UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE Wydział Ekonomiczny

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE Wydział Ekonomiczny"

Transkrypt

1 UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE Wydział Ekonomiczny Studia podyplomowe: Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Dariusz Saganek nr albumu: Przyczyny problemów gospodarczych Grecji po przyjęciu wspólnej waluty Praca dyplomowa napisana pod kierunkiem prof. dr hab. Bogumiły Muchy-Leszko Lublin rok 2015

2 Spis treści 1. Wprowadzenie Przystąpienie Grecji do UGiW a konwergencja realna Problem niskiej konkurencyjności Polityka fiskalna Grecji i kryzys finansów publicznych Podsumowanie i wnioski Bibliografia

3 1. Wprowadzenie W piętnastoletniej historii istnienia strefy euro, grecki kryzys budżetowy bez wątpienia, stanowi największe wyzwanie. Grecja nie jest najistotniejszą częścią wspólnego bloku walutowego, jednakże kryzys jaki tam powstał ukazał słabość europejskiej polityki gospodarczej. W pierwszej części niniejszej pracy omówiono szczegóły przystąpienia Grecji do unii gospodarczej i walutowej oraz porównano ze stopniem konwergencji realnej państw należących do strefy euro. Następnie skoncentrowano się na problemie niskiej konkurencyjności gospodarki oraz polityce fiskalnej Grecji i kryzysie finansów publicznych. Pomimo problemów gospodarczych Grecji po przyjęciu wspólnej waluty i krytycznego osądu konsekwencji wdrażania pomocy krajom dotkniętym kryzysem, możliwości dalszego rozwoju strefy euro nie wydają się być zagrożone. Doświadczenia związane z omawianymi problemami mają szanse przełożyć się na wypracowanie metod długofalowej kontroli ryzyka na szczeblu ogólnoeuropejskim, jak również mogą poskutkować wprowadzeniem większej dyscypliny wobec państw już należących oraz kandydujących do strefy euro. Celem pracy jest udzielenie odpowiedzi na pytanie, jakie były główne przyczyny problemów gospodarczych: niski poziom konwergencji gospodarczej, spadek konkurencyjności czy ekspansywna polityka fiskalna? 3

4 2. Przystąpienie Grecji do UGiW a konwergencja realna W pierwszym dniu stycznia 2001 roku Grecja stała się członkiem strefy euro, rok później wspólna waluta została wprowadzona do obrotu gotówkowego. Oznacza to, że zostały spełnione warunki konwergencji, zapisane w Traktacie z Maastricht. Warunki dotyczą pięciu obszarów gospodarki: zadłużenia publicznego, deficytu budżetowego, długookresowej stopy procentowej, stopy inflacji oraz kursu wymiany waluty. Bardzo ważne jest, aby: a) zadłużenie publiczne kraju nie przekraczało 60% PKB (jeśli zadłużenie jest wyższe, wskaźnik ten musi przynajmniej wykazywać tendencję spadkową i zbliżać się do zadowalającego poziomu w pożądanym tempie); b) deficyt budżetowy nie był wyższy niż 3% produktu krajowego brutto (dopuszcza się jednak przekroczenia wskaźnika w sytuacjach nadzwyczajnych, o ile mają one charakter przejściowy); c) długookresowa stopa procentowa (mierzona na bazie 10-letnich obligacji skarbowych) nie przekraczała więcej niż 2% średniej stóp procentowych, które obowiązują w trzech krajach o najniższej inflacji, d) utrzymywany był stabilny poziom cen, a przeciętna stopa inflacji nie przekraczała o więcej niż 1,5%, średniej stopy inflacji trzech krajów Unii Europejskiej o najniższej inflacji; e) kurs wymiany waluty kraju kandydującego znajdował się na stabilnym poziomie przynajmniej przez dwa lata (dopuszczalne jest jednak wahanie kursu 4

