WYŻSZA SZKOŁA FINANSÓW I PRAWA W BIELSKU- BIAŁEJ STUDIA PODYPLOMOWE: MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA STREFY EURO

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "WYŻSZA SZKOŁA FINANSÓW I PRAWA W BIELSKU- BIAŁEJ STUDIA PODYPLOMOWE: MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA STREFY EURO"

Transkrypt

1 WYŻSZA SZKOŁA FINANSÓW I PRAWA W BIELSKU- BIAŁEJ STUDIA PODYPLOMOWE: MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA STREFY EURO Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej PRACA DYPLOMOWA Kryzys w strefie euro z politycznego punktu widzenia na przykładzie Grecji i Hiszpanii Autor: Monika Kołodziejczyk Anna Malarz Promotor: Prof. nadzw dr hab. Jan Ostoj Bielsko-Biała, rok 2015

2 Spis treści Wstęp Unia Gospodarcza i Walutowa (UGW) Historia powstania UGW Zasady uczestnictwa w strefie euro Kryzys w strefie euro na przykładzie Grecji i Hiszpanii Przebieg i skutki kryzysu w Grecji Przebieg i skutki kryzysu w Hiszpanii Polityka UGW wobec zagrożonych państw członkowskich Konsekwencje kryzysu w Grecji i Hiszpanii dla UGW Działania zabezpieczające UGW przed eskalacją kryzysu w Grecji i Hiszpanii w tym pomoc zagrożonym państwom Zakończenie Spis tabel Spis rysunków Wykresy

3 Wstęp Celem naszej pracy jest przybliżenie i usystematyzowanie wiedzy o kryzysie, który miał miejsce w krajach strefy euro, a w szczególności w Grecji i Hiszpanii. Kryzys w obu państwach przebiegał inaczej i dlatego warto było się przyjrzeć każdemu z bliska. W pracy chciałyśmy pokazać jak rządy Grecji i Hiszpanii poradziły sobie lub też w dalszym ciągu radzą sobie z sytuacją w swoich krajach, gdzie z jednej strony obserwujemy dążenia do wprowadzanie radykalnych reform, a z drugiej presje do wyhamowania tych działań wywołane niezadowoleniem obywateli. Postaramy się również odpowiedzieć na pytanie, czy kryzys można było przewidzieć, i jak do kryzysu w strefie euro przygotowana była Unia, a ponadto czy można oczekiwać, że dobiega on końca i jakie wnioski z dotychczasowych doświadczeń można wyciągnąć na przyszłość. W niniejszej pracy pojęcie polityka rozumiane jest jako umiejętność osiągania kompromisu przez grupy kreujące sytuację społeczną 1. Stąd rozumienie politycznych uwarunkowań kryzysu w strefie euro w niniejszej pracy sprowadza się do uwarunkowania decyzji oraz działań władz i przedstawicieli analizowanych państw relacjami społeczeństwo partie rządzące w następujących obszarach: - stanowienia prawa krajowego i podejmowania wewnętrznych decyzji gospodarczych, do których uprawnione są władze danego kraju; - uprawnień i zachowań przedstawicieli krajów UGW w wymiarze międzynarodowym, w tym w obszarze stanowienia prawa unijnego i jego wykonywania (decyzje podejmowane na podstawie głosowania). Pierwszy rozdział naszej pracy ma na celu przybliżenie historii Unii Gospodarczo Walutowej, ponieważ pogłębiona znajomość procesów powstania oraz funkcjonowania strefy euro pozwala lepiej zrozumieć opisane w dalszy rozdziałach sytuacje w Grecji oraz Hiszpanii. Ważną kwestią jest to jakie powinny być spełniane przez dane państwo kryteria aby mogły zostać przyjęte do strefy euro oraz żeby mogły przyjąć wspólną walutę. A jak wiadomo nie wszystko dla wszystkich było tak oczywiste jak zostało opisane w odpowiednich traktatach. Dlatego przechodząc do kolejnego rozdziału możemy zobaczyć jakie działania prowadziły opisywane państwa oraz jakie zasady zostały złamane, w celu wejścia do Unii Gospodarczo Walutowej. W drugim rozdziale opisane zostały również reakcje zwykłych ludzi: robotników, nauczycieli, przedsiębiorców, których reformy dotknęły oraz stanowiska rządu Grecji i Hiszpanii którzy reformy wprowadzały pod naciskami unijnymi. W skrócie 1 Por. (dostęp ). 3

4 przedstawimy również jak te państwa poradziły sobie z kryzysem. Natomiast trzeci rozdział zawiera informacje o konsekwencjach jakie cała unia walutowa poniosła poprzez nierozsądne działania rządów Grecji i Hiszpanii oraz jakie musiała wprowadzić dodatkowe zabezpieczenia aby takie sytuacje nie miały więcej miejsca. Główną metodą badawczą zastosowaną w niniejszej pracy były badania literaturowe publikacji pochodzących z wiarygodnych źródeł, w tym w szczególności, ze stron internetowych EBC, NBP, Ministerstwa finansów, KNF i innych. W celu uzasadnienia niektórych stwierdzeń skorzystano z polskich aktów prawnych oraz z autoryzowanych tłumaczeń oryginalnych aktów prawnych UE. Do sformułowania ostatecznych wniosków wykorzystano elementy analizy porównawczej w połączeniu z syntezą uzyskanych w jej wyniku cząstkowych rezultatów. 4

5 1 Unia Gospodarcza i Walutowa (UGW) 1.1 Historia powstania UGW Już po zakończeniu II wojny światowej chcąc zabezpieczyć się przed kolejnymi wojnami zaczęto tworzyć plany wspólnej europy, oraz wiązano plany z wprowadzeniem wspólnej waluty. Historia Unii Walutowej sięga do początków lat '50 XX w. Pomimo długiej drogi i licznych napotkanych trudności, które wiązały się z różnorodnością polityczną w krajach europejskich, udało się wprowadzić już w 19 państwach wspólną walutę. Pisząc o unii walutowej trudno nie sięgnąć do korzeni powstania tak ważnej w dzisiejszych czasach wspólnej waluty Euro. Proces powstania oraz rozwoju integracji walutowej w Europie był ściśle powiązany z procesem integracji gospodarczej. Potrzeba zacieśnienia współpracy walutowej w Europie Zachodniej i dążenie do stworzenia wspólnej waluty europejskiej wynikły bezpośrednio z postępującej integracji gospodarczej. Ponadto istnienie mozaik walut narodowych wiązało się niepewnością wynikającą z wahań kursowych oraz z koniecznością ponoszenia kosztów wymiany walut, co w oczywisty sposób utrudniało handel 2. Dlatego stabilizacja kursów walutowych była jednym z głównych argumentów przemawiających za utworzeniem Unii Walutowej. Początek procesu integracji gospodarczej zapoczątkował francuski minister spraw zagranicznych R. Schuman w latach 50 ubiegłego wieku proponując utworzenie wspólnoty węgla i stali. Na podstawie tego planu 18 kwietnia 1951 r. Belgia, Francja, Holandia, Luksemburg, Niemcy i Włochy podpisały w Paryżu Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Węgla i Stali. Następnymi etapami było podpisanie kolejnych dwóch Traktatów Rzymskich (Europejska Wspólnota Energii Atomowej, Europejska Wspólnota Gospodarcza) 3. W latach 60 powstała teoria optymalnego obszaru walutowego, której głównymi twórcami są: R. Mundell, R. McKinnon, oraz P. Kennen. Najważniejszymi założeniami powstania obszaru walutowego była: - teoria optymalnego obszaru walutowego, mówiąca, że wzrost wzajemnych obrotów krajów z integrującego się regionu jest jednym z ważniejszych argumentów przemawiających za utworzeniem unii monetarnej, w celu obniżenia kosztów transakcyjnych w intensywnym handlu między krajami Unii Walutowej (R. McKinnon); - mobilność siły roboczej mobilność ta powinna ułatwiać absorbowania szoków asymetrycznych, które mogą dotykać gospodarki krajów członkowskich. Występowała 2 Wspólna waluta europejska. Ministerstwo Spraw Zagranicznych 2011, broszura s. 3 3 Wspólna waluta europejska op. cit s.3 5

6 ona już w czasie funkcjonowania Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali. Utworzenie Wspólnego Rynku w ramach EWG pozwalało na swobodny przepływ kapitału i siły roboczej pomiędzy gospodarkami (R. Mundel); - zróżnicowanie produkcyjno-eksportowe (P. Kennen); - utworzenie Wspólnej Polityki Rolnej w celu utrzymania wspólnych cen podstawowych artykułów rolnych strefy umiarkowanej; - powstanie jednolitego rynku wewnętrznego program ten został zainicjowany przez Single European Act pod hasłem Completing the Internal Market w ramach, którego wprowadzono liczne środki ułatwiające przepływ towarów (m in. Uproszczono dokumenty celne i transportowe, zniesiono kontrolę celną na granicy, ujednolicono procedury kontroli sanitarnej i weterynaryjnej oraz stworzono jednolite europejskie regulacje techniczne). Założenia z programu miały przyczynić się do powstania tzw. nowej dynamicznej teorii handlu i integracji, a źródłem tych korzyści miały być: zwiększenie skali produkcji, wzrost poziomu konkurencji, restrukturyzacja przemysłu, wzrost innowacyjności firm. 4 W 1968 r. w wyniku pojawienia się niepokojących oznak kryzysu, czego przejawem było nasilenie się spekulacji na rzecz rewaluacji marki RFN i dewaluacji franka francuskiego podjęto pierwsze działania integracyjne w sferze walutowej. Planem naprawczym była reakcja Komisji Wspólnot poprzez przedstawienie Pierwszego Raportu Barre'a, który zakładał konieczność stworzenia procedury koordynacji krótkookresowej polityki gospodarczej oraz zwrócił uwagę na potrzeby konsultacji w przypadku dokonywania poważniejszych zmian. Była to pierwsza próba sformułowania systematycznego i spójnego podejścia do integracji walutowej w EWG, gdzie głównie położono nacisk na wzmocnienie współpracy walutowej tj. unii celnej i wspólnej polityki rolnej. Uwzględniając te czynniki, w grudniu 1969 r. szefowie państw i rządów krajów członkowskich EWG w czasie spotkania w Hadze podjęli decyzję o stworzeniu we Wspólnocie unii gospodarczej i walutowej 5. Kształt tej unii określony został w tzw. Raporcie Wernera 8 października 1970 r., którego założeniem było zakończenie procesu powstawania unii gospodarczej i walutowej do końca 1980 r. przy założeniu, że kraje EWG wykażą potrzebną wolę polityczną. Następstwami raportu Wernera było podejmowanie decyzji sprzyjających integracji walutowej takich jak: powołanie Europejskiego Funduszu Współpracy Walutowej 1974; zwiększenie krótkoterminowej pomocy walutowej 1974; utworzenie Komitetu Współpracy Gospodarczej 1974; 4 Mechanizmy funkcjonowania strefy euro. Praca zbiorowa pod redakcją naukową prof. zw. dr. hab. J. Czekaj,, NBP.Warszawa 2012, s.25 5 Europejska integracja monetarna od A do Z. NBP. Warszawa 2009, s.42 6

7 powołanie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego 1974; emisja pożyczek przez Wspólnotę 1975; ustanowienie europejskiej jednostki rozrachunkowej 1975; przyjęcie europejskiej jednostki rozrachunkowej jako podstawy rozliczeń budżetowych Wspólnoty Wdrożenie planu podzielone było na dwa etapy pierwszy obejmujący lata '71-'73, a drugi polegający na ujednoliceniu i scentralizowaniu podejmowanych decyzji w latach późniejszych 6. Prace nad wprowadzeniem wspólnej polityki kursowej zapoczątkowanej w 1972 r. zwanej potocznie wężem w tunelu, zakładającej, że wzajemne kursy walut państw członkowskich mogą się zmieniać w przedziale wahań o szerokości 2,25%, co mieściło się w ramach założeń zreformowanego systemu z Bretton Woods (4,5%). Kryzys naftowy w 1973 r. ostatecznie doprowadził do załamania się systemu z Bretton Woods, a tym samym do zatrzymania realizacji Planu Wernera. Reaktywacja i wdrożenie wspólnych założeń unii walutowej wznowiono w 1979 r. Kolejnym etapem było utworzenie Europejskiego Systemu Walutowego 7. Europejski System Walutowy funkcjonował przez 20 lat ( ) przyczyniając się do zmniejszenia wahań kursów walutowych. Ważnym wydarzeniem w historii ESW był kryzys w ERM w latach '92-'93, który zakończył okres bezprecedensowej stabilności walutowej w ramach systemu między 1987 a 1992 nie nastąpiła ani jedna zmiana parytetów centralnych, co było wynikiem rosnącej determinacji państw EWG do utworzenia unii gospodarczej i walutowej. W wyniku kryzysu ERM nastąpiło kilkanaście dewaluacji, funt szterling zaś na trwałe opuścił system, nie powróciwszy do niego do dziś. Trwały ślad kryzysu ERM to rozszerzenia pasma dopuszczalnych wahań wewnątrz ERM 8. Kolejnym krokiem było uchwalenie Jednolitego Aktu Europejskiego, wprowadzonego w lipcu 1987r., który przewidywał utworzenie do końca 1992 r. jednolitego rynku, funkcjonującego na podstawie czterech fundamentalnych swobód, tj. swobody przepływu osób, towarów, usług i kapitału. Ostatecznie podpisano Traktat z Maastricht, który obejmował wcześniejsze założenia Wernera, rozbudowane o kolejny etap rozwoju (Raport Delerosa). W ramach Unii Gospodarczo Walutowej etap tworzenia podzielono na III etapy 9. Przestawia je tabela 1. 6 Europejska integracja monetarna op.cit., s Wspólna waluta europejska. MSZ op. cit., s.4 8 Wspólna waluta europejska. MSZ op. cit.s.5 9 Wspólna waluta europejska. MSZ op. cit.s.5 7

