Czy warto emitować dług analiza polskiego rynku obligacji korporacyjnych w kontekście regulacji oraz globalnych trendów.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Czy warto emitować dług analiza polskiego rynku obligacji korporacyjnych w kontekście regulacji oraz globalnych trendów."

Transkrypt

1 Czy warto emitować dług analiza polskiego rynku obligacji korporacyjnych w kontekście regulacji oraz globalnych trendów Piotr Kołuda

2 Czy warto emitować dług analiza polskiego rynku obligacji korporacyjnych w kontekście regulacji oraz globalnych trendów Piotr Kołuda Warszawa

3 Broszura została przygotowana w ramach projektu Utworzenie Centrum Badań i Analiz realizowanego przez Pracodawców Rzeczypospolitej Polskiej, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego, Program Operacyjny Kapitał Ludzki, Priorytet V Dobre Rządzenie, Działanie 5.5 Rozwój dialogu społecznego, Poddziałanie Wzmocnienie uczestników dialogu społecznego. Autor: Piotr Kołuda Wydawca: Pracodawcy Rzeczypospolitej Polskiej, ul. Brukselska 7, Warszawa ISBN: Broszura bezpłatna Projekt, skład, łamanie, druk i oprawa: Grafpol Agnieszka Blicharz-Krupińska ul. Czarnieckiego Wrocław tel tel./fax MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 2 Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.

4 Spis treści Streszczenie... 5 Część 1. Wstęp i wprowadzenie Rynek obligacji w roku Obligacje korporacyjne jako część rynku kapitałowego i element gospodarki rynkowej... 8 Część 2. Czy warto, kiedy i dlaczego emitować dług? Dlaczego warto zdecydować się na emisję obligacji? Obligacje skarbowe jako dynamicznie rosnący rynek XXI wieku Elementy wzrostu rynku obligacji korporacyjnych Kiedy emitować obligacje? Kryzys finansowy Banki centralne i programy QE Trendy rynkowe bankowy koszt pieniądza Trendy rynkowe marże kredytowe Trendy rynkowe baza i struktura inwestorów Podsumowanie Jakie prawa i obowiązki będą przysługiwać emitentowi długu? Rynki regulowane prawa i obowiązki vs korzyści Podsumowanie Przewaga emisji obligacji nad innymi formami zdobycia kapitału Wprowadzenie Obligacje czy kredyt...32 Część 3. Zakończenie i podsumowanie Weryfikacja hipotez postawionych we wstępie Przyszłość polskiego rynku obligacji korporacyjnych

5 Bibliografia...37 Spis schematów, tabel i wykresów...39 Nota o autorze

6 Streszczenie Ostatnie kilka lat w historii polskiego rynku kapitałowego stało pod znakiem dynamicznego rozwoju jednej z jego istotnych składowych. Istotnych zarówno dla uczestników od lat związanych z rynkami finansowymi, jak i poszukujących swojego miejsca w tym segmencie gospodarki rynkowej. Mowa o obligacjach korporacyjnych papierach wartościowych, łączących stabilny i systematyczny przychód z ryzykiem powierzenia kapitału podmiotom działającym w różnych gałęziach gospodarki, pozwalających firmom na pozyskanie krótko-, średnioi długoterminowego finansowania bez konieczności dzielenia się udziałami w biznesie, ale podobnie jak w przypadku emisji akcji, zobowiązujących do przestrzegania regulacji obowiązujących podmioty obecne na regulowanych rynkach finansowych. Praca ta przedstawia zarys całego spektrum warunków tworzących z jednej strony podaż obligacji od emitentów zainteresowanych tym sposobem finansowania, i z drugiej strony popyt od inwestorów zainteresowanych nową, silnie rosnącą klasą aktywów pozwalającą na zdywersyfikowanie portfeli i/lub powiększenie z nich stopy zwrotu. Zostały omówione również działania instytucji tworzących przestrzeń, w jakiej rozwija się rynek długu korporacyjnego. Instytucje te to rządy tworzące obowiązujący system prawny i otoczenie inwestycyjne oraz banki centralne, kształtujące trendy rynkowe. Lata to bardzo silny wzrost znaczenia tych instytucji w gospodarce rynkowej oraz bezprecedensowy wzrost znaczenia ich decyzji i działań dla trendów rynkowych i reakcji inwestorów. Instytucje to również podmioty z najbliższego otoczenia rynków finansowych banki, domy maklerskie, giełdy, izby rozliczeniowe i podmioty nadzorująco-kontrolujące działalność rynków. Ostatnie lata to również ich dynamiczny rozwój i to zarówno w ujęciu ilościowym czyli powiększającym wielkość rynku długu, jak i w ujęciu jakościowym czyli poprzez tworzenie nowych instrumentów, zasad, regulacji i procedur, jakie obowiązują uczestników rynków. 5

7 W pracy tej zostanie udzielona odpowiedź na pytania: czy emisja obligacji jest już lub wciąż atrakcyjnym sposobem na zdobycie kapitału w istniejącym uwarunkowaniu gospodarczo-rynkowym oraz czy istniejący system formalno-prawny sprzyja emitentom i inwestorom, sprzyja rozwojowi tego segmentu rynku kapitałowego. 6

8 Część 1. Wstęp i wprowadzenie Rok 2014 był kolejnym rokiem dynamicznego wzrostu liczby i wielkości emisji obligacji korporacyjnych, również perspektywy na rok 2015 wskazują na niesłabnące zainteresowanie tym segmentem rynku. Co sprawiło, że firmy tak chętnie korzystają z tego stosunkowo mało znanego w Polsce, a tak popularnego w gospodarkach rozwiniętych, sposobu zdobywania finansowania? Celem tej pracy jest pokazanie, że zainteresowanie polskich firm emisją długu nieprzerwanie rośnie w wyniku zbiegu kilku bardzo istotnych czynników, z których część jest pochodną bieżącej sytuacji makroekonomicznej i trendów panujących na globalnych rynkach finansowych, a inne wynikają z procesu powstawania w Polsce otoczenia formalnoprawnego, sprzyjającego rozwojowi odpowiedniej infrastruktury rynkowej. Hipotezy: 1) Emisja długu jest atrakcyjną formą finansowania w świetle bieżącej sytuacji makroekonomicznej, 2) w Polsce powstaje otoczenie formalnoprawne sprzyjające stabilnemu rozwojowi odpowiedniej infrastruktury rynkowej dla obligacji korporacyjnych Rynek obligacji w roku 2014 W 2014 roku, wg raportu Rating&Rynek przygotowywanego przez Fitch Polska, polskie firmy wyemitowały dług za ponad 21 mld złotych. Łączna ilość długu firm wyemitowanego do końca 2014 wynosi 52,8 mld zł, a więc nowe emisje z zeszłego roku stanowią 40% całości długu wyemitowanego w historii, a dynamika roczna (wliczając w to rolowanie emisji, czyli emitowanie nowych serii obligacji w miejsce kończących żywot dotychczasowych) to nawet poziom 67%. Oprócz przedsiębiorstw, które stanowią największą klasę emitentów długu, wymienić również trzeba banki oraz emitentów sektora komunalnego (gminy/miasta/powiaty/województwa), które choć nie będą głównym tematem niniejszej analizy, to, jak przekonamy się w dalszej części pracy, tworzą wspólny rynek długu nie- 7

9 skarbowego. W raporcie Fitcha nie są również uwzględnione emisje o charakterze prywatnym, skierowane do mniej niż 149 zainteresowanych, wymienionych z nazwy inwestorów są to jednak zazwyczaj emisje o małych lub bardzo małych nominałach (umowną granicą jest kwota 5 milionów zł.). Szerzej o takiej formie pozyskiwania kapitału mowa będzie w dalszej części pracy Obligacje korporacyjne jako część rynku kapitałowego i element gospodarki rynkowej Obligacje korporacyjne, czyli emitowane przez korporacje/przedsiębiorstwa, o których będzie mowa wielokrotnie w dalszej części pracy, to dłużne papiery wartościowe emitowane w serii, których emitent jest dłużnikiem wobec ich właściciela (tzw. obligatariusza) i zobowiązuje się do zwrotu pożyczonej kwoty i/lub spełnienia określonego świadczenia, które stanowić będzie wynagrodzenie za udzieloną pożyczkę. Wynagrodzeniem takim zazwyczaj jest oprocentowanie obligacji może być ono stałe, ustalone z góry lub zmienne, oparte np. o rynkowy koszt pieniądza wyznaczany stawkami np. Wibor, powiększone o marżę wyrażoną w punktach bazowych, zależną od tego, jak inwestorzy oceniają ryzyko inwestycji w obligacje konkretnego emitenta. Marża ta waha się od kilku/kilkunastu punktów bazowych dla emitentów o najlepszej ocenie rynkowej do nawet kilkuset dla podmiotów debiutujących na rynku obligacji, o niepewnej lub nieznanej sytuacji finansowej. Odsetki, zwane kuponami, są wypłacane w równych i regularnych, ustalonych z góry okresach, na przykład co rok, co pół roku lub co kwartał. Obligacje są sprzedawane na rynku pierwotnym po cenie emisyjnej, natomiast wykupywane w dniu wykupu po cenie wykupu zazwyczaj równej wartości nominalnej obligacji. O emisji obligacji decyduje statut lub umowa spółki, zazwyczaj podjęcie decyzji należy do kompetencji Zarządu. Nie ma obowiązku określenia celu emisji, warto jednak pamiętać, że większym zainteresowaniem cieszą się emisje, z których środki będą przeznaczane na rozwój spółki lub przejęcia innych podmiotów, a nie na spłatę wcześniejszych zobowiązań (tzw. rolowanie długu). Obligacje można podzielić na wiele różnych grup i rodzajów, w zależności od przyjętego kryterium. I tak, pod względem oznaczenia obligatariusza obligacje mogą być imienne lub na okaziciela. Pod względem rodzaju obrotu obligacje istnieją w formie materialnej oraz zdematerializowanej przy czym obligacje na 8

10 okaziciela występują praktycznie tylko w formie zdematerializowanej, która jest obecnie zdecydowanie najpopularniejsza, gwarantując bezpieczeństwo obrotu, zarówno emitentom, jak i nabywcom. Z uwagi na termin wykupu obligacje można podzielić na krótko-, średnio- oraz długoterminowe. Granice między tymi pojęciami są umowne, najczęściej przyjmuje się, że obligacje krótkoterminowe to takie, których zapadalność nie przekracza dwóch lat, średnioterminowe w przedziale od lat dwóch do pięciu, natomiast długoterminowe wszystkie powyżej terminu 5 lat. Mówi się również o obligacjach wieloletnich, których zapadalność przekracza termin 10 lat. Według kryterium miejsca emisji, obligacje są: (1) krajowe, czyli emitowane na rynkach krajowych, denominowane w walucie krajowej, (2) zagraniczne emitowane przez podmiot zagraniczny w walucie kraju, w którym są sprzedawane, np. emisja obligacji niemieckiej firmy denominowanych w złotych, sprzedawana na polskim rynku, (3) euroobligacje, czyli sprzedawane na rynku międzynarodowym w dowolnej walucie, wybranej przez emitenta (niekoniecznie w euro, na co wskazywałaby nazwa). Pod względem poziomu bezpieczeństwa obligatariusza, obligacje dzielimy na zabezpieczone w pełni, zabezpieczone częściowo lub niezabezpieczone. Forma zabezpieczenia ma decydujący wpływ na ryzyko inwestycyjne obligatariusza, gwarantując mu (lub nie) pokrycie zobowiązań z majątku emitenta w przypadku jego niewypłacalności. Istotną charakterystyką obligacji, mającą często kluczowe znaczenie przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych przez inwestorów profesjonalnych, jest posiadanie ratingu. Rating to niezależna i obiektywna ocena ryzyka kredytowego emitenta lub związanego z określoną emisją obligacji do terminowej spłaty zaciągniętych zobowiązań, dokonywana przez agencje ratingowe. Największe, działające w skali międzynarodowej, posiadające własny system ocen agencje ratingowe to Moody s, Standard&Poor s oraz Fitch. Ze względu na koszty z ich usług korzystają najwięksi emitenci przy emisjach o dużych kwotach. Przeprowadzenie badań ratingowych można zamówić również w mniejszych i tańszych agencjach, jednak należy zdawać sobie sprawę z mniejszej wiarygodności i rozpoznawalności takich ocen. Kolejnym ważnym kryterium podziału jest sposób przeprowadzenia emisji obligacji. Polskie prawo dopuszcza emisję przez (1) ofertę publiczną, (2) ofertę niepubliczną (prywatną). Oferta publiczna wymaga sporządzenia dokumentu informującego w sposób wyczerpujący o emitencie oraz emisji: prospektu emisyj- 9

