + Abt Proces radioskopii przebiega z pełną prędkością. Co kilka sekund masywna, prostokątna przegroda otwiera się i zamyka. Błyszczące, testowane elementy jeden po drugim znikają we wnętrzu maszyny, prześwietlającej je promieniami RTG. Pacjentami są w tym przypadku felgi ze stopów lekkich przed ich obróbką. Gwałtowne przyspieszenia i dynamiczne skręty mogą fascynować miłośników sportowej jazdy, ale jednocześnie poddają koła ogromnym obciążeniom. Oznacza to, że producenci kół muszą bardzo dokładnie testować swoje produkty. Nawet najdrobniejsze bąbelki powietrza, ubytki lub ciała obce w odlewie aluminiowym mogą doprowadzić do pęknięcia felgi wyjaśnia Felix Richter, inżynier z bawarskiej firmy Erhardt + Abt specjalizującej się w automatyce, twórca w pełni samodzielnego systemu testującego HeiDetect Wheel, który znacząco usprawnia masową produkcję felg. Sercem systemu jest aparat rentgenowski z detektorem, opracowanym przez Instytut Układów Scalonych (IIS). Urządzenie to pozwala szybko i sprawnie wykryć nawet najmniejsze nieprawidłowości w strukturze odlewów. Szybki manipulator Manipulator portalowy firmy Festo jest odpowiedzialny za utrzymywanie wysokiej wydajności procesu. Umożliwia przetestowanie 140 kół na godzinę. Został skonstruowany zgodnie z dokładną specyfikacją zdefiniowaną przez firmę Erhardt + Abt. System cechuje się niezwykle kompaktową budową. W niektórych miejscach, odległość elementów ruchomych od obudowy nie przekracza 2-3 milimetrów. Takie założenia projektowe wymagały od firmy Festo najwyższej możliwej precyzji, podkreśla z dumą Richter. Firma Festo dostarcza portal jako jednostkę gotową do zainstalowania. Zespół Richtera musiał jedynie podpiąć interfejs sterujący i przytwierdzić podstawę urządzenia, a następnie zamocować na nim stalowo- -ołowianą komorę przeciwradiacyjną. Zanim testowane koło zostanie umieszczone w systemie, znajdująca się przed nim stacja odczytuje jego kod kreskowy zawierający dane techniczne, w tym średnicę i wysokość felgi. Jednostka chwytająca w komorze prześwietlania przygotowuje się do pracy zgodnie z odczytanymi parametrami i przesuwa się w optymalną pozycję. Po otwarciu przegrody i umieszczeniu koła w urządzeniu, chwytak odbiera je, wspomagając się kółkami pomocniczymi. Siłownik wielopozycyjny ADNM zapewnia idealny uchwyt, dokładnie dopasowując przednią parę rolek do wielkości koła. Aby zapewnić możliwość sprawdzenia najdrobniejszych detali, w czasie procesu prześwietlania dwa silniki serwo EMMS-AS obracają felgę zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Twardy orzech do zgryzienia Maksymalny udźwig chwytaka wynosi 168 kg, wliczając w to zamocowaną felgę ze stopów lekkich. Zapewnienie odpowiedniej sztywności portalu i jego dynamicznej reakcji nie było proste. Zmiany temperatur wahających się od 15 do 60 stopni Celsjusza, zależnie od pory roku i wydajności urządzenia też nie pomagały nam w tym zadaniu wyjaśnia Wolfram Turnaus, inżynier sprzedaży w firmie Festo. Do jego zadań należy współpraca z klientami w celu znalezienia nowych rozwiązań. W tym konkretnym przypadku, pracował on nad wydajnym systemem amortyzowania ruchu przegrody. Ważąca 90 kg

35 trends in automation Synergie Niewidoczny transfer: Przenośnik łańcuchowy podaje koło bezpośrednio do otwartego chwytaka, który chwyta je za pomocą czterech kół pomocniczych i przygotowuje do prześwietlenia. Złożona dynamika: Sześć napędów EGC-185 połączonych szeregowo zapewnia maksymalną dynamikę i sztywność układu (lewy dolny róg). Lądowanie na poduszce powietrznej: Dwie komory powietrzne z mocowaniem kołnierzowym zapewniają szybkie i delikatne zamykanie przegrody. przegroda spada niczym ostrze gilotyny natychmiast po umieszczeniu koła w komorze prześwietlania. Zamyka się ona w czasie nie dłuższym niż 0,6 sekundy, podkreśla Turnaus. Konwencjonalny amortyzator olejowy lub napęd z silnikiem serwo zostały wykluczone ze względu na koszt i problemy z konserwacją. Pełne i spokojne hamowanie Blok amortyzujący jest rozwiązaniem prostym, a jednocześnie skutecznym: Najlepiej wyobrazić sobie to urządzenie jak sprężynę powietrzną. Blok amortyzujący zawsze zawiera nieco powietrza, Przegroda szybka jak błyskawica: Ważąca 90 kg przegroda zamyka się w ciągu 0,6 sekundy a jej ruch w końcowym odcinku jest wyhamowany przez blok amortyzujący. więc przegroda spada na swego rodzaju poduszkę powietrzną, hamującą jej ruch na końcowym odcinku wyjaśnia Turnaus. Blokiem amortyzującym steruje zawór pneumatyczny. Natychmiast po otwarciu przegrody, komora poduszki powietrznej jest całkowicie opróżniana za pomocą drugiego zaworu. Siłownik może zostać zatem wysunięty tak szybko, jak to możliwe i hamować pełną siłą, ale delikatnie i w ostatniej chwili, dodaje Felix Richter. Cały system, wraz z zewnętrzną osłoną wykonaną z warstwy ołowiu umieszczonej pomiędzy dwoma powłokami stalowymi, waży 6,2 t. Aby zapobiec wydostaniu się promieni RTG na zewnątrz po otwarciu przesłony, system ogranicza napięcie zasilania lampy RTG. Zwiększa to znacząco żywotność lampy oraz eliminuje konieczność stosowania systemu śluzy. Felix Richter jest bardzo zadowolony końcowym wynikiem: Firma Festo nie tylko dała nam wolną rękę i pozwoliła skupić się na innych zadaniach, ale także miała swój wkład w budowę najszybszego systemu kontroli felg, jaki jest dostępny w tej chwili na rynku. Erhardt + Abt Automatisierungstechnik GmbH Hauptstraße 49 D Kuchen, Germany Rozwiązania z dziedziny automatyzacji dostarczane pod klucz dla klientów z branży tworzyw sztucznych, motoryzacyjnej, medyczno-farmaceutycznej i spożywczej. Zakres działalności: Technika pozycjonowania i montażu.