8 Tabela 1. Etapy tworzenia UGW PIERWSZY ETAP Od DRUGI ETAP Od Całkowita swoboda w Ustanowienie Europejskiego zakresie transakcji Instytutu Walutowego kapitałowych Rozszerzenie współpracy Zakaz kredytowania sektora banków centralnych publicznego przez bank centralny Swoboda stosowania ECU Zwiększenie koordynacji (ang. European Currency polityki pieniężnej Unit jednostka monetarna, która poprzedziła euro) Poprawa konwergencji Wzmocnienie konwergencji gospodarczej gospodarczej Proces prowadzący do zapewnienia niezależności krajowych banków centralnych, który ma zakończyć się najpóźniej do czasu utworzenia Europejskiego Systemu Banków Centralnych Prace przygotowawcze do trzeciego etapu źródło: TRZECI ETAP Od Określenie nieodwołalnych kursów wymiany walut krajowych na euro Wprowadzenie euro Prowadzenie wspólnej polityki pieniężnej przez Europejski System Banków Centralnych Wejście w życie wewnątrzunijnego mechanizmu kursowego ERM II Wejście w życie paktu stabilności i wzrostu Historia tworzenia Unii Gospodarczej i Walutowej była nie lada wyzwaniem dla krajów Wspólnoty Europejskiej. Początkowo Traktat z Maastricht i Europejska Wspólnota Gospodarcza została przekształcona w Wspólnotę Europejską, która razem z Europejską Wspólnotą Węgla i Stali oraz tzw. Euratonem składa się na Unię Europejską, której założeniem było dążenie do wspólnej waluty. Przyjęcie wspólnej waluty wiąże się ze spełnieniem warunków narzuconych przez Unię Gospodarczą. 8

9 1.2 Zasady uczestnictwa w strefie euro Państwa członkowskie Unii Europejskiej, które zobligowały się przystąpić do strefy euro muszą spełnić określone w art. 126 i 140 Traktatu o funkcjonowaniu UE, Protokołem w sprawie kryteriów konwergencji (Protokół nr 13) oraz Protokołem w sprawie procedury dotyczącej nadmiernego deficytu (Protokół nr 12) następujące kryteria 10 : - stopy inflacji; - stanu finansów publicznych; - długoterminowej stopy procentowej; - stabilność kursu walutowego. Stopa inflacji oznacza, że Państwo Członkowskie ma trwały poziom stabilności cen, a średnia stopa inflacji, odnotowana w tym państwie w ciągu jednego roku poprzedzającego badanie, nie przekracza o więcej niż 1,5 punktu procentowego inflacji w co najwyżej trzech Państwach Członkowskich o najbardziej stabilnych cenach. Inflacja mierzona jest za pomocą wskaźnika cen artykułów konsumpcyjnych na porównywalnych podstawach, z uwzględnieniem różnic w definicjach krajowych 11. Stan finansów publicznych oznacza, że w czasie badania Państwo Członkowskie nie jest objęte decyzją Rady zgodnie z artykułem 126 ustęp 6 wspomnianego Traktatu, stwierdzającą istnienie nadmiernego deficytu 12. Wysokość deficytu finansów publicznych danego państwa nie może przekroczyć poziomu 3% produktu krajowego brutto (PKB), a jego dług publiczny nie może być wyższy niż 60% PKB tego kraju 13. Długoterminowe stopy procentowe oznacza, że w ciągu jednego roku przed badaniem Państwo Członkowskie posiadało średnią nominalną długoterminową stopę procentową nie przekraczającą więcej niż o dwa punkty procentowe stopy procentowej w co najwyżej trzech Państwach Członkowskich o najbardziej stabilnych cenach. Stopy procentowe oblicza się na podstawie długoterminowych obligacji państwowych lub porównywalnych papierów wartościowych, z uwzględnieniem różnic w definicjach krajowych 14. Stabilność kursu walutowego oznacza, że Państwo Członkowskie stosowało normalne 10 Finanse Unii Europejskiej. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004 s Protokół (nr 13) w sprawie kryteriów konwergencji, Dziennik Urzędowy UE , C326/ Protokół (nr 13) w sprawie kryteriów konwergencji op. cit. C326/ D. Rossati, notatki z zajęć: Teoretyczne podstawy integracji monetarnej, , Wyższa Szkoła Finansów i Prawa 14 Protokół (nr 13) w sprawie kryteriów konwergencji, op.cit., C326/281 9

10 granice wahań, przewidziane w mechanizmie kursów walut Europejskiego Systemu Walutowego, bez poważnych napięć przynajmniej przez dwa lata przed badaniem. W szczególności Państwo Członkowskie nie zdewaluowało dwustronnego centralnego kursu swojej waluty wobec euro z własnej inicjatywy przez ten sam okres 15. Nie można również zapomnieć, że oprócz przyjęcia założeń konwergencji nominalnej, państwa członkowskie muszą spełniać warunki konwergencji prawnej, która polega na dostosowaniu prawa krajowego do wymogów nałożonych przez ustawodawców unijnych. Przepisy krajowe muszą się zgadzać z zapisami Traktatu o funkcjonowaniu UE, Statutem ESBC i EBC, obejmujące przede wszystkim 16 : - zachowanie pełnej niezależności instytucjonalnej, finansowej oraz personalnej krajowego banku centralnego oraz EBC; - zapewnienie przez kraj członkowski zgodności legislacji krajowej z TFUE i Statutem Europejskiego Systemu Banków Centralnych i Europejskiego Banku Centralnego (art. 131 TFUE); - dążenie do osiągnięcia wspólnych celów banku centralnego z celami Statutu ESBC i EBC 17. Dostosowanie się do powyższych zasad konwergencji prawnej i nominalnej jest warunkiem wejścia do strefy euro. Przyjęcie wspólnej waluty nie wiąże się tylko z korzyściami dla kraju przystępującego, ale również kosztami, które określone się mianem konwergencji realnej. Jej zadaniem jest wyeliminowanie ewentualnych szoków asymetrycznych w gospodarce lub szybka reakcja na zmieniające się cykle koniunkturalne krajów przystępujących do strefy euro i utrzymanie wydajności pracy oraz PKB per capita na takim samym poziomie. Postanowienia Traktatu o funkcjonowaniu UE dotyczące prowadzenia polityki fiskalnej w trzecim etapie Unii Gospodarczej i Walutowej doprecyzowują zapisy Paktu Stabilności i Wzrostu, zatwierdzonego na posiedzeniu Rady w Amsterdamie w czerwcu 1997 r. Pakt wprowadził tzw. system wczesnego ostrzegania, który przewiduje stały nadzór KE nad sytuacją budżetową państw członkowskich UE. Państwa należące do strefy euro zobowiązane są do przedkładania corocznych sprawozdań z narodowych programów stabilizacyjnych, z kolei kraje, które starają się o wejście do strefy euro zobowiązane są do sporządzania programów konwergencji (zbieżności) i przedkładania ich Komisji Europejskiej w celu oceny i nadzorowania przebiegu ich realizacji. 15 Protokół (nr 13) w sprawie kryteriów konwergencji, op.cit., C326/ (dostęp ) 17 Traktat o funkcjonowaniu UE Dz. Urz. UE 2012, C 326, 26 październik 2012 TOM 55 art. 127,

11 W programach tych powinny się znaleźć informacje o równoważeniu budżetu oraz spodziewanym poziomie długu publicznego, o podstawowych założeniach makroekonomicznych mających wpływ na realizację przyjętego programu stabilizacyjnego, opis środków polityki gospodarczej, które mają być wykorzystane do osiągnięcia lub utrzymania celów programu stabilizacji/ konwergencji, a wreszcie - analizę wpływu przyjętych założeń na sytuację w zakresie równowagi budżetu publicznego oraz długu publicznego 18. Komisji Europejskiej i EBC co najmniej co dwa lata lub na wniosek Państwa Członkowskiego objętego derogacją przedstawia Radzie Europejskiej raport dotyczący realizacji założeń konwergencji przez państwa, które chcą przystąpić do strefy euro 19. Jeżeli wszystkie warunki zostaną spełnione Państwo objęte derogacją wstępuje do systemu ERM II, w którym pozostaje przez kolejne dwa lata, dopiero potem może przyjąć euro. Państwa, które spełniły powyższe warunki i przyjęły euro jest łącznie 19. Wielka Brytania i Dania są wyłączone z obowiązku wprowadzenia euro co wynegocjowały podczas negocjacji Traktatu z Maastricht. Rysunek 1. Mapa strefy euro źródło: Wraz z trzecim etapem 11 państw członkowskich zostało zakwalifikowanych do przyjęcia wspólnej waluty: Austria, Belgia, Finlandia, Francja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Luksemburg, Niemcy, Portugalia, Włochy. Następnie w latach do UGW dołączyły: Grecja ( ), Słowenia, Cypr, Malta, Słowacja, Estonia, Łotwa, Litwa. 18 op.cit., (dostęp ) 19 Traktat o funkcjonowaniu UE,op. cit., art

12 Jak już wcześniej wspomniano, wspólna waluta zakładała korzyści dla państw strefy opierające się na zasadzie czterech swobód. Niskie stopy procentowe miały zachęcić inwestorów do inwestycji natomiast łatwa dostępność m.in. do kredytów doprowadziły do bańki spekulacyjnej na różnych płaszczyznach prowadząc do załamania na lokalnych rynkach przeobrażając się w kryzys, nie tylko w strefie euro, ale i globalny. Bezmyślna polityka rządowa niektórych państw z tzw. grupy PIGS (Portugalia, Irlandia, Grecja, Hiszpania) doprowadziła niemal do bankructwa. Dobrym przykładem jest Grecja i Hiszpania, którym poświęcony jest następny rozdział. 12

13 2 Kryzys w strefie euro na przykładzie Grecji i Hiszpanii 2.1 Przebieg i skutki kryzysu w Grecji Analizując drogę przystąpienie Grecji do strefy euro z uśmiechem na twarzy można powiedzieć, że słowo KRYZYS wywodzi się od greckiego słowa krisis oznaczającego okres załamania, przesilenia i potencjalnego przełomu w funkcjonowaniu danego systemu społecznego lub politycznego 20. Grecja przystąpiła do Wspólnot Europejskich w 1981 r., natomiast do strefy euro w 2001 r. Przyczyny obserwowanego w I połowie 2010 r. kryzysu w Grecji są związane w znacznej mierze z niedostatecznym przygotowaniem tego kraju do integracji walutowej. Słabnąca pozycja konkurencyjna gospodarki greckiej przed przystąpieniem do strefy euro, oparcie strategii wypełniania kryteriów konwergencji nominalnej przede wszystkim o działania doraźne oraz brak reform o skutkach reform średnio i długookresowych wskazują na nieprzygotowanie Grecji do wprowadzenia wspólnej waluty w 2001 roku 21. Z pierwszym poważnym kryzysem Grecy mieli już do czynienia w latach 70 XX wieku, który nosił miano kryzysu nadprodukcji. Kryzysy jaki znamy, swoje początki miał nie po wejściu do strefy euro ale znacznie wcześniej. Obecna, jak i poprzednia sytuacja ściśle związana jest z prowadzoną polityką państwa, a nie bezpośrednio ze strefą euro 22. Lata były dla Grecji walką z inflacją, która przyniosła radykalne zmiany w rynkowych stopach procentowych inflację obniżono z 24,3% do 4,5%. Pomimo wzrostu gospodarczego (rosnąca konsumpcja w sektorze publicznym oraz podwyższenie płac) nie miała odzwierciedlenia w rozwoju sektora prywatnego. 23 Rynek krajowy był natomiast chroniony przy wykorzystaniu instrumentów pozataryfowych, jak na przykład kwoty i podatki pośrednie. Po wstąpieniu do UE te ograniczenia i subsydia były stopniowo likwidowane. Proces usuwania barier handlowych trwał do 1992 r. Efekt dochodowy i substytucyjny (wyparcie krajowej produkcji) spowodował wzrost importu. Rezygnacja z subsydiów nie wpłynęła istotnie na wielkość eksportu. W tym okresie nastąpiło więc znaczne zwiększenie deficytu handlowego, co przyczyniło się do pogorszenia deficytu obrotów bieżących. 24 Do kryzysu oprócz długu publicznego i rosnącego deficytu przyczyniły 20 Słownik języka polskiego PWN, Warszawa 2006 Tom I 21 Ministerstwo Finansów, Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Wprowadzenia Euro przez RP. Kryzys Grecki geneza i konsekwencje. Dokument uzupełniający do ram strategicznych Narodowego Planu Wprowadzenia Euro. Warszawa , s Wpływ członkostwa w Unii Europejskiej na relacje gospodarcze i finansowe z zagranicą wnioski dla Polski. Materiały i studia zeszyt nr Dorota Wyżnikiewicz, Warszawa maj Mechanizmy funkcjonowania strefy euro. Praca zbiorowa pod redakcją naukową prof. zw. dr. hab. J. Czekaj, III, Kraków 2012, s

