Pakt stabilności i wzrostu strażnik porządku Unii Gospodarczej i Walutowej? Wstęp

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Pakt stabilności i wzrostu strażnik porządku Unii Gospodarczej i Walutowej? Wstęp"

Transkrypt

1 Pakt stabilności i wzrostu strażnik porządku Unii Gospodarczej i Walutowej? Wstęp Wprowadzenie wspólnego pieniądza na obszarze Unii Gospodarczej i Walutowej implikuje istotne zmiany w zakresie prowadzonej polityki gospodarczej. Polityka pieniężna wraz z polityką walutową zostały przeniesione na szczebel ponadnarodowy. Utrata suwerenności w zakresie tych polityk nie idzie jednak w parze z utratą kompetencji w sferze polityki budżetowej. Ta pozostała w rękach poszczególnych państw członkowskich. Asymetria w zakresie podejścia państw członkowskich Eurolandu do polityki pieniężnej i budżetowej przy jednoczesnym nakładaniu się na siebie obu wymienionych obszarów polityki gospodarczej wymusza potrzebę przynajmniej minimalnego nadzoru i koordynowania zdecentralizowanej polityki budżetowej. Bez tego dalece utrudnione byłoby prowadzenie przez Europejski Bank Centralny skutecznej, jednolitej dla wszystkich krajów członkowskich antyinflacyjnej polityki pieniężnej. Jednym z najważniejszych mechanizmów, przyczyniającym się do zapewnienia dyscypliny sektora budżetowego krajów członkowskich UGW jest Pakt Stabilności i Wzrostu. Niniejsze opracowanie ma na celu przybliżenie zasad i oceny jego funkcjonowania z uwzględnieniem reformy Paktu w 2005 roku. Autor podejmuje się próby odpowiedzenia na pytanie, na ile ten instrument koordynacji polityk budżetowych krajów strefy euro spełnia swą rolę i jakie są perspektywy jego stosowania w najbliższej przyszłości. Znaczenie Paktu Stabilności i Wzrostu dla funkcjonowania Unii Gospodarczej i Walutowej Nadzór i koordynacja narodowych polityk budżetowych sprowadza się w głównej mierze do minimalizowania ryzyka napięć wynikających z utrzymywania długotrwałych, nadmiernych deficytów budżetowych. Negatywne konsekwencje ich występowania są ogólnie znane. Przyczyniają się one do wzrostu stóp procentowych, utrudniają dostęp do pozyskania kapitału przez przedsiębiorstwa, a w rezultacie mają niekorzystny wpływ na wzrost gospodarczy. 1 1 Detken C., Gaspar V., Winkler B.: On prosperity and posterity. The need for fiscal discipline in a monetary union, Working Paper Series No 420, European Central Bank, December 2004, s. 7.

2 W rozumieniu Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (TWE) nadmierny deficyt budżetowy to sytuacja, w której przekracza on poziom 3 % PKB. 2 Wielkość ta jest analogiczna z fiskalnym kryterium konwergencji i ma charakter arbitralny. Choć podanie przyczyn ustalenia wartości referencyjnej na tym poziomie jest trudne, niektórzy autorzy podejmują próby jej racjonalizacji w szczególności w powiązaniu z wielkością referencyjną dla długu publicznego. 3 Procedura nadmiernego deficytu, której podstawa prawna zawarta została w TWE była pierwotnym mechanizmem dyscyplinującym państwa członkowskie w zakresie finansów ch. W 1995 roku rząd Niemiec zaproponował jednak jego poszerzenie o specjalny pakt stabilizacyjny, którego celem było wzmocnienie istniejących, ale uznanych za niewystarczające, zachęt do utrzymania ograniczeń deficytów na poziomie wyznaczonym w regulacji traktatowej i protokolarnej. 4 W szczególności chodziło o wprowadzenie swoistego automatyzmu w zakresie realizacji poszczególnych etapów wspomnianej procedury. Uznaniowy charakter praktycznie wszystkich środków, które mogły zostać podjęte wobec kraju mającego nadmierny deficyt oznaczał, że Rada mogła, ale nie musiała wdrożyć ich w życie. 5 Poza tym wszelkie decyzje podejmowane były przez Radę większością 2/3 głosów z wyłączeniem reprezentanta kraju zainteresowanego, co sprawiało, iż na każdym etapie procedura mogła zostać zablokowana. Obawy rządu niemieckiego sprowadzały się do tego, iż po przejściu do trzeciego etapu Unii Gospodarczej i Walutowej i wprowadzeniu waluty euro czynniki dyscyplinujące zawarte w procedurze mogły okazać się dalece nieskuteczne w zwalczaniu nadmiernych deficytów budżetowych w niektórych krajach członkowskich. W konsekwencji neutralizowanie dysproporcji w dziedzinie polityki budżetowej poszczególnych państw spoczywałoby na sferze pieniężnej. Taka sytuacja wymuszałaby stosowanie wyższych stóp procentowych przez Europejski Bank Centralny, co w największym stopniu uderzałoby w kraje zdyscyplinowane budżetowo i charakteryzujące się niską inflacją. Wyższe niż u pozostałych państw członkowskich realne stopy procentowe miałyby bowiem negatywny wpływ na wzrost gospodarczy. Pakt Stabilności i Wzrostu był odpowiedzią na słabości przepisów traktatowych dotyczących zwalczania nadmiernego deficytu. Jak sama nazwa wskazuje, Pakt ten miał 2 Art. 104 Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską oraz Protokół 5 - w sprawie procedury dotyczącej nadmiernego deficytu. 3 zob.de Grauwe P.: Economics of Monetary Integration. Oxford University Press, Oxford 2000, s.33; Karnowski J.: Polityka gospodarcza Hiszpanii, Portugalii i Grecji w drodze do Unii Gospodarczej i Walutowej. Analiza doświadczeń na tle teorii, Narodowy Bank Polski, Materiały i Studia nr 199, Warszawa/Waszyngton 2006, s Nowak Far A.: Pakt stabilności i wzrostu. Funkcje, działanie i przyszłość, Biblioteka Monitora Prawniczego, C.H. Beck, Warszawa 2007, s Oręziak L.: Finanse Unii Europejskiej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004, s.59.

3 przyczyniać się do ustabilizowania stanu finansów ch krajów UGW przy jednoczesnym wykazywaniu dbałości o stworzenie warunków do wzrostu gospodarczego. Formalnie Pakt jest zbiorczą nazwą trzech aktów prawnych: jednej uchwały i dwóch rozporządzeń (Rysunek 1). Dodać w tym miejscu należy, iż uchwała ma charakter niewiążący i pod kątem prawnym odgrywa mniejszą rolę niż rozporządzenia. Rysunek 1. Elementy składowe Paktu Stabilności i Wzrostu. PAKT STABILNOŚCI I WZROSTU Uchwała w sprawie Paktu Stabilności i Wzrostu kraje strefy euro Charakter prewencyjny Rozporządzenie Rady nr 1466/97 kraje z derogacją Charakter represyjny Rozporządzenie Rady nr 1467/97 ZBIÓR ZOBOWIĄZAŃ DOTYCZĄYCH KRAJÓW CZŁONKOWSKICH KOMISJI I RADY Źródło: Opracowanie własne. Programy stabilizacyjne Programy konwergencji PODSTAWOWE INFORMACJE NA TEMAT CELÓW BUDŻETOWYCH I PRZEWIDYWANEJ WIELKOŚCI DEFICYTU BUDŻETOWEGO I DŁUGU PUBLICZNEGO SZCZEGÓŁOWE PROCEDURY, DZIAŁANIA DYSCYPLINUJĄCE I SANKCJE Pierwszy z aktów legislacyjnych, a mianowicie uchwała Rady Europejskiej w sprawie Paktu Stabilności i Wzrostu określa intencje natury politycznej dla przyjęcia Paktu. 6 Zawiera ona zbiór zobowiązań rozdzielonych pomiędzy trzy grupy podmiotów: kraje członkowskie, Komisję i Radę. Najważniejsze z nich odnoszą się do państw członkowskich i dotyczą: - deklaracji utrzymywania średnioterminowej pozycji budżetowej bliskiej równowagi, lub nadwyżki, 6 Resolution of the European Council on the Stability and Growth Pact, Amsterdam, 17 June 1997, Official Journal C 236 of