11 nego lub w przypadku, gdy obligacje nie będą wprowadzane do obrotu regulowanego memorandum informacyjnego. Informacje o papierach wartościowych i warunkach ich nabycia muszą zostać udostępnione co najmniej 150 osobom lub adresatowi nieoznaczonemu, a przeprowadzenie oferty wymaga zawarcia umowy z biurem maklerskim, które będzie pełniło funkcję tzw. Oferującego. W ramach takiej umowy Oferujący, za opłatą, przejmie na siebie przygotowanie i przeprowadzenie emisji oraz będzie zlecał i nadzorował wykonanie wszelkich prac podmiotów trzecich z emisją związanych. Emisją niepubliczną (prywatną) jest proponowanie nabycia papierów wartościowych skierowane imiennie do najwyżej 149 osób. Nie są wówczas wymagane szczegółowe informacje w formie prospektu/memorandum, wystarczającym dokumentem jest, przygotowywana przez emitenta, tzw. Propozycja Nabycia. Cały proces emisji nie wymaga pośrednictwa firmy maklerskiej, jednak nawet przy emisjach/emitentach niewielkich rozmiarów współpraca z takimi podmiotami jest nawiązywana w celu profesjonalnego przygotowania dokumentacji i przejścia procedur oraz skutecznego przeprowadzenia procesu sprzedaży. Oczywiście koszty obsługi emisji niepublicznej będą proporcjonalnie i bezwzględnie znacznie mniejsze od pełnej obsługi przy emisjach publicznych. Ostatnią, ale jedną z najważniejszych cech obligacji, wymienioną w tej części pracy, będzie wprowadzenie (lub nie) emisji do obrotu regulowanego na jednym z dostępnych dla obligacji korporacyjnych rynków. Emisje skierowane do obrotu regulowanego muszą spełniać wymogi określone dla danego rynku, a emitent musi wypełnić wymagane formalności, co dla inwestorów jest dowodem poważnego podejścia emitenta i gwarancją wypełniania przez niego zobowiązań wynikających z emisji. Obecność obligacji w obrocie zorganizowanym daje również możliwość odsprzedaży obligacji przed terminem wykupu innym inwestorom, czyli możliwość wtórnego obrotu posiadanymi aktywami. Dla wielu inwestorów obecność obligacji w obrocie wtórnym jest warunkiem koniecznym i/lub niezbędnym do rozważenia podjęcia decyzji o inwestycji w obligacje danego emitenta. 10

12 Część 2. Czy warto, kiedy i dlaczego emitować dług? Najważniejsze zagadnienia zasadniczej części pracy to: 1. dlaczego warto zdecydować się na emisję obligacji, 2. kiedy emitować obligacje, 3. jakie prawa i obowiązki będą przysługiwać emitentowi długu, 4. jakie przewagi będzie miała emisja obligacji nad innymi formami zdobycia kapitału Dlaczego warto zdecydować się na emisję obligacji? Odpowiedź na to pytanie oparta będzie na analizie modelu zachowania się jednej szczególnej, ale niezmiernie charakterystycznej, klasy emitentów Obligacje skarbowe jako dynamicznie rosnący rynek XXI wieku Obligacje, stanowiąc zarówno w kontekście prawnym, jak i ekonomicznym formę pożyczki, są najstarszym oraz jednym z najbardziej popularnych sposobów pozyskiwania kapitału na rozpoczęcie lub rozwój działalności jako przedsiębiorca. Dzięki posiadaniu formy dokumentu mogą stanowić przedmiot obrotu gospodarczego, stając się inwestycją, aktywem lub nośnikiem wartości pieniądza. Dzięki swej wystandaryzowanej postaci obligacje stanowić mogą wzorzec, benchmark, czyli rodzaj punktu odniesienia dla produktów lub instrumentów o zbliżonej charakterystyce. Cecha ta jest wykorzystywana w szerokim zakresie przez rynki pieniężne i kapitałowe, gdzie jednym z podstawowych instrumentów, dostępnych dla całego spektrum uczestników rynków, są obligacje skarbowe. Obligacje skarbowe to papiery wartościowe, których emisją zajmują się rządy państw, emitentem i gwarantem spłaty są skarby państwa, a dług zaciągany jest na pokrycie potrzeb pożyczkowych związanych z działalnością państwa jako całości. Szczególną cechą obligacji skarbowych jest więc brak ryzyka niewypła- 11

13 calności (zwanego dalej ryzykiem kredytowym) wynikający z przyjęcia założenia, że skarb państwa będzie wypłacalny najdłużej z wszystkich podmiotów. Dla rezydentów, czyli podmiotów działających na terenie kraju emitenta obligacji skarbowych, ryzyko niewypłacalności obligacji skarbowych jest więc pomijane, przyjmuje się, że działalność takiego podmiotu w każdej sytuacji ustanie przed działalnością państwa, w którym podmiot ten działa. Posiadanie najniższego możliwego poziomu ryzyka kredytowego implikuje bardzo ważną cechę obligacji skarbowych są to najniżej oprocentowane instrumenty rynków kapitałowych, wyznaczające dolny koszt pieniądza dla emitentów i inwestorów oraz określające tzw. stopę procentową wolną od ryzyka (risk-free rate), wykorzystywaną w analizach i modelach finansowych. Kolejną cechą obligacji skarbowych, cenioną przez inwestorów i rynki finansowe, jest ich płynność, a więc możliwość kupna/sprzedaży dowolnej ilości takich instrumentów w bardzo krótkim czasie po cenie maksymalnie zbliżonej do rynkowej. Płynność obligacji skarbowych przyjmowana jest przez rynki finansowe jako najlepsza na rynkach kapitałowych [oczywiście biorąc pod uwagę specyfikę każdego indywidualnego rynku, np. (1) rynek obligacji amerykańskich jest o wiele bardziej płynny od rynku obligacji polskich, który z kolei będzie płynniejszy od rynku obligacji węgierskich, (2) zazwyczaj większą płynność będą posiadały obligacje krótko- oraz średnioterminowe] i stanowi kolejny z punktów odniesienia dla emitentów długu oraz inwestorów nabywców obligacji. Połącznie braku ryzyka niewypłacalności oraz najlepszej płynności przekłada się na posiadanie przez obligacje skarbowe najwyższych poziomów ratingów, dostępnych dla instrumentów dłużnych danego państwa emitenta. Podsumowując: (1) skarb państwa jako emitent obligacji stanowi punkt odniesienia dla wszystkich pozostałych emitentów długu, wyznaczając najniższy możliwy do osiągnięcia poziom ryzyka kredytowego oraz najwyższe poziomy ratingów i płynności, (2) inwestycje w obligacje skarbu państwa wyznaczają najniższą stopę zwrotu z posiadanego kapitału (risk-free rate) wykorzystywaną zarówno w modelach finansowych, jak i służącą do oceny efektywności zarządzania kapitałem (projekty o stopie zwrotu niższej niż rentowność długu skarbowego mogą być określane jako nieefektywne), (3) oprocentowanie obligacji skarbowych stanowi bazę do określania wartości instrumentów rynków pieniężnych począwszy od indeksów międzybankowego kosztu pieniądza (Wibor, 12

14 Libor, Euribor, etc.), poprzez stawki instrumentów pochodnych (FRA, IRS, opcje, futures), a skończywszy na najnowszych i najbardziej złożonych kontraktach zabezpieczających ryzyko kredytowe (CDS, CDO, CLN). Ostatnie kilkanaście lat, począwszy od zarania obecnego stulecia, a przyspieszając od momentu rozpoczęcia kryzysu finansowego w 2008 r., to bardzo dynamiczny, bezprecedensowy w historii świata wzrost ilości obligacji emitowanych przez rządy. Poniższa tabela pokazuje ponad 300% wzrostu ilości długu USA w XXI wieku, systematycznie rok po roku, zaczynając od kwoty ponad 5,5 biliona dolarów w roku 2000: Tabela nr 1. Wzrost ilości obligacji emitowanych przez rząd USA Data Nominał w USD 09/30/ ,824,071,380,734 09/30/ ,738,183,526,697 09/30/ ,066,241,407,386 Źródło: 09/30/ ,790,340,328,557 09/30/ ,561,623,030,892 09/30/ ,909,829,003,512 09/30/ ,024,724,896,912 09/30/2007 9,007,653,372,262 09/30/2006 8,506,973,899,215 09/30/2005 7,932,709,661,724 09/30/2004 7,379,052,696,330 09/30/2003 6,783,231,062,744 09/30/2002 6,228,235,965,597 09/30/2001 5,807,463,412,200 09/30/2000 5,674,178,209,887 Na podstawie działań rządu USA, czyli jednego z najbardziej doświadczonych i najdłużej działających emitentów, odpowiedź na pytanie, czy warto emitować obligacje, brzmi TAK. 13

15 Elementy wzrostu rynku obligacji korporacyjnych Czy hipoteza ta jest również prawdziwa dla obligacji korporacyjnych czy i tam wyemitowana ilość długu rosła tak dynamicznie, i czy korzyści z emitowania były dla emitentów równie odczuwalne? Odpowiedzi na te pytania pozwolą wyjaśnić, czy i dlaczego warto emitować obligacje właśnie teraz, czy może warto poczekać na bardziej sprzyjające warunki, czy też może najlepszy moment na emisję już minął. W opracowaniu OECD opublikowanym w tym roku pt. Corporate Bonds, Bondholders and Corporate Governance dostępne są dane dotyczące wielkości emisji korporacyjnych oraz ilości aktywnych podmiotów od początku obecnego stulecia. W roku 2000 korporacje wyemitowały 1,9 bln $ obligacji, emitentami było około 2,5 tys. podmiotów w równym udziale z sektora finansowego i pozafinansowego. Do roku 2008, czyli momentu wybuchu kryzysu finansowego, firmy z sektora niefinansowego emitowały średnio 730 mld $ obligacji rocznie. W roku 2013 ilość wyemitowanego długu tego sektora wyniosła 1,6 bln $, łącznie z sektorem finansowym sięgnęła kwoty ponad 2,5 bln $. Aktywnymi emitentami w 2013 roku było już łącznie ponad 4 tys. podmiotów, przy czym udział firm z sektora finansowego wzrósł nieznacznie do 1,5 tys., natomiast znacznie uaktywniły się korporacje niefinansowe wzrost w stosunku do roku 2000 to około 100%. Wielkość rynku długu korporacyjnego w roku 2013 to 49 bln $, czyli łączna ilość wyemitowanych obligacji pozostających w obrocie była około trzykrotnie większa od zadłużenia rządu USA w tym czasie. Według autorów opracowania OECD dwa główne powody tak dynamicznego wzrostu tej klasy aktywów to: (1) zmniejszenie skali zaangażowania sektora bankowego w akcję kredytową poprzez wzrost wymagań i ceny udzielanych nowych pożyczek, tzw. deleveraging, (2) spadki kosztów obsługi długu, zarówno z powodu spadków wskaźników rynkowych (stopy procentowe, indeksy Libor, Euribor), jak i marż ryzyka kredytowego oczekiwanych przez inwestorów. W ujęciu globalnym, wskutek trwania procesu deleveragingu oraz procesów upadłości i fuzji/przejęć w sektorze bankowym, w latach nastąpiło zmniejszenie ciężaru finansowania gospodarki z sektora bankowego na korzyść instytucji finansowych nie będących bankami oraz inwestorów indywidualnych. 14