36 Zautomatyzowane magazynowanie narzędzi chirurgicznych Nacisk na opiekę zdrowotną W kopenhaskim szpitalu zainstalowano pierwszy na świecie w pełni zautomatyzowany, sterylny magazyn narzędzi chirurgicznych pozwalający na ograniczenie kosztów działania placówki o 10 osobolat. Napędy elektryczne i produkty z serii Clean Design zapewniają niezawodną i płynną pracę. Zdjęcie: Martor KG

37 trends in automation Synergie Zespoły chirurgiczne we wspomnianym kopenhaskim szpitalu pracują pod dużą presją. Jako że każdego dnia przeprowadza się tam ponad 60 operacji, wszystko musi działać jak w zegarku. Precyzja i punktualność mają ogromne znaczenie. Nie stanowi to problemu, jeżeli można zapewnić dostęp do żądanego narzędzia w ciągu kilku sekund. Jednakże, nie jest to takie proste, gdyż każdy pojemnik narzędzi musi być przechowywany w warunkach sterylnych, których utrzymanie wymagało do tej pory sporego nakładu sił i środków ze strony personelu szpitala. System, który przygotowywał narzędzia i dostarczał je do sali operacyjnej wymagał sporo czasu i pieniędzy, nie wspominając już o tym, że czasami dostarczał niewłaściwy sprzęt. Poprawienie tego stanu rzeczy było istotnym zadaniem. Unikat na skalę międzynarodową Chociaż zautomatyzowane systemy zarządzania magazynami są powszechne w przemyśle, analogiczny system służący do czyszczenia i wybierania narzędzi chirurgicznych wzbudził małą sensację. System działał bez najmniejszych usterek od pierwszego dnia relacjonuje Lars Vinge, kierownik produkcji w duńskiej firmie Gibotech, specjalizującej się w dziedzinie automatyki. Firma Gibotech zainstalowała swój unikalny system w szpitalnej piwnicy w ciągu 10 dni, po których okazało się, że posiada on wielki potencjał jako projekt pilotażowy dla służby zdrowia. Uwalnianie zasobów System wyeliminował potrzebę ręcznego przenoszenia ciężkich pojemników z narzędziami a następnie ich selekcjonowania, czyszczenia, sterylizacji, magazynowania i dostarczania na salę operacyjną. W wyniku tego udało się zaoszczędzić 10 osobolat pracy, zaś uwolnione w ten sposób zasoby można było zastosować do innych zadań. W pełni zautomatyzowany sterylny magazyn posiada 1900 miejsc składowania i 1800 kontenerów zaopatrzonych w etykiety RFID. Codziennie obsługuje on do 100 transakcji. Każdy kontener przekazywany jest w czasie 5 10 minut. Precyzyjny handling Proces przekazywania kontenerów został maksymalnie uproszczony, aby zapewnić minimalizację kosztów utrzymania i konserwacji. Personel ręcznie ładuje wykonane z drutu pojemniki z narzędziami, które następnie czyszczone są w sterylnych maszynach. Pojemniki te są później wykładane jałową krepą, Serce systemu handlingu: precyzyjne i niezawodne napędy elektryczne EGC (góra i prawy górny róg). która nie ulega uszkodzeniu podczas sterylizowania w autoklawach. Następnie narzędzia są pakowane w zestawy dostosowane do potrzeb każdej operacji zaplanowanej na następny dzień. Druciane pojemniki są następnie przekazywane do systemu magazynowania, gdzie są rozpoznawane za pomocą kodów paskowych, RFID i kart danych. Automatyczny system handlingu korzysta z tych oznaczeń, aby pomóc pracownikom znaleźć właściwe miejsce magazynowania. Serce tego systemu stanowią napędy elektryczne EGC. Są one w stanie skutecznie i dokładnie rozmieścić druciane pojemniki w 1900 dostępnych miejsc. W miejscach, w których narzędzia chirurgiczne mogłyby nadmiernie zbliżyć się do elementów systemu, wykorzystywane są siłowniki pneumatyczne Clean Design z serii CRDSNU, posiadające certyfikat Cleanroom Class 8. Wyspy zaworowe CPX/MPA są zainstalowane w sposób zdecentralizowany i podłączone do sterowników Rockwell za pośrednictwem Ethernetu/IP. Absolutna wartość szczytowa Bardzo czyste i suche powietrze w systemie zwykle nie jest obojętne dla napędów. Jednakże ani pneumatyczne, ani elektryczne napędy firmy Festo nie wykazują żadnych nieprawidłowości z tego powodu podkreśla kierownik projektu, Lars Vinge. Wręcz przeciwnie, planowana dostępność systemu wynosiła 97%. W tej chwili najwyższa zanotowana dostępność wyniosła zaś 98,5%, 1900 miejsc składowania: pojemność zapewniająca do 100 operacji dziennie. mówi Vinge, mający nadzieję przekonać inne szpitale na świecie do przyjęcia tego systemu. Może on bowiem przynieść znaczące długofalowe oszczędności w wielu ośrodkach ochrony zdrowia. Gibotech A/S Hollufgaardsvej 31 DK-5260 Odense S, Dania Zakres działalności: Opracowanie, wdrażanie i utrzymywanie rozwiązań przemysłowych, automatyki, robotyki i systemów CNC

Poniżej znajdują się 3 zadania. Umieść odpowiedzi w jednym pliku PDF i wraz z prezentacją oraz CV wyślij je na adres rekrutacja@festo.pl.

Poniżej znajdują się 3 zadania. Umieść odpowiedzi w jednym pliku PDF i wraz z prezentacją oraz CV wyślij je na adres rekrutacja@festo.pl. Poniżej znajdują się 3 zadania. Umieść odpowiedzi w jednym pliku PDF i wraz z prezentacją oraz CV wyślij je na adres rekrutacja@festo.pl. Jako temat wiadomości ustaw: [Rekrutacja AC] Imię i Nazwisko Zadanie

Bardziej szczegółowo

OBECNOŚĆ NA CAŁYM ŚWIECIE

OBECNOŚĆ NA CAŁYM ŚWIECIE OBECNOŚĆ NA CAŁYM ŚWIECIE Jesteśmy znaną na całym świecie rodzinną firmą działającą globalnie jako lider rynku pomiarów ciśnienia i temperatury oraz technologii kalibracji. Dzięki włączeniu KSR-Kübler

Bardziej szczegółowo

Słowo mechatronika powstało z połączenia części słów angielskich MECHAnism i electronics. Za datę powstania słowa mechatronika można przyjąć rok

Słowo mechatronika powstało z połączenia części słów angielskich MECHAnism i electronics. Za datę powstania słowa mechatronika można przyjąć rok Słowo mechatronika powstało z połączenia części słów angielskich MECHAnism i electronics. Za datę powstania słowa mechatronika można przyjąć rok 1969, gdy w firmie Yasakawa Electronic z Japonii wszczęto

Bardziej szczegółowo

Analiza i projektowanie oprogramowania. Analiza i projektowanie oprogramowania 1/32

Analiza i projektowanie oprogramowania. Analiza i projektowanie oprogramowania 1/32 Analiza i projektowanie oprogramowania Analiza i projektowanie oprogramowania 1/32 Analiza i projektowanie oprogramowania 2/32 Cel analizy Celem fazy określania wymagań jest udzielenie odpowiedzi na pytanie:

Bardziej szczegółowo

Nadzór Linii Produkcyjnych. Jacek Pszczółka AiR 187735

Nadzór Linii Produkcyjnych. Jacek Pszczółka AiR 187735 Nadzór Linii Produkcyjnych Jacek Pszczółka AiR 187735 Linia Produkcyjna Linia produkcyjna albo linia montażowa zespół stanowisk roboczych (maszynowych, ręcznych lub mieszanych) ugrupowanych według kolejności

Bardziej szczegółowo

Innowacyjne rozwiązania!

Innowacyjne rozwiązania! R O Z W I Ą Z A N I A B R A N Ż O W E P r z e m y s ł s p o ż y w c z y i o p a k o w a ń Innowacyjne rozwiązania! Firma SCHUNK GmbH & Co. KG to lider w dziedzinie automatyki przemysłowej i systemów mocowań.