14 się również inne czynniki tj. ogólna sytuacja na rynkach kapitałowych, brak oszczędności, rosnące inwestycje (m.in. organizacja Olimpiady w 2004 r. do której przygotowywano się już od 2001 roku) a także inwestycje prywatne, które przyczyniły się do wzrostu cen na rynku nieruchomości. 25 Istotną kwestią było również preferencyjne traktowanie przedsiębiorstw państwowych, w porównaniu z sektorem prywatnym, sztywność rynku pracy, system ubezpieczeń społecznych, a także brak przejrzystości instytucjonalnej i prawnej. 26 Na podstawie danych statycznych w 2009 r. 12,1% Greków zmuszona była do podjęcia pracy w takim systemie, co doprowadziło do obniżenia poziomu płac, a tym samym rozwój szarej strefy. Jak nie trudno wywnioskować Grecja została podzielona na pracowników niższego szczebla (najniższe lub prawie najniższe płace w krajach starej Unii Europejskiej), a pracownikami wyższego szczebla. 27 Sytuacja wewnętrzna doprowadziła do obniżenia przez trzy główne agencje raitingowe raitingu greckich obligacji, których termin wykupu zbliżał się wielkimi krokami. Wzrostowi zadłużenia zagranicznego i dalszemu osłabieniu konkurencyjności Grecji sprzyjał relatywnie niski koszt kapitału w strefie euro. Niskooprocentowane środki pochodzące z emisji obligacji przeznaczono przy tym w znacznej mierze na bieżącą konsumpcję. Wzrost kosztu kapitału, który nastąpił w skutek rewizji danych statystycznych jesienią 2009 roku, ukazał skalę problemu w Grecji i zapoczątkował reformy zarówno w Grecji, jak i całej UE. 28 Analizując powyższy tekst nasuwa się pytanie, dlaczego Grecja otrzymała zezwolenie do przystąpienia do strefy euro? Otóż w momencie chęci przyjęcia przez Grecję waluty euro Komisji Europejskiej w swoim sprawozdaniu o konwergencji z 2000 r. opublikowała następujące informacje: - wypełnienia kryterium stabilności cen 2% poniżej wartości referencyjnej; - zredukowanie deficyt budżetowego do poziomu poniżej 3% PKB, a w kolejnych latach prognozowanie utrzymania tego poziomu; - utrzymanie wahania kursu walutowego zgodnie z założeniami Traktatu; - średnia długoterminowa stopa procentowa za okres 12 miesięcy, poprzedzającym 25 P. Łasak, notatki z zajęć: Aktualna sytuacja w strefie euro, , Wyższa Szkoła Finansów i Prawa 26 Ministerstwo Finansów, Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Wprowadzenia Euro przez RP. Kryzys Grecki geneza i konsekwencje. op. cit., s (dostęp ) 28 Ministerstwo Finansów, Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Wprowadzenia Euro przez RP. Kryzys Grecki geneza i konsekwencje. op. cit., s

15 dokonywaną ocenę była niższa wartości referencyjnej równej 7,2%. 29 Przeprowadzona w 2004 r. rewizja danych statystycznych ujawniła, że decyzja o uchyleniu procedury nadmiernego deficytu wobec tego kraju została oparta o błędne informacje, które powtarzały się przez kolejne lata. Rzeczywisty deficyt był wyższy niż 3% PKB, wskaźnik inflacji przekroczył wartość referencyjną w 2000 roku. Szczegółową informację o faktycznym deficycie budżetowym oraz długu publicznym zawiera wykres nr 1. Powyższe argumenty świadczą, że Grecja nie była przygotowana do przyjęcia euro. 30 Wykres 1. Źródło: P. Łasak, Aktualna sytuacja w strefie euro, Wykład z dnia , prezentacja nr 2 W wyniku narastającego kryzysu Unia Europejska podjęła decyzję o pomocy państwom zagrożonym, w tym Grecji. Unia Europejska udzieliła Grecji pomocy finansowej na podstawie art. 122, ust.2 TFUE, który brzmi następująco: W przypadku, gdy Państwo Członkowskie ma trudności lub jest istotnie zagrożone poważnymi trudnościami z racji klęsk żywiołowych lub nadzwyczajnych okoliczności pozostających poza jego kontrolą, Rada, na wniosek Komisji, może przyznać 29 Ministerstwo Finansów, Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Wprowadzenia Euro przez RP. Kryzys Grecki geneza i konsekwencje. op. cit., s Ministerstwo Finansów, Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Wprowadzenia Euro przez RP. Kryzys Grecki geneza i konsekwencje. op. cit., s

16 danemu Państwu Członkowskiemu, pod pewnymi warunkami, pomoc finansową Unii. Przewodniczący Rady informuje Parlament Europejski o podjętej decyzji. 31 Tak też pierwszy pakiet pomocowy został przyjęty przez Ministrów Finansów strefy euro 2 maja 2010 r., którego założeniem było przekazanie Grecji pomocy w wysokości 110 mld. Euro - 80 mld. euro miało pochodzić z bilateralnych pożyczek państw strefy euro oraz 30 mldz Międzynarodowego Funduszu Walutowego wypłacaną w transzach przez okres W zamian za udzielenie pomocy finansowej Grecja zobowiązała się wprowadzić w życie - budzący sprzeciw obywateli wyrażający się masowymi protestami - program reform i cięć budżetowych, który zakładał ograniczenie deficytu finansów publicznych poniżej 3 proc. PKB do roku 2014 z 13,6 proc. obecnie 33. Rząd Jeorjosem Papandreu zgodził się na wprowadzenie programu oszczędnościowego, aby nie doprowadzić kraju do bankructwa 34. Na posiedzeniu rządu premier potwierdził, że zawarte porozumienie z UE i MFW będzie wymagało od obywateli poświęceń. Zapowiedziane oszczędności miały na celu zmniejszenie długu publicznego i dotyczyły m. in.: - zniesienie w sektorze publicznym 13-tej i 14-tej pensji oraz 13-tej i 14-tej emerytury; - podwyższenie podatku VAT na towary konsumpcyjne - z 21 do 23 procent; - wzrost podatków o 10 procent na paliwo i alkohol 35 ; - zredukować koszty opieki społecznej; - rozpocząć program prywatyzacji 36. Wprowadzone reformy przez rząd Papandreu nie spotkał się z poparciem opozycji, która wzywała ówczesny rząd do negocjacji w sprawie pakietu ratunkowego. Andonis Samaras zarzucał, że wprowadzone reformy wprowadzą kraj w jeszcze większą recesję 37. Sytuacja w Grecji stawała się coraz bardziej napięta, wśród polityków i społeczeństwa. Przed przyjęciem drugiego pakietu pomocowego Premier Grecji ogłosił, że przeprowadzi 31 Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, 2012/C 326/01, (dostęp ) 32 NBP Narodowy Bank Polski Departament Zagraniczny Programy pomocowe dla Grecji, Irlandii i Portugalii stan na sierpień 2011 r, (dostęp ) ) 34 Zdaniem głównego ekonomisty PricewaterhouseCoopers prof. Witolda Orłowskiego bankructwo kraju to po prostu niezdolność do wykupienia na czas za uzgodnioną cenę obligacji i utrata płynności. 35 op,. cit. (dostęp ) 36 oszczednosci,15186,1, (dostęp ) 37 op.cit,. ( dostęp ) 16

17 referendum, które pozwoli wypowiedzieć się każdemu obywatelowi w kwestii drugiego pakietu pomocowego. Pozwoli to ocenić czy Grecy wyrażają zgodę na wprowadzenie dalszego pakietu oszczędnościowego narzuconych przez UE i MFW, a co za tym idzie dalszym zaciskaniem pasa. 38 Ta decyzja nie spotkała się z aprobatą ze strony Prezydenta Francji Nicolasa Sarkozy oraz Kanclerz Niemiec Angeli Merkel, którzy zagrozili, że Grecja nie otrzyma dalszego unijnego wsparcia. Sarkozy powiedział władzom greckim (...), że Europejczycy i MFW wyobrażają sobie przelanie szóstej transzy pomocy dla Grecji tylko w wypadku, gdy przyjmie ona całość pakietu zaaprobowanego 27 października (przez eurogrupę) i gdy zniknie wszelka niepewność co do wyniku referendum 39 W odpowiedzi na zarzuty Sarkozy ówczesny Premier Grecji powiedział, że to kraj musi zdecydować czy chce pozostać w strefie euro. 40 Ostatecznie zapowiedziane referendum nie doszło do skutku, a Premier Grecji podał się do dymisji. Nowy rząd Antonisa Samarasa po wielomiesięcznych negocjacjach z UE i MFW przedstawił nowy pakiet oszczędnościowy przewidujący m.in. cięcia rent i emerytur, zniesienie dodatkowych wypłat bożonarodzeniowych, zmniejszenie wypłat dyrektorom przedsiębiorstw państwowych, cięcia wynagrodzeń sędziów i wojskowych oraz podwyższenie wieku emerytalnego z 65 do 67 lat. Skutkiem wydarzeń było nasilenie się kolejnych strajków organizowanych przez sektor państwowy oraz prywatny. Demonstracje sparaliżowały niemal cały kraj. Stojąca na progu bankructwa Grecja czeka na kolejną pomoc 41. Finalne rozmowy dotyczące udzielenia drugiego pakietu pomocowego miały miejsce 21 lutego 2012 roku. Decyzją UE i MFW Ateny miały otrzymać pomoc w wysokości ok. 130 mld euro, z 30 mld euro miało być dla inwestorów zagranicznych zachętą do wymiany greckich obligacji na inne tańsze papiery. Dodatkowo, aby zapewnić bezpieczeństwo przekazanych pieniędzy przez UE i MFW otworzony specjalne robocze konto, z którego pieniędzy na obsługę długu powinno wystarczyć na 3 miesiące 42. Podsumowując, stan greckiej gospodarki uległ polepszeniu, jednak niepewność polityczna i ciągłe przepychanki nie wykluczają, że w niedalekiej przyszłości rząd grecki będzie dążył do wyjścia ze strefy euro. Obecny premier, który obiecuje wyborcom m.in. zmniejszenie podatku od dochodu od osób prawnych z 26 do 15 %, a także brak dalszych cięć wynagrodzeń i emerytur ma nadzieję, że doprowadzi tym do podjęcia decyzji przez UE o wyrzuceniu kraju z unii monetarnej. Natomiast inna kwestią jest to, czy Grecji opłaca się 38 (dostęp ) 39 cit., (dostęp ) 40 cit., (dostęp ) 41 (dostęp ) 42 (dostęp ) 17

18 wyjść z Unii Walutowej, a jednocześnie z Unii Europejskiej 43 narodowej waluty drachmy, przy obecnym stanie gospodarczym. i powrócenie do swojej Szczegółowy przebieg kryzysu w Grecji przedstawia poniższa tabela: 43 Nie ma możliwości wystąpienia ze strefy euro bez równoczesnego wystąpienia z UE. Każde państwo UE zobligowane jest do przyjęcia euro nie dotyczy Wielkiej Brytanii i Danii, wykłady D. Rossati,

19 Tabela 2. Przebieg kryzysu w Grecji. deficyt budżetowy % PKB dług publiczny % PKB działania rządu z własnej inicjatywy działania warunkowe nakazem lub uzyskaniem pomocy UE zła sytuacja społeczna dobra sytuacja społeczna Kolejne lata Wskaźniki narastania kryzysu w Grecji 4,5 Propozycje/działania rządu celem przeciwdziałania kryzysowi : działania rządu, działania z nakazem UE Aktualna sytuacja społeczna oraz polityczna w Grecji Zatajenie prawdziwych danych dotyczących deficytu oraz długu publicznego 103,72 Inwestycje związane z przygotowywaniem Olimpiady 4,9 Brak oszczędności 101,66 Rosnąca konsumpcja w sektorze publicznym 5,8 Zatrzymanie rozwoju sektora prywatnego 97,4 Wzrost cen na rynku nieruchomości ,4 98,8 Pogarszające się nastroje wśród społeczeństwa ze względu na obniżki wynagrodzeń, sztywność rynku pracy, system ubezpieczeń społecznych, a także brak przejrzystości instytucjonalnej i prawnej ,7 Rząd przeznaczał środki pozyskane z emisji niskooprocentowanych obligacji na bieżące wydatki oraz 19

20 ,69 10,6 148,33 9,8 170,32 Zwrócenie się o pomoc do Unii Europejskiej i Międzynarodowego Funduszu Walutowego (kwiecień) Podjęcie decyzji o wprowadzeniu w życie reform i cięć budżetowych Minister finansów Grecji Jeorjos Papakonstantinu wykluczył ewentualność restrukturyzacji długu publicznego zmagającego się z kryzysem budżetowym kraju (kwiecień) Rząd próbuje sprostać warunkom narzucony przez MFW w celu otrzymania kolejnej transzy pomocy finansowej (Rząd proponuje: podnieść podatki, zredukować koszty opieki społecznej, sprzedaż nieruchomości oraz niezwłocznie przystąpić do programu prywatyzacji, mającego przynieść 50 miliardów euro do 2015 roku.) konsumpcję Parlament grecki przyjął plan naprawy finansów, niestety bez poprawy nastrojów wśród Greków. Grecy są wzburzeni zapowiadanymi restrykcjami finansowymi, w tym obniżeniem wynagrodzeń pracowników sektora publicznego i wzrostem podatków od dóbr i usług. (maj) Grecy protestują po raz kolejny, tym razem przeciwko reformie emerytalnej (lipiec) Greckie związki zawodowe zwołały strajk generalnystrajk środków transportu. Uczestnicy strajków sprzeciwiają się planom oszczędnościowym w budżecie na rok 2011 (grudzień) Wzrost bezrobocia do poziomu 14,8 % (na koniec roku) Premier Grecji zapowiada, że uzdrowią gospodarkę nie poprzez restrukturyzację długu ale samego państwa (kwiecień) Ministerstwo Finansów dementuje informacje o odejściu ze strefy euro (informacja z niemieckiej prasy) (maj) 20

21 Ostatecznie Rząd przyjmuje rygorystyczny plan oszczędzania zakładający zmniejszenie wydatków dodatkowo o 6 mld euro w roku bieżącym i o dalsze 22 mld euro do końca 2015 roku (maj) Brak poparcia przez opozycję oszczędności - przekonanie opozycji, że kolejne cięcia przyniosą pogłębienie recesji (maj) Rozmowy Rządu z UE i MFW w sprawie programu oszczędnościowego (maj) Rząd informuje, że jeśli nie otrzyma kolejnej transzy pomocy finansowej to Ateny staną się niewypłacalne (maj) 2011 Decyzja greckiego premiera w sprawie podania się do dymisji w zamian za utworzeniem nowego rządu, który poprze oszczędności narzucone przez UE i MFW (czerwiec) Zapowiedzi greckiego Premiera, że Grecja może przezwyciężyć obecny kryzys i wywiązać się ze swoich zobowiązań w sferze reform i oszczędności (wrzesień) Kolejne strajki w sektorze przedsiębiorstw państwowych przeciwko nowym działaniom oszczędnościowym i planom prywatyzacji. (czerwiec) Zamieszki w kraju powodują gwałtowny odpływ turystów do innych kurortów w Europie Rekordowe bezrobocie - 15,9 I kw Powołanie nowego Ministra Finansów (czerwiec) 54,8 proc. Greków spodziewa się bankructwa kraju - tak wynika z przeprowadzonych badań wśród społeczeństwa (wrzesień) Grecy ze strachu przed bankructwem państwa wyciągają pieniądze z banków (wrzesień) Premier Grecji Jeorjos Papandreu zwrócił się do rodaków o cierpliwość w stosunku do rządowych reform (październik) 21