16 2.2. Kiedy emitować obligacje? Wzrastający wolumen emitowanych obligacji, i to nie tylko skarbowych, jak widać w tabeli nr 1, ale również pozaskarbowych, świadczy o postrzeganiu obecnych warunków jako wyjątkowo sprzyjające dla emitentów obligacji. Dzieje się tak dzięki istnieniu obecnie połączenia czynników stymulujących zarówno podaż ze strony emitentów, jak i popyt ze strony inwestorów. Według Financial Times 1 emisje obligacji korporacyjnych najlepiej ocenianych emitentów (Investment Grade corporates) wzrosły w I kwartale 2015 r. o 41% względem I kwartału 2014, sięgając kwoty 97 mld, natomiast emitentów o ratingach nieco gorszych (High Yield corporates) aż o 73% do kwoty 30 mld. Głównym powodem takiego dynamicznego wzrostu są bez wątpienia spadające koszty obsługi długu. Według danych z amerykańskiego rynku obligacji skarbowych średnie oprocentowanie długu rządu USA spadło z 6,5% na początku obecnego stulecia do 2,4% w marcu Jeszcze bardziej spektakularne spadki kosztów obsługi długu są udziałem obligacji rządu Szwajcarii i Niemiec. Inwestując w obligacje szwajcarskie o 10-letnim terminie do zapadalności i trzymając je do wykupu, stracimy 0,2% naszego kapitału. Podobnie więcej niż połowa długu rządu Niemiec z zapadalności powyżej 1 roku przynosi swoim nabywcom stratę zainwestowanego kapitału. Również znacząco spadł dochód osiągany z inwestycji w obligacje korporacyjne, w 2014 r. na obligacjach Investment Grade zarobić średnio można było nominalnie w ujęciu rocznym 1,40%, a na obligacjach High Yield niecałe 3%. Z takiej sytuacji zadowoleni są emitenci długu, obniżający sobie systematycznie koszty jego obsługi, do poziomów nigdy wcześniej w historii nienotowanych. Zyski z posiadania obligacji czerpią również inwestorzy, kupując i trzymając obligacje wyemitowane wcześniej z odpowiednio wysokim oprocentowaniem. Taką bezprecedensową w historii gospodarczej świata sytuację, z jaką mamy do czynienia obecnie, zawdzięczamy działalności bardzo istotnych instytucji Banków Centralnych. Przed szczegółowym omówieniem działań Banków Centralnych, poniżej krótkie przypomnienie istotnych dla tej pracy wydarzeń z gospodarki światowej z ostatnich 7-8 lat. 1 Joel Lewin, Eurozone corporate borrowing costs fall below 1%, Financial Times, 7/04/

17 Kryzys finansowy W roku 2008 w globalnej ekonomii rozpoczął się kryzys finansowy zapoczątkowany na rynku pożyczek hipotecznych w USA, szybko objął swym zasięgiem wszystkie obszary aktywności na całym świecie. W porównaniu do wielu poprzednich kryzysów, ten trafił na wyjątkowo sprzyjające warunki do rozprzestrzeniania się: (1) dzięki rozwojowi technologii i przyspieszającym trendom globalizacyjnym informacja stała się dobrem dostępnym powszechnie i w krótkim czasie, (2) na znaczeniu zyskały rynki finansowe, stając się nie tylko miejscem wymiany kapitału, ale dzięki globalnym trendom miejscem kreacji i eskalacji nacisku na korporacje i państwa. Właśnie taka kumulacja wymienionych powyżej czynników w 2008 i 2009 roku doprowadziła na skraj upadłości wiele ogromnych korporacji, często o kluczowym znaczeniu dla gospodarek narodowych lub ich sektorów (np. banki hipoteczne w Niemczech i Hiszpanii, deweloperzy w Hiszpanii i Irlandii, General Motors w USA). Aby nie dopuścić do upadłości korporacji, które mogłyby się przerodzić w niekontrolowaną zapaść gospodarki, aktywa zagrożonych firm zaczęły być przejmowane przez rządy państw, stając się przedmiotem procesu nacjonalizacji pojedynczych podmiotów lub całych gałęzi gospodarki. Jednocześnie państwa zaczęły stawać się aktywnym inwestorem w swoich gospodarkach, licząc zgodnie z doktryną Johna Maynarda Keynesa na pobudzenie w ten sposób aktywności sektora prywatnego. W efekcie, pod koniec ubiegłej dekady mieliśmy do czynienia ze znaczącym wzrostem potrzeb kapitałowych państw, mogących w krótkim czasie być zaspokojonych efektywnie i bez obciążania pogrążonych w kryzysie gospodarek, tylko poprzez zwiększanie zadłużenia. Bardzo szybko tendencję tę dostrzegły rynki obligacji, gdzie inwestorzy zaczęli z uwagą obserwować wzrastającą aktywność emitentów z jednej strony, a z drugiej publikowane przez nich coraz gorsze wskaźniki poziomów zadłużenia i możliwości obsługi swojego długu. Najbardziej znanym przykładem państwa-emitenta, do którego inwestorzy stracili zaufanie, jest borykająca się z kryzysem zadłużenia do dzisiaj Grecja jeden z członków elitarnej grupy państw tworzących strefę euro w ramach Unii Europejskiej. Wskaźnik wielkości długu do wielkości PKB (produktu krajowego brutto) rósł w Grecji w ogromnym tempie, sięgając poziomu 127% w 2009 i 146% w roku 2010, kiedy to z interwencją musiały pojawić się unijne i międzynarodowe instytucje finansowe. Mniej dynamiczne, ale również zwracające uwagę rynków finansowych wzrosty poziomu zadłużenia 16

18 stały się w latach udziałem takich państw, jak Irlandia (wzrost wskaźnika dług/pkb do 118%), Włochy (126%), Portugalia (129%), Hiszpania (85%) czy nawet Francja i Belgia (odpowiednio 90 i 100%), które do tej pory uważane były za najbezpieczniejszych pożyczkobiorców i szczyciły się najwyższymi możliwymi ocenami ratingowymi (AAA wg agencji S&P, Moody s oraz Fitch). Dla porównania wskaźnik ten dla Polski, gdzie ingerencja państwa w ratowanie gospodarki była znacznie mniejsza, wynosi około 50%. Rozprzestrzeniający się w 2010 r. kryzys zaufania do emitentów uważanych do tej pory za najbezpieczniejszych, skutkujący wzrostem kosztów zaciągania długów dla korporacji, które z definicji uważane są za mniej bezpieczne od swoich rządów i skutkujący falą redukcji poziomów ratingów, stawiając pod znakiem zapytania po raz kolejny efektywność rynków finansowych, zmusił do działania instytucje cieszące się wciąż nieograniczonym zaufaniem i posiadające możliwość wykreowania pieniądza i wpompowania go w rynki finansowe Banki Centralne Banki centralne i programy QE Od 2008 r. banki centralne największych gospodarek świata zaczęły wprowadzać w życie programy walki z kryzysem, a od 2010 r. programy wspierania lub ratowania rządów emitentów, walcząc ze spadkiem zaufania rynków finansowych i ucieczką kapitału z rynków obligacji. Tradycyjnie stosowane w takich sytuacjach są redukcje stóp procentowych wyznaczanych przez banki centralne skale tych redukcji były tym razem jednak zaskakująco duże. W USA już w grudniu 2008 r. stopy obniżono do zera, w Wielkiej Brytanii obniżka sięgnęła poziomu 0,50%, w strefie euro: 1%. W gospodarkach o historycznie najniższych poziomach stóp, czyli Szwajcarii i Japonii, stopy obniżono odpowiednio do 0,25% i 0,1%. Przykład Japonii, gdzie politykę prawie zerowych stóp procentowych prowadzono od połowy lat 90. ubiegłego wieku bez widocznych rezultatów, nie potrafiąc pobudzić gospodarki ani wyjść z procesów deflacyjnych, skłonił banki centralne do podjęcia kolejnych kroków w kierunku obniżenia kosztów zadłużania się wprowadzenia programów ilościowego luzowania (ang. quantitative easing, w skrócie QE). Operacja ta, polegająca na skupowaniu przez banki centralne długu z rynków finansowych za pieniądze powstałe w bankach centralnych i przeznaczone specjalnie na ten cel, uznawana była przez istniejące do tamtej pory dogmaty ekonomii za wyjątkowo ryzykowną, nigdy nie niesprawdzoną i grożącą 17

19 niekontrolowanym wzrostem ilości pieniądza, a co za tym idzie inflacji. W tabeli nr 2 przedstawione są programy luzowania ilościowego, wprowadzone w życie od 2008 r. Tabela nr 2. Lista programów luzowania ilościowego (QE) Państwo/Program Okres trwania Wielkość Programu Instrumenty USA / QE1 XII.2008 III ,65 bln USD USA / QE2 XI.2010 VI mld USD, po 75 mld miesięcznie USA / Operation Twist mld USD USA / QE3 UK / BoE Asset Purchase Facility EU / Public Sector Purchase Programme Szwecja / Riksbank Bond Purchase Japonia / Quantitative and Qualitative Monetary Easing IX.2012 XII.2013 Trwa od IX.2009 Trwa od III.2015, prognozowany koniec IX mld USD miesięcznie 375 mld GBP 60 mld EUR miesięcznie, łącznie min. 1,1 bln EURO mld SEK Program otwarty do momentu osiągnięcia inflacji na poziomie 2% Do 1 bln USD rocznie Agency MBS, agency debt, treasuries 3 Treasuries o długich terminach zapadalności Sprzedaż treasuries < 3 lat / kupno treasuries > 6 lat do wykupu Agency MBS, długoterminowe treasuries Gilts powyżej 3 lat do zapadalności 4 EU Governments bonds, agencies and european institutions bonds 5 > 2 lata do wykupu Szwedzkie government bonds < 10 lat JGB ze średnią zapadalnością 7-10 lat 6 Źródło: opracowanie własne. Obecnie, po ponad 6 latach od wprowadzenia pierwszych programów QE, można oszacować ich skuteczność i efektywność, oraz wypunktować skutki uboczne, które musiały pojawić się i się pojawiły w gospodarkach i na rynkach finansowych. Poniżej analiza własna autora, w której przedstawione są cele, jakie osiągnąć zamierzano, wprowadzając programy QE oraz stopień ich realizacji 3 Agency MBS obligacje emitowane przez agencje rządowe, zabezpieczone hipotekami. Agency debt obligacje emitowane przez agencje rządowe, niezabezpieczone. Treasuries amerykańskie obligacje skarbowe. 4 Gilts obligacje skarbowe Wielkiej Brytanii. 5 EU Government bonds obligacje skarbowe państw strefy euro; agencies and european institutions agencje rządowe i instytucje europejskie (np. Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju). 6 JGB japońskie obligacje skarbowe. 18