4 - zobowiązania do natychmiastowej reakcji w przypadku wystąpienia nadmiernych deficytów i podjęcia działań w celu ich redukcji, - nieodwoływania się do wyjątkowej natury deficytu powiązanej z wahaniami PKB, chyba że wystąpiłaby poważna recesja tzn. sytuacja, w której roczny spadek PKB wyniósłby co najmniej 0,75. Pierwszym rozporządzeniem jest rozporządzenie Rady nr 1466/97 w sprawie wzmocnienia nadzoru sytuacji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych. 7 Ma ono charakter prewencyjny i zobowiązuje kraje UGW do corocznego przedkładania Komisji i Radzie UE programów stabilizacyjnych oraz programów konwergencji. Programy te są przygotowywane przez kraje członkowskie strefy euro, jak i przez kraje objęte derogacją, przy czym pierwsza grupa państw sporządza programy stabilizacyjne natomiast druga grupa programy konwergencji. Dokumenty te winny zawierać podstawowe informacje na temat średnioterminowych celów budżetowych i przewidywanej wielkości deficytu budżetowego i długu publicznego, oraz opisu narzędzi polityki gospodarczej, które mogą być wykorzystane do osiągnięcia celów zawartych w tych programach. Drugim rozporządzeniem wchodzącym w skład Paktu Stabilności i Wzrostu jest rozporządzenie Rady nr 1467/97 w sprawie przyspieszenia i wyjaśnienia procedury nadmiernego deficytu. 8 Ma ono charakter represyjny. Określenie to wynika z faktu, iż w opisywanym rozporządzeniu poza szczegółowo określoną procedurą postępowania w przypadku wystąpienia nadmiernego deficytu, dużo miejsca poświęca się wszelkiego rodzaju działaniom dyscyplinującym i sankcjom, które mogą być podjęte wobec kraju, w którym taki deficyt ma miejsce. Ma to oddziaływać mobilizująco na poszczególne kraje członkowskie, aby dążyły do utrzymywania deficytów budżetowych poniżej wartości 3 % PKB. 9 W rozporządzeniu w sprawie przyspieszenia i wyjaśnienia procedury nadmiernego deficytu przyjęto dwa rodzaje powiązanych ze sobą sankcji, to jest: - zobowiązanie kraju członkowskiego do złożenia nieoprocentowanego depozytu, który jest zwracany, gdy tylko depozyt spadnie poniżej 3 % PKB, 7 Rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97/WE z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych, Dziennik Urzędowy Wspólnot Europejskich L209/1 z 2 sierpnia 1997 r. 8 Rozporządzenie Rady (WE) nr 1467/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie przyspieszenia i wyjaśnienia procedury nadmiernego deficytu, Dziennik Urzędowy Wspólnot Europejskich L 209/6 z 2 sierpnia 1997 r. 9 Rozporządzenie Rady nr 1467/97 określa dwa przypadki, usprawiedliwiające przekroczenie wartości granicznej 3 % PKB. Sytuacja taka ma miejsce w przypadku wystąpienia nadzwyczajnego zdarzenia pozostającego poza kontrolą kraju członkowskiego, które ma zasadniczy wpływ na pozycję budżetową tego państwa, lub też jest związane z poważnym załamaniem koniunktury rozumianym jako sytuację, w której roczny realny spadek PKB wynosi co najmniej 2 %. Wówczas wyjątkowo dopuszcza się możliwość występowania wyższego deficytu w danym kraju członkowskim.

5 - przekształcenie depozytu w karę, jeżeli w ciągu dwóch lat od chwili wydania decyzji wzywającej dane państwo członkowskie do złożenia depozytu nadmierny deficyt nie zostanie w opinii Rady skorygowany. Depozyt, o którym mowa powyżej składa się z dwóch elementów: - części stałej w wysokości 0,2 % PKB, - części zmiennej w wysokości 1/10 różnicy między deficytem jako procentem PKB w poprzednim roku a wartością bazową w wysokości 3 % PKB. Oznacza to, że wyższy poziom deficytu budżetowego przekłada się na większą wartość złożonego depozytu, który nie może być jednak wyższy niż 0,5 % PKB kraju, w stosunku do którego takie sankcje zostały zastosowane. Wynika z tego, iż największy depozyt winny płacić te kraje członkowskie, których deficyt budżetowy wynosi 6 % PKB i więcej. Zależność ta zilustrowana została na rysunku 2. Rysunek 2. Wysokość sankcji wynikających z Paktu Stabilności i Wzrostu. Finansowy wymiar sankcji wyrażony jako % PKB 0,5% 0,2% 3% 6% Wielkość deficytu wyrażona jako % PKB Źródło: Nowak Far A.: Pakt stabilności i wzrostu. Funkcje, działanie i przyszłość, Biblioteka Monitora Prawniczego, C.H. Beck, Warszawa 2007, s. 61. Przepadek depozytu na rzecz Unii jest najsurowszą sankcją związaną z nieutrzymywaniem dyscypliny budżetowej. Jednocześnie zgodnie z artykułem 16

6 rozporządzenia w sprawie przyspieszenia i wyjaśnienia procedury nadmiernego deficytu, kwota wynikająca z tej kary, jak również odsetki od zwrotnych depozytów są rozdzielane pomiędzy państwa, które nie mają problemów z nadmiernymi deficytami w proporcji do ich udziału w PNB całej Wspólnoty. Oznacza to, iż państwa utrzymujące deficyty budżetowe na poziomie nie przekraczającym 3 % PKB zyskują w dwojaki sposób: wynoszą korzyści z tytułu utrzymywania zdrowego stanu finansów ch, a także, przynajmniej teoretycznie, mogą uczestniczyć w podziale wyżej wymienionych środków pieniężnych. Kryzys Paktu Stabilności i Wzrostu i potrzeba jego zreformowania Chęć uczestnictwa w jednowalutowym obszarze dała zainteresowanym krajom impuls do przeprowadzenia koniecznych reform fiskalnych. Nałożenie na kraje Eurolandu obowiązku wypełnienia kryteriów konwergencji oraz podporządkowania się założeniom Paktu Stabilności i Wzrostu sprawiło, iż w początkowym okresie funkcjonowania strefy euro, sytuacja finansów ch państw członkowskich była zadowalająca (tabela 1). W latach żaden z ówczesnych członków Eurolandu nie wykazywał problemów budżetowych. 10 Tabela 1. budżetu i poziom długu publicznego w krajach strefy euro w latach Kraj Kryterium fiskalne Austria budżetu -2,2-1,7 0,0-0,6-1,4-3,7-1,5-1,5-0, Belgia budżetu -0,5 0,1 0,6 0,0 0,0 0,0-2,3 0,3-0, Finlandia budżetu 1,6 6,9 5,0 4,1 2,6 2,4 2,9 4,1 5, Francja budżetu -1,8-1,5-1,5-3,1-4,1-3,6-2,9-2,4-2, Grecja a budżetu b.d. b.d. b.d. -4,7-5,6-7,4-5,1-2,6-2, Pewne zastrzeżenia można mieć w tym okresie do poziomu długu publicznego, który w niektórych krajach, takich jak Austria, Belgia, czy Włochy przyjmował chronicznie zawyżone wartości. Państwa te zostały dopuszczone do uczestnictwa w jednowalutowym obszarze mimo niewypełnienia jednego z kryteriów nominalnej zbieżności. Warunkiem było zapewnienie, co do podjęcia działań mających na celu sprowadzenie wskaźnika długu publicznego do wymaganego poziomu, co jak dotąd żadnemu z tych krajów się nie udało.