22 8,9 157, ,7 Grecki rząd przyjął nowy program oszczędności, który pozwolił na otrzymanie kolejnego pakietu pomocowego przewidujący m.in. znaczne cięcia rent i emerytur, całkowite zniesienie dodatkowych wypłat z okazji Bożego Narodzenia, zmniejszenie aż o 20 proc. pensji dyrektorów państwowych przedsiębiorstw, Zmniejszone miały zostać również wynagrodzenia sędziów i wojskowych. Wiek emerytalny ma zostać podwyższony z 65 do 67 lat.(luty) Niewielki sukces rządu w obniżeniu długu publicznego. Kolejne protesty przeciwko reformom (luty) Dymisja Ministra Finansów (marzec) Problemy z utworzeniem rządu konsolidacyjnego (maj) Próba formowania rządu przez socjalistów, którzy są przeciwnikami drastycznych reform (maj) Grecy w obawie przed wystąpieniem ze strefy euro z powrotem wpłacają oszczędności na konta bankowe Bezrobocie przekroczyło 24 % (czerwiec) Zapewnienie premiera o ostatnich wyrzeczeniach związanych z oszczędzaniem (sierpień) Strajk generalny przeciwko cięciom (wrzesień) 2/3 Greków chce zachować euro, reszta jest za wystąpieniem ze strefy euro (listopad) Spadek deficytu o 30%. Według danych deficyt spadł z 22,8 mld euro w roku 2011 do 15,9 mld euro w roku ubiegłym. Ta ostatnia kwota stanowi równowartość 8,9 proc. produktu krajowego brutto. (styczeń) 22

23 Źródło: Opracowanie własne 175,1 Grecy rozpoczęli 24-godzinny strajk generalny przeciwko cięciom płac i podwyżkom podatków (luty) bezrobocie na poziomie powyżej 27 % (luty) Kolejny wzrost bezrobocia do ok 28 % (maj) Podsumowując powyższą tabelę możemy zaobserwować, że w głównej mierze od początku przystąpienia do strefy euro wśród Greków, przeważały pesymistyczne nastroje (kolor czerwony) i nasilały się wraz z podejmowanymi decyzjami przez rząd, który zmierzał do wyprowadzenia kraju z recesji. Od samego początku zauważamy, że Grecja przystępując do UGW nie spełniała kryteriów konwergencji dług publiczny oraz deficyt ciągle narastały. Grecy żyjąc ponad stan nie byli zadowoleni z ciągłych reform i cięć budżetowych, które były warunkiem do otrzymania pomocy od pozostałych członków strefy i MFW. Większość niezadowolenia okazywali poprzez organizowanie strajków i demonstracji w całym kraju, co odbiło się negatywnie na całej gospodarce oraz na atrakcyjności kraju pod względem turystycznym. Możemy również zaobserwować, że Unia nie potrafiła sprostać sytuacji kryzysowej w Grecji, bo niestety, ale jej reakcja na zaistniałą sytuację była stosunkowo późna (kolor żółty). Pomimo próby formowania nowego rządu i podejmowania radykalnych decyzji, Grecji nie udało się wyprowadzić gospodarki na dobrą drogę. 23

24 2.2 Przebieg i skutki kryzysu w Hiszpanii Kryzys, który rozwinął się w Hiszpanii jest odmienny od kryzysu greckiego. Hiszpania była państwem prężnie rozwijającym się, wykorzystującym unijne środki, a przystąpienie do Wspólnoty Europejskiej zaowocowało rozwojem gospodarki. Rozpoczęto budowy autostrad, uważanych do dziś za jedne z najlepszych w Europie, wybudowano szpitale, szkoły oraz rozbudowano miasta. Jednocześnie podniosło to standard życia mieszkańców i Hiszpania stała się czwartą najbardziej rozwiniętą gospodarką w Unii Europejskiej. Hiszpanie żyli ponad stan (wydawali więcej niż zarabiali, zaciągając kolejne długi bez możliwości spłaty) 44. Po utworzeniu strefy euro wskaźniki polityki fiskalnej wskazywały pozytywne tendencje, deficyt malał, a dług publiczny spadł z 60 poniżej 40% PKB. Nic nie przepowiadało, że kryzys finansowy tak pogrąży hiszpańską gospodarkę. To, co spotkało Hiszpanię w 2008 r. to nie jest zwykły kryzys gospodarczy. Okazało się, że jest to coś znacznie głębszego: historyczna zapaść, cywilizacyjna zapaść, która jest w każdym wymiarze najcięższą zapaścią od końca wojny domowej w 1939 r. 45. Kształtowanie się deficytu oraz długo publicznego możemy prześledzić na wykresie nr 2. Wykres 2. Źródło: P. Łasak, Aktualna sytuacja w strefie euro, Wykład z dnia , prezentacja nr ) 45 (dostęp ) 24

25 Kryzys w Hiszpanii ściśle powiązany jest w pęknięciem bańki cenowej na rynku nieruchomości, która doprowadziła do załamania największego sektora rozwijającej się Hiszpanii, jakim było budownictwo. Podczas gdy reszta gospodarki wolno się rozwijała, sektor rynku nieruchomości przeżywał silne oblężenie. Łatwa dostępność kredytów hipotecznych, wysokie ulgi podatkowe oraz obniżenie stóp procentowych zachęcały do zakupów nieruchomości nie tylko przez Hiszpanów, ale również obcokrajowców, dla których wybrzeża Hiszpanii były niezwykle atrakcyjne. W większości przypadków nie były to kredyty na zakup jednej nieruchomość, ale najczęściej na kilka, które zaciągano wiążąc nadzieję na szybkie wzbogacenie. Kredyty były z chęcią zaciągnę przez kredytobiorców ze względu na to, że były łatwo dostępne i niskooprocentowane. Zysk z jednego mieszkania miał być przeznaczony na spłatę drugiego kredytu hipotecznego 46. Automatycznie średnia cena za metr kwadratowy wzrosła z 1000 euro do 3000 euro. W przypadku kiedy banki zaczęły ograniczać udzielanie kredytów (wysokie normy ostrożnościowe) dla inwestorów indywidualnych i firm deweloperskich, kierowali się oni do kas oszczędnościowo-kredytowych, które nie obowiązywały normy ostrożnościowe, jak w przypadku banków. Instytucje te nie przewidziały sytuacji, w której to zaciągnięte kredyty, mogą po prostu nie zostać zwrócone w całości. Pęknięcie bańki spekulacyjnej na rynku nieruchomości i załamanie w sektorze budowlanym wiązało się automatycznie z szybko wzrastającym bezrobociem. Przedsiębiorstwa w zatrważającym tempie zaczęły tracić płynność finansową, co skutkowało nadmiernymi zwolnieniami pracowników, co w efekcie odbiło się na budżetach gospodarstw domowych. Hiszpanie nie byli w stanie spłacić zobowiązań zaciągniętych wobec banków. Bezrobotni kierowali się po zasiłki społeczne, które w Hiszpanii były bardzo hojne. Rząd przekazując zasiłki dla bezrobotnych pogłębiał dziurę budżetową, co przy wysokiej recesji doprowadziło do finansowego krachu państwa. Inwestorzy wycofywali się z obligacji kraju ze względu na obawy niewypłacalności państwa 47. W związku z tym konieczne było wsparcie rządu i sfinansowanie kas oszczędnościowopożyczkowych. W wyniku boomu gospodarczego, określanego przez Hiszpanów jako opartego na cegle, hiszpańskie banki oraz inne instytucje finansowe miały zamrożone aktywa w wysokości 176 miliardów euro oraz 148 miliardów euro w udzielonych kredytach. Ministerstwo gospodarki było zmuszone zwrócić się do banków, aby uruchomiły swoje 46 (dostęp ) 47 (dostęp ) 25

26 aktywa finansowe zamrożone w nieruchomościach. W tym celu minister gospodarki Luis Le Guindos przedstawił swój plan ratunkowy, który został zatwierdzony na posiedzeniu rządu. Pierwszy etap planu zakładał, iż sektor bankowy przedstawi w ciągu 4 miesięcy plany konsolidacji, tj. fuzji słabszych banków i innych instytucji finansowych z tymi, które cieszą się dobrą kondycją. Konsolidacja sektora miała się dokonać w ciągu dwóch lat, a państwo obiecało, że wesprze ten proces zastrzykami finansowymi z wyznaczonego na ten cel specjalnego funduszu, który zostanie zwiększony z 9 do 15 miliardów euro 48. Od początku zakładano, że plan będzie trudny do zrealizowania przede wszystkim ze względu ciągle pogłębiające się bezrobocie (najbardziej widoczne wśród młodych ludzi), a na ponowny rozwój gospodarki musiały być udzielane przez banki kolejne kredyty 49. Kolejną reformą i szukaniem pieniędzy było obniżenie wynagrodzeń prezesów oraz dyrektorów banków, w których mają udział fundusze publiczne. Reforma gwarantowała wpływ do budżetu oszczędności w wysokości 600 tys. Euro rocznie, a uposażenia szefów i członków zarządów banków, które państwo ratowało przed upadłością zostały obniżone o 76 procent, do maksimum 300 tys. euro 50. Plan oszczędnościowy początkowo dawał zamierzone skutki, jednak obawiano się, że wzrost gospodarczy nie jest na tyle wysoki, aby zabezpieczyć banki co będzie wiązało się z konieczności ich dokapitalizowania. Agencje ratingowe również nie patrzyły przychylnym okiem na sytuację w Hiszpanii i obniżały oceny wiarygodności banków 51. Podobnie jak w przypadku Grecji plany oszczędnościowe spotykały się z dużym niezadowoleniem wśród mieszkańców, przede wszystkim cięcia w oświacie i ochronie zdrowia. Przewidywały one m.in. podniesienie cen leków refundowanych oraz ograniczenie dostępu do opieki zdrowotnej dla obcokrajowców (tzw. turystyka medyczna), a reformy oświaty przewidywały podwyżki czesnego dla studentów oraz zwiększenie liczebności klas 52. Kiepska sytuacja wewnątrz kraju oraz niewystarczająca płynności i wiarygodność banków zmusiły Hiszpanię by wystąpiła do państw strefy euro o udzielenie pomocy. Dnia roku podczas telekonferencji członków eurogrupy pozytywnie rozpatrzono wniosek Hiszpanii i podjęto decyzję o udzieleniu 100 mld euro na dokapitalizowanie banków, a środki będą pochodzić Europejskiego Funduszu Stabilizacji Finansowej (EFSF) i z Europejskiego 48 (dostęp ) 49 cit., (dostęp ) 50 (dostęp ) 51 (dostęp ) 52 (dostęp ) 26

27 Mechanizmu Stabilizacji (ESM).Ostateczne zatwierdzenie miało miejsce roku. Eurogrupa uzależniła swoją pomoc od: - przeprowadzenia reform w hiszpańskim sektorze finansowym, z uwzględnieniem "planów restrukturyzacji" zgodnych z unijnymi normami pomocy państwowej i polityką horyzontalnych reform strukturalnych, - zrealizowania obecnego programu cięć oszczędnościowych w celu wyeliminowania nadmiernego deficytu i przeprowadza reformy strukturalnej 53. Prognozy gospodarcze dla kraju, były gorsze niż przewidywano, dlatego uchwalony został najsurowszy plan w dziejach hiszpańskiej gospodarki. Nowy budżet zakładał: reformę systemu emerytalnego, reformę oświaty służby zdrowia, wyższy podatek VAT, mniejsze budżety regionów. W dniach października 2012 r. delegacja Komisji Europejskiej, we współpracy z EBC, Europejskim Mechanizmem Stabilności i Europejskim Urzędem Nadzoru Bankowego, przeprowadziła pierwszy przegląd programu pomocy dla hiszpańskiego sektora finansowego. W przeglądzie wziął też udział MFW, w roli niezależnego obserwatora. Stwierdzono, że program pozostaje na właściwym kursie. 54 Kolejne przeglądy programu pomocy dla Hiszpanii tj. 2,3,4 i 5 również kończyły się oceną pozytywną. 53 (dostęp ) 54 ( dostęp ) 27

28 Szczegółowy przebieg kryzysu w Hiszpanii przedstawiono w tabeli nr 3: Tabela 3. Przebieg kryzysu w Hiszpanii. deficyt budżetowy % PKB dług publiczny % PKB działania rządu z własnej inicjatywy działania warunkowe nakazem lub uzyskaniem pomocy UE zła sytuacja społeczna dobra sytuacja społeczna Kolejne lata Wskaźniki narastania kryzysu w Hiszpanii Propozycje/działania rządu celem przeciwdziałania kryzysowi : działania rządu, działania z nakazem UE <3% Rozwój gospodarki <60% Malejący deficyt Aktualna sytuacja społeczna oraz polityczna w Hiszpanii Spadek długu publicznego Intensywny rozwój sektora nieruchomości Obniżenie stóp procentowych ,6 53,88 Łatwa dostępność kredytów z banków oraz parabanków Pęknięcie bańki cenowej na rynku nieruchomości, załamanie sektora budowlanego 28