20 wraz z opisem skutków ubocznych każdego z celów. Cele podzielone są na oficjalne i ukryte to również zabieg autora, mający na celu wskazanie, że zainicjowanie programów musiało wymagać pewnej manipulacji ze strony banków centralnych, gdyż pełna informacja o swoich zamiarach mogłaby wymagać dużo dłuższej i żmudniejszej ścieżki zarówno formalnego, jak i technicznego rozpoczęcia programów. Cele wprowadzenia (oficjalne) Wzrost akcji kredytowej sektora bankowego. Stymulacja niskimi stopami proc. popytu konsumpcyjnego kosztem oszczędności. Efektywność Niewielka banki preferują mniejszy, ale pewny zysk z obligacji skarbowych. Niewielka oszczędzający zaczęli szukać innych miejsc lokowania kapitału niż lokaty bankowe lub obligacje. Skutki uboczne Wzrost ilości obligacji skarbowych w bilansach banków, spadki ich rentowności, spadek płynności na rynkach obligacji. Trendy wzrostowe na rynkach akcji, obligacji, surowców. Rosnące ceny nieruchomości i alternatywnych lokat kapitału (np. dzieła sztuki, stare samochody, wina). Wywołanie tzw. wojen walutowych. Cele wprowadzenia (ukryte) Dokapitalizowanie sektora bankowego zwiększonym poziomem zysków banków. Obniżenie kosztów emisji długu pomoc głównie dla rządów państw nie cieszących się uznaniem rynków. Efektywność Bardzo duża globalnie sektor bankowy, po katastrofalnych latach , wrócił do przynoszenia zysków, zbliżając się już do poziomu sprzed kryzysu. Bardzo duża jak widać w skutkach ubocznych każdego z celów programów QE pojawia się wzrost popytu na obligacje skarbowe. Skutki uboczne Wzrost znaczenia obligacji skarbowych, zarówno w bilansach, jak i rachunkach wyników sektora bankowego. Trendy wzrostowe na rynkach finansowych grożą powstawaniem i pękaniem baniek spekulacyjnych (przykład cen surowców, szczególnie ropy naftowej). Ujemne rentowności obligacji zakłócające działalność pozostałych rynków finansowych. Spadek płynności i efektywności rynków obligacji będących do tej pory najpłynniejszymi i najefektywniejszymi. Rezygnacja z reform finansów publicznych stwarzająca ryzyko powrotu kryzysu w przyszłości. Jak widać z powyższej krótkiej analizy, kryzys finansowy z roku 2008 oraz działalność rządów i banków centralnych w odpowiedzi na niego wywołały nie do końca zamierzony, ale po części oczekiwany, efekt drastycznego spadku kosztów emisji długu w skali globalnej. Największymi beneficjentami tej sytuacji są oczywiście emitenci rządowi, którzy albo są w stanie emitować dług pomimo swojej ciągle krytycznej sytuacji (średnia wskaźnika dług/pkb w Unii Europejskiej 19

21 w kwietniu 2015 r. to 91% i oprócz gospodarki Niemiec nie ma żadnych perspektyw na obniżenie tego wskaźnika w najbliższych latach), albo dzięki dobrej sytuacji obniżając sobie koszty obsługi zadłużenia do poziomów zbliżonych do zera. Kolejnymi największymi wygranymi są korporacje korzystające z finansowania na rynku długu, gdyż jak już wcześniej była mowa ich koszty zadłużania się spadają w ślad za spadkami kosztów państw-emitentów i jak można wnioskować z powyższych tabel, obligacje dobrych firm stają się cenionymi i poszukiwanymi aktywami, oferując niski poziom ryzyka i relatywnie wysoki wciąż potencjał zysków Trendy rynkowe bankowy koszt pieniądza Stąd wniosek i jednocześnie odpowiedź na postawione wcześniej pytanie kiedy emitować obligacje, które brzmią: właśnie teraz. Sytuacja dla emitentów długu przedstawia się nader korzystnie programy skupu obligacji ciągle trwają i banki centralne nie zapowiadają podwyżek stóp (oprócz USA, gdzie jest ryzyko niewielkich podwyżek, notabene nazwane normalizacją polityki monetarnej). Dzięki skupowi długu, pomimo ciągle ogromnych potrzeb pożyczkowych rządów, ilość obligacji skarbowych pozostających w swobodnym obiegu systematycznie się kurczy, co w połączeniu z ich spadającym oprocentowaniem sprawia, że przestają być traktowane jako aktywa inwestycyjne przez coraz szersze spektrum inwestorów, którzy muszą znaleźć alternatywne miejsca lokowania kapitału. Naturalnym rynkiem i rynkiem pierwszego wyboru, na który inwestorzy relokują swój kapitał, stają się zatem właśnie rynki obligacji nieskarbowych. Wzrastający popyt, ilość dostępnego kapitału i poprawa płynności oraz efektywności tych rynków wywołały trendy wzrostowe na wszystkich rynkach długu nieskarbowego, co dodatkowo przyciągnęło uwagę kolejnych inwestorów szukających możliwości inwestycyjnych na rynkach poruszających się w silnych i przewidywalnych trendach. Dzięki połączeniu tych wszystkich czynników, mamy do czynienia obecnie z sytuacją, gdy to emitenci obligacji są stroną silniejszą w negocjacjach rynkowych, gdzie przy większości nowych emisji kupujący muszą się liczyć z dużą konkurencją, a ich zlecenia kupna są redukowane tak, aby proporcjonalnie zaspokoić wszystkich chętnych. To sprawia, że popyt przenosi się z rynków pierwotnych na rynki wtórne i pozwala na utrzymywanie się wysokich cen obligacji, umożliwiając emitentom korzystanie z tego przy kolejnych swoich emisjach. Dodatkowym czynnikiem przemawiającym na korzyść emitentów są bardzo niskie ceny pie- 20

22 niądza wyrażone we wskaźnikach rynków międzybankowych, jak Euribor, Libor, Wibor, czy też używane w zachodniej Europie Eonia7. Kształtowanie się stawki Euribor 3M, będącej jednym z najpopularniejszych wskaźników kosztu pieniądza od roku 2010 do teraz, przedstawia wykres nr 1. Widzimy, że obecnie wskaźnik ten znajduje się bardzo blisko zera, na swoich historycznie najniższych poziomach. Wykres nr 1: stawka Euribor 3M w latach Źródło: Bloomberg. Poniżej wykres stawki Wibor 3M, będącej z kolei najpopularniejszym wskaźnikiem rynku pieniężnego w Polsce, na którego notowaniach oparta jest znakomita większość wyemitowanych obligacji korporacyjnych o zmiennej stopie procentowej. Widać, jak wahały się koszty finansowania w okresie do 2012 roku i jak zaczęły gwałtownie spadać w ciągu ostatnich 3 lat, podążając za trendami globalnymi. Eonia wskaźnik kosztu pieniądza liczony jako średnia transakcji typu O/N zawieranych na rynku międzybankowym strefy euro danego dnia. Jego wartości są zbliżone do podstawowej stopy banku centralnego. Odpowiednikiem Eonii w Polsce jest Polonia, obecnie wykorzystywana jedynie w transakcjach między bankami. 7 21

23 Wykres nr 2: stawka Wibor 3M w latach Źródło: Bloomberg. Dwa powyższe wykresy pokazują, jakie korzyści były udziałem emitentów obligacji, których oprocentowanie zależało od wskaźników międzybankowego kosztu pieniądza. Konstrukcja takich papierów implikuje, że koszt emitenta, czyli jednocześnie dochód inwestora, zależy od kształtowania się poziomu tych wskaźników i zmienia się w odpowiednich okresach (dla Wiboru 3M zazwyczaj co 3 miesiące, dla Wiboru 6M co pół roku itp.). Przy spadających notowaniach, tak jak na powyższych wykresach, przy każdej następnej zmianie emitenci płacili mniej za pożyczone pieniądze i w pełni korzystali z okazji stworzonych im przez rynki finansowe. Raport Rating&Rynek według stanu na 31 grudnia 2014 r. wskazuje, że w Polsce 98% wyemitowanych obligacji korporacyjnych opartych jest na powyżej omówionej konstrukcji, czyli emitenci byli i są w stanie obniżyć sobie koszty finansowania. Również emisje obligacji zmiennoprocentowych polskiego rządu tworzą znaczącą część całości zadłużenia na koniec stycznia 2015 r. było to ponad 20%, co daje nam pozycję niekwestionowanego światowego lidera 22

24 (dla porównania rząd USA rozpoczął emisję obligacji FRN 8 dopiero w ubiegłym roku, w skali całości zadłużenia są to promile udziału, rząd Wielkiej Brytanii nie emituje obligacji zmiennoprocentowych w ogóle). W podziale na emisje zmienno- oraz stałoprocentowe, standardy globalne odbiegają od polskich i zdecydowaną przewagę mają obligacje o stałym, z góry ustalonym oprocentowaniu. Nie pozwala to korzystać emitentom ze spadających stawek rynku pieniężnego, posiada jednak inne zalety i powinno zacząć być jak najbardziej brane pod uwagę również przez polskie firmy. Korzyści, jakie można uzyskać z emisji o stałym oprocentowaniu, są następujące: (1) możliwość ustalenia niskiego oprocentowania na cały okres życia obligacji szczególnie istotne w momencie, kiedy rynkowe stopy procentowe są na niskich poziomach (tak jak obecnie), a jeszcze nie mówi się o podwyżkach stóp przez banki centralne (również tak jak obecnie), (2) przewidywalne, z góry ustalone koszty obsługi zadłużenia, bez ryzyka niespodziewanego ich wzrostu, (3) dostęp do innego segmentu inwestorów zainteresowanych nie tylko kupnem długu dobrej firmy, ale także długu o stałym oprocentowaniu (argument szczególnie istotny w przypadku emisji obligacji na rynki międzynarodowe, gdzie ilość inwestorów i co za tym idzie wielkość popytu na obligacje o oprocentowaniu zmiennym są dużo mniejsze niż na rynku polskim) Trendy rynkowe marże kredytowe Bardzo istotną cechą obligacji zarówno o oprocentowaniu stałym, jak i zmiennym jest marża kredytowa. Marża, lub inaczej mówiąc spread, jest mierzona w punktach bazowych ponad wskaźnik referencyjny dla konkretnego typu obligacji Wibor, Libor, Euribor w przypadku zmiennoprocentowych, stawki IRS (Interest Rate Swap) lub oprocentowanie obligacji skarbowych o identycznych terminach zapadalności co obligacje stałoprocentowe. Im lepsza ocena emitenta w oczach inwestorów, tym oczywiście marża ta jest mniejsza, a różnice w wartościach mogą sięgać nawet kilku punktów procentowych. Nowe firmy, debiutanci na rynku obligacji, będą płaciły marże kilkusetprocentowe, natomiast duże firmy obecne na rynku od dawna, z nienaganną historią spłacalności marże kilkulub kilkunastoprocentowe. Na wykresach nr 3-5 przedstawiony jest średni spread płacony przez emitentów na rynku europejskim i amerykańskim w latach , mierzony zmianą wartości indeksów kredytowych itraxx lub CDX. Wykres 8 FRN Floating Rate Note (obligacje o zmiennym oprocentowaniu). 23

25 nr 3 to indeks itraxx Europe, w skład którego wchodzi 125 najbardziej płynnych emisji obligacji dużych europejskich korporacji (np. Airbus, Bayer, Carrefour, Daimler, Danone, Nestle, Orange, Siemens, Societe Generale, BNP Paribas, Unicredit, Vattenfall, Volkswagen). Wykres nr 4 to indeks CDX Investment Grade, analogiczny jak itraxx Europe, ale z rynku amerykańskiego (przykładowi emitenci to: Boeing, Caterpillar, Ford, Hewlett-Packard, Motorola, Procter & Gamble, Time Warner, McDonald s, Wal-Mart). Wykres nr 5 przedstawia indeks itraxx Crossover, zbudowany z 75 obligacji emitentów europejskich, ale o mniej uznanej pozycji i płacących dużo wyższe marże niż w pierwszych dwóch przykładach (np. ArcelorMittal, Fiat, Nokia, Tesco, TUI czy nawet polski TVN). Wykres nr 3: indeks itraxx Europe w latach Źródło: Bloomberg. 24

26 Wykres nr 4: indeks CDX Investment Grade w latach Źródło: Bloomberg. Wykres nr 5: indeks itraxx Crossover w latach Źródło: Bloomberg. 25