5 waluty określone przez Europejski System Walutowy w paśmie o szerokości +/ 15%) 1. W 1999 roku Komisja Europejska ogłosiła, że Grecja robi duże postępy, chociaż nie wypełniła jeszcze wszystkich wymogów konwergencji. Rok przed przystąpieniem Grecja miała problem z 105% długiem publicznym. Rada Unii Europejskiej pozytywnie oceniła raport o konwergencji i w maju 2000 roku na wniosek Rady Komisja Europejska stwierdziła, że Grecja może przyjąć wspólną walutę. Europejski Bank Centralny zgodził się na rozszerzenie. Decyzja o wpuszczeniu Hellady do strefy wspólnej waluty była podyktowana bardziej przesłankami politycznymi niż ekonomicznymi. Grecja w wyniku podjęcia odpowiednich reform i kreatywnej księgowości spełniła warunki konwergencji, jednak były to działania krótkofalowe, nie kompleksowe nastawione na doraźną poprawę sytuacji przed akcesją do strefy euro. Władze greckie miały nadzieję, że integracja walutowa, wspólny rynek, swobodny przepływ kapitałów przyspieszą rozwój gospodarczy i doprowadzą do wyrównania PKB per capita w stosunku do pozostałych krajów UE, co w konsekwencji doprowadzi do konwergencji realnej. Aby unia walutowa mogła sprawnie funkcjonować, a kraj należący do niej mógł czerpać korzyści z tego faktu niezbędna jest konwergencja realna wynikająca z rzeczywistych przemian w strukturze gospodarki, będących rezultatem trwałego wypełnienia warunków konwergencji nominalnej. Strefę euro tworzyły państwa o zróżnicowanej kondycji gospodarczej. Były to silne państwa, np. Francja i Niemcy, ale również i słabsze jak Hiszpania, Portugalia oraz Grecja. W poszczególnych krajach stopa inflacji, pomimo spełnienia kryterium konwergencji, różniła się. Przekładało się to na politykę pieniężną i jednolitą nominalną stopę procentową dla jednych zbyt wysoką, dla drugich zbyt niską. Kraje biedniejsze, w tym Grecja rozwijały się na 1 A. K. Wieczór, Doświadczenia Grecji i Hiszpanii a argumenty za przystąpieniem i przeciw przystąpieniu Polski do strefy euro. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego Zeszyty Naukowe nr 819, 2014 s

6 początku unii walutowej lepiej niż Niemcy czy Francja. Za sprawą niskiej wspólnej stopy procentowej, duże zadłużenie Grecji pozostawało niezauważalne. 2 Grecji od czasu przystąpienia do strefy euro bardzo trudno było spełniać reguły konwergencji i nie przykładała się do realizacji postanowień traktatu z Maastricht, łamiąc zasady dyscypliny budżetowej i nadmiernie się zadłużając. W czasach spowolnienia gospodarczego w krajach strefy euro, które kryzys dotknął najbardziej, bardzo ważny jest stopień konwergencji realnej. Na początku tworzenia wspólnego obszaru walutowego duże podobieństwo cykli koniunktury i struktury gospodarek jest istotne, ale nie niezbędne. Według założeń razem z przejściem na kolejny poziom integracji dzięki m. in. większej wymianie handlowej będącej skutkiem wprowadzenia wspólnej waluty nastąpi przyspieszenie konwergencji realnej. 3 Porównanie stopnia podobieństwa tworzenia PKB greckiej gospodarki z wybranymi krajami strefy euro i Polski nie wypada korzystnie dla Grecji. 2 Mechanizmy funkcjonowania strefy euro, NBP, Warszawa 2014, s G. Górniewicz, Kryzys finansów publicznych w krajach grupy PIIGS, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Finanse. Rynki finansowe. Ubezpieczenia, nr 47, 2011, ?q=155806dc aa54-09ec621ddcfd$8&qt=IN_PAGE. 6

7 Wykres 1. Podobieństwo struktury PKB poszczególnych gospodarek i strefy euro (indeks Statteva-Ralevy) Źródło: Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki, r. Powodem takiej sytuacji był wysoki udział turystyki, transportu i handlu oraz niskiego udziału przemysłu w strukturze gospodarczej. Od 2000 roku różnice te stale się powiększały zwłaszcza w wymienionych wyżej obszarach. Wykres 2. Porównanie bieżącej struktury PKB wybranych gospodarek strefy euro ze strukturą z okresu przystępowania państwa do unii walutowej PT Portugalia; IT Włochy; IE Irlandia; EL Grecja; ES Hiszpania; DE Niemcy; PL Polska. Źródło: Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki, r. 7

8 Przyczyną spadku udziału przemysłu w PKB jest niska konkurencyjność greckiej gospodarki na tle krajów strefy euro, a co za tym idzie mniejsze zainteresowanie wśród inwestorów. Do zaistnienia takiej sytuacji należy też niestabilność greckich instytucji oraz wysokie koszty pracy. Rozbieżności strukturalne w gospodarkach Grecji i wybranych krajów strefy euro doskonale obrazują niskie poziomy skorelowania komponentów cyklicznych PKB konsumpcji prywatnej i przemysłu. Wykres 3. Korelacja komponentów cyklicznych konsumpcji prywatnej dla wybranych państw strefy euro i Polski Źródło: Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki, r. 8