Bardziej szczegółowo

Trackery Leica Absolute

Trackery Leica Absolute BROSZURA PRODUKTU Trackery Leica Absolute Rozwiązania pomiarowe Leica Leica Absolute Tracker AT402 z sondą B-Probe Ultra przenośny system pomiarowy klasy podstawowej Leica B-Probe to ręczne i zasilane

Bardziej szczegółowo

Światowej klasy Zarządzanie Produkcją

Światowej klasy Zarządzanie Produkcją Światowej klasy Zarządzanie Produkcją Release 5: Rewolucyjna fabryka przyszłości Światowej klasy zarządzanie produkcją @ 汉 语 Światowej klasy zarządzanie produkcją FORCAM Release 5 Rewolucyjna fabryka przyszłości

Bardziej szczegółowo

Systemair: Technologia EC

Systemair: Technologia EC Systemair: Technologia EC Kwestia ochrony środowiska naturalnego to dziedzina wymagająca zdecydowanych i szybkich działań. Dotyczy to zwłaszcza sektora przemysłowego współodpowiedzialnego, wraz z konsumentami

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ ELEKTRYCZNYCH NR

ZESPÓŁ SZKÓŁ ELEKTRYCZNYCH NR TECHNIK MECHATRONIK ZESPÓŁ SZKÓŁ ELEKTRYCZNYCH NR 2 os. SZKOLNE 26 31-977 KRAKÓW www.elektryk2.i365.pl Spis treści: 1. Charakterystyka zawodu 3 2. Dlaczego technik mechatronik? 5 3. Jakie warunki musisz

Bardziej szczegółowo

Rozwiązania SCM i Portal dla operatorów logistycznych i przewoźników

Rozwiązania SCM i Portal dla operatorów logistycznych i przewoźników ZADOWOLENI KLIENCI Jedna platforma IT wiele możliwości Rozwiązania SCM i Portal dla operatorów logistycznych i przewoźników Jedna platforma IT wiele możliwości Rozwiązania SCM i Portal Rozwiązanie IT dla

Bardziej szczegółowo

Elastyczny system. Apteki Automatyzacja komisjonowanie ECOMAT MEDIMAT ROBOMAT Fill IN BOX SPEED BOX Blistrowanie. Trójwymiarowe rozpoznawanie obrazów

Elastyczny system. Apteki Automatyzacja komisjonowanie ECOMAT MEDIMAT ROBOMAT Fill IN BOX SPEED BOX Blistrowanie. Trójwymiarowe rozpoznawanie obrazów Elastyczny system Każde rozwiązanie systemowe jest dostosowywane do indywidualnych potrzeb danej apteki. Takie podejście umożliwia optymalną lokalizację, która zapewni najlepszą efektywność. Przy tym nie

Bardziej szczegółowo

Daimler planuje nową fabrykę silników w Polsce

Daimler planuje nową fabrykę silników w Polsce Zwiększenie zdolności produkcyjnych Mercedes-Benz Cars Daimler planuje nową fabrykę silników w Polsce Informacja prasowa 4 maja 2016 r. W miejscowości Jawor ma powstać pierwsza w Polsce fabryka silników

Bardziej szczegółowo

Większe możliwości dzięki LabVIEW 2009: programowanie równoległe, technologie bezprzewodowe i funkcje matematyczne w systemach czasu rzeczywistego

Większe możliwości dzięki LabVIEW 2009: programowanie równoległe, technologie bezprzewodowe i funkcje matematyczne w systemach czasu rzeczywistego Większe możliwości dzięki LabVIEW 2009: programowanie równoległe, technologie bezprzewodowe i funkcje matematyczne w systemach czasu rzeczywistego Dziś bardziej niż kiedykolwiek narzędzia używane przez

Bardziej szczegółowo

DO CELU PROWADZI TRAFFIC TOMTOM NAJSZYBCIEJ TOMTOM TRAFFIC PROWADZI DO CELU SZYBCIEJ

DO CELU PROWADZI TRAFFIC TOMTOM NAJSZYBCIEJ TOMTOM TRAFFIC PROWADZI DO CELU SZYBCIEJ TOMTOM TRAFFIC PROWADZI DO CELU SZYBCIEJ TomTom to wiodący dostawca usług informujących o ruchu drogowym. Firma TomTom monitoruje, przetwarza i dostarcza informacje o ruchu drogowym z wykorzystaniem opracowanych

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII Ból PRZYWRACANIE ZDROWIA W SZCZEGÓLNY SPOSÓB 2 Krążenie Zapalenie Naprawa tkanek Większość z nas uważa zdrowie za pewnik. Zdarzają się jednak sytuacje, kiedy organizm traci

Bardziej szczegółowo

Wszystko co chcielibyście wiedzieć o badaniach technicznych

Wszystko co chcielibyście wiedzieć o badaniach technicznych Wszystko co chcielibyście wiedzieć o badaniach technicznych ale Pół żartem, pół serio o naszej rutynie Czasem zdarza się, że pozwalamy wjechać klientowi na stanowisko Być może cierpi on na wadę wzroku

Bardziej szczegółowo

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Dr inż. MBA Janusz Marszalec Centrum Edisona, Warszawa 8 kwietnia 2014

Bardziej szczegółowo

Elastyczny system. Szpitale Automatyzacja komisjonowanie. Trójwymiarowe rozpoznawanie obrazów MEDIMAT ROBOMAT FILL IN BOX SPEED BOX.

Elastyczny system. Szpitale Automatyzacja komisjonowanie. Trójwymiarowe rozpoznawanie obrazów MEDIMAT ROBOMAT FILL IN BOX SPEED BOX. Elastyczny system Każde rozwiązanie systemowe jest dostosowywane do indywidualnych potrzeb danej apteki. Takie podejście umożliwia nie tylko sensowną lokalizację przy optymalnym wykorzystaniu powierzchni,

Bardziej szczegółowo

VIBcare ZDALNE MONITOROWANIE STANU MASZYN. www.ec-systems.pl

VIBcare ZDALNE MONITOROWANIE STANU MASZYN. www.ec-systems.pl VIBcare ZDALNE MONITOROWANIE STANU MASZYN www.ecsystems.pl ZDALNY NADZÓR DIAGNOSTYCZNY EC SYSTEMS WIEDZA I DOŚWIADCZENIE, KTÓRYM MOŻESZ ZAUFAĆ N owe technologie służące monitorowaniu i diagnostyce urządzeń

Bardziej szczegółowo

PALETMASTER automatyczne magazynki pustych palet

PALETMASTER automatyczne magazynki pustych palet PALETMASTER automatyczne magazynki pustych palet Bezpieczne i wygodne rozwiązanie dla problemu pustych palet Automatyczne magazynki pustych palet poprawiają organizację ich składowania, zwiększają efektywność

Bardziej szczegółowo

NODA System Zarządzania Energią

NODA System Zarządzania Energią STREFA sp. z o.o. Przedstawiciel i dystrybutor systemu NODA w Polsce NODA System Zarządzania Energią Usługi optymalizacji wykorzystania energii cieplnej Piotr Selmaj prezes zarządu STREFA Sp. z o.o. POLEKO:

Bardziej szczegółowo

NOWY MODEL PRODUKCJI PRZEŁOM W CIĘCIU SKÓRY

NOWY MODEL PRODUKCJI PRZEŁOM W CIĘCIU SKÓRY NOWY MODEL PRODUKCJI PRZEŁOM W CIĘCIU SKÓRY Zaawansowana technologia jest kluczem do pokonywania wyzwań pojawiających się na wszystkich poziomach łańcucha produkcyjnego. VersalisFurniture, VersalisAuto

Bardziej szczegółowo

Myślicie Państwo o inwestycji w zakup nowej obrabiarki? Najbliższe 60 sekund może dać oszczędność sporej sumy pieniędzy!