27 Na każdym z wykresów widoczny jest silny trend spadku marży płaconej przez emitentów w latach Spadki te są znaczące, rzędu 50-70% od wartości początkowych, i dopełniają obrazu tworzenia się obecnie nader korzystnej sytuacji dla emitentów obligacji korporacyjnych Trendy rynkowe baza i struktura inwestorów Decydując się na emisję obligacji, pozostaje nam do przeanalizowania jeszcze jeden czynnik, o którym już wspomniałem w poprzednim akapicie. Mianowicie, na nasze obligacje muszą znaleźć się chętni inwestorzy. Emitenci obecni na rynkach długu już wiele lat, mający za sobą doświadczenie i cieszący się opinią solidnych dłużników, są w stanie korzystać z zaufania inwestorów i pożyczać od nich kapitał po zdecydowanie niższych kosztach niż debiutanci lub, co gorsza, dłużnicy niesolidni. W zdobyciu zaufania inwestorów znacznie pomaga uzyskanie dla emisji obligacji ratingu. Ratingi są przyznawane przez wyspecjalizowane agencje ratingowe, które za swe usługi i renomę życzą sobie wysokich opłat, negocjowanych w każdym indywidualnym przypadku i uzależnionych od wielu czynników, w tym od wielkości i rozpoznawalności firmy, wielkości emisji obligacji, stażu emitenta na rynkach finansowych itd. Emitenci rozpoczynający swoją przygodę z rynkami obligacji lub decydujący się na emisje o niewielkich rozmiarach, zazwyczaj nie korzystają z usług agencji ratingowych. Wśród polskich korporacji, które pozyskały ratingi dla swych emisji, można wymienić takie firmy, jak: Enea, Energa, JSW, KHW, Koleje Mazowieckie, P4, PKN, PKP Intercity, PKP, Tauron, ZKM Gdańsk, wszystkie duże banki emitujące obligacje oraz część emitentów z segmentu gmin/miast/ województw. Są to więc podmioty istotne w skali całej gospodarki, dla których zdobycie ratingu dla emisji jest w stanie na tyle obniżyć jej koszty, aby miało to uzasadnienie finansowe oraz pozwalało na dotarcie do globalnej sieci inwestorów profesjonalnych, którzy nie powierzają swoich środków emitentom bez nadanych ratingów. Według badań Narodowego Banku Polskiego, w Polsce w 2014 r. struktura nabywców obligacji nieskarbowych przedstawiała się następująco: 1. Banki posiadały obligacje o wartości 41 mld zł, co stanowiło 46% całości, 2. Przedsiębiorstwa 21 mld zł, 24% całości, 3. Fundusze inwestycyjne 14,5 mld zł, 16% całości, 4. Fundusze emerytalne, towarzystwa ubezpieczeniowe, podmioty zagraniczne oraz inne podmioty 12,5 mld zł, 14% całości. 26

28 Zwraca uwagę dominacja banków jako podstawowego inwestora w obligacje nieskarbowe, co jest w dużej mierze uzasadnione dwoma czynnikami: (1) banki, pełniąc rolę oferującego daną emisję, stają się jednocześnie inwestorem kreując popyt na emisję mający za zadanie przyciągnąć innych inwestorów, (2) działalnością stricte bankową emisje obligacji atrakcyjnych emitentów to alternatywa dla udzielania im kredytów. Ważne jest, aby pamiętać, że banki oprócz bycia liderem wśród inwestorów są również największym sektorem gospodarki emitującym dług, co zmniejsza finalnie ilość kapitału trafiającego do sektora niebankowego. Istotna jest także rosnąca rola funduszy inwestycyjnych jako reprezentantów osób fizycznych, szukających alternatyw dla nisko oprocentowanych lokat bankowych, dla których samodzielne inwestowanie na tym rynku jest zajęciem zbyt skomplikowanym. Niestety, wciąż bardzo mały jest udział podmiotów zagranicznych, które samodzielnie odpowiadają zaledwie za nieco ponad 2% objętych papierów. Jest to jednakże temat na oddzielną analizę, ale której wnioski mogą być bardzo istotne dla dalszego rozwoju tego rynku dla porównania tylko, podmioty zagraniczne są właścicielami prawie 60% całości długu skarbowego (dane za styczeń 2015) Podsumowanie Podsumowując tę część, jeszcze raz udzielmy odpowiedzi na pytania postawione na wstępie: jeżeli zastanawiamy się, czy emitować obligacje odpowiedź brzmi: tak; jeżeli zastanawiamy się, kiedy to zrobić odpowiedzią jest: właśnie dziś. Pozostaje nam tylko zdecydować się, czy chcemy, aby to były obligacje o zmiennym oprocentowaniu, bo oczekujemy, że koszty odsetkowe będą jeszcze spadać, czy też chcemy już ustalić sobie oprocentowanie stałe na odpowiednio niskim poziomie. Po podjęciu tej decyzji, pozostaje nam znaleźć odpowiednią firmę inwestycyjną, która przeprowadzi dla nas i za nas proces emisji obligacji, znajdzie nabywców oraz poinformuje nas o naszych prawach i obowiązkach jako emitenta obligacji i nowego uczestnika rynku finansowego. 27

29 2.3. Jakie prawa i obowiązki będą przysługiwać emitentowi długu? Podstawowym i najważniejszym obowiązkiem emitenta obligacji jest oczywiście terminowe i w ustalonej wcześniej kwocie dokonywanie płatności na rzecz inwestorów odsetek w trakcie życia obligacji oraz pożyczonej kwoty w momencie wykupu. Jest to absolutnie obowiązek najważniejszy i wymagający ścisłego przestrzegania, niesolidnemu dłużnikowi nikt nie będzie chciał pożyczać kapitału, chyba że za bardzo wysokim oprocentowaniem Rynki regulowane prawa i obowiązki vs korzyści Niezwykle pomocna i użyteczna, zarówno dla emitentów obligacji, jak i dla ich nabywców, jest możliwość wprowadzenia wyemitowanych obligacji do obrotu publicznego, najlepiej na jednym z rynków działających pod wspólną nazwą Catalyst, prowadzonych przez grupę kapitałową Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Catalyst tworzą dwa rynki detaliczne oraz dwa rynki przeznaczone dla klientów hurtowych działające jako rynek regulowany pozagiełdowy lub Alternatywny System Obrotu (ASO). Aby wprowadzić obligacje na rynek Catalyst, wartość emisji musi stanowić równowartość 200 tys. euro, a proces wprowadzenia może przebiegać jako (1) uzyskanie przez emitenta autoryzacji Catalyst dla danej emisji obligacji albo (2) skierowanie danej emisji obligacji do obrotu zorganizowanego. Autoryzacja emisji obligacji korporacyjnych oznacza zarejestrowanie jej w publicznie dostępnym systemie informacyjnym Catalyst. Następuje na drodze podjęcia odpowiedniej uchwały przez Giełdę na wniosek emitenta, do którego dołączony musi być raport o Emitencie oraz inne dokumenty, o których dokładnie mowa w szczegółowych regulaminach Giełdy. Autoryzacja nie oznacza automatycznego dopuszczenia do obrotu regulowanego lub do ASO, ułatwia jednak uzyskanie dopuszczenia w późniejszym terminie. Uzyskanie autoryzacji jest dowodem spełnienia przez emitenta odpowiednich regulaminowych wymogów i daje świadectwo transparentności i odpowiedzialności, jakich wymaga się od podmiotu publicznego. Autoryzowany emitent jest zobowiązany do publikowania raportów bieżących i okresowych, które pozwalają inwestorom i analitykom na ocenę jego sytuacji ekonomicznej. Pozytywne oceny mogą pozwolić na plasowanie kolejnych emisji z coraz niższymi kosztami, co dodatkowo będzie poprawiać kondycję finansową emitenta. Znalezienie się w systemie informacyj- 28

30 nym Giełdy stanowi znakomitą promocję emitenta, bez konieczności ponoszenia dodatkowych kosztów marketingowych. Naruszenie obowiązków informacyjnych obciąża reputację emitenta, a przy powtarzającej się takiej sytuacji może skutkować pozbawieniem autoryzacji i wykluczeniem z obrotu, jeżeli obligacje są do niego dopuszczone. Celem każdego emitenta powinno być skierowanie emisji do obrotu na Catalyst. Podobnie jak w przypadku autoryzacji następuje ono na wniosek emitenta złożony do Zarządu Giełdy/Bondspot i może polegać na dopuszczeniu emisji na jeden lub więcej rynków Catalyst. Obligacje, które mają zostać dopuszczone do obrotu, muszą być zdematerializowane, ich zbywalność nie może być ograniczona, wobec emitenta nie może toczyć się postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne i sporządził on odpowiedni dokument informacyjny. Takim dokumentem jest prospekt emisyjny lub memorandum informacyjne, który zatwierdzany jest przez Komisję Nadzoru Finansowego (KNF) i udostępniany do publicznej wiadomości. Zawiera on rzetelne, prawdziwe i kompletne informacje o emitencie i emisji obligacji, pozwalające zainteresowanym inwestorom na pełną ocenę ryzyka związanego z nabyciem papierów wartościowych. Zakres informacji, jakie powinny znaleźć się w prospekcie emisyjnym i memorandum informacyjnym oraz wytyczne ich sporządzenia znajdują się w rozporządzeniu nr 809/2004 Komisji europejskiej, ustawie o ofercie publicznej oraz rozporządzeniu w sprawie szczegółowych warunków, jakim odpowiadać powinien prospekt emisyjny. Udostępnienie dokumentu informacyjnego do publicznej wiadomości musi odbyć się przez: (1) publikację w co najmniej jednej gazecie ogólnopolskiej, (2) w formie pisemnej, nieodpłatnie, w siedzibie Catalyst, emitenta oraz punktach obsługi klienta domu/biura maklerskiego oferującego obligacje, (3) na stronie internetowej emitenta oraz domu/biura maklerskiego, (4) na stronie internetowej Catalyst. Znacznie prostsze ze strony formalnej jest ubieganie się o wprowadzenie obligacji do obrotu w ASO. Wystarczy sporządzenie i udostępnienie dokumentu informacyjnego przygotowanego według Regulaminu Alternatywnego Systemu Obrotu. Nie podlega on zatwierdzeniu przez KNF, Giełdę ani Bondspot, a za rzetelność, kompletność i prawdziwość wszystkich zamieszczonych informacji odpowiedzialny jest samodzielnie emitent. Obowiązkiem emitenta jest także rejestracja emisji obligacji w Krajowym Depozycie Papierów Wartościowych (KDPW). Umożliwia to wejście emisji do 29

Fundusz PKO Strategii Obligacyjnych FIZ

Fundusz PKO Strategii Obligacyjnych FIZ Fundusz PKO Strategii Obligacyjnych FIZ 1 Wpływ polityki pieniężnej na obszar makro i wyceny funduszy obligacji Polityka pieniężna kluczowym narzędziem w walce z recesją Utrzymująca się duża podaż taniego

Bardziej szczegółowo

pozorom są to instrumenty dużo bardziej interesujące od akcji, oferujące dużo szersze możliwości zarówno inwestorom,

pozorom są to instrumenty dużo bardziej interesujące od akcji, oferujące dużo szersze możliwości zarówno inwestorom, Obligacje Obligacje Teraz pora zająć się obligacjami.. Wbrew pozorom są to instrumenty dużo bardziej interesujące od akcji, oferujące dużo szersze możliwości zarówno inwestorom, jak i emitentom. Definicja

Bardziej szczegółowo

Ewolucja rynku obligacji korporacyjnych. Jacek A. Fotek 29 września 2014 r.

Ewolucja rynku obligacji korporacyjnych. Jacek A. Fotek 29 września 2014 r. Ewolucja rynku obligacji korporacyjnych Jacek A. Fotek 29 września 2014 r. Trendy i możliwości Perspektywa makroekonomiczna - wysoki potencjał wzrostu w Polsce Popyt na kapitał - Wzrost zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r.

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r. Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r. art. 12 ust. 2 Statutu Brzmienie dotychczasowe: 2. Cel Subfunduszu Global Partners Kredyt

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. Niniejszym, MCI Capital Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. z siedzibą w Warszawie,

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA NA RYNKU OBLIGACJI KORPORACYJNYCH W 2014 ROKU

SYTUACJA NA RYNKU OBLIGACJI KORPORACYJNYCH W 2014 ROKU SYTUACJA NA RYNKU OBLIGACJI KORPORACYJNYCH W 2014 ROKU MACIEJ KABAT Główny Analityk INVISTA Dom Maklerski S.A. Warszawa, styczeń 2015 r. Rok 2014 był na rynku obligacji korporacyjnych wyjątkowy Rynek długu

Bardziej szczegółowo

Forward Rate Agreement

Forward Rate Agreement Forward Rate Agreement Nowoczesne rynki finansowe oferują wiele instrumentów pochodnych. Należą do nich: opcje i warranty, kontrakty futures i forward, kontrakty FRA (Forward Rate Agreement) oraz swapy.