29 ,2 61,66 9,6 70,5 10,6 Apel Hiszpanii do UE oraz EBC w sprawie interwencji pogłębiającego się kryzysu w UE (premier Jose Luis Zapatero) Zapowiedź pakietu oszczędnościowego na który składać ma się wyższy podatek dochodowy i od nieruchomości, redukcja wydatków ( styczeń) 86% Rajoy obniża pensje bankowcom (luty) Wzrost bezrobocia (luty) Nowa partia rządząca "Partia Ludowa" premier Mariano Rajoy Hiszpanie ograniczają domowe wydatki, szukają nowych źródeł oszczędności, problem ze spłatą kredytów hipotecznych zaciągniętych przed kryzysem (marzec) Publikacja badań przez Hiszpańską Fundację Badań Społecznych pokazuje, że 22% ludzi żyje w ubóstwie, 3,3% nie osiąga dochodów a ok. 30 tys. ludzi żyje na ulicy (marzec) Parlament Hiszpanii zatwierdził projekt budżetu na rok 2012 m. in. dodatkowe redukcje wydatków na oświatę i służbę zdrowia (kwiecień) Protesty przeciwko cięciom budżetowym (kwiecień) 2012 Fuzje słabszych banków i innych instytucji finansowych z tymi, które cieszą się dobrą kondycją (maj) 29

30 Obniżenie zarobków 25-30% personelowi kierowniczemu przedsiębiorstwom państwowym Zmniejszenie w sektorze publicznym co najmniej o 100 osób liczbę członków zarządów przedsiębiorstw 10,6 Zamknięcie furtki bonusów Sprzedaż krótkoterminowych obligacji (maj) UE, KE ocenia, że Hiszpania jest w "lekkiej recesji" (maj) 86% KE skłonna dać Hiszpanii czas na zbicie deficytu (maj) 2012 Reforma sektora bankowego, mająca przekonać inwestorów, o płynności hiszpańskich banków Pomoc rządowa w wysokości 19 mld Euro na ratunek największego banku Bankiia (maj) KE jest gotowa dać Hiszpanii dodatkowy rok na redukcji deficytu do 3 proc. PKB Rajoy proponuje utworzenie nowej władzy fiskalnej - Unii Bankowej (czerwiec) Hiszpania prosi o pomoc finansową członków strefy euro (czerwiec) Pomoc finansowej hiszpańskiemu sektorowi bankowemu w celu dokapitalizowania instytucji finansowych. EFSF i ESM (lipiec) Pogłębienie kryzysu gospodarczego (czerwiec) Hiszpanie oraz mieszkańcy innych państw wycofują swoje oszczędności z banków z obawy przed ich upadkiem (czerwiec) Młodzi Hiszpanie nie są w stanie spłacać hipoteki lub płacić za wynajem, są zmuszeni wrócić do rodziców (lipiec) 30

31 ,1 Uchwalenie najsurowszego planu oszczędnościowego w dziejach hiszpańskiej demokracji zakładającego: ograniczenie wydatków w budżecie, służbie zdrowia. Mniejsze budżety regionów, większy podatek VAT. Założenie 65 mld euro oszczędności w ciągu dwóch lat (lipiec) Projekt budżetu na rok 2013 przewidujący oszczędności 40 mld euro (m.in. zamrożenie pensji trzeci rok z rzędu)(wrzesień) Oświadczenie KE i EBC w sprawie pierwszego przeglądu dla Hiszpanii (październik) Plan przyciągnięcia cudzoziemców: "Kup dom dostaniesz prawo pobytu" Oświadczenie KE i EBC w sprawie drugiego przeglądu dla Hiszpanii (styczeń / luty) Utrata zaufania wśród obywateli do rządu (lipiec) Wzrost bezrobocia - co czwarty Hiszpan nie ma pracy (lipiec) Kryzys popycha Hiszpanów do hazardu (lipiec) Wzrost migracji (44% w ciągu 6 miesięcy od początku roku 2012 (lipiec) Rekordowy napływ turystów - największa od 1995 (sierpień) Likwidacja dużej ilości przedsiębiorstw co doprowadza do wzrostu bezrobocia (wrzesień) Hiszpanie wycofują coraz więcej pieniędzy ze swoich kont bankowych (wrzesień) Spadek bezrobocia pierwszy od pięciu lat (kwiecień) 31

32 93,9 Oświadczenie KE i EBC w sprawie trzeciego przeglądu dla Hiszpanii (czerwiec) Źródło: Opracowanie własne Oświadczenie KE i EBC w sprawie czwartego przeglądu dla Hiszpanii (wrzesień) KE nie zaleca Hiszpanii nowych oszczędności Hiszpania na drodze do ożywienia gospodarczego (lipiec) Hiszpański bank centralny ogłasza koniec recesji (październik) Analizując powyższą tabelę możemy zauważyć, ze po przystąpieniu do strefy euro, nastoje wśród mieszkańców były pozytywne (kolor zielony). Z chwilą pęknięcia bańki cenowej na rynku nieruchomości, a wraz z nią załamaniem się najważniejszego w hiszpańskiej gospodarce sektora budowlanego kraj zaczął zmagać się z recesją. Każdy ruch ze strony rządu Mariano Rajoy (kolor niebieski) spotykał się z niezadowoleniem mieszkańców, co doprowadziło do licznych protestów i spadkiem zaufania wśród obywateli do rządu, nastroje wśród hiszpańskiego społeczeństwa były pesymistyczne (kolor czerwony). Widzimy, że UE nie prowadziła żadnych działań zapobiegających kryzysowi. Pierwszą reakcja po stronie Unii (kolor żółty) to pomoc finansowa dla hiszpańskiej gospodarki otrzymana po tym jak Hiszpania o pomoc się zwróciła. Okres od początku 2010 do końca 2012 roku to ciągły wzrost deficytu, długu publicznego, działania rządu poprzez wprowadzenia reform, uchwalaniem nowych budżetów w celu naprawy hiszpańskiej gospodarki oraz niezadowolenie mieszkańców. Rok 2013 to efekt działania konserwatywnych reform, które przyniosły rezultaty i Hiszpania ogłosiła koniec recesji. 32

33 3 Polityka UGW wobec zagrożonych państw członkowskich 3.1 Konsekwencje kryzysu w Grecji i Hiszpanii dla UGW Opisany w poprzednich rozdziałach kryzys zadłużenia w Grecji oraz w Hiszpanii, niesie za sobą konsekwencje nie tylko obejmujące te kraje, ale przede wszystkim sięga w obszar całej Unii Gospodarczo-Walutowej. Grecja, jak i zarówno Hiszpania przystępując do strefy euro brawurowo podeszły do narzuconych przez strefę euro norm i praw, jakie powinny spełniać przed przystąpieniem do wspólnej waluty. Gdyby polityka obu Państw ukierunkowana została na rzecz pakietu stabilności i wzrostu oraz gdyby podejmowane decyzje zawierały elementy polityki monetarnej strefy euro wraz własną, przemyślaną polityką fiskalną tzw. Policy mix 55, kryzys zadłużenia nie miałby tak poważnych konsekwencji dla całej UGW. Można stwierdzić, że w obu krajach zarówno rząd grecki jak i hiszpański w ogromnej mierze przyczyniły się do rozwoju kryzysu zadłużenia nie radząc sobie z nową formą inwestowania przedsięwzięć za pomocą polityki budżetowej, ale nie można również zapominać, że to co działo się w tych krajach, pociąga za sobą również współodpowiedzialność UGW, która w miarę szybko i dostatecznie nie reagowała na podejmowane decyzji i tym samym dając przyzwolenie na stosowanie polityki opartej na własnych regułach, niezgodnych z kryteriami konwergencji 56. Według ekspertów podstawowym źródłem problemów jest fakt, że gospodarki strefy euro nie spełniają warunków niezbędnych do wprowadzenia wspólnej waluty, które powinny być zgodne z założeniami teorii optymalnego obszaru walutowego (zakłada utrzymanie wewnętrznej i zewnętrznej równowagi gospodarki) 57. Wszystkie działania w Grecji i Hiszpanii oraz w pozostałych państwach strefy doprowadziły do ogólnego kryzysu Unii Walutowej, z którym nie mogą poradzić sobie po dziś dzień. Trzeba zwrócić uwagę, że kryzys to nie tylko trudna sytuacja w gospodarkach poszczególnych państw ale również szereg konfliktów między państwami, które widoczne są po dziś dzień na samym szczycie w Brukseli. Po ostatnich wyborach do Europarlamentu widać tendencję wzrostową wśród władz elit eurosceptycznych, którym zależy na rozpadzie strefy euro, jak i 55 Policy mix to łączenie jednolitej polityki monetarnej w strefie euro z autonomiczną polityką fiskalną. Takie działania mają na celu aktywne oddziaływanie na gospodarkę. Warunkiem skuteczności tych działań jest m.in. niski poziom deficytu budżetowego oraz długu publicznego. Źródło NBP 56 _31.1.pdf, Strefa euro a globalny kryzys finansowy XXI wieku (dostęp ) (dostęp

34 na całej Unii Europejskiej. Oczywiście na chwilę obecną jest to tak mała grupa i jako obywatele zjednoczonej Europy możemy czuć się bezpieczni. Jednak warto wziąć pod uwagę, że władze tą wybrali ludzie wyrażając niezadowolenie społeczne o charakterze populistycznym i antysystemowym 58. Można zadać pytanie dlaczego obywatele takich państw jak Francja, Niemcy mają spłacać długi Greków? Aby dokładniej zrozumieć aktualną sytuację w strefie, istotne jest zrozumienie zależności pomiędzy krajami członkowskimi UGW. Gdy jeszcze nie wiadomo było czy Unia pomoże Grecji coraz śmielszy głos docierał ze strony Komisji Europejskiej. - Pogrążona w tarapatach finansowych Grecja budzi niepokój i niesie ryzyko "zarażenia" innych krajów strefy euro - powiedział komisarz UE ds. gospodarczych i walutowych Joaquin Almunia. Przypomniał, że złe ratingi dla Grecji powodują, iż rządy całej UE muszą ponosić wyższe koszty obsługi długu publicznego. 59 Do 2010 r. UE nie stanęła naprzeciw kryzysu i ani instytucje unijne jak i państwa członkowskie nie miały planu przezwyciężenia kryzysu zadłużenia i potencjalnego bankructwa któregoś z państwa UGW jak i ratowania całej strefy euro 60. Jak wspomniałyśmy we wcześniejszym rozdziale, to ówczesny premier Grecji Papandreu zwrócił się do Sarkoz ego oraz Merkel o pomoc. Po wielu tygodniach intensywnej dyskusji przyjęto rozwiązania które zawierały: - warunkową pomoc dla Grecji udzielona przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy, oraz członków strefy euro, - forma pomocy dla Grecji ze strony członków strefy euro będzie w formie bilateralnych gwarancji kredytowych na zasadach komercyjnych, - każda udzielona pożyczka zatwierdzona musi być jednogłośnie przez wszystkie kraje strefy euro, - powołanie grupy roboczej dla wypracowania odpowiednich mechanizmów i kryteriów postępowych na przyszłość 61. Można się zastanowić dlaczego to Niemcy wiodą prym, w udzielaniu pomocy krajom zagrożonym? Dlaczego to kanclerz Angela Merkel jest głównym inspiratorem wprowadzanych reform? 58 cit., (dostęp ) 59 (dostęp ) 60 Polityczno-prawne aspekty kryzysu zadłużenia strefy euro Unii Europejskiej. Erhard Cziomer, Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego 2012, /v , VOL. XIX, 1 s.8 61 Polityczno-prawne aspekty kryzysu zadłużenia strefy euro Unii Europejskiej op. cit. s. 8 34

35 Otóż Niemcy jest to państwo, które jest największym płatnikiem składek do wspólnych budżetów UE, a jednocześnie największym beneficjentem strefy euro. W Tabeli nr 4 prezentujemy przykładowy podział gwarancji kredytowej w przypadku Grecji. Nie łatwo wspierać państwa, który swój kryzys w dużym stopniu w opinii Niemców wiąże się z życiem ponad stan. Dlatego też ostateczna pomoc oraz utworzenie pakietu stabilizacyjnego uzależniona była od szeregu reform, o których wspomniałyśmy w poprzednim rozdziale. Tabela 4. Podział gwarancji kredytowych dla Grecji na poszczególne kraje strefy euro KRAJ UDZIAŁ PROCENTOWY SUMA W MLD EURO Niemcy 27,92 8,376 Francja 20,97 6,290 Włochy 18,42 5,527 Hiszpania 12,24 3,673 Niderlandy 5,88 1,764 Belgia 3,58 1,073 Austria 2,86 0,859 Portugalia 2,58 0,774 Finlandia 1,85 0,555 Irlandia 1,64 0,491 Słowacja 1,02 0,307 Luksemburg 0,26 0,077 Cypr 0,20 0,061 Malta 0,09 0,028 Źródło: Polityczno-prawne aspekty kryzysu zadłużenia strefy euro Unii Europejskiej. Erhard Cziomer, Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego 2012, /v , VOL. XIX, 1 s.18 Należy zwrócić uwagę, że angażując się w pomoc rząd niemiecki kieruje się głównie 35