Myślicie Państwo o inwestycji w zakup nowej obrabiarki? Najbliższe 60 sekund może dać oszczędność sporej sumy pieniędzy! Myślicie Państwo o inwestycji w zakup nowej obrabiarki? Najbliższe 60 sekund może dać oszczędność sporej sumy pieniędzy! Dobrze od samego początku Inteligentna praca to wielka różnica Dobry początek to

Bardziej szczegółowo

Dane Klienta: Staples Polska Sp. z o.o. Bysewska 18 80-298 Gdańsk www.staplesadvantage.pl

Dane Klienta: Staples Polska Sp. z o.o. Bysewska 18 80-298 Gdańsk www.staplesadvantage.pl Dane Klienta: Staples Polska Sp. z o.o. Bysewska 18 80-298 Gdańsk www.staplesadvantage.pl Staples Polska Sp. z o.o. (dawniej Corporate Express Polska Sp. z o.o.) to jeden z największych na świecie dostawców

Bardziej szczegółowo

Zwiększenie efektywności Działu Ekspedycji

Zwiększenie efektywności Działu Ekspedycji Zwiększenie efektywności Działu Ekspedycji Analiza na przykładzie Spółdzielni Piekarsko Ciastkarskiej w Warszawie Warszawa, Lipiec 2013 Spółdzielnia Piekarsko Ciastkarska w Warszawie SPC to największy

Bardziej szczegółowo

W jaki sposób inżynierowie wykorzystują zestawy rozwojowe na etapie projektowania i produkcji

W jaki sposób inżynierowie wykorzystują zestawy rozwojowe na etapie projektowania i produkcji W jaki sposób inżynierowie wykorzystują zestawy rozwojowe na etapie projektowania i produkcji Podsumowanie dla kadry kierowniczej Zestawy rozwojowe, które pierwotnie miały pełnić rolę systemów testowych

Bardziej szczegółowo

Lista zagadnień kierunkowych pomocniczych w przygotowaniu do egzaminu dyplomowego magisterskiego Kierunek: Mechatronika

Lista zagadnień kierunkowych pomocniczych w przygotowaniu do egzaminu dyplomowego magisterskiego Kierunek: Mechatronika Lista zagadnień kierunkowych pomocniczych w przygotowaniu do Kierunek: Mechatronika 1. Materiały używane w budowie urządzeń precyzyjnych. 2. Rodzaje stali węglowych i stopowych, 3. Granica sprężystości

Bardziej szczegółowo

Czym jest OnDynamic? OnDynamic dostarcza wartościowych danych w czasie rzeczywistym, 24/7 dni w tygodniu w zakresie: czasu przejazdu,

Czym jest OnDynamic? OnDynamic dostarcza wartościowych danych w czasie rzeczywistym, 24/7 dni w tygodniu w zakresie: czasu przejazdu, Czym jest OnDynamic? OnDynamic (Multimodalny System Monitoringu Ruchu Drogowego) to inteligentna architektura czujników i specjalistycznego oprogramowania, które gwarantują przetwarzanie dużej ilości różnorodnych

Bardziej szczegółowo

Informacje o zawodach (szkoła młodzieżowa) I. Technikum zawodowe (4-letnie) 1) Technik mechanik

Informacje o zawodach (szkoła młodzieżowa) I. Technikum zawodowe (4-letnie) 1) Technik mechanik Informacje o zawodach (szkoła młodzieżowa) I. Technikum zawodowe (4-letnie) 1) Technik mechanik Organizuje i nadzoruje produkcję, montaż, naprawy i konserwacje wszelkich maszyn i urządzeo produkowanych

Bardziej szczegółowo

PR242012 23 kwietnia 2012 Mechanika Strona 1 z 5. XTS (extended Transport System) Rozszerzony System Transportowy: nowatorska technologia napędów

PR242012 23 kwietnia 2012 Mechanika Strona 1 z 5. XTS (extended Transport System) Rozszerzony System Transportowy: nowatorska technologia napędów Mechanika Strona 1 z 5 XTS (extended Transport System) Rozszerzony System Transportowy: nowatorska technologia napędów Odwrócona zasada: liniowy silnik ruch obrotowy System napędowy XTS firmy Beckhoff

Bardziej szczegółowo

1000 powodów by wybrać kompletny serwis. 10 niepodważalnych przyczyn dominacji koloru żółtego.

1000 powodów by wybrać kompletny serwis. 10 niepodważalnych przyczyn dominacji koloru żółtego. Obsługa Klientów 1000 powodów by wybrać kompletny serwis. 10 niepodważalnych przyczyn dominacji koloru żółtego. 01 18.500.000 produktów FANUC zainstalowanych na całym świecie 55 lat doświadczenia średni

Bardziej szczegółowo

Dr hab. inż. Jan Duda. Wykład dla studentów kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji

Dr hab. inż. Jan Duda. Wykład dla studentów kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Automatyzacja i Robotyzacja Procesów Produkcyjnych Dr hab. inż. Jan Duda Wykład dla studentów kierunku Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Podstawowe pojęcia Automatyka Nauka o metodach i układach sterowania

Bardziej szczegółowo

List intencyjny o strategicznym partnerstwie między AC SA. a Politechniką Białostocką

List intencyjny o strategicznym partnerstwie między AC SA. a Politechniką Białostocką Informacja prasowa Białystok, 1 grudnia 2012 List intencyjny o strategicznym partnerstwie między AC SA a Politechniką Białostocką W dniu 30.11.2012 r. w siedzibie Politechniki Białostockiej doszło do podpisania

Bardziej szczegółowo

Technologia Godna Zaufania

Technologia Godna Zaufania SPRĘŻARKI ŚRUBOWE ZE ZMIENNĄ PRĘDKOŚCIĄ OBROTOWĄ IVR OD 7,5 DO 75kW Technologia Godna Zaufania IVR przyjazne dla środowiska Nasze rozległe doświadczenie w dziedzinie sprężonego powietrza nauczyło nas że

Bardziej szczegółowo

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej 2012 System B2B jako element przewagi konkurencyjnej dr inż. Janusz Dorożyński ZETO Bydgoszcz S.A. Analiza biznesowa integracji B2B Bydgoszcz, 26 września 2012 Kilka słów o sobie główny specjalista ds.