7 Hiszpania budżetu -1,4-1,0-0,6-0,5-0,2-0,3 1,0 1,8 2, Holandia budżetu 0,4 2,0-0,2-2,1-3,1-1,7-0,3 0,5 0, Irlandia budżetu 2,7 4,7 0,9-0,4 0,4 1,4 1,6 3,0 0, Luksemburg budżetu 3,4 6,0 6,1 2,1 0,5-1,2-0,1 1,3 2, Niemcy budżetu -1,5 1,3-2,8-3,7-4,0-3,8-3,4-1,6 0, Portugalia budżetu -2,8-2,9-4,3-2,9-2,9-3,4-6,1-3,9-2, Słowenia b budżetu -3,1-3,8-4,0-2,5-2,7-2,3-1,5-1,2-0,1 b.d. b.d Włochy budżetu -1,7-0,8-2,9-2,9-3,5-3,5-4,2-3,4-1, a) euro od 2001 roku, b) euro od 2007 roku. Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Eurostat. Utrzymywanie dobrej kondycji finansów ch było ułatwione ze względu na fakt, iż pierwsze dwa lata istnienia strefy euro przypadły na okres dobrej koniunktury gospodarczej (wykres 1). W 2000 roku wzrost PKB na tym obszarze wyniósł 3,8 %. Od 2001 roku sytuacja gospodarcza Eurolandu zaczęła stopniowo się pogarszać. W 2003 roku wzrost PKB wynosił już tylko 0,8 %, przy czym po raz pierwszy w poszczególnych państwach członkowskich wskaźnik ten przybrał wartości ujemne. 11 Dopiero osłabienie koniunktury uwypukliło nietypowe oddziaływanie jednolitej polityki pieniężnej na obszarze UGW i skłoniło do formułowania pierwszych wniosków, co do poprawności jej funkcjonowania. 11 Sytuacja taka miała miejsce w Niemczech i Portugalii.

8 Wykres 1. Wzrost PKB w krajach Unii Europejskiej i krajach strefy euro w latach % UE Strefa euro Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Eurostat. Osłabienie koniunktury gospodarczej idące w parze z redukcjami podatków, przy jednoczesnym zaniechaniu ograniczeń w zakresie wydatków budżetowych przysporzyło szczególnych problemów w kwestii stabilizacji kryteriów fiskalnych. W roku 2001 przekroczenie granicznej wielkości deficytu budżetowego odnotowano w Portugalii. Rok później nadmierne deficyty ujawniły się w Grecji i, co istotne, Francji i Niemczech. To właśnie rozluźnienie dyscypliny budżetowej w dwóch największych krajach UGW sprowokowało do zreformowania dotychczasowych postanowień Paktu Stabilności i Wzrostu. Zgodnie z obowiązującymi procedurami Rada Unii Europejskiej wystosowała do Francji i Niemiec zalecenia podjęcia środków korygujących nadmierny deficyt. Ze względu na fakt, iż kraje te w wyznaczonym terminie nie podjęły żadnych skutecznych działań w celu jego redukcji, Komisja Europejska w listopadzie 2003 roku przekazała Radzie zalecenia, wzywające do stwierdzenia, iż środki podjęte przez Francję i Niemcy okazały się niewystarczające. Mimo, że etap tej procedury nie powodował jeszcze wprowadzenia jakichkolwiek sankcji, oba kraje, działając solidarnie zdołały doprowadzić do odrzucenia zaleceń wydanych przez Komisję. Efektem tego działania było zawieszenie procedury nadmiernego deficytu w odniesieniu do Francji i Niemiec, mimo że w praktyce ujemne saldo budżetu wypełniło w tych krajach normę określoną w Pakcie Stabilności i Wzrostu dużo później, bo odpowiednio w roku 2005 i Komisja Europejska zaskarżyła decyzję Rady jako niezgodną z prawem. W lipcu 2004 roku Europejski Trybunał Sprawiedliwości wydał orzeczenie, w którym stwierdza, iż decyzja Rady była błędna, a Francja i Niemcy nie powinny uniknąć sankcji za utrzymywanie zawyżonego poziomu deficytu budżetowego. Orzeczenie to wywołało falę dyskusji na temat

9 niemożności właściwego zastosowania instrumentów, głównie o charakterze represyjnym. Zasadniczo krytyka skupiła się na braku automatyzmu mechanizmu korygującego nadmierny deficyt. W sytuacji, gdy o jego zastosowaniu decyduje organ, w tym przypadku Rada, nieuniknione jest wystąpienie zachowań oportunistycznych, które są tym bardziej prawdopodobne, im bardziej wpływowe jest dane państwo w Radzie. 12 Oczywistym jest fakt, iż kraje członkowskie, w których występują nadmierne deficyty będą ze wszech miar dążyć do uniknięcia sankcji, szczególnie tych o charakterze finansowym. Z jednej strony nałożenie kar ma dyscyplinować poszczególne państwa, jednak z drugiej wysoki, dochodzący do 0,5 % PKB ich poziom, może co najwyżej pogłębić problemy budżetowe danego kraju. Sytuacja, jaka zaistniała w 2003 roku potwierdziła niemożność wymuszenia przez Radę zastosowania mechanizmów Paktu wbrew woli państw członkowskich dysponujących w Radzie odpowiednią liczbą głosów. Co prawda zainteresowane kraje nie uczestniczą w głosowaniu w swojej sprawie, ale nie wyklucza to możliwości porozumienia z innymi członkami UGW, których sytuacja budżetowa jest zbliżona, tak jak miało to miejsce w przypadku Niemiec i Francji. Problemy Paktu Stabilności i Wzrostu ujawniły też podział na kraje duże i małe. Te ostatnie mimo woli przestrzegania dyscypliny budżetowej ostrożnie podchodziły do kwestii egzekwowania sankcji na większych państwach, obawiając się konfrontacji z największymi płatnikami netto do budżetu Unii. Poszczególne kraje członkowskie zwracały też uwagę na inne ułomności Paktu Stabilności i Wzrostu, z których szczególnie istotne wydają się być dwie. 13 Pierwsza dotyczy zbyt sztywnych rozwiązań zawartych w Pakcie, które nie uwzględniają specyficznej sytuacji wynikającej dla budżetu ze słabszej koniunktury gospodarczej. Problem ten w szczególności dotyczy krajów o niskiej inflacji, dla których jednolita polityka antyinflacyjna EBC jest zdecydowanie bardziej restrykcyjna niż dla tych, w których inflacja jest większa. Druga odnosi się do potrzeby wyłączenia niektórych wydatków przy liczeniu wielkości deficytu budżetowego. Chodzi tu między innymi o wydatki na edukację, prace badawczo-rozwojowe oraz infrastrukturę, które w największej mierze przyczyniają się do wzrostu konkurencyjności europejskiej gospodarki. Pierwsze lata stosowania Paktu Stabilności i Wzrostu unaoczniły ponadto problemy w zakresie zbierania i przetwarzania danych statystycznych dotyczących wielkości salda budżetu w poszczególnych krajach członkowskich UGW. Przykładem w tym względzie mogą być przypadki odnotowane w Grecji i Portugalii. Oba te kraje przekazywały instytucjom 12 zob. Nowak Far A.: op.cit., s Więcej na temat krytyki Paktu Stabilności i Wzrostu zob. Oręziak L.: Reforma Paktu Stabilności i Wzrostu i jej potencjalne konsekwencje, Bank i Kredyt nr 7/2005, s