36 interesem własnej gospodarki. Kłopoty z wypłacalnością Hiszpanii, oznaczają problemy dla instytucji finansowych zaangażowanie niemieckich banków w hiszpańskie aktywa wynosiło w połowie 2010 r. 154 mld euro 62. Innym bardzo ważnym aspektem pomocy Unii dla zagrożonych państw jest również fakt, że państwa strefy euro kupują 43 proc. wszystkich sprzedawanych niemieckich towarów i usług, jednocześnie nie mogąc zwiększyć konkurencyjności poprzez obniżenie waluty ze względu na wytyczne EBC. Zdecydowanie jest to korzystne dla eksporterów, gdyż posługiwanie się wspólną walutą oznacza brak ryzyka kursowego 63. Oczywiście nie tylko Niemcy mieli interes w udzieleniu pomocy. Warto również wspomnieć o obligacjach emitowanych przez jedno państwo strefy euro uzupełniającej portfel innego państwa tej samej strefy, powodując automatycznie odczuwalność kryzysu emitenta. Zasięg kryzysu spowodował, że interwencja rządów oraz banków centralnych była konieczna i polegała na: - wsparciu płynności systemu finansowego, - zwiększeniu poziomu gwarancji depozytów bankowych, - wsparciu kapitałowym podmiotów sektora finansowego, - stworzeniu programu pomocowego dla poszczególnych gałęzi w gospodarce 64. Pomimo udzielonej pomocy, i walki o państwa zagrożone nie udało się uniknąć licznych konsekwencji kryzysu i to nie tylko dla państw strefy, ale wszystkich państwa UE takich jak: - obniżenie popytu konsumpcyjnego, dynamiki inwestycji eksportu, importu, pogorszenie sytuacji na rynku pracy w 2009 r. wydatki konsumpcyjne ludności w porównaniu z rokiem 2008 spadły średnio w Unii o 1,7 proc. przy czym spadek ten nastąpił w 22 krajach całej UE; - spadek handlu zagranicznego kryzys spowodował znaczne obniżenie popytu zewnętrznego. W 2009 r. eksport z krajów UE obniżył się średnio o 12,6% w porównaniu z rokiem Znacznie silniej od średniej unijnej spadek odnotowały takie państwa jak: Finlandia, Grecja, Włochy, Estonia, Słowenia, Słowacja, Austria; - pogorszenie sytuacji na rynku pracy w wyniku kryzysu w niektórych krajach wzrosła liczba osób długotrwale bezrobotnych tj. pozostająca bez pracy ponad rok. Słowacja 54% ogółu bezrobotnych, Niemcy 45,5%, Włochy 44,4%, Belgia 44,2%, Bułgaria 43,3%; 62 (dostęp ) 63 (dostęp ) 64 orka.sejm.gov.pl/wydbas op. cit., (dostęp ) 36

37 - znaczne pogorszenie wykorzystania zdolności produkcyjnych ogólny spadek wykorzystania czynników produkcji oraz wydajności pracy na osobę; - zrost deficytu i długu sektora publicznego w krajach UE Włochy (115,8 PKB), Irlandia (115,1 PKB), Belgia (96,7 PKB); - ograniczenie aktywności gospodarczej upadek wielu przedsiębiorstw, w związku z czym spadły dochody instytucji rządowych i samorządowych z tytułu podatku dochodowego od przedsiębiorstw; 65 - obniżenie zaufania do polityki państwa w zakresie polityki fiskalnej, - ograniczenie zaufania do instytucji finansowych głównie dla banków, - brak zaufania wśród inwestorów spekulacje walutą, - ograniczone zaufanie pomiędzy państwami strefy euro, - utrata konkurencyjności gospodarczej w strefie euro kraje, w których nastąpiło największe spowolnienie gospodarcze, - wzrost kosztów związanych z akcją ratunkową obawa państw udzielających pożyczek, że nie zostaną one w pełnie lub wcale zwrócone przez zagrożone państwa unii walutowej. Można dostrzec również pozytywne aspekty wynikające z kryzysu w Grecji i Hiszpanii m.in. wprowadzenie szeregu wyrzeczeń i reform wewnątrz państw wykazujących największe osłabienie gospodarcze. UGW musiała podjąć decyzje, które pozwoliłyby w przyszłości ograniczyć ryzyko związane z powstaniem kolejnego tak dotkliwego kryzysu dla całej strefy jest m.in. zacieśnienie polityki fiskalnej, które w konsekwencji doprowadzą do przywrócenia stabilności w finansach publicznych krajów członkowskich, a tym samym z powrotem zaczęłyby obowiązywać kryteria Traktatu z Maastricht, które określały warunki przystąpienia i funkcjonowania w strefie euro. Wraz z podpisanym porozumieniem z Grecją dotyczącym udzielenia pomocy, w tym udzielenia pożyczek bilateralnych, w 2010 roku podjęto wspólną decyzję o utworzeniu tymczasowego europejskiego mechanizmu stabilizacyjnego składającego się z dwóch składowych: 65 (dostęp ) 37

38 - Europejskiego Mechanizmu Stabilizacji Finansowej (EFSM) placówka Unii Europejskiej, umożliwiająca podniesienie pożyczek do wysokości 60 mld euro dla państw UE, podlegająca rygorystycznym warunkom w ramach wspólnych programów UE MFW, - Europejskiego Instrumentu Stabilności Finansowej (EFSF) - Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością założona przez państwa członkowskie strefy euro, jej zadaniem jest udzielania pożyczek dla krajów strefy euro, będących w trudnej sytuacji finansowej. Taka pomoc finansowa podlega rygorystycznym warunkom w ramach wspólnych programów UE-MFW. Pożyczki te finansowane są przez emisję dłużnych papierów wartościowych gwarantowanych przez kraje strefy euro ( 440 mld euro) 66. Biorąc pod uwagę powyższe skutki gospodarcze i społeczne, kraje członkowskie podjęły liczne działania naprawcze i zabezpieczające UGW, które omówione zostaną w kolejnym rozdziale. 66 (dostęp ) 38

39 3.2 Działania zabezpieczające UGW przed eskalacją kryzysu w Grecji i Hiszpanii w tym pomoc zagrożonym państwom Opisany powyżej kryzys krajów będących członkami Unii Gospodarczo-Walutowej oraz w pozostałej strefie euro pokazał, że poszczególne państwa nie są w stanie samodzielnie zachować równowagę finansową. Dlatego, aby uniknąć sytuacji, w której dany kraj (w naszym przypadku Grecja i Hiszpania) ze względów ekonomicznych musiałby opuścić strefę euro, postanowiono podjąć działania mające na celu zacieśnienie polityki fiskalnej, krajów eurogrupy. Istotą polityki fiskalnej jest całość aktywności państwa nawiązującej do finansów państwa oraz budżetu państwa. Oprócz pojęcia polityki fiskalnej wprowadzono również pojęcie polityki budżetowej ponieważ ekonomiści twierdzą, że pojęcie samej polityki fiskalnej odnosi się wyłącznie do sfery kształtowania polityki podatkowej. Zatem, stosując na przemian pojęcia polityki fiskalnej i budżetowej mamy na myśli różnorodne działania państwa tj. dotyczące: - polityki podatkowej, - wydatków budżetowych oraz finansów systemu zabezpieczenia społecznego i pozostałych instytucji rządowych oraz samorządowych. Wspólna polityka fiskalna i pieniężna wpływają na kształtowanie się równowagi makroekonomicznej z tego względu, iż decyzje stosowane w sferze polityki pieniężnej, która realizowana jest przez banki centralne państw, mają konsekwencje dla warunków uprawiania polityki fiskalnej przez rząd. Tworzy ona również warunki do funkcjonowania banków centralnych. Jest to wcześniej wspomniana policy mix. 67. Ważną kwestią jest fakt, że w od różnieniu od polityki pieniężnej, która kreuje i realizuje w strefie euro Europejski System Banków Centralnych (Europejski Bank Centralny), polityka fiskalna podlega suwerennym decyzjom wydawanym przez władze krajów członkowskich. Decyzje te mają ogromne konsekwencje dla pozostałych krajów członkowskich strefy euro, zatem nie mogą ona być podejmowane zbyt pochopnie. Dlatego też, cała polityka fiskalna podlega koordynacji na poziomie ponadnarodowym zastosowane zostały instytucjonalne ramy i ograniczenia działań rządów tak aby równowaga makroekonomiczna całej strefy nie została naruszona przez zbytnią aktywność jednego z krajów członkowskich. W poprzednim 67 Opracowanie pod red. P. Kowalewskiego, G. Tchorka, J.Górskiego, Mechanizmy funkcjonowania strefy euro, Warszawa 2014, s

40 rozdziale wspomniano również o najważniejszym akcie prawnym polityki fiskalnej, którym jest Pakiet stabilności i wzrostu 68. W krajach UGW wysokość deficytu sektora finansów publicznych jest ograniczona do poziomu 3% PKB taki jest aktualny wymóg kryteriów konwergencji oraz wcześniej wspomnianego pakietu stabilności. Składa się na to wynik dochodów i wydatków instytucji rządowych, samorządowych oraz systemu ubezpieczeń społecznych. Jeśli w danym kraju deficyt budżetowy utrzymuje stosunkowo długo możemy zauważyć problemy w kondycji finansów publicznych państwa w każdej sferze gospodarki. Dlatego, aby wzrosło zaufanie zarówno inwestorów wewnętrznych, jak i zewnętrznych, istotne jest zastosowanie polityki konsolidacji budżetu, tak aby dane państwo było jak najmniej narażone na tzw. szoki asymetryczne 69. Państwa strefy euro oprócz utrzymania elastyczności płac i cen, integracji rynków finansowych i mobilności czynników wytwórczych muszą tak prowadzić politykę gospodarczą, aby nie stwarzała zagrożenia dla wszystkich państwa członkowskich. W ramach nowej wspólnej polityki, która ma na celu ograniczenie sytuacji stwarzających ryzyko kryzysu w całej strefie podjęto szereg działań, które być może pozwolą na szybką w reakcję. Podstawowym działaniem w tym obszarze było przyjęcie następujących aktów prawnych: - 5 Rozporządzeń Rady oraz Parlamentu oraz dyrektywa Komisji tzw. sześciopak, nowelizując tym samym Pakiet stabilizacji i wzrostu oraz wprowadzające nierównowagę makroekonomiczną, - 2 Rozporządzenia Rady oraz Parlamentu, tzw. dwupak, które regulują wzmocniony nadzór na budżetami krajów strefy euro, - Traktat o stabilności, koordynacji i zarządzaniu w UGW, tzw. pakiet fiskalny, - Traktat o ESM22 podpisany przez kraje członkowskie wprowadzając tym samym podstawowy mechanizm zarządzania kryzysowego 70. Bardzo ważnym działaniem jest również utworzenie tzw. unii bankowej, która jest częścią zintegrowanych ram finansowych oraz odpowiedzią na powtarzające się kryzysy finansowe i gospodarcze. Jej koncepcję stworzono wówczas, gdy jasna stała się potrzeba przeprowadzenia głębokiej reformy zmierzającej do usunięcia niedociągnięć w obszarze regulacji i nadzoru. Państwa członkowskie należące do strefy euro są automatycznie 68 Opracowanie pod red. P. Kowalewskiego, G. Tchorka, J.Górskiego, Mechanizmy funkcjonowania, op. cit.,, s Szok asymetryczny - Szok asymetryczny jest jednym z najistotniejszych zagrożeń dla efektywnego funkcjonowania jednolitego obszaru walutowego. W unii walutowej powstają różne formy asymetrii pomiędzy podstawowymi kategoriami ekonomicznymi takimi jak inflacja, zatrudnienie, podaż i popyt lub produkt krajowy brutto. 70 (dostęp ) 40

41 uczestnikami unii bankowej, natomiast pozostałe państwa członkowskie mogą zdecydować o przystąpieniu do niej. Unia bankowa jest oparta na trzech filarach 71 : - na jednolitym mechanizmie nadzorczym, - na jednolitym mechanizmie restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji - na powiązanych mechanizmach finansowania, w tym na jednolitym funduszu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków, systemach gwarantowania depozytów i wspólnym mechanizmie ochronnym (linia kredytowa). Ostatni z wymienionych elementów nie jest jeszcze ukończony. Podstawę dla tych trzech filarów stanowią dwa horyzontalne pakiety przepisów, które mają zastosowanie do wszystkich państw członkowskich; zawierają one wymogi kapitałowe dla banków (pakiet CRD IV/CRR) oraz przepisy dyrektywy w sprawie naprawy oraz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków 72. Konstrukcja Unii Bankowej ma swoje zalety, aczkolwiek nie jest pozbawiona wad co przedstawia Tabela nr 5. Tabela 5. Wady i zalety Unii Bankowej ZALETY Przeniesienie nadzoru nad europejskim sektorem bankowym na ponadnarodowy poziom WADY Projekt ten może raczej zapewnić ochronę przed przyszłymi kryzysami niż rozwiązywanie problemów powstałych podczas minionego kryzysu straty będące efektem ostatniego kryzysu będą musiały być pokryte przez banki i unia bankowa nie będzie w stanie nic pomóc w tej kwestii. System upadłości banków zapewnia, że likwidacja zagrożonych banków będzie przebiegała w sposób uporządkowany, z minimalnymi kosztami dla podatników i realnej gospodarki. Unia bankowa nie rozwiązała problemu podziału banków na banki pochodzące z bogatych krajów Europy Północnej i biednych krajów Europy Południowej. 71 (dostęp ) 72 (dostęp ) 41