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Wykład: Rynki finansowe część I. prof. UG dr hab. Leszek Pawłowicz rok akadem. 2014/2015

Wykład: Rynki finansowe część I. prof. UG dr hab. Leszek Pawłowicz rok akadem. 2014/2015 Wykład: Rynki finansowe część I prof. UG dr hab. Leszek Pawłowicz rok akadem. 2014/2015 Zasadnicza część rynku finansowego służy pozyskiwaniu kapitału Rynek pozyskiwania kapitału to: 1. Rynek pozyskiwania

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Opis funduszy OF/ULS2/1/2015. Polityka inwestycyjna i opis ryzyka UFK Portfel Dłużny...3. UFK Portfel Konserwatywny...

Spis treści. Opis funduszy OF/ULS2/1/2015. Polityka inwestycyjna i opis ryzyka UFK Portfel Dłużny...3. UFK Portfel Konserwatywny... Opis funduszy Spis treści Opis funduszy OF/ULS2/1/2015 Rozdział 1. Rozdział 2. Rozdział 3. Rozdział 4. Rozdział 5. Rozdział 6. Rozdział 7. Rozdział 8. Rozdział 9. Rozdział 10. Postanowienia ogólne...3

Bardziej szczegółowo

Plan finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i jego uwarunkowania

Plan finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i jego uwarunkowania Departament Długu Publicznego Plan finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i jego uwarunkowania Listopad 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Miesięczny kalendarz emisji... 2 Komentarze MF... 8 ul.

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014

OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014 OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. POSTANOWIENIA OGÓLNE 3 ROZDZIAŁ 2. POLITYKA INWESTYCYJNA I OPIS RYZYKA UFK PORTFEL DŁUŻNY 3 ROZDZIAŁ 3. POLITYKA INWESTYCYJNA I OPIS RYZYKA UFK PORTFEL

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

Oferta Giełdy Papierów Wartościowych - Główny Rynek GPW, NewConnect i Catalyst. Marzec 2012

Oferta Giełdy Papierów Wartościowych - Główny Rynek GPW, NewConnect i Catalyst. Marzec 2012 Oferta Giełdy Papierów Wartościowych - Główny Rynek GPW, NewConnect i Catalyst. Marzec 2012 GŁÓWNY RYNEK AKCJI GPW Kapitalizacja spółek na GPW (mld zł) Spółki krajowe (mld zł) Spółki zagraniczne (mld zł)

Bardziej szczegółowo

Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym. Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski

Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym. Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Aktywa instytucji finansowych w Polsce w latach 2000-2008 (w mld zł) 2000 2001 2002 2003

Bardziej szczegółowo

Inwestowanie w obligacje

Inwestowanie w obligacje Inwestowanie w obligacje Ile zapłacić za obligację aby uzyskać oczekiwaną stopę zwrotu? Jaką stopę zwrotu uzyskamy kupując obligację po danej cenie? Jak zmienią się ceny obligacji, kiedy Rada olityki ieniężnej

Bardziej szczegółowo

Rynek finansowy w Polsce

Rynek finansowy w Polsce finansowy w Polsce finansowy jest miejscem, na którym są zawierane transakcje kupna i sprzedaży różnych form kapitału pieniężnego, na różne terminy w oparciu o instrumenty finansowe. Uczestnikami rynku

Bardziej szczegółowo

Nowe możliwości dla samorządów. Robert Kwiatkowski Dział Rozwoju Rynku

Nowe możliwości dla samorządów. Robert Kwiatkowski Dział Rozwoju Rynku Catalyst rok później Nowe możliwości dla samorządów Robert Kwiatkowski Dział Rozwoju Rynku Co to jest Catalyst? Obszar handlu detalicznego Obligacje Samorządowe Inwestorzy Uczestnicy Catalyst Banki Obszar

Bardziej szczegółowo

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH ZAŁĄCZNIK NR 1 DO REGULAMINU TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH W ramach Zarządzania, Towarzystwo oferuje następujące Modelowe Strategie Inwestycyjne: 1. Strategia Obligacji: Cel inwestycyjny: celem

Bardziej szczegółowo

ROZSZERZENIE OFERTY UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITAŁOWYCH

ROZSZERZENIE OFERTY UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITAŁOWYCH Obowiązuje od 5.11.2012 r. ROZSZERZENIE OFERTY UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITAŁOWYCH W związku z rozszerzeniem oferty Towarzystwa o nowe ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe przedstawiamy Aneks do Regulaminu

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r. OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r. Na podstawie 28 ust. 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 listopada

Bardziej szczegółowo

LEMA Public Finance Materiał Informacyjny: OBLIGACJE KOMUNALNE

LEMA Public Finance Materiał Informacyjny: OBLIGACJE KOMUNALNE LEMA Public Finance Materiał Informacyjny: OBLIGACJE KOMUNALNE maj 2014 r. DEFINICJA I GŁÓWNE CECHY OBLIGACJI Obligacja - jest papierem wartościowym emitowanym w seriach, w którym Emitent (jednostka samorządowa)

Bardziej szczegółowo

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl System finansowy w Polsce dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl Segmenty sektora finansowego (w % PKB) 2 27 212 Wielkość systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenie o zmianach statutu KBC BETA Specjalistycznego Funduszu Inwestycyjnego Otwartego z dnia 27 lutego 2015 r.

Ogłoszenie o zmianach statutu KBC BETA Specjalistycznego Funduszu Inwestycyjnego Otwartego z dnia 27 lutego 2015 r. Ogłoszenie o zmianach statutu KBC BETA Specjalistycznego Funduszu Inwestycyjnego Otwartego z dnia 27 lutego 2015 r. KBC Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. działające jako organ KBC BETA Specjalistycznego

Bardziej szczegółowo

ZASADY WYCENY AKTYWÓW FUNDUSZU WPROWADZONE ZE WZGLĘDU NA ZMIANĘ NORM PRAWNYCH. Wycena aktywów Funduszu, ustalenie zobowiązań i wyniku z operacji

ZASADY WYCENY AKTYWÓW FUNDUSZU WPROWADZONE ZE WZGLĘDU NA ZMIANĘ NORM PRAWNYCH. Wycena aktywów Funduszu, ustalenie zobowiązań i wyniku z operacji ZASADY WYCENY AKTYWÓW FUNDUSZU WPROWADZONE ZE WZGLĘDU NA ZMIANĘ NORM PRAWNYCH Wycena aktywów Funduszu, ustalenie zobowiązań i wyniku z operacji 1. Wycena Aktywów Funduszu oraz ustalenie Wartości Aktywów

Bardziej szczegółowo

1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa:

1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa: 1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa: akcje, obligacje i bony skarbowe 3,92% 6 prawa poboru 0,00% 0 jednostki uczestnictwa 94,12% 144 dywidendy 1,96% 3 2. W grupie

Bardziej szczegółowo

Obligacje korporacyjne. marzec 2013

Obligacje korporacyjne. marzec 2013 Obligacje korporacyjne marzec 2013 Catalyst platforma obrotu obligacjami Rynek wtórny dla obligacji Pierwszy zorganizowany rynek obrotu papierami dłużnymi w Polsce GPW Nowatorskie rozwiązanie łączące w

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 PAŹDZIERNIKA 2013 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 PAŹDZIERNIKA 2013 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 PAŹDZIERNIKA 2013 R. Niniejszym Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych

Bardziej szczegółowo

Wybrane możliwości finansowania na rynku kapitałowym Instrumenty dłużne samorządy i przedsiębiorstwa rynek niepubliczny

Wybrane możliwości finansowania na rynku kapitałowym Instrumenty dłużne samorządy i przedsiębiorstwa rynek niepubliczny Wybrane możliwości finansowania na rynku kapitałowym Instrumenty dłużne samorządy i przedsiębiorstwa rynek niepubliczny Łódź, grudzień 2008 Niniejszy materiał jest materiałem informacyjnym jedynie dla

Bardziej szczegółowo

Czy EBC stłumił dyscyplinę fiskalną w strefie euro?

Czy EBC stłumił dyscyplinę fiskalną w strefie euro? Czy EBC stłumił dyscyplinę fiskalną w strefie euro? Juliusz Jabłecki jjablecki@wne.uw.edu.pl Ewa Stawasz ewa.stawasz@gmail.com Plan prezentacji 1. Cel i pytania badawcze 2. Polityka zabezpieczeń EBC 3.

Bardziej szczegółowo

Pioneer Pekao Investments Śniadanie prasowe

Pioneer Pekao Investments Śniadanie prasowe Pioneer Pekao Investments Śniadanie prasowe Warszawa, 06 maja 2010 r. Agenda Wyniki sprzedażowe Pioneer Pekao TFI Rynek obligacji nieskarbowych Odpowiedź Pioneer Pekao TFI nowe produkty Strona 2 Wyniki

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenie o zmianie statutu Legg Mason Senior Specjalistycznego Funduszu Inwestycyjnego Otwartego

Ogłoszenie o zmianie statutu Legg Mason Senior Specjalistycznego Funduszu Inwestycyjnego Otwartego Ogłoszenie o zmianie statutu Legg Mason Senior Specjalistycznego Funduszu Inwestycyjnego Otwartego Legg Mason Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie, działając na podstawie

Bardziej szczegółowo

VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku

VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku Grupa BRE Banku zakończyła rok 2012 zyskiem brutto w wysokości 1 472,1 mln zł, wobec 1 467,1 mln zł zysku wypracowanego w 2011 roku (+5,0 mln zł, tj. 0,3%).

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE ZARZĄDU Z DZIAŁALNOŚCI DWS POLSKA FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO MIESZANEGO RYNKU PIENIĘŻNEGO

SPRAWOZDANIE ZARZĄDU Z DZIAŁALNOŚCI DWS POLSKA FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO MIESZANEGO RYNKU PIENIĘŻNEGO SPRAWOZDANIE ZARZĄDU Z DZIAŁALNOŚCI DWS POLSKA FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO MIESZANEGO RYNKU PIENIĘŻNEGO za okres sprawozdawczy od 1 stycznia do 31 grudnia 2004 roku. 1. Zdarzenia istotnie wpływające na działalność

Bardziej szczegółowo

Kto buduje efektywne rynki krajowe? Wartość emisji obligacji przedsiębiorstw jako % PKB zadłużenie krajowe 25,0%

Kto buduje efektywne rynki krajowe? Wartość emisji obligacji przedsiębiorstw jako % PKB zadłużenie krajowe 25,0% 1 Kto buduje efektywne rynki krajowe? Wartość emisji obligacji przedsiębiorstw jako % PKB zadłużenie krajowe 25,0% 20,0% 15,0% 10,0% %PKB 5,0% 0,0% Dane na koniec 2011 r. Źródło: ECB, Bank for International

Bardziej szczegółowo

BANK BPH KONTYNUUJE DYNAMICZNY ROZWÓJ

BANK BPH KONTYNUUJE DYNAMICZNY ROZWÓJ Warszawa, 27 lipca 2005 r. Informacja prasowa BANK BPH KONTYNUUJE DYNAMICZNY ROZWÓJ Skonsolidowane wyniki finansowe Banku BPH po II kwartałach 2005 roku według MSSF osiągnięcie w I półroczu 578 mln zł

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja funduszy inwestycyjnych

Klasyfikacja funduszy inwestycyjnych Klasyfikacja funduszy inwestycyjnych Klasyfikacja funduszy inwestycyjnych opiera się na deklaracjach składanych przez towarzystwa funduszy inwestycyjnych. Kryterium decydującym o zaliczeniu do danej kategorii

Bardziej szczegółowo

Papiery komercyjne, Bankowe papiery wartościowe. Ernest Zapendowski Maciej Gawarecki

Papiery komercyjne, Bankowe papiery wartościowe. Ernest Zapendowski Maciej Gawarecki Papiery komercyjne, Bankowe papiery wartościowe Ernest Zapendowski Maciej Gawarecki Plan prezentacji Papiery komercyjne Bankowe papiery wartościowe: Listy Zastawne Certyfikaty depozytowe Bony oszczędnościowe

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianie

Bardziej szczegółowo

Instrumenty Rynku Pieniężnego

Instrumenty Rynku Pieniężnego Rodzaje i opis instrumentów finansowych wchodzących w skład portfeli Definicje pojęć użytych w opisie instrumentów Zmienność ceny miara niepewności co do przyszłej wartości instrumentu finansowego, im

Bardziej szczegółowo

Nota Informacyjna dla Obligacji Serii C BUDOSTAL-5 S.A.