10 unijnym niewłaściwe, zaniżone wielkości deficytu budżetowego. W 2001 roku władze Portugalii szacowały deficyt budżetowy na poziomie 1,1%, gdy w rzeczywistości wyniósł on 4,2%. Jeszcze bardziej zaskakujący jest przypadek Grecji, która przekazywała błędne dane przez kilka kolejnych lat przed przyjęciem waluty euro. Podanie prawidłowych wielkości mogło przyczynić się do odsunięcia w czasie akcesji tego kraju w struktury Eurolandu. 14 Wskazane ułomności Paktu były głównym przyczynkiem do jego zreformowania w 2005 roku. Nie bez znaczenia pozostawał też fakt przystąpienia do Unii Europejskiej w 2004 roku dziesięciu nowych krajów członkowskich. Sytuacja gospodarcza tych krajów na tyle odbiegała od sytuacji pozostałych krajów Unii, iż jeszcze bardziej prawdopodobne było pogłębienie istniejących problemów związanych z Paktem. Reforma Paktu Stabilności i Wzrostu nastąpiła poprzez wprowadzenie zmian do rozporządzeń 1466/97 oraz 1467/97. Oznacza to, iż modyfikacje dotyczyły zarówno części prewencyjnej, jak i represyjnej Paktu. Do najważniejszych zmian o charakterze prewencyjnym należy zaliczyć: 15 zobowiązanie krajów członkowskich do osiągania w perspektywie średnioterminowej pozycji budżetowej bliskiej równowadze lub wykazującej nadwyżkę, przy czym cele średnioterminowe winny być zróżnicowane dla poszczególnych krajów członkowskich, utrzymanie dotychczasowego dopuszczalnego poziomu deficytu budżetowego na poziomie 3 % PKB z zastrzeżeniem, iż kraje obszaru euro i państwa członkowskie uczestniczące w systemie ERM II powinny dążyć do utrzymywania salda budżetowego w przedziale od -1% PKB do stanu równowagi lub nadwyżki, sprecyzowanie poziomu korekty deficytu o 0,5 % dla krajów strefy euro i krajów uczestniczących w systemie ERM II, dążących do osiągnięcia celu średnioterminowego, przy czym wysiłek dostosowawczy powinien być większy w okresie dobrej koniunktury, zaś mniejszy w okresie osłabienia gospodarczego, uwzględnienie przeprowadzania przez dany kraj poważnych reform strukturalnych jako działań usprawiedliwiających wolniejszą realizację celu średnioterminowego lub pojawienie się pewnych odchyleń w krajach, które taki cel już wcześniej zrealizowały. W części represyjnej Paktu na uwagę zasługują następujące modyfikacje: Deficyty budżetowe w tym kraju szacowane były na 4 % w 1997 roku, 2,5 % w 1998 roku i 1,8 % w 1999 roku. W rzeczywistości relacje te wynosiły odpowiednio: 6,4 %, 4,1 % oraz 3,4 %. 15 Council of the European Union, Raport improving the implementation of the Stability and Growth Pact, Brussels, 21 March 2005, s Ibidem, s

11 określenie przesłanek usprawiedliwiających przekroczenie wartości referencyjnej 3 % PKB jako wyjątkowe i tymczasowe; aby deficyt mógł zostać uznany za wyjątkowy musi wynikać z nietypowego zdarzenia pozostającego poza kontrolą kraju członkowskiego lub wynikać z poważnego osłabienia koniunkturalnego. 17 Deficyt może być uznany za tymczasowy jeśli powróci w zakres wartości referencyjnej zaraz po zakończeniu nietypowego zdarzenia lub osłabienia koniunkturalnego, uwzględnianie w ocenie sytuacji budżetowej kraju członkowskiego tzw. pozostałych istotnych czynników w przypadku przekroczenia wartości referencyjnej. Do czynników tych zalicza się m.in.: poziom długu publicznego, inwestycje publiczne, realizację założeń Strategii Lizbońskiej, ogólny stan finansów ch, uznanie reformy systemu emerytalnego, jako czynnika usprawiedliwiającego przekroczenie wartości referencyjnej, zwracanie przez Komisję większej uwagi na poziom długu publicznego i tendencji w jego kształtowaniu, wprowadzenie dłuższych terminów w procedurze dotyczącej nadmiernego deficytu. Wymienione powyżej, najistotniejsze zmiany w Pakcie Stabilności i Wzrostu wprowadzone w 2005 roku są w głównej mierze nakierowane na zwiększenie swobody w zakresie polityki budżetowej państw UGW. Jak można się było spodziewać modyfikacje te zostały przez poszczególne kraje członkowskie ocenione różnie. Zasadniczo w państwach, w których nigdy wcześniej nie występowały problemy budżetowe spotkały się z krytyką. Pozytywne przyjęcie miało natomiast miejsce w krajach członkowskich narażonych na oddziaływanie mechanizmów Paktu w przeszłości. Ocena sytuacji budżetowej krajów UGW po 2005 roku Pomimo złagodzenia zasad Paktu Stabilności i Wzrostu nie doszło do spodziewanego przez krytyków reformy rozluźnienia polityki budżetowej w krajach członkowskich. Znamienny jest fakt, iż w państwach obszaru euro następowała w ostatnich latach systematyczna poprawa mierników wyrażających stan finansów ch (tabela 1). W roku 2007 żaden z trzynastu członków Eurolandu nie wykazywał deficytu budżetowego, przekraczającego wartość referencyjną 3 % PKB. Poprawa widoczna jest także w sferze długu publicznego. W latach w niemal wszystkich krajach członkowskich następowała 17 Poważne osłabienie koniunkturalne to sytuacja, w której występuje ujemna stopa wzrostu gospodarczego lub skumulowany spadek produkcji podczas przedłużającego się okresu bardzo niskiego wzrostu gospodarczego w stosunku do wzrostu potencjalnego.

12 redukcja tego wskaźnika. Co istotne, na koniec 2007 roku poziom długu publicznego przekroczył granicę 100 % PKB tylko w jednym kraju Włoszech. O poprawie stanu finansów ch świadczy również zmniejszająca się liczba członków UGW objętych procedurą nadmiernego deficytu (tabela 2). W sierpniu 2008 roku były to dwa kraje: Węgry i Wielka Brytania, choć jeszcze kilka miesięcy wcześniej lista tych państw była o wiele dłuższa. W kontekście przeprowadzonej reformy Paktu Stabilności i Wzrostu interesujący jest fakt, iż po 2005 roku wszczęto procedurę nadmiernego deficytu w stosunku do jednego tylko kraju Wielkiej Brytanii. Paradoksalnie właśnie to państwo najbardziej krytycznie odnosiło się do zmian wprowadzonych w Pakcie sugerując, że spowodują nadmierne rozluźnienie polityki budżetowej. Tabela 2. Wykaz krajów UGW, w stosunku do których wszczęto procedurę nadmiernego deficytu. Kraj Data wszczęcia procedury Data zakończenia procedury Portugalia Wrzesień 2002 Maj 2004 Niemcy Listopad 2002 Maj 2007 Francja Kwiecień 2003 Styczeń 2007 Holandia Kwiecień 2004 Czerwiec 2005 Cypr Maj 2004 Czerwiec 2006 Czechy Maj 2004 Czerwiec 2008 Grecja Maj 2004 Maj 2007 Malta Maj 2004 Maj 2007 Polska Maj 2004 Lipiec 2008 Słowacja Maj 2004 Czerwiec 2008 Węgry Maj 2004 Trwa nadal Portugalia Czerwiec 2005 Czerwiec 2008 Włochy Czerwiec 2005 Czerwiec 2008 Wielka Brytania Wrzesień 2005 Wrzesień 2007 Wielka Brytania Czerwiec 2008 Trwa nadal Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Komisji Europejskiej. Na ostateczną ocenę zreformowanego Paktu Stabilności i Wzrostu jest jeszcze za wcześnie. Trudno jednoznacznie powiązać poprawę stanu finansów ch po 2005 roku ze zmianami wprowadzonymi w Pakcie. Może ona wynikać z innych przesłanek, jak chociażby poprawa koniunktury gospodarczej w krajach członkowskich UGW. Można w związku z tym założyć, iż dopiero jej pogorszenie będzie prawdziwym sprawdzianem dla zmodyfikowanego Paktu.