Bardziej szczegółowo

Advanced Forming Hartowanie w procesie tłoczenia

Advanced Forming Hartowanie w procesie tłoczenia Advanced Forming Hartowanie w procesie tłoczenia ZAAWANSOWANE FORMOWANIE DLA PRZEMYSŁU SAMOCHODOWEGO Gdy klienci kładą silny nacisk na masę i wytrzymałość Wymagania odnośnie coraz lżejszych elementów z

Bardziej szczegółowo

Mariusz Nowak Instytut Informatyki Politechnika Poznańska

Mariusz Nowak Instytut Informatyki Politechnika Poznańska Inteligentne budynki (2) Źródła Loe E. C., Cost of Intelligent Buildings, Intelligent Buildings Conference, Watford, U. K., 1994 Nowak M., Zintegrowane systemy zarządzania inteligentnym budynkiem, Efektywność

Bardziej szczegółowo

Katalog handlowy e-production

Katalog handlowy e-production 1 / 12 Potęga e-innowacji Katalog handlowy e-production 2 / 12 e-production to zaawansowany system informatyczny przeznaczony do opomiarowania pracy maszyn produkcyjnych w czasie rzeczywistym. Istotą systemu

Bardziej szczegółowo

WiComm dla innowacyjnego Pomorza

WiComm dla innowacyjnego Pomorza Centrum Doskonałości WiComm WiComm dla innowacyjnego Pomorza Michał Mrozowski wicomm@wicomm.pl Centrum Doskonałości WiComm Inżynieria Systemów Komunikacji Bezprzewodowej Politechnika Gdańska Ul. Narutowicza

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

Katedra Systemów Decyzyjnych. Kierownik: prof. dr hab. inż. Zdzisław Kowalczuk ksd@eti.pg.gda.pl

Katedra Systemów Decyzyjnych. Kierownik: prof. dr hab. inż. Zdzisław Kowalczuk ksd@eti.pg.gda.pl Katedra Systemów Decyzyjnych Kierownik: prof. dr hab. inż. Zdzisław Kowalczuk ksd@eti.pg.gda.pl 2010 Kadra KSD profesor zwyczajny 6 adiunktów, w tym 1 z habilitacją 4 asystentów 7 doktorantów Wydział Elektroniki,

Bardziej szczegółowo

Maszyna FLOWTOS o modułowej konstrukcji wykorzystywana do produkcji papierowych chusteczek higienicznych Winkler + Dünnebier

Maszyna FLOWTOS o modułowej konstrukcji wykorzystywana do produkcji papierowych chusteczek higienicznych Winkler + Dünnebier Większa elastyczność przy składaniu i pakowaniu Winkler + Dünnebier: Maksymalna elastyczność dzięki technologii zdecentralizowanych napędów firmy Bosch Rexroth PI 080070 Maszyna FLOWTOS o modułowej konstrukcji

Bardziej szczegółowo

Procesowa specyfikacja systemów IT

Procesowa specyfikacja systemów IT Procesowa specyfikacja systemów IT BOC Group BOC Information Technologies Consulting Sp. z o.o. e-mail: boc@boc-pl.com Tel.: (+48 22) 628 00 15, 696 69 26 Fax: (+48 22) 621 66 88 BOC Management Office

Bardziej szczegółowo

Ciepło z lokalnych źródeł gazowych

Ciepło z lokalnych źródeł gazowych Ciepło z lokalnych źródeł gazowych Ciepło z lokalnych źródeł gazowych Kotłownie gazowe to alternatywne rozwiązanie dla Klientów, którzy nie mają możliwości przyłączenia się do miejskiej sieci ciepłowniczej.

Bardziej szczegółowo

ROZWIĄZANIA WIZYJNE PRZEMYSŁOWE. Rozwiązania WIZYJNE. Capture the Power of Machine Vision POZYCJONOWANIE IDENTYFIKACJA WERYFIKACJA POMIAR DETEKCJA WAD

ROZWIĄZANIA WIZYJNE PRZEMYSŁOWE. Rozwiązania WIZYJNE. Capture the Power of Machine Vision POZYCJONOWANIE IDENTYFIKACJA WERYFIKACJA POMIAR DETEKCJA WAD POZYCJONOWANIE IDENTYFIKACJA WERYFIKACJA POMIAR DETEKCJA WAD PRZEMYSŁOWE ROZWIĄZANIA WIZYJNE Capture the Power of Machine Vision Sensors Cameras Frame Grabbers Processors Software Vision Solutions Informacje

Bardziej szczegółowo

Skuteczność => Efekty => Sukces

Skuteczność => Efekty => Sukces O HBC Współczesne otoczenie biznesowe jest wyjątkowo nieprzewidywalne. Stała w nim jest tylko nieustająca zmiana. Ciągłe doskonalenie się poprzez reorganizację procesów to podstawy współczesnego zarządzania.

Bardziej szczegółowo

DORADZTWO DORADZTWO W ZAKRESIE DORADZTWO MARKETINGOWE MARKETINGOWE SZKOLENIA SZKOLENIA

DORADZTWO DORADZTWO W ZAKRESIE DORADZTWO MARKETINGOWE MARKETINGOWE SZKOLENIA SZKOLENIA ZAKRES DZIAŁALNOŚCI PMG CONSULTING PMG CONSULTING PMG CONSULTING PROJEKTY PROJEKTY POMOCOWE POMOCOWE UNII UNII EUROPEJSKIEJ EUROPEJSKIEJ W ZAKRESIE ZAKRESIE ZARZĄDZANIA ZARZĄDZANIA MARKETINGOWE MARKETINGOWE

Bardziej szczegółowo

6 kroków do skutecznego planowania na postawie wskaźników KPI

6 kroków do skutecznego planowania na postawie wskaźników KPI 6 kroków do skutecznego planowania na postawie wskaźników KPI Urzeczywistnianie celów biznesowych w praktyce Planowanie i optymalizacja łańcucha dostaw Odkryj brakujące połączenie pomiędzy celami biznesowymi

Bardziej szczegółowo

System pomiaru paliwa

System pomiaru paliwa System pomiaru paliwa System pomiaru paliwa w autach ciężarowych jest oparty na zastosowaniu bardzo dokładnych szwajcarskich przepływomierzy cyfrowych. Przepływomierz paliwa mierzy realne zużycie paliwa

Bardziej szczegółowo

ReoAmbulator ROBOT DO TERAPII CHODU

ReoAmbulator ROBOT DO TERAPII CHODU ReoAmbulator ROBOT DO TERAPII CHODU ReoAmbulator ReoAmbulator to innowacyjny robot do terapii kończyn dolnych, który łączy trening na bieżni ruchomej w odciążeniu z zaawansowaną robotyką. Stosowany jest

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia na kierunku AiR drugiego stopnia - Wiedza Wydziału Elektrotechniki, Automatyki i Informatyki Politechniki Opolskiej

Efekty kształcenia na kierunku AiR drugiego stopnia - Wiedza Wydziału Elektrotechniki, Automatyki i Informatyki Politechniki Opolskiej Efekty na kierunku AiR drugiego stopnia - Wiedza K_W01 K_W02 K_W03 K_W04 K_W05 K_W06 K_W07 K_W08 K_W09 K_W10 K_W11 K_W12 K_W13 K_W14 Ma rozszerzoną wiedzę dotyczącą dynamicznych modeli dyskretnych stosowanych

Bardziej szczegółowo

25% Pełny monitoring Świeże spojrzenie na oszczędność energii. www.danfoss.com/foodretail. oszczędności energii

25% Pełny monitoring Świeże spojrzenie na oszczędność energii. www.danfoss.com/foodretail. oszczędności energii MAKING MODERN LIVING POSSIBLE Pełny monitoring Świeże spojrzenie na oszczędność energii Kompletne rozwiązania dla małych sklepów spożywczych 25% oszczędności energii Połączenie profesjonalnego sterowania

Bardziej szczegółowo

Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn

Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn Uniwersytet Technologiczno Przyrodniczy im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich w Bydgoszczy Wydział Mechaniczny Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn Bogdan ŻÓŁTOWSKI W pracy przedstawiono proces