9 Wykres 4. Korelacja komponentów cyklicznych produkcji przemysłowej dla wybranych państw strefy euro i Polski Źródło: Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki, r. Dowodzi to bardzo małego podobieństwa greckiej gospodarki do strefy euro. Można zauważyć że doszło nawet do dywergencji produkcji przemysłowej z krajami wspólnej waluty. Na uwagę zasługuje fakt, że Polska gospodarka wykazuje wyższy stopień konwergencji w niektórych obszarach z UGiW niż Grecja. 4 4 D. Witkowski, Ocena stopnia konwergencji realnej Grecji, Hiszpanii, Irlandii, Portugalii i Włoch ze strefą euro w kontekście hipotezy o endogeniczności kryteriów optymalnych obszarów walutowych, Ministerstwo Finansów

10 Tabela 1. Najważniejsze czynniki makroekonomiczne Grecji w latach Dług publiczny (w % PKB) Deficyt budżetowy (w % PKB) ,4 98, , ,8-5,6-7,5-5,2-5,7-6,5-9,4-15,4-9,6-7,4 stopa inflacji 3,9 3,4 3 3,5 3,3 3 4,2 1,3 4,7 3,1 stopa bezrobocia 10,3 9,7 10,5 9,9 8,9 8,3 7,7 9,5 12,6 17,7 wielkość PKB (mld EUR) dynamika PKB 3,4 5,9 4,4 2,3 5,5 3-0,2-3,3-3,5-6,9 Źródło: B. Szajowska, Grecki kryzys i drogi jego rozwiązania, Ekonomia międzynarodowa, Zeszyt nr 3, Na podstawie Tab. 1 możemy się dowiedzieć, że odkąd Grecja przyjęła euro, deficyt sektora instytucji samorządowych i rządowych kształtował się na dużo wyższym poziomie niż przewidywane 3% PKB. Dług publiczny oscylował znacznie powyżej zakładanych 60%, jak również inflacja przekroczyła wartość referencyjną. W latach można spostrzec wzrost rozwoju gospodarczego. Był on iluzoryczny ze względu na dużą ilość pożyczek międzynarodowych. Finansowana z nich była głównie konsumpcja. 5 5 B. Szajowska, Grecki kryzys i drogi jego rozwiązania, Ekonomia międzynarodowa, Zeszyt nr 3,

11 3. Problem niskiej konkurencyjności Analizując konkurencyjność gospodarki badacze muszą zmierzyć się z trudnością zdefiniowania, co w ogóle kryje się pod tym pojęciem. Główną z przyczyn braku jednoznacznej definicji konkurencyjności jest fakt, że zjawisko to jest pojęciem względnym, jak i subiektywnym. W miarę upływu czasu, poszczególne czynniki konkurencyjności mają inne znaczenie dla krajów o różnym poziomie rozwoju gospodarczego. Krótkookresowy wymiar konkurencyjności koncentruje się na zmianach w bilansie handlowym. Konkurencyjnością można również określić stan gospodarki, w momencie gdy dany kraj, w warunkach wolnego rynku może produkować dobra i usługi, które potrafią sprostać wymaganiom rynku międzynarodowego, jednocześnie zachowując lub podnosząc dochody swoich obywateli. 6 Aby osiągnąć dobre wyniki gospodarcze Państwo powinno, poprzez działania swoich instytucji, dbać o klimat do swobodnego prowadzenia działalności, powinno być sprzymierzeńcem dla przedsiębiorcy. 7 Niestety w Grecji tak się nie stało głównie przez zaniechanie niezbędnych reform: deregulacji i liberalizacji rynku pracy, systemu emerytalnego, niskiej sprawności i efektywności administracji, wysokich wydatków socjalnych, dużych kosztów pracy i funkcjonowania sektora publicznego, korupcji i szarej strefy. W przypadku Grecji potwierdziła się też krótkotrwała i niska skuteczność dochodowych dostosowań budżetowych. Reformy powinny koncentrować się na ograniczeniu wydatków głównie wynagrodzeń i zatrudnienia w dziale państwowym. Spadek poziomu realnych płac powoduje wzrost konkurencyjności i wielkości produkcji. W greckiej gospodarce pojawiła się zależność odwrotna. 6 D. Burawski, Pojęcie konkurencyjności gospodarki w analizach ekonomicznych, Uniwersytet Wrocławski, NKE. 7 P. Wiśniewski, Grecki kryzys budżetowy 2010 r. i jego znaczenie dla Polski, Studia BAS Nr 3(23)