42 W przyszłości ratowanie banków będzie odbywało się z wykorzystaniem pieniędzy akcjonariuszy i niektórych inwestorów (tzw. bail-out) a w znacznie mniejszym stopniu pieniędzy podatników. Rozwiązany został dylemat, czy nadzór powinien prowadzić kraj macierzysty czy kraj goszczący (ang. home vs. host country control). Powstaną jednolite narodowe systemy gwarantowania depozytów. Brak objęcia niektórych instytucji wspólnym nadzorem i mechanizmem upadłości (np. banki regionalne, kasy oszczędnościowe itp.) podmioty te również generują ryzyko systemowe. Niepełne przeniesienie kompetencji na ponadnarodowy poziom mimo istnienia mechanizmu upadłości zagrożonych banków, rządy narodowe wciąż pozostawiają sobie prawo weta. Nowe instytucje mogą okazać się fasadowe a mechanizmy i procedury funkcjonowania unii bankowej przewlekłe, co spowoduje ograniczenie skuteczności jej działania. Źródło: P. Łasak, Aktualna sytuacja w strefie euro, Wykład z dnia , prezentacja nr 3 Najważniejsze działania, jakie zostały podjęte na rzecz poprawy zarządzania gospodarczego w UE to przede wszystkim: - koordynacja polityk budżetowych polegająca na utrzymaniu dotychczasowego modelu koordynacji polityk budżetowych z zastosowanie reguł fiskalnych. Zmiany dotyczyły głównie usprawnienia aktualnie obowiązujących rozwiązań poprzez poprawę mechanizmów prewencyjnych (wprowadzono regułę wydatkową mówiąca o tym, że roczna stopa wzrostu wydatków publicznych nie może przekroczyć średniookresowego tempa potencjalnego wzrostu PKB; sankcje i odwrotną większość w przypadku nakładania sankcji w przypadku, gdy państwo nie zastosowało się do narzuconych zaleceń, będzie musiało ponieść sankcję w postaci depozytu o wysokości 0,2% PKB). Wzmocniono również działania mające na celu utrzymania długu nie większego niż 60% PKB. Państwa członkowskie opowiedziały się za włączeniem pakietu stabilności oraz zobowiązały się do przedstawiania pozostałym członkom strefy wstępnych planów budżetowych na kolejny rok. Określono również przepisy mówiące o pomocy państwom, które nie radzą sobie finansowo poprzez pomoc np. od innego państwa strefy, Europejskiego Instrumentu Stabilności Finansowej, EMSF, EMS lub 42

43 innych instytucji międzynawowych np. Międzynarodowego Funduszu Walutowego 73 ; - procedura nierównomiernych polityk makroekonomicznych - wzoruje się na procedurze nadmiernego deficytu i w przypadku nie przestrzegania reguł przez państwo członkowskie możliwe jest nałożenie sankcji 74, - koordynacja ex ante polityk gospodarczych - przewiduje ona różnorodne mechanizmy koordynacji ex ante polityk gospodarczych głównie poprzez 75 : europejski rejestr państwa członkowskie oraz Komisja poddają pod dyskusję w I połowie roku informacje o reformach strukturalnych, środkach, które służą pobudzeniu wzrostu gospodarczego raz wydatków budżetowych; realizację zasady koordynacji ex ante z paktu fiskalnego szczegółowe rozwiązania w tej dziedzinie określa Traktat o stabilności, koordynacji i zarządzaniu w UGW, umowy na rzecz konkurencyjności i wzrostu gospodarczego, - zapewnienie stabilności finansowej utworzono wspólnotowe instytucje nadzorcze tj. Europejska Rada ds. Ryzyka Systemowego (wczesne wykrywanie zagrożenia o charakterze makroekonomicznym), 3-sektorowej europejskie organy nadzoru Europejski Organ Nadzoru Bankowego (EBA), Europejski Organ Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych (EIOPA), Europejski Organ Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (ESMA). Otoczono również szczególną kontrolą agencje ratingowe, które również przyczyniły się do powstania kryzysu i podlegają pod nadzór ESMA. oraz ostatnie zarządzaniem kryzysem w ramach zarządzania kryzysem w strefie euro utworzono Europejski Mechanizm Stabilności (por. tabela 6), którego głównym celem jest stałe wsparcie kredytowe krajów objętych kryzysem. 76, 73 ( ) 74 op. cit ( ) 75 op. cit ( ) 76 op. cit (dostęp ) 43

44 Tabela 6. Zarządzanie kryzysowe Źródło: P. Łasak Aktualna sytuacja w strefie euro, Wykład z dnia , prezentacja nr 3 Wspomniane wyżej rozwiązania wprowadzą ochronę pod warunkiem rzetelnego ujawniania informacji o swojej sytuacji przez państwa członkowskie. Jak już wcześniej opisałyśmy główną przyczyną kryzysu jednego z państw (Grecji) było zatajenie danych finansowych, które wprowadziły w błąd pozostałe kraje członkowskie. Oby taka sytuacja nie miała więcej miejsca bo może to całkowicie zagrozić całej strefie euro. Podsumowując treści zawarte w niniejszym podrozdziale w kontekście podjętego tematu pracy, chronologię przebiegu kryzysu w Grecji i Hiszpanii oraz działań politycznych i uwarunkowań tych działań można przedstawić w postaci następującej tabeli: 44

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r.

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r. KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 4.6.2014 r. COM(2014) 324 final 2014/0170 (NLE) Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r. PL PL UZASADNIENIE 1. KONTEKST WNIOSKU

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Unia Gospodarcza i Pieniężna

Unia Gospodarcza i Pieniężna Unia Gospodarcza i Pieniężna Polityka gospodarcza i pieniężna (art. 119 TfUE) Dla osiągnięcia celów określonych w artykule 3 Traktatu o Unii Europejskiej, działania Państw Członkowskich i Unii obejmują,

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Po co komu Unia Europejska i euro? Prof. dr hab. Elżbieta Kawecka-Wyrzykowska (Katedra Integracji Europejskiej im. Jeana Monneta; www.kawecka.eu) Poprzedniczka strefy euro Łacińska

Bardziej szczegółowo

FINANSE. Rezerwa obowiązkowa. Instrumenty polityki pienięŝnej - podsumowanie. dr Bogumiła Brycz

FINANSE. Rezerwa obowiązkowa. Instrumenty polityki pienięŝnej - podsumowanie. dr Bogumiła Brycz Rezerwa obowiązkowa FINANSE dr Bogumiła Brycz Zakład Analiz i Planowania Finansowego Rezerwa obowiązkowa - częśćśrodków pienięŝnych zdeponowanych na rachunkach bankowych, jaką banki komercyjne muszą przekazać

Bardziej szczegółowo

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej VII edycja Rok akademicki 2015/2016 Warunki uzyskania zaliczenia

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Zaznacz państwa członkowskie starej Unii Europejskiej, które nie wprowadziły dotąd

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro Spis treści Wstęp Dariusz Rosati.............................................. 11 Część I. Funkcjonowanie strefy euro Rozdział 1. dziesięć lat strefy euro: sukces czy niespełnione nadzieje? Dariusz Rosati........................................

Bardziej szczegółowo

dr Jan Hagemejer Karol Pogorzelski

dr Jan Hagemejer Karol Pogorzelski Kryzys finansów publicznych i druga fala Wielkiej Recesji Badanie wykonane przez Instytut Badań Strukturalnych w ramach prac nad projektem: Analiza procesów zachodzących na polskim rynku pracy i w obszarze

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Konwergencja nominalna a konwergencja realna kiedy będzie możliwe wprowadzenie euro? Joanna

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z konwergencji za 2010 r. - jedynie Estonia. gotowa na przyjęcie waluty euro z dniem 1 stycznia 2011 r.

Sprawozdanie z konwergencji za 2010 r. - jedynie Estonia. gotowa na przyjęcie waluty euro z dniem 1 stycznia 2011 r. Bruksela, dnia 12 maja 2010 r. Sprawozdanie nr 29/2010 Sprawozdanie z konwergencji za 2010 r. - jedynie Estonia gotowa na przyjęcie waluty euro z dniem 1 stycznia 2011 r. Wstęp W sprawozdaniu z konwergencji

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 5 / 015 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 9 3 00 9 3 0 fax (+8 ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 5 / 1 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 69 36 69 36 fax (+8 ) 69 1 77 e-mail: dziennikarze @mofnet.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej STABILIZACJA KURSU WALUTOWEGO PRZED PRZYSTĄPIENIEM DO STREFY EURO Joanna Stryjek, SGH Wejście

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 9 / 1 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 9 fax (+ ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo Finansów Ul.

Bardziej szczegółowo

W dłuższym terminie Grexit nie powinien zaszkodzić Polsce

W dłuższym terminie Grexit nie powinien zaszkodzić Polsce W dłuższym terminie Grexit nie powinien zaszkodzić Polsce Cała uwaga Europy skupia się od kilku miesięcy na Grecji ze względu na nasilenie trwającego w tym kraju kryzysu finansowego. Perspektywa wyjścia

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska

Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Transformacja systemowa w Polsce Plan L.Balcerowicza Dr Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki Gospodarczej Sytuacja gospodarcza Polski w 1989 r. W 1989

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 7 / 2014 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+48 22) 694 36 00 694 36 04 fax (+48 22) 694 41 77 e-mail: dziennikarze

Bardziej szczegółowo

EURO jako WSPÓLNA WALUTA

EURO jako WSPÓLNA WALUTA Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy EURO jako WSPÓLNA WALUTA Prof. dr hab. Eugeniusz Gatnar Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Euro wspólny pieniądz

Euro wspólny pieniądz Euro wspólny pieniądz dr Agnieszka Kłos Polskie Stowarzyszenie Badań Wspólnoty Europejskiej Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 2 Hiszpania pod koniec XX wieku była jednym z najszybciej rozwijających się gospodarczo państw Europy, kres rozwojowi położył światowy kryzys z końca

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny - definicja Cykl koniunkturalny to powtarzające się okresowo

Bardziej szczegółowo

Unia walutowa korzyści i koszty. Przystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami.

Unia walutowa korzyści i koszty. Przystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami. Unia walutowa korzyści i koszty rzystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami. Korzyści: Eliminacja ryzyka kursowego i obniżenie ryzyka makroekonomicznego obniżenie stóp procentowych

Bardziej szczegółowo

OCENA POTENCJALNYCH KONSEKWENCJI INTEGRACJI POLSKI ZE STREFĄ EURO Z PERSPEKTYWY POLSKIEGO SEKTORA BANKOWEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty

OCENA POTENCJALNYCH KONSEKWENCJI INTEGRACJI POLSKI ZE STREFĄ EURO Z PERSPEKTYWY POLSKIEGO SEKTORA BANKOWEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty OCENA POTENCJALNYCH KONSEKWENCJI INTEGRACJI POLSKI ZE STREFĄ EURO Z PERSPEKTYWY POLSKIEGO SEKTORA BANKOWEGO Artykuł wprowadzający do e-debaty Marta Penczar, Monika Liszewska, Piotr Górski Ocena potencjalnych

Bardziej szczegółowo

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU Krzysztof Pietraszkiewicz Prezes Związku Banków Polskich Warszawa 02.12.2015 Transformacja polskiej gospodarki w liczbach PKB w Polsce w latach 1993,2003 i 2013 w mld PLN Źródło:

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH Przedmioty podstawy przedsiębiorczości i geografia Temat:,,Euro waluta wspólnej Europy

SCENARIUSZ ZAJĘĆ DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH Przedmioty podstawy przedsiębiorczości i geografia Temat:,,Euro waluta wspólnej Europy SCENARIUSZ ZAJĘĆ DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH Przedmioty podstawy przedsiębiorczości i geografia Temat:,,Euro waluta wspólnej Europy CELE LEKCJI: Ogólny: - poznanie waluty euro. Szczegółowe: - uczeń zna

Bardziej szczegółowo

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl System finansowy w Polsce dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl Segmenty sektora finansowego (w % PKB) 2 27 212 Wielkość systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 3

TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 3 TEST WIEDZY EKONOMICZNEJ nr 3 TEST WYBORU (1 pkt za prawidłową odpowiedź) Przeczytaj uważnie pytania, wybierz jedną poprawną odpowiedź spośród podanych i zakreśl ją znakiem X. Czas pracy 30 minut. 1. Państwem

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 2 Bank of America Merrill Lynch podniósł prognozy wzrostu PKB dla Polski - z 3,3 do 3,5 proc. w 2015 r. i z 3,4 do 3,7 proc. w 2016 r. W raporcie o gospodarce

Bardziej szczegółowo

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy?

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Łukasz Tarnawa Departament Strategii i Analiz Warszawa, 6 listopada 2008 1 Gospodarka globalna kryzys sektora finansowego w gospodarkach

Bardziej szczegółowo

Polska gospodarka - trendy i prognozy-

Polska gospodarka - trendy i prognozy- Polska gospodarka - trendy i prognozy- Mirosław Gronicki Jerzy Hausner Gdynia, 9 października 2009 r. Plan wystąpienia 1. Otoczenie makroekonomiczne. 2. Wewnętrzne przyczyny spowolnienia gospodarczego.

Bardziej szczegółowo

Polityka kredytowa w Polsce i UE

Polityka kredytowa w Polsce i UE Polityka kredytowa Raport Polityka Kredytowa powstał w oparciu o dane zgromadzone przez Urząd Nadzoru Bankowego (EBA) oraz (ECB) Europejski Bank Centralny. Jest to pierwszy w Polsce tego typu raport odnoszący

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wyzwania stojące przed Polską gospodarką Paweł Kruk Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 04-12-2014 r. Jeśli nie wiadomo o co chodzi, chodzi o : Pieniądze

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej Witold Grostal, Dyrektor Biura Strategii Polityki Pieniężnej w NBP Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej VII Konferencja dla Budownictwa / 14 kwietnia 2015 r. 2005Q1 2006Q1

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO FINANSÓW S P R A W O Z D A N I E

MINISTERSTWO FINANSÓW S P R A W O Z D A N I E MINISTERSTWO FINANSÓW Pełnomocnik Rządu do Spraw Wprowadzenia Euro przez Rzeczpospolitą Polską S P R A W O Z D A N I E za okres od dnia 26 stycznia do dnia 31 marca 2009 r. z działalności Pełnomocnika

Bardziej szczegółowo

Pozostałe zmiany zawarte w projekcie mają charakter redakcyjny.