Nota Informacyjna dla Obligacji Serii C BUDOSTAL-5 S.A. Załącznik nr 2 do Raportu bieżącego 21/2011 BUDOSTAL-5 S.A. Nota Informacyjna dla Obligacji Serii C BUDOSTAL-5 S.A. A. Informacje wstępne 1. Podstawa prawna Niniejsza Nota Informacyjna została sporządzona

Bardziej szczegółowo

Rozwój systemu finansowego w Polsce

Rozwój systemu finansowego w Polsce Departament Systemu Finansowego Rozwój systemu finansowego w Polsce Warszawa 213 Struktura systemu finansowego (1) 2 Struktura aktywów systemu finansowego w Polsce w latach 25-VI 213 1 % 8 6 4 2 25 26

Bardziej szczegółowo

Wanda Kukla biuro@redmount.pl

Wanda Kukla biuro@redmount.pl Wanda Kukla biuro@redmount.pl JAK ZDOBYĆ ŚRODKI NA ROZWÓJ GMINY : W SPOSÓB RELATYWNIE TANI, RELATYWNIE SZYBKO, ORAZ TAK, ABY ZNACZĄCO NIE POGŁEBIAĆ ZADŁUŻENIA GMINY O B L I G A C J E OBLIGACJE PRZYCHODOWE

Bardziej szczegółowo

Ze względu na przedmiot inwestycji

Ze względu na przedmiot inwestycji INWESTYCJE Ze względu na przedmiot inwestycji Rzeczowe (nieruchomości, Ziemia, złoto) finansowe papiery wartościowe polisy, lokaty) INWESTYCJE Ze względu na podmiot inwestowania Prywatne Dokonywane przez

Bardziej szczegółowo

RAPORT MIESIĘCZNY Marka S.A. MARZEC 2015 r.

RAPORT MIESIĘCZNY Marka S.A. MARZEC 2015 r. RAPORT MIESIĘCZNY Marka S.A. MARZEC 2015 r. Białystok, 13 kwietnia 2015 r. Strona 1 z 6 Spis treści: 1. Informacje na temat wystąpienia tendencji i zdarzeń w otoczeniu rynkowym Spółki, które w jej ocenie

Bardziej szczegółowo

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa maj 2012 r. W co lokować nadwyżki? Aktualne typy inwestycyjne. maj 2012 2 Zarządzanie płynnością PLN Stały

Bardziej szczegółowo

WSTĘP. Standaryzacja pozwoli także na płynne wprowadzenie obligacji do notowań na platformie CATALYST.

WSTĘP. Standaryzacja pozwoli także na płynne wprowadzenie obligacji do notowań na platformie CATALYST. REKOMENDACJA w sprawie niektórych warunków technicznych emisji obligacji komunalnych, które nie zostały dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym i o wartości emisji niższej niż 100 mln zł Niniejsza Rekomendacja

Bardziej szczegółowo

Zmiany statutu, o których mowa w pkt od 1) do 3) niniejszego ogłoszenia, wchodzą w życie z dniem ich ogłoszenia.

Zmiany statutu, o których mowa w pkt od 1) do 3) niniejszego ogłoszenia, wchodzą w życie z dniem ich ogłoszenia. 3 sierpnia 2015 r. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU ALIOR SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Money Makers Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie, działając

Bardziej szczegółowo

Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego

Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego Katedra Inwestycji Finansowych i Zarządzania Ryzykiem Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Witold Szczepaniak Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego Rynek

Bardziej szczegółowo

Cel inwestycyjny i zasady polityki inwestycyjnej Funduszu

Cel inwestycyjny i zasady polityki inwestycyjnej Funduszu Zgodnie z 38 ust.1 pkt 2 Statutu Specjalistycznego Funduszu Inwestycyjnego Otwartego CitiPłynnościowy, Fundusz ogłasza następujące zmiany w treści Statutu: Cel inwestycyjny i zasady polityki inwestycyjnej

Bardziej szczegółowo

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165 Finansowanie działalności przedsiebiorstwa przedsiębiorstw-definicja Przepływy pieniężne w przedsiębiorstwach Decyzje finansowe przedsiębiorstw Analiza finansowa Decyzje finansowe Krótkoterminowe np. utrzymanie

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY INWESTYCYJNE NA 2011 ROK

PERSPEKTYWY INWESTYCYJNE NA 2011 ROK Chorzów, 7 Kwiecień 2011 WIDZIMY WIĘCEJ MOŻLIWOŚCI PERSPEKTYWY INWESTYCYJNE NA 2011 ROK GLOBALNE CZYNNIKI RYZYKA Niestabilność polityczna w rejonie Afryki Północnej i krajów Bliskiego Wschodu Wzrost cen

Bardziej szczegółowo

Oferta GPW dla samorządów. Emisja akcji i obligacji. Maj 2011

Oferta GPW dla samorządów. Emisja akcji i obligacji. Maj 2011 Oferta GPW dla samorządów. Emisja akcji i obligacji. Maj 2011 GŁÓWNY RYNEK AKCJI GPW Kapitalizacja spółek na GPW (mld zł) 1Q 2011: 10 debiutów na Głównym Rynku, w tym 2 spółki zagraniczne i 3 przeniesienia

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO

OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianie

Bardziej szczegółowo

NOTA INFORMACYJNA DLA OBLIGACJI SERII A SPÓŁKI RUBICON PARTNERS NFI SA. obligacje zdefiniowane w punkcie 2 poniżej

NOTA INFORMACYJNA DLA OBLIGACJI SERII A SPÓŁKI RUBICON PARTNERS NFI SA. obligacje zdefiniowane w punkcie 2 poniżej NOTA INFORMACYJNA DLA OBLIGACJI SERII A SPÓŁKI RUBICON PARTNERS NFI SA Definicje i skróty Emitent Obligacje Odsetki Rubicon Partners NFI SA obligacje zdefiniowane w punkcie 2 poniżej odsetki od Obligacji,

Bardziej szczegółowo

Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r.

Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r. Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r. Dane na ten temat pojawiają się w serwisach informacyjnych, np. w agencji Bloomberg, są także podawane przez specjalistyczne serwisy informacyjne

Bardziej szczegółowo

Rynek kapitałowopieniężny. Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego

Rynek kapitałowopieniężny. Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego Rynek kapitałowopieniężny Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego Uczestnicy rynku finansowego Gospodarstwa domowe Przedsiębiorstwa Jednostki administracji państwowej i lokalnej Podmioty zagraniczne

Bardziej szczegółowo

Wyniki sprzedaży obligacji skarbowych w sierpniu 2014 r.

Wyniki sprzedaży obligacji skarbowych w sierpniu 2014 r. Informacja prasowa Warszawa, 15 września 2014 r. Wyniki sprzedaży obligacji skarbowych w sierpniu 2014 r. Sierpień był kolejnym miesiącem, w którym wartość sprzedaży obligacji Skarbu Państwa wzrosła. Wciąż

Bardziej szczegółowo

OPISY PRODUKTÓW. Rabobank Polska S.A.

OPISY PRODUKTÓW. Rabobank Polska S.A. OPISY PRODUKTÓW Rabobank Polska S.A. Warszawa, marzec 2010 Wymiana walut (Foreign Exchange) Wymiana walut jest umową pomiędzy bankiem a klientem, w której strony zobowiązują się wymienić w ustalonym dniu

Bardziej szczegółowo

Najlepsze miejsce. do obrotu obligacjami w Polsce

Najlepsze miejsce. do obrotu obligacjami w Polsce Najlepsze miejsce do obrotu obligacjami w Polsce GRUPAKAPITAŁOWAGPW BondSpot S.A. doświadczenie i rozwój BondSpot S.A. jest drugą, obok Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A., instytucją na polskim

Bardziej szczegółowo

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r.

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE i dla strefy euro Andrzej Raczko Narodowy Bank Polski Strefa euro Strefa euro doświadcza bardzo

Bardziej szczegółowo

Sposoby inwestowania posiadanych zasobów finansowych przez gospodarstwa domowe i podmioty gospodarcze. Rzeszów, 2011-02-22

Sposoby inwestowania posiadanych zasobów finansowych przez gospodarstwa domowe i podmioty gospodarcze. Rzeszów, 2011-02-22 Sposoby inwestowania posiadanych zasobów finansowych przez gospodarstwa domowe i podmioty gospodarcze Rzeszów, 2011-02-22 O czym będziemy mówić? Kilka informacji dotyczących rynku pieniężnego. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Obligacje. Nieograniczone możliwości inwestowania

Obligacje. Nieograniczone możliwości inwestowania Obligacje Nieograniczone możliwości inwestowania Spis treści Obligacje... Kryteria podziału Obligacji... Rentowność a cena... Obligacje z Dyskontem i Premią... Przykład Obligacji... Jak inwestować w Obligacje?...

Bardziej szczegółowo

Studia niestacjonarne WNE UW Rynek kapitałowy

Studia niestacjonarne WNE UW Rynek kapitałowy Studia niestacjonarne WNE UW Rynek kapitałowy Architektura rynku kapitałowego w Polsce 10 października 2011 Założenia: Rynek kapitałowy to rynek funduszy średnio i długoterminowych Rynek kapitałowy składa

Bardziej szczegółowo

Rynek kapitałowy. Rynek kapitałowy. Rynek kapitałowy. Rynek kapitałowy. Charakterystyka:

Rynek kapitałowy. Rynek kapitałowy. Rynek kapitałowy. Rynek kapitałowy. Charakterystyka: ogół transakcji kupna-sprzedaŝy, których przedmiotem są instrumenty finansowe o okresie wykupu dłuŝszym od roku; środki uzyskane z emisji tych instrumentów mogą być przeznaczone na działalność rozwojową

Bardziej szczegółowo

1. Dane uzupełniające o pozycjach bilansu i rachunku wyników z operacji funduszu:

1. Dane uzupełniające o pozycjach bilansu i rachunku wyników z operacji funduszu: DODATKOWE INFORMACJE i OBJAŚNIENIA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA OKRES OD 18 GRUDNIA 2003 ROKU DO 31 GRUDNIA 2004 ROKU DWS POLSKA FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO MIESZANEGO STABILNEGO WZROSTU 1. Dane uzupełniające

Bardziej szczegółowo

6 miesięczna LOKATA Strukturyzowana Czas Złotówki III

6 miesięczna LOKATA Strukturyzowana Czas Złotówki III 6 miesięczna LOKATA Strukturyzowana Czas Złotówki III Okres subskrypcji: 02.12.2011 07.12.2011 Okres trwania lokaty: 08.12.2011 08.06.2012 Aktywo bazowe: Kurs EUR/PLN ogłaszany na fixingu Narodowego Banku

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenie o zmianach statutu KBC OMEGA Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 13 czerwca 2014 r.

Ogłoszenie o zmianach statutu KBC OMEGA Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 13 czerwca 2014 r. Ogłoszenie o zmianach statutu KBC OMEGA Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 13 czerwca 2014 r. KBC Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. działające jako organ KBC OMEGA Funduszu Inwestycyjnego

Bardziej szczegółowo

Maj 2015. Kieruj płynnością swojej firmy! Typy inwestycyjne Union Investment TFI. Warszawa Maj 2015 r.