12 Mianowicie, malejąca konkurencyjność była efektem wzrostu wynagrodzeń jednocześnie nie towarzyszył temu odpowiedni poziom wzrostu wydajności. Jednym z powodów była obrana w latach 80. strategia wyrównująca dysproporcje dochodowe w społeczeństwie i promująca słabo zarabiających. Doprowadziła do dużego wzrostu wynagrodzeń wśród pracowników o niskich kwalifikacjach, a następnie w związku z dużymi kosztami zatrudnienia do znacznego wzrostu bezrobocia w tej grupie. Dynamika wzrostu płac w Grecji w sektorze państwowym jest dużo większa niż w prywatnym i znacznie przewyższa tempo wzrostu w innych krajach strefy euro. euro (w %) Wykres 5. Roczne zmiany poziomu wynagrodzeń w Grecji i w strefie Źródło: Greece: First Review Under the Stand-By Arrangement, IMF Country Report No. 10/286, International Monetary Fund September Wydatki przeznaczone na wynagrodzenia w sektorze publicznym wzrosły w stosunku do wydatków budżetowych ogółem z 22,4% w 2000 roku do 26,2% w 2007 roku. Grecja była jedynym krajem, który zwiększył ten rodzaj wydatków, 12

13 podczas gdy w całej unii walutowej była tendencja odwrotna. Średnia płac w sektorze publicznym UGiW spadła z 22,5% do 21,7%. W Niemczech wskaźnik ten spadł z 18% do 17%. Greckie płace stanowią w latach ,5% PKB, zaś niemieckie tylko 7%. Powodem takiego stanu rzeczy jest przerost administracji rządowej i wysoki poziom wynagrodzeń. Grecja w publicznym sektorze zatrudnia 3,3% populacji co stanowi ok. 370 tyś osób (11% aktywnych zawodowo greków): 25% pracuje w rządowym sektorze, 23% w samorządowym i 52% zatrudniają państwowe przedsiębiorstwa. Czechy będąc podobnej wielkości krajem w publicznym sektorze zatrudniają 1,3% populacji co daje 137 tyś osób natomiast niemiecka administracja rządowa zatrudnia 10% aktywnych zawodowo Niemców (najludniejszy kraj UGiW). 8 Niskie wyniki greckiej gospodarki można powiązać z dużą ilością regulacji na rynku pracy, towarów i usług, silnymi związkami zawodowymi, układami zbiorowymi, wysokimi kosztami rotacji pracowników. Rząd grecki faworyzuje państwowe firmy, nie dąży do liberalizacji przepisów odnośnie prowadzenia działalności gospodarczej. System emerytalny jest mało wydajny, kosztowny, w nadmierny sposób rozbudowany i pozwala na przechodzenie na emeryturę już po 13,5 roku pracy przy czym wysokość świadczenia nie jest uzależniona od wielkości i czasu odprowadzania składek. Grecką politykę społeczno-gospodarczą określa się mianem polityki śródziemnomorskiej, uważana jest za najmniej sprawiedliwą i efektywną. Taki rodzaj polityki stosują też Włosi, Hiszpanie i Portugalczycy, wskaźnik zatrudnienia w 2005 r. sięgał 60,5%, a w Grecji 54,5%. Grecy przywiązują duża wagę do rodziny i zapewnienia jej bezpieczeństwa, jednocześnie bardzo nisko oceniają administrację państwową i zaufanie do władz w Atenach. Oskarżają ją o dbanie o własne interesy, ogromną biurokrację, skomplikowane przepisy podatkowe i brak reform systemu emerytalnego. Czynniki te stwarzają warunki do unikania płacenia podatków, rozwijania szarej strefy szacowanej na 25-30% i 8 Public employment in EU member states, State secretariat for the public service Directorategeneral of the public service, [2010], Ministry of the Presidency Madrid. 13