13 Wnioski końcowe Blisko 10 lat funkcjonowania strefy euro skłania do refleksji nad funkcjonowaniem ważnego dla Unii Gospodarczej i Walutowej mechanizmu, jakim jest Pakt Stabilności i Wzrostu. Choć pełni on trudne do przecenienia, dyscyplinujące funkcje, wywołuje wiele kontrowersji w aspekcie trudności w praktycznym jego zastosowaniu. Doświadczenia minionych lat uwypukliły szereg ułomności Paktu na czele z najważniejszym niemożnością wyegzekwowania jakichkolwiek sankcji od kraju członkowskiego, które nie przestrzega jego założeń. W przekonaniu autora po zreformowaniu jest to możliwe w jeszcze mniejszym stopniu, choćby dlatego, iż członkowie UGW dysponują całym wachlarzem nowych możliwości uzasadniających utrzymywanie deficytu budżetowego powyżej wartości referencyjnej. Nie należny jednak zapominać o fundamentalnej idei utworzenia Paktu, zgodnie z którą ma on pełnić funkcje nie podważające autonomii poszczególnych krajów członkowskich w zakresie kształtowania polityki budżetowej. W tym kontekście trudno wyobrazić sobie mechanizm, który z jednej strony pełni rolę wiarygodnego straszaka, z drugiej zaś nie ingeruje zbyt mocno w sferę polityki budżetowej poszczególnych państw. Choćby z tego powodu można uznać, iż Pakt dobrze spełnia swoją funkcję. Dobrze, to znaczy na tyle, na ile pozwalają zasady funkcjonowania UGW. Z całą stanowczością można stwierdzić, że bez dyscypliny budżetowej, jaką próbuje zapewnić Pakt Stabilności i Wzrostu, stan finansów ch większości krajów członkowskich byłby gorszy od istniejącego. W tym kontekście odpowiedzieć na pytanie zawarte w tytule jest twierdząca, choć prawdziwa próba skuteczności zastosowania mechanizmów Paktu jeszcze przed nim. Bibliografia 1. Council of the European Union, Raport improving the implementation of the Stability and Growth Pact, Brussels, 21 March De Grauwe P.: Economics of Monetary Integration. Oxford University Press, Oxford Detken C., Gaspar V., Winkler B.: On prosperity and posterity. The need for fiscal discipline in a monetary union, Working Paper Series No 420, European Central Bank, December Karnowski J.: Polityka gospodarcza Hiszpanii, Portugalii i Grecji w drodze do Unii Gospodarczej i Walutowej. Analiza doświadczeń na tle teorii, Narodowy Bank Polski, Materiały i Studia nr 199, Warszawa/Waszyngton Nowak Far A.: Pakt stabilności i wzrostu. Funkcje, działanie i przyszłość, Biblioteka Monitora Prawniczego, C.H. Beck, Warszawa 2007

14 6. Oręziak L.: Finanse Unii Europejskiej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa Oręziak L.: Reforma Paktu Stabilności i Wzrostu i jej potencjalne konsekwencje, Bank i Kredyt nr 7/ Resolution of the European Council on the Stability and Growth Pact, Amsterdam, 17 June 1997, Official Journal C 236 of Rozporządzenie Rady (WE) nr 1466/97/WE z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych, Dziennik Urzędowy Wspólnot Europejskich L209/1 z 2 sierpnia 1997 r. 10. Rozporządzenie Rady (WE) nr 1467/97 z dnia 7 lipca 1997 r. w sprawie przyspieszenia i wyjaśnienia procedury nadmiernego deficytu, Dziennik Urzędowy Wspólnot Europejskich L 209/6 z 2 sierpnia 1997 r. 11. Traktat Ustanawiający Wspólnotę Europejską

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Unia Gospodarcza i Pieniężna

Unia Gospodarcza i Pieniężna Unia Gospodarcza i Pieniężna Polityka gospodarcza i pieniężna (art. 119 TfUE) Dla osiągnięcia celów określonych w artykule 3 Traktatu o Unii Europejskiej, działania Państw Członkowskich i Unii obejmują,

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Po co komu Unia Europejska i euro? Prof. dr hab. Elżbieta Kawecka-Wyrzykowska (Katedra Integracji Europejskiej im. Jeana Monneta; www.kawecka.eu) Poprzedniczka strefy euro Łacińska

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 9 / 1 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 9 fax (+ ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo Finansów Ul.

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro Spis treści Wstęp Dariusz Rosati.............................................. 11 Część I. Funkcjonowanie strefy euro Rozdział 1. dziesięć lat strefy euro: sukces czy niespełnione nadzieje? Dariusz Rosati........................................

Bardziej szczegółowo

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r.

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r. KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 4.6.2014 r. COM(2014) 324 final 2014/0170 (NLE) Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r. PL PL UZASADNIENIE 1. KONTEKST WNIOSKU

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 5 / 015 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 9 3 00 9 3 0 fax (+8 ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

FINANSE. Rezerwa obowiązkowa. Instrumenty polityki pienięŝnej - podsumowanie. dr Bogumiła Brycz

FINANSE. Rezerwa obowiązkowa. Instrumenty polityki pienięŝnej - podsumowanie. dr Bogumiła Brycz Rezerwa obowiązkowa FINANSE dr Bogumiła Brycz Zakład Analiz i Planowania Finansowego Rezerwa obowiązkowa - częśćśrodków pienięŝnych zdeponowanych na rachunkach bankowych, jaką banki komercyjne muszą przekazać

Bardziej szczegółowo

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej VII edycja Rok akademicki 2015/2016 Warunki uzyskania zaliczenia

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 7 / 2014 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+48 22) 694 36 00 694 36 04 fax (+48 22) 694 41 77 e-mail: dziennikarze

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 5 / 1 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 69 36 69 36 fax (+8 ) 69 1 77 e-mail: dziennikarze @mofnet.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej PM Monitor konwergencji nominalnej w UE styczeń Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer / Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) fax (+ ) e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl

Bardziej szczegółowo

U S T AWA. z dnia. o zmianie ustawy o finansach publicznych

U S T AWA. z dnia. o zmianie ustawy o finansach publicznych U S T AWA Projekt z dnia o zmianie ustawy o finansach publicznych Art. 1. W ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240, z późn. zm. 1) ) wprowadza się następujące

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA PODATKOWA UNII EUROPEJSKIEJ

KONKURENCJA PODATKOWA UNII EUROPEJSKIEJ Leokadia Oręziak KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW w ramach UNII EUROPEJSKIEJ Implikacje dla Polski Warszawa 2007 SPIS TREŚCI Wstęp...........................................................

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej PF Monitor konwergencji nominalnej w UE 7 marzec Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer / Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 9 fax (+ ) 9 77

Bardziej szczegółowo

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki Plan wystąpienia 1. Ogólne założenia polityki pieniężnej EBC 2. Dywergencja

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z konwergencji za 2010 r. - jedynie Estonia. gotowa na przyjęcie waluty euro z dniem 1 stycznia 2011 r.