Bardziej szczegółowo

Zastosowania Robotów Mobilnych

Zastosowania Robotów Mobilnych Zastosowania Robotów Mobilnych Temat: Zapoznanie ze środowiskiem Microsoft Robotics Developer Studio na przykładzie prostych problemów nawigacji. 1) Wstęp: Microsoft Robotics Developer Studio jest popularnym

Bardziej szczegółowo

Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych

Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych Katalog rozwiązań informatycznych dla firm produkcyjnych www.streamsoft.pl Obserwować, poszukiwać, zmieniać produkcję w celu uzyskania największej efektywności. Jednym słowem być jak Taiichi Ohno, dyrektor

Bardziej szczegółowo

System Informatyczny dla Administracji Samorządowej SIDAS - narzędzie zarządzania dokumentacją, procesami i budżetem w jst Kuba Lewicki

System Informatyczny dla Administracji Samorządowej SIDAS - narzędzie zarządzania dokumentacją, procesami i budżetem w jst Kuba Lewicki System Informatyczny dla Administracji Samorządowej SIDAS - narzędzie zarządzania dokumentacją, procesami i budżetem w jst Kuba Lewicki System Informatyczny dla Administracji Samorządowej SIDAS - narzędzie

Bardziej szczegółowo

OFERTA GPS GANNET GUARD SYSTEMS

OFERTA GPS GANNET GUARD SYSTEMS OFERTA GPS GANNET GUARD SYSTEMS 1 Szanowni Państwo, Dziękujemy za zainteresowanie rozwiązaniem jakie oferuje Gannet Guard Systems w postaci urządzeń oraz aplikacji Gan Fleet, które umożliwiają bieżące

Bardziej szczegółowo

Rodzina adresowalnych central sygnalizacji pożaru firmy Bosch: jedna platforma spełniająca wszystkie wymagania

Rodzina adresowalnych central sygnalizacji pożaru firmy Bosch: jedna platforma spełniająca wszystkie wymagania Rodzina adresowalnych central sygnalizacji pożaru firmy Bosch: jedna platforma spełniająca wszystkie wymagania Niezrównana elastyczność W skład tej kompleksowej rodziny wchodzą dwie serie central sygnalizacji

Bardziej szczegółowo

Procesy produkcyjne w branży spożywczej: rozwiązania «pod klucz»

Procesy produkcyjne w branży spożywczej: rozwiązania «pod klucz» Procesy produkcyjne w branży spożywczej: rozwiązania «pod klucz» 02 Nasza misja BOCCARD OPRACOWUJE I TWORZY ROZWIĄZANIA PRODUKCYJNE O DUŻEJ WARTOŚCI DODANEJ DLA BRANŻY SPOŻYWCZEJ : MLEKO, SERY, NAPOJE,

Bardziej szczegółowo

SAMOCHODOWY RADAR POWSZECHNEGO STOSOWANIA

SAMOCHODOWY RADAR POWSZECHNEGO STOSOWANIA Koncern Delphi opracował nowy, wielofunkcyjny, elektronicznie skanujący radar (ESR). Dzięki wykorzystaniu pozbawionej ruchomych części i sprawdzonej technologii monolitycznej, radar ESR zapewnia najlepsze

Bardziej szczegółowo

E-commerce w exporcie

E-commerce w exporcie E-commerce w exporcie Radosław BARTOCHOWSKI International Trade Technologies Sp. z o.o. Jasionka 954, 36-002 Jasionka Podkarpacki Park Naukowo-Technologiczny www.itt-poland.com 1. Możliwości automatyzacji

Bardziej szczegółowo

IDEA. Integracja różnorodnych podmiotów. Budowa wspólnego stanowiska w dyskursie publicznym. Elastyczność i szybkość działania

IDEA. Integracja różnorodnych podmiotów. Budowa wspólnego stanowiska w dyskursie publicznym. Elastyczność i szybkość działania Integracja różnorodnych podmiotów Budowa wspólnego stanowiska w dyskursie publicznym Elastyczność i szybkość działania IDEA Platforma współpracy/ networking Wsparcie rozwoju Niezależność badawcza, technologiczna

Bardziej szczegółowo

mtim Dedykowane aplikacje mobilne dla TIM S.A.

mtim Dedykowane aplikacje mobilne dla TIM S.A. mtim Dedykowane aplikacje mobilne dla TIM S.A. O TIM TIM S.A. jest jednym z największych dystrybutorów artykułów elektrotechnicznych w Polsce. 25 lat w branży, z czego 17 lat na Giełdzie Papierów Wartościowych

Bardziej szczegółowo

Aparaty słuchowe Hi-Fi z Multiphysics Modeling

Aparaty słuchowe Hi-Fi z Multiphysics Modeling Aparaty słuchowe Hi-Fi z Multiphysics Modeling POLITECHNIKA POZNAŃSKA Wydział Budowy Maszyn i Zarządzania Mechanika i Budowa Maszyn Technologia Przetwarzania Materiałów Prowadzący: dr hab. Tomasz Stręk

Bardziej szczegółowo

CROSS-COACHING NOWOCZESNE NARZĘDZIE ROZWOJU W ORGANIZACJI

CROSS-COACHING NOWOCZESNE NARZĘDZIE ROZWOJU W ORGANIZACJI CROSS-COACHING NOWOCZESNE NARZĘDZIE ROZWOJU W ORGANIZACJI BARBARA KUBICKA - KLUCZNY Cross-coaching nowoczesne narzędzie rozwoju w organizacji Zarówno o coachingu indywidualnym jak i zespołowym powiedziano

Bardziej szczegółowo

Do czego chcemy przygotować nasze dzieci i naszych uczniów: do testów czy do życia i pracy? Gdańsk, 16 maja 2009 roku

Do czego chcemy przygotować nasze dzieci i naszych uczniów: do testów czy do życia i pracy? Gdańsk, 16 maja 2009 roku Do czego chcemy przygotować nasze dzieci i naszych uczniów: do testów czy do życia i pracy? 1 Prawdziwe wartości edukacji Europejskie ramy odniesienia Polskie ramy odniesienia Badania PISA 2 Jeżeli nie

Bardziej szczegółowo

co to oznacza dla mobilnych

co to oznacza dla mobilnych Artykuł tematyczny Szerokopasmowa sieć WWAN Szerokopasmowa sieć WWAN: co to oznacza dla mobilnych profesjonalistów? Szybka i bezproblemowa łączność staje się coraz ważniejsza zarówno w celu osiągnięcia

Bardziej szczegółowo

Szkolenie. Kontakt. Dla wzrostu wydajności. Achieve more...