Pozostałe zmiany zawarte w projekcie mają charakter redakcyjny. UZASADNIENIE Jednym z największych wyzwań stojących przed rynkami finansowymi wobec ostatniego kryzysu finansowego (zapoczątkowanego tzw. kryzysem subprime na rynku amerykańskim) było zapewnienie płynności

Bardziej szczegółowo

Wybór optymalnego kursu centralnego w ramach ERM II w kontekście zastąpienia złotego przez wspólną walutę. Marcin Konarski

Wybór optymalnego kursu centralnego w ramach ERM II w kontekście zastąpienia złotego przez wspólną walutę. Marcin Konarski Wybór optymalnego kursu centralnego w ramach ERM II w kontekście zastąpienia złotego przez wspólną walutę Marcin Konarski EURO jako waluta międzynarodowa 1. Walutą euro posługuje się dziś około 330 milionów

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

VAT ratuje wpływy podatkowe na świecie

VAT ratuje wpływy podatkowe na świecie VAT ratuje wpływy podatkowe na świecie Copyright Ewa Ginger https://www.obserwatorfinansowy.pl/tematyka/rynki-finansowe/vat-ratuje-wplywy-podatkowe-na-swi ecie/ VAT ratuje wpływy podatkowe na świecie Wśród

Bardziej szczegółowo

dr hab. Tomasz Nieborak Wydział Prawa i Administracji UAM w Poznaniu Katedra Prawa Finansowego

dr hab. Tomasz Nieborak Wydział Prawa i Administracji UAM w Poznaniu Katedra Prawa Finansowego dr hab. Tomasz Nieborak Wydział Prawa i Administracji UAM w Poznaniu Katedra Prawa Finansowego Pojęcie integracji Integracja to proces scalania grupy elementów, który ma miejsce w ramach poszczególnych

Bardziej szczegółowo

Tomasz Gruszecki ŚWIAT NA DŁUGU

Tomasz Gruszecki ŚWIAT NA DŁUGU Tomasz Gruszecki ŚWIAT NA DŁUGU Wydawnictwo KUL Lublin 2012 SPIS TREŚCI Od autora 9 Część I DŁUG NA ŚWIECIE: FAKTY I. BOMBA DŁUGU PUBLICZNEGO 13 1. Zegar długu na świecie 14 2. Tym razem w dtugi popadły

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej PM Monitor konwergencji nominalnej w UE styczeń Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer / Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) fax (+ ) e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl

Bardziej szczegółowo

V Konferencja dla Budownictwa

V Konferencja dla Budownictwa V Konferencja dla Budownictwa V Konferencja dla Budownictwa, 21-22.05.2013 Uwarunkowania makroekonomiczne i średnioterminowe perspektywy dla naszej gospodarki Prof. Witold Orłowski V Konferencja dla Budownictwa,

Bardziej szczegółowo

Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne

Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne Silna gospodarka Stabilne finanse publiczne Beata Szydło Prawo i Sprawiedliwość Wiceprezes www.pis.org.pl 8,0 7,0 6,0 5,0 4,0 3,0 2,0 1,0 0,0 Wiemy jak budować silną, konkurencyjną gospodarkę Polski Dynamika

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

MAPA DROGOWA PRZYJĘCIA EURO PRZEZ POLSKĘ MATERIAŁ INFORMACYJNY

MAPA DROGOWA PRZYJĘCIA EURO PRZEZ POLSKĘ MATERIAŁ INFORMACYJNY MINISTERSTWO FINANSÓW MAPA DROGOWA PRZYJĘCIA EURO PRZEZ POLSKĘ MATERIAŁ INFORMACYJNY Warszawa, październik 2008 r. Poniższy dokument ma posłużyć ustaleniu kolejności niezbędnych działań w ramach procesu

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel Akademia Młodego Ekonomisty Walutowa Wieża Babel Dr Andrzej Dzun Uniwersytet w Białymstoku 20 listopada 2014 r. Pieniądz- powszechnie akceptowany z mocy prawa lub zwyczaju środek regulowania zobowiązań,

Bardziej szczegółowo

Europejska Unia Gospodarcza i Walutowa

Europejska Unia Gospodarcza i Walutowa Europejska Unia Gospodarcza i Walutowa I. Polityka pieniężna EBC Znowu kamienie milowe :-) Kamień 1: utworzenie strefy euro 1992-1998 Traktat z Maastricht, art.109j: Kryteria konwergencji Kraje prowadzą

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

18 miesięczna LOKATA Strukturyzowana Giganci Bankowi zarabiaj razem z dużymi bankami

18 miesięczna LOKATA Strukturyzowana Giganci Bankowi zarabiaj razem z dużymi bankami 18 miesięczna LOKATA Strukturyzowana Giganci Bankowi zarabiaj razem z dużymi bankami Okres subskrypcji: 09.09.2011 20.09.2011 Okres trwania lokaty: 21.09.2011-22.03.2013 Aktywo bazowe: koszyk akcji 5 banków

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

Sytuacja społecznogospodarcza

Sytuacja społecznogospodarcza Sytuacja społecznogospodarcza w regionie Włodzimierz Szordykowski Dyrektor Departamentu Rozwoju Gospodarczego Gdańsk, dnia 30 listopada 2011 roku Sytuacja gospodarcza na świecie Narastający dług publiczny

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej DOCHODZĄC DO EURO dr Monika Poboży, UW Plan Wernera pierwsze podejście Państwa założycielskie,

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

Opis przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Miasta i Gminy Barcin na lata 2012-2030

Opis przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Miasta i Gminy Barcin na lata 2012-2030 Opis przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Miasta i Gminy Barcin na lata 2012-2030 1. Założenia wstępne Wieloletnia Prognoza Finansowa Miasta i Gminy przygotowana została na lata 2012

Bardziej szczegółowo

liczbę osób zamieszkującą na terenie naszej gminy i odprowadzających podatek PIT. W zakresie pozostałych dochodów bieżących zaplanowano również

liczbę osób zamieszkującą na terenie naszej gminy i odprowadzających podatek PIT. W zakresie pozostałych dochodów bieżących zaplanowano również OBJAŚNIENIA przyjętych wartości przy opracowaniu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Strzyżewice na lata 2012 2018, tj. okres na który zostały zaciągnięte zobowiązania. WSTĘP Dokument pod nazwą Wieloletnia

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE: DYLEMATY, ANALIZY, ROZWIĄZANIA.

UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE: DYLEMATY, ANALIZY, ROZWIĄZANIA. Dr Wojciech Nagel Zespół Ubezpieczeń Społecznych Trójstronnej Komisji ds. SG UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE: DYLEMATY, ANALIZY, ROZWIĄZANIA. Część I. Obecna sytuacja systemu ubezpieczeń społecznych, problematyka

Bardziej szczegółowo

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki Plan wystąpienia 1. Ogólne założenia polityki pieniężnej EBC 2. Dywergencja

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r.

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE i dla strefy euro Andrzej Raczko Narodowy Bank Polski Strefa euro Strefa euro doświadcza bardzo

Bardziej szczegółowo

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Agenda Bankowość korporacyjna w Polsce na tle krajów

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r.

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Członkowie Rady Polityki Pieniężnej dyskutowali na temat polityki pieniężnej w kontekście bieżącej i oczekiwanej sytuacji

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne:

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne: DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Zagregowane wydatki w gospodarce otwartej Jeżeli przyjmiemy, że wydatki krajowe na dobra wytworzone w kraju zależą od poziomu dochodu Y oraz realnej stopy procentowej

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych określa zasady opłacania składek na ubezpieczenia społeczne oraz stopy procentowe składek na poszczególne

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

GRECJA sytuacja bieżąca Materiały na konferencję prasową Forum Obywatelskiego Rozwoju. Warszawa, 30 maja 2012 r. Marek Tatała

GRECJA sytuacja bieżąca Materiały na konferencję prasową Forum Obywatelskiego Rozwoju. Warszawa, 30 maja 2012 r. Marek Tatała GRECJA sytuacja bieżąca Materiały na konferencję prasową Forum Obywatelskiego Rozwoju Warszawa, 30 maja 2012 r. Marek Tatała W 2011 relacja długu publicznego do PKB przekroczyła 165 proc. Oznacza to wzrost

Bardziej szczegółowo

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH Scoreboard to zestaw praktycznych, prostych i wymiernych wskaźników, istotnych z punktu widzenia sytuacji makroekonomicznej krajów Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

2012-01-09. mgr Rafał Mundry Zakład Polityki Gospodarczej. Wrocław, 2011

2012-01-09. mgr Rafał Mundry Zakład Polityki Gospodarczej. Wrocław, 2011 Działania Europejskiego Mechanizmu Stabilizacji Finansowej (EFSM) oraz Europejskiego Funduszu Stabilizacji Finansowej (EFSF) mgr Rafał Mundry Zakład Polityki Gospodarczej Wrocław, 2011 1 Od czego się zaczęło?

Bardziej szczegółowo

Raport miesięczny. Centrum Finansowe Banku BPS S.A. za maj 2013 roku. Warszawa, 14.06.2013 r.

Raport miesięczny. Centrum Finansowe Banku BPS S.A. za maj 2013 roku. Warszawa, 14.06.2013 r. Raport miesięczny Centrum Finansowe Banku BPS S.A. za maj 2013 roku Warszawa, 14.06.2013 r. Spis treści: 1. INFORMACJE NA TEMAT WYSTĄPIENIA TENDENCJI I ZDARZEŃ W OTOCZENIU RYNKOWYM SPÓŁKI, KTÓRE W JEJ

Bardziej szczegółowo

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165 SYSTEM BANKOWY Finanse Plan wykładu Rodzaje i funkcje bankowości Bankowość centralna Banki komercyjne i inwestycyjne Finanse Funkcje banku centralnego(1) Bank dla państwa Bank dla banków Emisja pieniądza

Bardziej szczegółowo

Działania nowego rządu Portugalii 2015-12-19 17:14:47

Działania nowego rządu Portugalii 2015-12-19 17:14:47 Działania nowego rządu Portugalii 2015-12-19 17:14:47 2 Podczas konferencji prasowej zorganizowanej 14 lipca br. Vítor Gaspar, Minister Finansów Portugalii, przedstawił prognozy makroekonomiczne dla Portugalii

Bardziej szczegółowo

Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 23.11.2011 KOM(2011) 819 wersja ostateczna 2011/0385 (COD) Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie wzmocnienia nadzoru gospodarczego i budżetowego

Bardziej szczegółowo

Podstawy ekonomii. Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie

Podstawy ekonomii. Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie Podstawy ekonomii Wykład IV-V-VI Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie Bezrobocie Bezrobocie zjawisko społeczne polegające na tym, że część ludzi zdolnych

Bardziej szczegółowo

Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r.

Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r. Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r. Dane na ten temat pojawiają się w serwisach informacyjnych, np. w agencji Bloomberg, są także podawane przez specjalistyczne serwisy informacyjne

Bardziej szczegółowo

Stworzymy ramy dla stabilnego wzrostu gospodarczego. Realizacja tego celu będzie opierać się na następujących działaniach:

Stworzymy ramy dla stabilnego wzrostu gospodarczego. Realizacja tego celu będzie opierać się na następujących działaniach: Główne tezy wystąpienia Ministra Finansów Jana Vincent-Rostowskiego na temat podsumowania 100 dni polityki gospodarczej Rządu oraz planów strategicznych na obecną kadencję Długoterminowym celem Rządu w

Bardziej szczegółowo

KRYZYS FINANSÓW PUBLICZNYCH

KRYZYS FINANSÓW PUBLICZNYCH KRYZYS FINANSÓW PUBLICZNYCH przyczyny, mechanizm, drogi wyjścia redakcja naukowa Leokadia Oręziak Dariusz K. Rosati Warszawa 2013 SPIS TREŚCI WSTĘP Leokadia Oręziak, Dariusz K. Rosati ^ 9 ROZDZIAŁ 1. Konsolidacja

Bardziej szczegółowo

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować?

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Autor: Frank Shostak Źródło: mises.org Tłumaczenie: Katarzyna Buczkowska Według Bena Bernankego zbyt wczesne wycofanie się z agresywnej polityki walki

Bardziej szczegółowo

OCENA SYTUACJI GOSPODARCZEJ UNII EUROPEJSKIEJ I POLSKI W OKRESIE GLOBALNEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO (rok 2008 oraz I półrocze 2009)

OCENA SYTUACJI GOSPODARCZEJ UNII EUROPEJSKIEJ I POLSKI W OKRESIE GLOBALNEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO (rok 2008 oraz I półrocze 2009) MINISTERSTWO GOSPODARKI OCENA SYTUACJI GOSPODARCZEJ UNII EUROPEJSKIEJ I POLSKI W OKRESIE GLOBALNEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO (rok 8 oraz I półrocze 9) DEPARTAMENT ANALIZ I PROGNOZ Warszawa, październik 9

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

BILANS KORZYŚCI I KOSZTÓW PRZYSTĄPIENIA POLSKI DO STREFY EURO

BILANS KORZYŚCI I KOSZTÓW PRZYSTĄPIENIA POLSKI DO STREFY EURO POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA I INŻYNIERII PRODUKCJI BILANS KORZYŚCI I KOSZTÓW PRZYSTĄPIENIA POLSKI DO STREFY EURO Arkadiusz Skowron O P O L E 2 0 0 7 SPIS TREŚCI WSTĘP...3 1. Zagrożenia i koszty

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie Euro a polscy przedsiębiorcy

Wprowadzenie Euro a polscy przedsiębiorcy Wprowadzenie Euro a polscy przedsiębiorcy Co zazwyczaj się mówi o wejściu do Strefy Euro? Polska musi spełniać 5 kryteriów z Maastricht Wejście Polski do strefy Euro jest generalnie korzystne Musimy wejść

Bardziej szczegółowo

Opis przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Kwilcz na lata 2013-2023

Opis przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Kwilcz na lata 2013-2023 Załącznik Nr 3 do uchwały Rady Gminy Kwilcz z dnia... 2012 r. Opis przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Kwilcz na lata 2013-2023 1. Założenia wstępne Wieloletnia Prognoza Finansowa

Bardziej szczegółowo

Gospodarka światowa w 2015. Mateusz Knez kl. 2A

Gospodarka światowa w 2015. Mateusz Knez kl. 2A Gospodarka światowa w 2015 Mateusz Knez kl. 2A Koło Ekonomiczne IV LO Nasze koło ekonomiczne współpracuje z Uniwersytetem Ekonomicznym w Poznaniu. Wspólne działania rozpoczęły się od podpisania umowy pomiędzy

Bardziej szczegółowo