Sprawozdanie z konwergencji za 2010 r. - jedynie Estonia. gotowa na przyjęcie waluty euro z dniem 1 stycznia 2011 r. Bruksela, dnia 12 maja 2010 r. Sprawozdanie nr 29/2010 Sprawozdanie z konwergencji za 2010 r. - jedynie Estonia gotowa na przyjęcie waluty euro z dniem 1 stycznia 2011 r. Wstęp W sprawozdaniu z konwergencji

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW. w ramach UNII EUROPEJSKIEJ. Implikacje dla Polski B 365094

KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW. w ramach UNII EUROPEJSKIEJ. Implikacje dla Polski B 365094 KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW w ramach UNII EUROPEJSKIEJ Implikacje dla Polski B 365094 SPIS TREŚCI Wstęp 9 ROZDZIAŁ I. PODATKI JAKO CZYNNIK WPŁYWAJĄCY NA MIĘDZY- NARODOWĄ POZYCJĘ GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Konwergencja nominalna a konwergencja realna kiedy będzie możliwe wprowadzenie euro? Joanna

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

OPINIA RADY z dnia 10 marca 2009 r. w sprawie zaktualizowanego programu konwergencji na lata 2008 2011 przedstawionego przez Polskę (2009/C 66/04)

OPINIA RADY z dnia 10 marca 2009 r. w sprawie zaktualizowanego programu konwergencji na lata 2008 2011 przedstawionego przez Polskę (2009/C 66/04) 20.3.2009 C 66/17 OPINIA RADY z dnia 10 marca 2009 r. w sprawie zaktualizowanego programu konwergencji na lata 2008 2011 przedstawionego przez Polskę (2009/C 66/04) RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH Scoreboard to zestaw praktycznych, prostych i wymiernych wskaźników, istotnych z punktu widzenia sytuacji makroekonomicznej krajów Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wyzwania stojące przed Polską gospodarką Paweł Kruk Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 04-12-2014 r. Jeśli nie wiadomo o co chodzi, chodzi o : Pieniądze

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

dr Jan Hagemejer Karol Pogorzelski

dr Jan Hagemejer Karol Pogorzelski Kryzys finansów publicznych i druga fala Wielkiej Recesji Badanie wykonane przez Instytut Badań Strukturalnych w ramach prac nad projektem: Analiza procesów zachodzących na polskim rynku pracy i w obszarze

Bardziej szczegółowo

Euro wspólny pieniądz

Euro wspólny pieniądz Euro wspólny pieniądz dr Agnieszka Kłos Polskie Stowarzyszenie Badań Wspólnoty Europejskiej Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Dr Jakub Borowski Invest-Bank, Szkoła Główna Handlowa

Dr Jakub Borowski Invest-Bank, Szkoła Główna Handlowa Jak kryzys finansowy i fiskalny wpłyn ynął na perspektywę polskiego członkostwa w strefie euro? Dr Jakub Borowski Invest-Bank, Szkoła Główna Handlowa Wiosenna Szkoła a Leszka Balcerowicza, Forum Obywatelskiego

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Przystąpienie Polski do strefy euro - kiedy taki scenariusz może się zrealizować i co oznaczałby on dla polskiej gospodarki

Przystąpienie Polski do strefy euro - kiedy taki scenariusz może się zrealizować i co oznaczałby on dla polskiej gospodarki Przystąpienie Polski do strefy euro - kiedy taki scenariusz może się zrealizować i co oznaczałby on dla polskiej gospodarki W ostatnich tygodniach na nowo rozgorzała debata nad perspektywami przyjęcia

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej STABILIZACJA KURSU WALUTOWEGO PRZED PRZYSTĄPIENIEM DO STREFY EURO Joanna Stryjek, SGH Wejście

Bardziej szczegółowo

Kryzys finansów w publicznych a przyjęcie euro przez Polskę

Kryzys finansów w publicznych a przyjęcie euro przez Polskę Kryzys finansów w publicznych a przyjęcie euro przez Polskę Dr Jakub Borowski Invest-Bank, Szkoła Główna Handlowa Jesienna Szkoła a Leszka Balcerowicza, Forum Obywatelskiego Rozwoju Warszawa, 28 listopada

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ Patrycja Zwiech ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ 1. Wstęp Polska, będąc członkiem Unii Europejskiej, stoi przed rozwiązaniem wielu problemów.

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski na drodze do Unii Gospodarczej i Walutowej

Sytuacja gospodarcza Polski na drodze do Unii Gospodarczej i Walutowej Sytuacja gospodarcza Polski na drodze do Unii Gospodarczej i Walutowej 1. Wstęp Przystąpienie Polski w poczet państw należących do Wspólnoty Europejskiej w maju 2004 roku zobowiązuje nasz kraj w dalszej

Bardziej szczegółowo

Komisja odzyskuje od państw członkowskich 346,5 mln euro z wydatków na WPR

Komisja odzyskuje od państw członkowskich 346,5 mln euro z wydatków na WPR IP/10/284 Bruksela, dnia 16 marca 2010 r. Komisja odzyskuje od państw członkowskich 346,5 mln euro z wydatków na WPR W wyniku decyzji dotyczącej procedury rozliczenia zgodności rachunków przyjętej przez

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

EURO jako WSPÓLNA WALUTA

EURO jako WSPÓLNA WALUTA Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy EURO jako WSPÓLNA WALUTA Prof. dr hab. Eugeniusz Gatnar Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Dotychczasowe doświadczenia krajów strefy euro w zakresie wypełniania kryteriów zbieżności

Dotychczasowe doświadczenia krajów strefy euro w zakresie wypełniania kryteriów zbieżności mgr inż. Krystian Zawadzki, Katedra Finansów, Politechnika Gdańska Dotychczasowe doświadczenia krajów strefy euro w zakresie wypełniania kryteriów zbieżności 1. Wprowadzenie. Perspektywa przystąpienia

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE Wydział Ekonomiczny

UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE Wydział Ekonomiczny UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE Wydział Ekonomiczny Studia podyplomowe: Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Agnieszka Cichoń nr albumu: 9355041 Realizacja polityki fiskalnej przez kraje

Bardziej szczegółowo

Wybór optymalnego kursu centralnego w ramach ERM II w kontekście zastąpienia złotego przez wspólną walutę. Marcin Konarski

Wybór optymalnego kursu centralnego w ramach ERM II w kontekście zastąpienia złotego przez wspólną walutę. Marcin Konarski Wybór optymalnego kursu centralnego w ramach ERM II w kontekście zastąpienia złotego przez wspólną walutę Marcin Konarski EURO jako waluta międzynarodowa 1. Walutą euro posługuje się dziś około 330 milionów

Bardziej szczegółowo

dr hab. Tomasz Nieborak Wydział Prawa i Administracji UAM w Poznaniu Katedra Prawa Finansowego

dr hab. Tomasz Nieborak Wydział Prawa i Administracji UAM w Poznaniu Katedra Prawa Finansowego dr hab. Tomasz Nieborak Wydział Prawa i Administracji UAM w Poznaniu Katedra Prawa Finansowego Pojęcie integracji Integracja to proces scalania grupy elementów, który ma miejsce w ramach poszczególnych

Bardziej szczegółowo

Tytuł: DEFICYT BUDŻETOWY W KRAJACH STREFY EURO Autor: Sławomir Miklaszewicz. Wstęp

Tytuł: DEFICYT BUDŻETOWY W KRAJACH STREFY EURO Autor: Sławomir Miklaszewicz. Wstęp Tytuł: DEFICYT BUDŻETOWY W KRAJACH STREFY EURO Autor: Sławomir Miklaszewicz Wstęp Problem występowania deficytu budżetowego stanowił w przeszłości, i nadal stanowi, przedmiot kontrowersji i sporów teoretycznych.

Bardziej szczegółowo

(Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA

(Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA 24.9.2014 L 280/1 II (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) NR 994/2014 z dnia 13 maja 2014 r. zmieniające załączniki VIII i VIIIc do rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Jak wejście do strefy euro wpłynęłoby na konkurencyjność polskiej gospodarki? Andrzej Sławiński, Szkoła Główna Handlowa

Jak wejście do strefy euro wpłynęłoby na konkurencyjność polskiej gospodarki? Andrzej Sławiński, Szkoła Główna Handlowa Jak wejście do strefy euro wpłynęłoby na konkurencyjność polskiej gospodarki? Andrzej Sławiński, Szkoła Główna Handlowa 1. Kryzys w strefie euro Przyczyny obecnego kryzysu Brak koordynacji tempa wzrostu

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

OCENA SYTUACJI GOSPODARCZEJ UNII EUROPEJSKIEJ I POLSKI W OKRESIE GLOBALNEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO (rok 2008 oraz I półrocze 2009)

OCENA SYTUACJI GOSPODARCZEJ UNII EUROPEJSKIEJ I POLSKI W OKRESIE GLOBALNEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO (rok 2008 oraz I półrocze 2009) MINISTERSTWO GOSPODARKI OCENA SYTUACJI GOSPODARCZEJ UNII EUROPEJSKIEJ I POLSKI W OKRESIE GLOBALNEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO (rok 8 oraz I półrocze 9) DEPARTAMENT ANALIZ I PROGNOZ Warszawa, październik 9