Szkolenie. Kontakt. Dla wzrostu wydajności. Achieve more... Kontakt Agie Charmilles Sp. z o.o. Al. Krakowska 81, Sękocin Nowy 05-090 Raszyn tel. +48 22 326 50 50 fax +48 22 326 50 99 www.gfac.com/pl Szkolenie Dla wzrostu wydajności Achieve more... Czy wiecie? 50%

Bardziej szczegółowo

TSM TIME SLOT MANAGEMENT

TSM TIME SLOT MANAGEMENT TSM TIME SLOT MANAGEMENT System zarządzania zamówieniami i oknami czasowymi dostaw Spis treści O Firmie Nam zaufali Możliwości rozwiązań О produkcie Bezpieczeństwo i dostęp do informacji Problemy produkcyjne

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie łańcuchem dostaw

Zarządzanie łańcuchem dostaw Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie i Marketing Zarządzanie łańcuchem dostaw Wykład 1 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Zagadnienia Wprowadzenie do tematyki zarządzania

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe Targi Spawalnicze ExpoWELDING 2012 16-18 października 2012 NOWOŚCI TARGOWE

Międzynarodowe Targi Spawalnicze ExpoWELDING 2012 16-18 października 2012 NOWOŚCI TARGOWE Międzynarodowe Targi Spawalnicze ExpoWELDING 2012 16-18 października 2012 NOWOŚCI TARGOWE FIRMA: SOMAR S.A. ul. Karoliny 4 40-186 Katowice tel. 32 359 71 00 fax. 32 359 71 11 e-mail: biuro@somar.com.pl

Bardziej szczegółowo

Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i. wielu poświęceniom otrzymujecie dziś dyplom Master of

Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i. wielu poświęceniom otrzymujecie dziś dyplom Master of Przemówienie Ambasadora Stephena D. Mulla Ceremonia wręczenia dyplomów WIEMBA Uniwersytet Warszawski 29 czerwca 2013r. Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i wielu poświęceniom otrzymujecie

Bardziej szczegółowo

REUSPro SYSTEM MONITORUJĄCY ZUŻYTE MEDIA. REUS Polska Sp. z o.o. Naszą misją jest poprawianie. efektywności użytkowania energii

REUSPro SYSTEM MONITORUJĄCY ZUŻYTE MEDIA. REUS Polska Sp. z o.o. Naszą misją jest poprawianie. efektywności użytkowania energii REUSPro SYSTEM MONITORUJĄCY ZUŻYTE MEDIA REUS Polska Sp. z o.o. Naszą misją jest poprawianie efektywności użytkowania energii w obiektach naszych klientów poprzez zastosowanie ekonomicznie dochodowych

Bardziej szczegółowo

PROJEKTOWANIE UKŁADÓW PNEUMATYCZNYCH za pomocą programu komputerowego SMC-PneuDraw 2.8

PROJEKTOWANIE UKŁADÓW PNEUMATYCZNYCH za pomocą programu komputerowego SMC-PneuDraw 2.8 INSTYTUT OBRABIAREK I TECHNOLOGII BUDOWY MASZYN POLITECHNIKI ŁÓDZKIEJ ĆWICZENIE NR P-16 PROJEKTOWANIE UKŁADÓW PNEUMATYCZNYCH za pomocą programu komputerowego SMC-PneuDraw 2.8 Koncepcja i opracowanie: dr

Bardziej szczegółowo

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Raport na temat działalności Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Kierunki eksportu i importu oraz zachowania MSP w Europie Lipiec 2015 European SME Export

Bardziej szczegółowo

Zapewnij sukces swym projektom

Zapewnij sukces swym projektom Zapewnij sukces swym projektom HumanWork PROJECT to aplikacja dla zespołów projektowych, które chcą poprawić swą komunikację, uprościć procesy podejmowania decyzji oraz kończyć projekty na czas i zgodnie

Bardziej szczegółowo

Wykład Nr 4. 1. Sieci bezprzewodowe 2. Monitorowanie sieci - polecenia

Wykład Nr 4. 1. Sieci bezprzewodowe 2. Monitorowanie sieci - polecenia Sieci komputerowe Wykład Nr 4 1. Sieci bezprzewodowe 2. Monitorowanie sieci - polecenia Sieci bezprzewodowe Sieci z bezprzewodowymi punktami dostępu bazują na falach radiowych. Punkt dostępu musi mieć

Bardziej szczegółowo

Nowe stanowiska techniczno-dydaktyczne dla potrzeb edukacji mechatronicznej

Nowe stanowiska techniczno-dydaktyczne dla potrzeb edukacji mechatronicznej Witold Morawski FESTO DIDACTIC Nowe stanowiska techniczno-dydaktyczne dla potrzeb edukacji mechatronicznej Firma Festo Dział Dydaktyki oferuje placówkom dydaktycznym specjalistyczny sprzęt i oprogramowanie

Bardziej szczegółowo

Stanusch Technologies S.A. lider w rozwiązaniach opartych o sztuczną inteligencję

Stanusch Technologies S.A. lider w rozwiązaniach opartych o sztuczną inteligencję Stanusch Technologies S.A. lider w rozwiązaniach opartych o sztuczną inteligencję Maciej Stanusch Prezes Zarządu Stanusch is getting a real runner-up in the world wide list of chatbot developers! Erwin

Bardziej szczegółowo

DIALOCK Elektroniczny system kontroli dostępu. www.hafele.pl

DIALOCK Elektroniczny system kontroli dostępu. www.hafele.pl DIALOCK Elektroniczny system kontroli dostępu www.hafele.pl Co to jest dialock Häfele połączyło precyzję, najbardziej zaawansowaną technologię i nieustanne badania nad wytrzymałością i prawidłowością działania,

Bardziej szczegółowo

omnia.pl, ul. Kraszewskiego 62A, 37-500 Jarosław, tel. +48 16 621 58 10 www.omnia.pl kontakt@omnia.pl

omnia.pl, ul. Kraszewskiego 62A, 37-500 Jarosław, tel. +48 16 621 58 10 www.omnia.pl kontakt@omnia.pl .firma Dostarczamy profesjonalne usługi oparte o nowoczesne technologie internetowe Na wstępie Wszystko dla naszych Klientów Jesteśmy świadomi, że strona internetowa to niezastąpione źródło informacji,

Bardziej szczegółowo

Problematyka budowy skanera 3D doświadczenia własne

Problematyka budowy skanera 3D doświadczenia własne Problematyka budowy skanera 3D doświadczenia własne dr inż. Ireneusz Wróbel ATH Bielsko-Biała, Evatronix S.A. iwrobel@ath.bielsko.pl mgr inż. Paweł Harężlak mgr inż. Michał Bogusz Evatronix S.A. Plan wykładu

Bardziej szczegółowo

PRODUCT INFORMATION INTERROLL ROLLERDRIVE EC310 SYNONIM INTELIGENTNEJ LOGISTYKI

PRODUCT INFORMATION INTERROLL ROLLERDRIVE EC310 SYNONIM INTELIGENTNEJ LOGISTYKI PRODUCT INFORMATION z INTERROLL ROLLERDRIVE EC310 SYNONIM INTELIGENTNEJ LOGISTYKI SYSTEMY TRANSPORTU NA CAŁYM NOWA TECHNOLOGIA INTERROLL ROLLERDRIVE EC310 Zalety elektrorolki RollerDrive EC310 są w porównaniu

Bardziej szczegółowo

APARATURA POMIAROWA DO BADANIA SZCZELNOŚCI WYROBÓW

APARATURA POMIAROWA DO BADANIA SZCZELNOŚCI WYROBÓW APARATURA POMIAROWA DO BADANIA SZCZELNOŚCI WYROBÓW BADANIE SZCZELNOŚCI WYROBÓW Dla wielu wyrobów wytwarzanych w przemyśle ważnym parametrem decydującym o ich jakości jest szczelność. Bardzo często szczelność

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie technologii informacyjnych do zarządzania łańcuchami i sieciami dostaw w warunkach globalizacji rynku żywności

Wykorzystanie technologii informacyjnych do zarządzania łańcuchami i sieciami dostaw w warunkach globalizacji rynku żywności Zarządzanie łańcuchami dostaw żywności w Polsce. Kierunki zmian. Wacław Szymanowski Książka jest pierwszą na naszym rynku monografią poświęconą funkcjonowaniu łańcuchów dostaw na rynku żywności w Polsce.