14 korupcji. Korupcja jest zaprzeczeniem liberalizmu i efektywności ekonomicznej stanowi także jeden z istotnych elementów przestępczości gospodarczej. 9 Brak transparentności w działaniach władz spowalnia rozwój gospodarczy, rodzi w społeczeństwie niechęć do płacenia podatków, ponieważ uczciwi obywatele i przedsiębiorcy ponoszą coraz to większe wydatki fiskalne w celu zrekompensowania strat z szarej strefy. Aby zobrazować zjawisko korupcji posłużono się wskaźnikiem postrzegania korupcji (ang. Corruption Perceptions Index, CPI), 10 który jest liczbowym ujęciem skali zjawisk korupcyjnych w sektorze publicznym 180 państw świata. Przyjmuje wartości od 0- największa skala korupcji do 10- najmniejsza skala korupcji. Wskaźnik CPI w Grecji jest nie tylko bardzo niski, ale w badanym okresie się obniżył w porównaniu z 2001 rokiem, dowodzi to problemów z przejrzystością życia gospodarczego oraz zanikania postaw obywatelskich wobec administracji państwa i urzędu skarbowego. 9 Wykorzystywanie funkcji publicznej dla osiągania prywatnych korzyści definicja Transparency International. 10 P. Wiśniewski, Grecki kryzys budżetowy 2010 r. i jego znaczenie dla Polski, Studia BAS Nr 3(23) 2010, s faq por. definicje Lectric Law Library s Lexicon, 14

15 Wykres 6. Wskaźnik postrzegania korupcji CPI wg Transparency International dla Portugali, Włoch, Irlandii, Grecji, Hiszpanii oraz Polski w latach Źródło: Transparency International, wskaźniki CPI za lata , org/policy_research/surveys_indices/cpi/2009. W roku 2011 niemiecki minister gospodarki Philipp Rösler przygotował 16-punktowy plan naprawy greckiej gospodarki Ofensywa inwestycji i wzrostu dla Grecji. Według niego warunkiem przezwyciężenia kryzysu jest poprawienie konkurencyjności greckiej gospodarki. Proponuje on stworzenie zachęt inwestycyjnych dla firm, by poprzez inwestowanie w Grecji mogły trwale wspierać wzrost gospodarczy tego kraju. Na plan składają się : Działania prowadzone na płaszczyźnie narodowej. Intensywna współpraca gospodarcza, w oparciu o program niemieckogreckiej współpracy; wsparcie turystyki, projektów gospodarczych (m.in. budowy elektrowni, rozbudowy sieci, energie odnawialne); 15

16 przeprowadzenie konferencji wraz z ważnymi stowarzyszeniami niemieckiej gospodarki (odbyła się); rozbudowa struktur konkurencyjnych (ochrona konkurencji, organy regulacyjne) i modernizacja greckiej administracji; prywatyzacja majątku państwowego, m. in. pomoc w szukaniu inwestorów na terenie Niemiec; wzmożona współpraca Germany Trade and Invest oraz Invest in Greece w zakresie wymiany informacji i doradztwa Grecji przy szukaniu inwestorów. Działania na poziomie wspólnotowym. poprawa powiązań pomiędzy funduszami europejskimi a programem pożyczkowym; poprawa działań prowadzących do zwiększenia zdolności pobierania przez Grecję środków z funduszy Unii Europejskiej; ukierunkowanie środków głównie na tworzenie nowych miejsc pracy oraz poprawę konkurencyjności; prace nad bogatym programem dotyczącym technicznego wsparcia Grecji; próba podniesienia współfinansowania z Funduszy Strukturalnych do ponad 85% - pomogłoby to w szybszej realizacji projektów oraz odciążyć budżet Grecji; wzmocnienie konkurencyjności poprzez poprawę innowacyjności Grecji oraz wsparcie inwestycji w przemysł; 16

17 poprawa działań dotyczących praktycznej pomocy podczas efektywnego wykorzystywania funduszy strukturalnych; zadbanie o lepszy dostęp do środków finansowych przez sektor małych i średnich przedsiębiorstw. Europejska ofensywa inwestycyjna. Temat pilnej ofensywy inwestycyjnej w Grecji powinien być poruszony prze Komisję Europejską na spotkaniach z międzynarodowymi inwestorami; Praca nad możliwością utworzenia regionów modelowych, w celu wspomagania procesu osiedlania się inwestycji na terenie Grecji. Regiony te posiadały by m.in. uproszczoną administrację, system pracy, podatków Federalne Ministerstwo Gospodarki i Technologii / WPHI Berlin. 17