Bardziej szczegółowo

ROZWÓJ ORAZ POLITYKA GOSPODARCZA POLSKI

ROZWÓJ ORAZ POLITYKA GOSPODARCZA POLSKI ROZWÓJ ORAZ POLITYKA GOSPODARCZA POLSKI ogólnopolskie badanie ankietowe opinii ekonomistów wstępne wyniki Od stycznia do kwietnia 0 roku Zakład Polityki Gospodarczej SGH wraz z Instytutem Wiedzy i Innowacji

Bardziej szczegółowo

OCENA POTENCJALNYCH KONSEKWENCJI INTEGRACJI POLSKI ZE STREFĄ EURO Z PERSPEKTYWY POLSKIEGO SEKTORA BANKOWEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty

OCENA POTENCJALNYCH KONSEKWENCJI INTEGRACJI POLSKI ZE STREFĄ EURO Z PERSPEKTYWY POLSKIEGO SEKTORA BANKOWEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty OCENA POTENCJALNYCH KONSEKWENCJI INTEGRACJI POLSKI ZE STREFĄ EURO Z PERSPEKTYWY POLSKIEGO SEKTORA BANKOWEGO Artykuł wprowadzający do e-debaty Marta Penczar, Monika Liszewska, Piotr Górski Ocena potencjalnych

Bardziej szczegółowo

Bruksela, dnia 17.9.2014 r. C(2014) 6767 final KOMUNIKAT KOMISJI

Bruksela, dnia 17.9.2014 r. C(2014) 6767 final KOMUNIKAT KOMISJI KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 17.9.2014 r. C(2014) 6767 final KOMUNIKAT KOMISJI Aktualizacja danych wykorzystywanych do obliczania kar ryczałtowych oraz kar pieniężnych wskazywanych Trybunałowi Sprawiedliwości

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej. (Rezolucje, zalecenia i opinie) OPINIE RADA (2009/C 62/01)

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej. (Rezolucje, zalecenia i opinie) OPINIE RADA (2009/C 62/01) 17.3.2009 C 62/1 I (Rezolucje, zalecenia i opinie) OPINIE RADA OPINIA RADY z dnia 10 marca 2009 r. w sprawie zaktualizowanego programu konwergencji na lata 2008 2011 przedstawionego przez Bułgarię (2009/C

Bardziej szczegółowo

Europejska Unia Gospodarcza i Walutowa

Europejska Unia Gospodarcza i Walutowa Europejska Unia Gospodarcza i Walutowa I. Polityka pieniężna EBC Znowu kamienie milowe :-) Kamień 1: utworzenie strefy euro 1992-1998 Traktat z Maastricht, art.109j: Kryteria konwergencji Kraje prowadzą

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2012. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2012 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r.

Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen samochodów pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych samochodów w UE w 2010 r. KOMISJA EUROPEJSKA KOMUNIKAT PRASOWY Przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym: sprawozdanie na temat cen pokazuje mniejsze różnice w cenach nowych w UE w 2010 r. Bruksela, 26 lipca 2011 r. Ostatnie

Bardziej szczegółowo

Polityka pieniężna i fiskalna

Polityka pieniężna i fiskalna Polityka pieniężna i fiskalna Spis treści: 1. Ekspansywna i restrykcyjna polityka gospodarcza...2 2. Bank centralny i jego polityka: operacje otwartego rynku, zmiany stopy dyskontowej, zmiany stopy rezerw

Bardziej szczegółowo

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015)

Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Komentarz FOR do raportu o stanie spraw publicznych i instytucji państwowych na dzień zakończenia rządów koalicji PO-PSL (2007-2015) Aleksander Łaszek, Rafał Trzeciakowski, Tomasz Dróżdż Kontakt: E-mail:

Bardziej szczegółowo

Czy warto mieć polską walutę?

Czy warto mieć polską walutę? Czy warto mieć polską walutę? dr hab. Eryk Łon Katedra Finansów Publicznych Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Ważne linki: Raport dla NBP: Dlaczego Polska nie powinna wchodzić do strefy euro, 2007: http://analizy-rynkowe.pl/raport/

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Zaznacz państwa członkowskie starej Unii Europejskiej, które nie wprowadziły dotąd

Bardziej szczegółowo

Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce?

Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce? Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce? Rafał Antczak Członek Zarządu Deloitte Consulting S.A. Europejski Kongres Finansowy Sopot, 23 czerwca 2015

Bardziej szczegółowo

Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r.

Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r. Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r. Dane na ten temat pojawiają się w serwisach informacyjnych, np. w agencji Bloomberg, są także podawane przez specjalistyczne serwisy informacyjne

Bardziej szczegółowo

Klub Laureatów Dolnośląskiego Certyfikatu Gospodarczego 25 kwietnia 2016 roku

Klub Laureatów Dolnośląskiego Certyfikatu Gospodarczego 25 kwietnia 2016 roku 25 kwietnia 2016 roku Bieżąca sytuacja gospodarcza Grzegorz Warzocha - AVANTA Auditors & Advisors www.avanta-audit.pl Międzynarodowa sytuacja gospodarcza 4,0% 3,5% 3,0% 2,5% Globalne tendencje gospodarcze

Bardziej szczegółowo

Kiedy skończy się kryzys?

Kiedy skończy się kryzys? www.pwc.com Kiedy skończy się kryzys? Ryszard Petru Partner PwC Przewodniczący Rady Towarzystwa Ekonomistów Polskich Plan 1 Sytuacja 2 w 3 Wnioski w gospodarce światowej Wpływ na sytuację rynków finansowych

Bardziej szczegółowo

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r.

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Członkowie Rady Polityki Pieniężnej dyskutowali na temat polityki pieniężnej w kontekście bieżącej i oczekiwanej sytuacji

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej (2009/C 64/02)

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej (2009/C 64/02) 19.3.2009 C 64/7 OPINIA RADY z dnia 10 marca 2009 r. w sprawie zaktualizowanego programu stabilności na lata 2008 2011 przedstawionego przez Grecję (2009/C 64/02) RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając

Bardziej szczegółowo

Mariola Banach UNIWERSYTET RZESZOWSKI. STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15

Mariola Banach UNIWERSYTET RZESZOWSKI. STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 UNIWERSYTET RZESZOWSKI Promotor: dr Magdalena Cyrek Mariola Banach STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 przedstawienie istoty ubóstwa i wykluczenia

Bardziej szczegółowo

Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy

Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy Biuletyn Obserwatorium Regionalnych Rynków Pracy Nr 12 Bezrobocie w Polsce na tle sytuacji w UE Dane Eurostatu pochodzą z badań LFS (Labour Force Survey, w Polsce LFS realizowanego jako BAEL Badanie Aktywności

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI 24.1.2012 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 20/1 I (Akty ustawodawcze) BUDŻETY PARLAMENT EUROPEJSKI OSTATECZNE PRZYJĘCIE budżetu korygującego nr 6 Unii Europejskiej na rok budżetowy 2011 (2012/30/UE,

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE Wydział Ekonomiczny

UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE Wydział Ekonomiczny UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE Wydział Ekonomiczny Studia podyplomowe: Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Marta Grzechnik nr albumu: 9355154 Ocena stopnia spełnienia kryteriów fiskalnych

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET WARMIŃSKO MAZURSKI W OLSZTYNIE

UNIWERSYTET WARMIŃSKO MAZURSKI W OLSZTYNIE UNIWERSYTET WARMIŃSKO MAZURSKI W OLSZTYNIE WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH STUDIA PODYPLOWMOWE MECHANIZM FUNKCJONOWANIA STREFY EURO Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim W ramach programu edukacji

Bardziej szczegółowo

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski

Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich. Jakub Bińkowski Pozapłacowe koszty pracy w Polsce na tle innych krajów europejskich Jakub Bińkowski Warszawa 2014 1 POSTULATY ZPP Bogactwo bierze się z pracy. Kapitał czy ziemia, póki nie zostają ożywione pracą, są martwe.