Bardziej szczegółowo

Oprogramowanie do obsługi pralni przemysłowej

Oprogramowanie do obsługi pralni przemysłowej Oprogramowanie do obsługi pralni przemysłowej System do obsługi klienta instytucjonalnego aplikacja ma na celu ułatwienie i zautomatyzowanie pracy pralni w zakresie prania dostarczanej przez klientów odzieży

Bardziej szczegółowo

Sterowanie procesem i jego zdolność. Zbigniew Wiśniewski

Sterowanie procesem i jego zdolność. Zbigniew Wiśniewski Sterowanie procesem i jego zdolność Zbigniew Wiśniewski Wybór cech do kart kontrolnych Zaleca się aby w pierwszej kolejności były brane pod uwagę cechy dotyczące funkcjonowania wyrobu lub świadczenia usługi

Bardziej szczegółowo

Wykład I. Wprowadzenie do baz danych

Wykład I. Wprowadzenie do baz danych Wykład I Wprowadzenie do baz danych Trochę historii Pierwsze znane użycie terminu baza danych miało miejsce w listopadzie w 1963 roku. W latach sześcdziesątych XX wieku został opracowany przez Charles

Bardziej szczegółowo

CS 1140. AlgoRex - Centrala systemu wykrywania i sygnalizacji pożaru. Właściwości. Cerberus Division. Siemens Building Technologies Sp. z o.o.

CS 1140. AlgoRex - Centrala systemu wykrywania i sygnalizacji pożaru. Właściwości. Cerberus Division. Siemens Building Technologies Sp. z o.o. Cerberus Division CS 1140 AlgoRex - Centrala systemu wykrywania i sygnalizacji pożaru Właściwości Centrala systemu wykrywania pożaru sterowana mikroprocesorowo o budowie modułowej. Elastyczna architektura

Bardziej szczegółowo

KAS nowa platforma automatyzacji firmy Kollmorgen

KAS nowa platforma automatyzacji firmy Kollmorgen KAS nowa platforma automatyzacji firmy Kollmorgen 1. Wstęp Dynamicznie rozwijające się rynki wymagają produktów, których wytworzenie może być zrealizowane w procesie szybkim, powtarzalnym oraz elastycznym.

Bardziej szczegółowo

Automatyka przemysłowa na wybranych obiektach. mgr inż. Artur Jurneczko PROCOM SYSTEM S.A., ul. Stargardzka 8a, 54-156 Wrocław

Automatyka przemysłowa na wybranych obiektach. mgr inż. Artur Jurneczko PROCOM SYSTEM S.A., ul. Stargardzka 8a, 54-156 Wrocław Automatyka przemysłowa na wybranych obiektach mgr inż. Artur Jurneczko PROCOM SYSTEM S.A., ul. Stargardzka 8a, 54-156 Wrocław 2 Cele prezentacji Celem prezentacji jest przybliżenie automatyki przemysłowej

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Słowo wstępne. Grupa. Historia. Rozwój międzynarodowy. IMS zintegrowany system zarządzania. Procesy. Wizja. Cele.

Spis treści. Słowo wstępne. Grupa. Historia. Rozwój międzynarodowy. IMS zintegrowany system zarządzania. Procesy. Wizja. Cele. Spis treści Słowo wstępne Grupa Historia Rozwój międzynarodowy IMS zintegrowany system zarządzania Procesy Wizja Cele Dokumentacja Słowo wstępne Grupa AUNDE powstała z firmy Achter & Ebels, założonej w

Bardziej szczegółowo

PROSKAR KREATYWNA INŻYNIERIA

PROSKAR KREATYWNA INŻYNIERIA PROSKAR KREATYWNA INŻYNIERIA Siedlce, 2013 O firmie Proskar jest firmą informatyczną specjalizującą się w wytwarzaniu oprogramowania Specjalizujemy się w wytwarzaniu dedykowanego oprogramowania w technologii

Bardziej szczegółowo

Wonderware InTouch wspiera modułowy proces technologiczny na Politechnice Śląskiej w Gliwicach

Wonderware InTouch wspiera modułowy proces technologiczny na Politechnice Śląskiej w Gliwicach Wonderware InTouch wspiera modułowy proces technologiczny na Politechnice Śląskiej w Gliwicach Z uwagi na zwiększającą się konkurencję zarówno na rynku polskim, jak i zagranicznym, przedsiębiorstwa zmuszone

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU DOBRZE MIEĆ O(G)LEJ W GŁOWIE. O KOMÓRKACH UKŁADU NERWOWEGO.

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU DOBRZE MIEĆ O(G)LEJ W GŁOWIE. O KOMÓRKACH UKŁADU NERWOWEGO. SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU DOBRZE MIEĆ O(G)LEJ W GŁOWIE. O KOMÓRKACH UKŁADU NERWOWEGO. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. II. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3.

Bardziej szczegółowo

Uczestnicy Akademii Wynalazców im. Roberta Boscha z wizytą w Wojskowej Akademii Technicznej

Uczestnicy Akademii Wynalazców im. Roberta Boscha z wizytą w Wojskowej Akademii Technicznej Uczestnicy Akademii Wynalazców im. Roberta Boscha z wizytą w Wojskowej Akademii Technicznej PI 00034 W ramach Akademii Wynalazców im. Roberta Boscha organizowane są dla uczestników programu liczne wykłady

Bardziej szczegółowo

Uniwersalna, sprawdzona waga kontrolna dynamiczna do lekkich produktów dla przemysłu spożywczego i opakowaniowego

Uniwersalna, sprawdzona waga kontrolna dynamiczna do lekkich produktów dla przemysłu spożywczego i opakowaniowego Waga kontrolna dynamiczna do lekkich produktów CW 3 1500L www.loma.com Uniwersalna, sprawdzona waga kontrolna dynamiczna do lekkich produktów dla przemysłu spożywczego i opakowaniowego Wszechstronna Sprawdza

Bardziej szczegółowo

Sprężarki olejowe. VB5-37 kw

Sprężarki olejowe. VB5-37 kw Sprężarki olejowe V5-37 kw Zróżnicowane rozwiązania. trakcyjne cenowo opcje. Zamknięte sprężarki śrubowe firmy erius TM z serii V5-37 kw to wydajność w konkurencyjnej cenie. Od samodzielnych sprężarek

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE SŁONECZNE DNI ENERGIA SŁOŃCA FOTOWOLTAIKA TECHNOLOGIE, OPŁACALNOSĆ, REALIZACJE Centrum Innowacji i Transferu Technologii Uniwersytet

EUROPEJSKIE SŁONECZNE DNI ENERGIA SŁOŃCA FOTOWOLTAIKA TECHNOLOGIE, OPŁACALNOSĆ, REALIZACJE Centrum Innowacji i Transferu Technologii Uniwersytet EUROPEJSKIE SŁONECZNE DNI ENERGIA SŁOŃCA FOTOWOLTAIKA TECHNOLOGIE, OPŁACALNOSĆ, REALIZACJE Centrum Innowacji i Transferu Technologii Uniwersytet Warmińsko Mazurski w Olsztynie Olsztyn, 9 maja 2013 r. Szanowni

Bardziej szczegółowo