Maj 2015. Kieruj płynnością swojej firmy! Typy inwestycyjne Union Investment TFI. Warszawa Maj 2015 r. Kieruj płynnością swojej firmy! Typy inwestycyjne Union Investment TFI Warszawa r. W co lokować nadwyżki? Aktualne typy inwestycyjne Zarządzanie płynnością PLN Potencjał wzrostu UniLokata Zarządzanie płynnością

Bardziej szczegółowo

Finanse na rozwój firmy możliwości i sposoby pozyskania

Finanse na rozwój firmy możliwości i sposoby pozyskania Finanse na rozwój firmy możliwości i sposoby pozyskania Możliwości pozyskania środków pieniężnych Przedsiębiorstwo Finansowanie Aktywa Trwałe Aktywa Obrotowe Pasywa Kapitały Własne Kapitał Obcy Kapitał

Bardziej szczegółowo

BANKI. EuroRating obniża do negatywnej perspektywę ratingów dla ośmiu polskich banków

BANKI. EuroRating obniża do negatywnej perspektywę ratingów dla ośmiu polskich banków Warszawa, 20.01.2015 EuroRating obniża do negatywnej perspektywę ratingów dla ośmiu polskich banków DZIAŁANIE RATINGOWE Warszawa, 20 stycznia 2015 r. Agencja ratingowa EuroRating zmieniła na negatywną

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 LIPCA 2013 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 LIPCA 2013 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 LIPCA 2013 R. Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianach

Bardziej szczegółowo

ING Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza zmiany w Statutach:

ING Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza zmiany w Statutach: ING Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza zmiany w Statutach: ING Funduszu Inwestycyjnego Otwartego Obligacji Dolarowych ING Funduszu Inwestycyjnego Otwartego Obligacji Euro Poniższe zmiany

Bardziej szczegółowo

24-miesięczna lokata strukturyzowana Wielka 20-tka

24-miesięczna lokata strukturyzowana Wielka 20-tka 24-miesięczna lokata strukturyzowana Wielka 20-tka Okres subskrypcji: 25.05.2010-08.06.2010 Okres trwania lokaty: 9.06.2010-08.06.2012 Aktywo bazowe: kontrakt terminowy na WIG20 Minimalna kwota wpłaty:

Bardziej szczegółowo

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE PRODUKTY STRUKTURYZOWANE WYŁĄCZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI Niniejsza propozycja nie stanowi oferty w rozumieniu art. 66 Kodeksu cywilnego. Ma ona charakter wyłącznie informacyjny. Działając pod marką New World

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r.

Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r. Warszawa, dnia 14 września 2015 r. Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r. Miesięczny bilans płatniczy został oszacowany przy wykorzystaniu danych z miesięcznych i kwartalnych sprawozdań polskich podmiotów

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Finansowe Subfunduszu SKOK Fundusz Funduszy za okres od 1 stycznia 2010 do 13 lipca 2010 roku. Noty objaśniające

Sprawozdanie Finansowe Subfunduszu SKOK Fundusz Funduszy za okres od 1 stycznia 2010 do 13 lipca 2010 roku. Noty objaśniające Noty objaśniające Nota-1 Polityka Rachunkowości Subfunduszu Sprawozdanie finansowe Subfunduszu na dzień 13 lipca 2010 roku zostało sporządzone na podstawie przepisów ustawy o rachunkowości z dnia 29 września

Bardziej szczegółowo

Szanowni Państwo, Obligatariusze Banku Spółdzielczego w Płońsku

Szanowni Państwo, Obligatariusze Banku Spółdzielczego w Płońsku Zarząd Banku Spółdzielczego w Płońsku: Teresa Kudlicka - Prezes Zarządu Dariusz Konofalski - Wiceprezes Zarządu Barbara Szczypińska - Wiceprezes Zarządu Alicja Plewińska - Członek Zarządu Szanowni Państwo,

Bardziej szczegółowo

ANEKS NR 1 Z DNIA 8 KWIETNIA 2011 R.

ANEKS NR 1 Z DNIA 8 KWIETNIA 2011 R. Oferta publiczna od 1 do 1.100.000 akcji zwykłych serii D oraz od 3.300.000 do 8.200.000 akcji zwykłych serii AA o wartości nominalnej 1 zł każda oraz ubieganie się o dopuszczenie i wprowadzenie do obrotu

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

BZ WBK Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. pl. Wolności 16, 61-739 Poznań telefon: (+48) 61 855 73 22 fax: (+48) 61 855 73 21

BZ WBK Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. pl. Wolności 16, 61-739 Poznań telefon: (+48) 61 855 73 22 fax: (+48) 61 855 73 21 BZ WBK Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. pl. Wolności 16, 61-739 Poznań telefon: (+48) 61 855 73 22 fax: (+48) 61 855 73 21 Poznań, dnia 29 października 2015 roku BZ WBK Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych

Bardziej szczegółowo

Rola rynku obligacji Catalyst w finansowaniu rozwoju samorządów. Warszawa, 9 maja 2013

Rola rynku obligacji Catalyst w finansowaniu rozwoju samorządów. Warszawa, 9 maja 2013 Rola rynku obligacji Catalyst w finansowaniu rozwoju samorządów Warszawa, 9 maja 2013 Rynek obligacji nieskarbowych w Polsce Wartość rynku nieskarbowych instrumentów dłużnych do PKB w Polsce i na świecie

Bardziej szczegółowo

Test wskaźnika C/Z (P/E)

Test wskaźnika C/Z (P/E) % Test wskaźnika C/Z (P/E) W poprzednim materiale przedstawiliśmy Państwu teoretyczny zarys informacji dotyczący wskaźnika Cena/Zysk. W tym artykule zwrócimy uwagę na praktyczne zastosowania tego wskaźnika,

Bardziej szczegółowo

Instrumenty finansowe w procesie rewitalizacji terenów poprzemysłowych w warunkach polskich

Instrumenty finansowe w procesie rewitalizacji terenów poprzemysłowych w warunkach polskich Instrumenty finansowe w procesie rewitalizacji terenów poprzemysłowych w warunkach polskich Mgr Bogusław Wacławik Doktorant na Wydziale Finansów Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie 1 Maksyma wystąpienia:

Bardziej szczegółowo

TEST OCENY ODPOWIEDNIOŚCI OFEROWANYCH INSTRUMENTÓW I PRODUKTÓW FINANSOWYCH PRESTIGE

TEST OCENY ODPOWIEDNIOŚCI OFEROWANYCH INSTRUMENTÓW I PRODUKTÓW FINANSOWYCH PRESTIGE TEST OCENY ODPOWIEDNIOŚCI OFEROWANYCH INSTRUMENTÓW I PRODUKTÓW FINANSOWYCH PRESTIGE Bank Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie, ul. Stanisława Żaryna 2A, 02-593 Warszawa, wpisany pod nr KRS 0000010186

Bardziej szczegółowo

LEMA Public Finance Materiał Informacyjny: OBLIGACJE KOMUNALNE

LEMA Public Finance Materiał Informacyjny: OBLIGACJE KOMUNALNE LEMA Public Finance Materiał Informacyjny: OBLIGACJE KOMUNALNE Bojszowy, 7 listopada 2013 r. DEFINICJA I GŁÓWNE CECHY OBLIGACJI Obligacja - jest papierem wartościowym emitowanym w seriach, w którym Emitent

Bardziej szczegółowo

Struktura terminowa rynku obligacji

Struktura terminowa rynku obligacji Krzywa dochodowości pomaga w inwestowaniu w obligacje Struktura terminowa rynku obligacji Wskazuje, które obligacje są atrakcyjne a których unikać Obrazuje aktualną sytuację na rynku długu i zmiany w czasie

Bardziej szczegółowo

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC Premia Plus Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 20 maja 2010 r.

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC Premia Plus Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 20 maja 2010 r. Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC Premia Plus Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 20 maja 2010 r. art. 12 ust. 2 i 3 Statutu Brzmienie dotychczasowe: 2. Cel Subfunduszu Global Partners Kredyt

Bardziej szczegółowo

RYNKI INSTRUMENTY I INSTYTUCJE FINANSOWE RED. JAN CZEKAJ

RYNKI INSTRUMENTY I INSTYTUCJE FINANSOWE RED. JAN CZEKAJ RYNKI INSTRUMENTY I INSTYTUCJE FINANSOWE RED. JAN CZEKAJ Wstęp Część I. Ogólna charakterystyka rynków finansowych 1. Istota i funkcje rynków finansowych 1.1. Pojęcie oraz podstawowe rodzaje rynków 1.1.1.

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁ INFORMACYJNY

MATERIAŁ INFORMACYJNY MATERIAŁ INFORMACYJNY Strukturyzowane Certyfikaty Depozytowe powiązane z indeksem S&P 500 ze 100% gwarancją zainwestowanego kapitału w Dniu Wykupu Emitent Bank BPH SA Numer Serii Certyfikatów Depozytowych

Bardziej szczegółowo

PKO Strategii Obligacyjnych fiz. Subskrypcja certyfikatów serii B. Warszawa, Maj 2014 r. materiał reklamowy

PKO Strategii Obligacyjnych fiz. Subskrypcja certyfikatów serii B. Warszawa, Maj 2014 r. materiał reklamowy PKO Strategii Obligacyjnych fiz Subskrypcja certyfikatów serii B Warszawa, Maj 2014 r. Agenda 1. Czym jest PKO Strategii Obligacyjnych - fiz? Dlaczego dodajemy go do wachlarza rozwiązań PKO TFI? 2. Jak

Bardziej szczegółowo

Plan finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i jego uwarunkowania

Plan finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i jego uwarunkowania Departament Długu Publicznego Plan finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i jego uwarunkowania Sierpień 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Miesięczny kalendarz emisji... 2 Komentarz MF... 7 ul. Świętokrzyska

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULM4/1/2012

OPIS FUNDUSZY OF/ULM4/1/2012 OPIS FUNDUSZY OF/ULM4/1/2012 Spis treści Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2020 3 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2025 6 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu

Bardziej szczegółowo

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO NOTATKA DOTYCZĄCA SYTUACJI FINANSOWEJ DOMÓW MAKLERSKICH W 2012 ROKU URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, KWIECIEŃ 2013 SPIS TREŚCI SPIS TREŚCI... 2 WSTĘP... 3 I. PODSTAWOWE INFORMACJE O RYNKU DOMÓW

Bardziej szczegółowo

Drogi frank wpędził banki w koszty. SNB pomoże? Drogi frank wpędził banki w koszty. SNB pomoże?

Drogi frank wpędził banki w koszty. SNB pomoże? Drogi frank wpędził banki w koszty. SNB pomoże? Drogi frank wpędził banki w koszty. SNB pomoże? Bankowość Rynki finansowe Pulpit Analizy Drogi frank wpędził banki w koszty. SNB pomoże? Ustanowienie przez Narodowy Bank Szwajcarii (SNB) maksymalnego pułapu

Bardziej szczegółowo

Catalyst Oferta GPW dla samorządów. Beata Kacprzyk GPW Kwiecieo 2011

Catalyst Oferta GPW dla samorządów. Beata Kacprzyk GPW Kwiecieo 2011 Catalyst Oferta GPW dla samorządów Beata Kacprzyk GPW Kwiecieo 2011 Catalyst to pierwszy zorganizowany rynek obrotu papierami dłużnymi w Polsce nowatorskie rozwiązanie łączące w sobie cechy rynku regulowanego

Bardziej szczegółowo

Rola listów zastawnych w rozwoju rynku obligacji

Rola listów zastawnych w rozwoju rynku obligacji Rola listów zastawnych w rozwoju rynku obligacji Kontekst Banki polskie są jednymi z najbezpieczniejszych kapitałowo w Europie, co przejawia się wysokim współczynnikiem wypłacalności w sektorze (średnio

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013

OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013 OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013 Spis treści Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2020 3 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2025 6 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu

Bardziej szczegółowo