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH Przedmioty podstawy przedsiębiorczości i geografia Temat:,,Euro waluta wspólnej Europy

SCENARIUSZ ZAJĘĆ DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH Przedmioty podstawy przedsiębiorczości i geografia Temat:,,Euro waluta wspólnej Europy SCENARIUSZ ZAJĘĆ DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH Przedmioty podstawy przedsiębiorczości i geografia Temat:,,Euro waluta wspólnej Europy CELE LEKCJI: Ogólny: - poznanie waluty euro. Szczegółowe: - uczeń zna

Bardziej szczegółowo

Rozdział 6 Polityka fiskalna w unii walutowej

Rozdział 6 Polityka fiskalna w unii walutowej Rozdział 6 Polityka fiskalna w unii walutowej Leszek Skiba 1 6.1. ROLA POLITYKI FISKALNEJ W UNII WALUTOWEJ Polityką fiskalną (fiscal policy) określa się całość aktywności państwa odnoszącej się do finansów

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę

Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę Analiza wpływu dodatkowego strumienia wydatków zdrowotnych na gospodarkę 8 maja 2014 Łukasz Zalicki 85+ 80-84 75-79 70-74 65-69 60-64 55-59 50-54 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-4

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce

Ubezpieczenia w liczbach 2013. Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Ubezpieczenia w liczbach 2013 Rynek ubezpieczeń w Polsce Autorem niniejszej broszury jest Polska Izba Ubezpieczeń. Jest ona chroniona prawami autorskimi.

Bardziej szczegółowo

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU Krzysztof Pietraszkiewicz Prezes Związku Banków Polskich Warszawa 02.12.2015 Transformacja polskiej gospodarki w liczbach PKB w Polsce w latach 1993,2003 i 2013 w mld PLN Źródło:

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Zalecenie DECYZJA RADY. z 11.11.2009

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Zalecenie DECYZJA RADY. z 11.11.2009 PL PL PL KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 11.11. SEK()1549 wersja ostateczna Zalecenie DECYZJA RADY z 11.11. stwierdzająca, czy Grecja podjęła skuteczne działania w odpowiedzi na zalecenie

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ mgr Małgorzata Bułkowska mgr Mirosława Tereszczuk dr inż. Robert Mroczek Konferencja: Przemysł spożywczy otoczenie rynkowe, inwestycje, ekspansja

Bardziej szczegółowo

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro

Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś i jutro Adam Tochmański / Przewodniczący Koalicji na rzecz Obrotu Bezgotówkowego i Mikropłatności, Dyrektor Departamentu Systemu Płatniczego w Narodowym Banku Polskim Płatności bezgotówkowe w Polsce wczoraj, dziś

Bardziej szczegółowo

Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 23.11.2011 KOM(2011) 819 wersja ostateczna 2011/0385 (COD) Wniosek ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie wzmocnienia nadzoru gospodarczego i budżetowego

Bardziej szczegółowo

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych

Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Konkurencyjność polskiej gospodarki na tle krajów unijnych Dr Magdalena Hryniewicka Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Zakład Ekonomii Plan wystąpienia Cel Definicje konkurencyjności w literaturze

Bardziej szczegółowo

PROJEKT SPRAWOZDANIA

PROJEKT SPRAWOZDANIA Parlament Europejski 2014-2019 Komisja Gospodarcza i Monetarna 2015/0000(INI) 13.7.2015 PROJEKT SPRAWOZDANIA w sprawie europejskiego semestru na rzecz koordynacji polityki gospodarczej: realizacja priorytetów

Bardziej szczegółowo

Institute of Economic Research Working Papers. No. 140/2015. Procesy globalizacji a reguły fiskalne dotyczące długu i deficytu w Unii Europejskiej

Institute of Economic Research Working Papers. No. 140/2015. Procesy globalizacji a reguły fiskalne dotyczące długu i deficytu w Unii Europejskiej Institute of Economic Research Working Papers No. 140/2015 Procesy globalizacji a reguły fiskalne dotyczące długu i deficytu w Unii Europejskiej Katarzyna Smolny The paper submitted to 8 th INTERNATIONAL

Bardziej szczegółowo

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36%

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36% Jakie zmiany mogą czekać rolników po 2013? Czy będą to zmiany gruntowne czy jedynie kosmetyczne? Czy poszczególne instrumenty WPR będą ewaluować czy też zostaną uzupełnione o nowe elementy? Reforma WPR

Bardziej szczegółowo

BUDŻETOWANIE ZADANIOWE W KONTEKŚCIE SANACJI FINANSÓW PUBLICZNYCH W KRAJACH UNII EUROPEJSKIEJ

BUDŻETOWANIE ZADANIOWE W KONTEKŚCIE SANACJI FINANSÓW PUBLICZNYCH W KRAJACH UNII EUROPEJSKIEJ BUDŻETOWANIE ZADANIOWE W KONTEKŚCIE SANACJI FINANSÓW PUBLICZNYCH W KRAJACH UNII EUROPEJSKIEJ Wstęp Na opracowanie składa się 5 rozdziałów uzupełnionych o wprowadzenie i zakończenie. Rozdział 1 zawiera

Bardziej szczegółowo

(4) Belgia, Niemcy, Francja, Chorwacja, Litwa i Rumunia podjęły decyzję o zastosowaniu art. 11 ust. 3 rozporządzenia

(4) Belgia, Niemcy, Francja, Chorwacja, Litwa i Rumunia podjęły decyzję o zastosowaniu art. 11 ust. 3 rozporządzenia L 367/16 23.12.2014 ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) NR 1378/2014 z dnia 17 października 2014 r. zmieniające załącznik I do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 oraz załączniki

Bardziej szczegółowo

uwzględniając ostateczne roczne sprawozdanie finansowe Europejskiej Fundacji Kształcenia za rok budżetowy 2010,

uwzględniając ostateczne roczne sprawozdanie finansowe Europejskiej Fundacji Kształcenia za rok budżetowy 2010, 17.10.2012 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 286/239 REZOLUCJA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO z dnia 10 maja 2012 r. zawierająca uwagi stanowiące integralną część decyzji w sprawie absolutorium z wykonania

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2007 R. Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40-158 Katowice www.stat.gov.pl/katow e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.:

Bardziej szczegółowo

Parlament Europejski. Rola i funkcje w UE

Parlament Europejski. Rola i funkcje w UE Parlament Europejski Rola i funkcje w UE Instytucje UE Parlament Europejski Rada Europejska Rada Komisja Europejska Trybunał Sprawiedliwości UE Europejski Bank Centralny Trybunał Obrachunkowy Ogólny zakres

Bardziej szczegółowo

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W KATOWICACH Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 KATOWICE październik 2014 r. Wprowadzenie Minęło dziesięć lat od wstąpienia Polski do Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw

Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw Konferencja naukowa: Zrównoważony rozwój w polityce spójności w latach 2014-2020. Istota, znaczenie oraz zakres monitorowania prof. zw. dr hab. Henryk Wnorowski Zrównoważone podejście do rozwoju przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH OECD W 2011 R.

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH OECD W 2011 R. SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH OECD W 2011 R. 1 Kraje OECD: należące do Unii Europejskiej: Austria (AT), Belgia (BE), Dania (DK), Estonia (EE), Finlandia (FI), Francja (FR), Grecja (EL), Hiszpania

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Prawno-konstytucyjne aspekty wprowadzenia euro w Polsce dr Tomasz SŁOMKA Decyzję o wprowadzeniu

Bardziej szczegółowo

Polityka fiskalna i pieniężna

Polityka fiskalna i pieniężna Ćwiczenia z akroekonomii II Polityka fiskalna i pieniężna Deficyt budżetowy i cykle koniunkturalne na wstępie zaznaczyliśmy, że wielkość deficytu powinna zależeć od tego w jakiej fazie cyklu koniunkturalnego

Bardziej szczegółowo