18 4. Polityka fiskalna Grecji i kryzys finansów publicznych Całość aktywności państwa dotyczących finansów publicznych oraz budżetu państwa to polityka fiskalna. Zamiennie stosowane są dwa określenia polityka fiskalna oraz budżetowa odnoszą się one do różnych działań państwa. Według części ekspertów termin polityka fiskalna może odnosić się wyłącznie do kształtowania podatków. Na kształtowanie równowagi makroekonomicznej mają wpływ zarówno polityka budżetowa jak i fiskalna. Działania prowadzone w obrębie polityki pieniężnej wpływają na warunki prowadzenia przez rządy polityki fiskalnej. W strefie euro politykę pieniężną określa i realizuje Europejski Bank Centralny (EBC) zaś polityka fiskalna uzależniona jest od decyzji państw członkowskich. Decyzje podejmowane pod wpływem warunków gospodarczych i finansowych poszczególnych państw członkowskich, mają istotne znaczenie dla sytuacji makroekonomicznej pozostałych państw. W związku z tym polityka fiskalna musi być koordynowana na poziomie ponadnarodowym. 12 Decyzja o przystąpieniu kraju do unii walutowej niesie za sobą konsekwencje, które są ważne dla jego polityki fiskalnej. 1. Z powodu braku autonomiczności zmienia się rola polityki fiskalnej jako narzędzia polityki gospodarczej. 2. W Unii Gospodarczej i Walutowej na politykę fiskalną nałożone są ogromne ograniczenia. Wynikają one z zapisów Paktu Stabilności i Rozwoju. 13 Aby Grecja mogła przystąpić do unii walutowej musiała spełnić konieczne dwa z pięciu warunków dotyczących finansów publicznych. Wyznaczają one 12 L. Skiba, Polityka fiskalna w unii walutowej, 13 T. Jędrzejowicz, M. Kitala, A. Wronka, Polityka fiskalna w kraju należącym do strefy euro. Wnioski dla Polski, 18

19 maksymalną dopuszczalną wielkość deficytu budżetowego jak i długu publicznego w relacji do PKB. Na sektor finansów publicznych, którego dług oraz deficyt ulegają ograniczeniom, składają się: system ubezpieczeń społecznych, budżet centralny państwa, budżety regionalne oraz lokalne. W 1999 roku sprawdzane były kryteria fiskalne Grecji. 14 Jedną z podstaw kryzysu finansów publicznych w Grecji są widoczne jeszcze przed przystąpieniem do strefy euro, problemy strukturalne. Dodatkowo manipulowanie przy statystykach, które przyczyniało się do opóźnienia rozpoznania rzeczywistej sytuacji budżetowej, jak i nazbyt optymistyczne założenia, na których opierano prognozy. Z drugiej jednak strony, w poprzednich latach nieefektywne okazały się procedury ustanowione w Pakcie Stabilności i Wzrostu. Miały one dyscyplinować kraje do przestrzegania budżetowych kryteriów konwergencji. Wzrastający poziom zadłużenia Grecji był skutkiem ekspansywnej polityki budżetowej. Dług publiczny w ciągu niespełna trzydziestu lat ( ) rósł i w 2009 roku wyniósł 126,8 % PKB a ,2% PKB. Głównym czynnikiem wzrastającego długu publicznego było rosnące zapotrzebowanie państwa na kapitał niezbędny do realizacji licznych inwestycji będących owocem procesu przeobrażeń gospodarczych. Dzięki rosnącej wiarygodności gospodarki po wstąpieniu do strefy wspólnej waluty a co za tym idzie niskiego kosztu pozyskania kapitału Grecja finansowała wydatki kredytami. 14 J.Karnowski, Polityka gospodarcza Hiszpanii, Portugalii i Grecji w drodze do Unii Gospodarczej i Walutowej. Analiza doświadczeń na tle teorii, Zeszyt nr 199,Warszawa/Waszyngton,

20 Wykres 7. Struktura wydatków budżetowych w Grecji w wybranych latach Źródło: B. Baran, Geneza i skutki kryzysu finansów publicznych w Grecji, Gospodarka Narodowa, 5-6, Grecja, przekazywała do władz Eurostatu nieprawdziwe dane statystyczne. W roku 2009 poinformowano, że deficyt sektora rządowego i samorządowego wyniesie 13,6 % a nie 3,7% PKB. Tą dużą różnicę tłumaczono m.in. złym obliczeniem tempa spadku PKB i ukrywaniem rosnącego poziomu wydatków publicznych. Taką różnicę danych odnoszących się do stanu finansów publicznych Grecji uznaje się za niespotykaną pośród krajów członkowskich Unii Europejskiej. Podważa ona wiarygodność greckich statystyk. Rewizja danych doprowadziła do obniżenia ocen wiarygodności kredytowej tego kraju przez agencje ratingowe. Co za tym idzie spadek cen greckich aktywów na rynkach finansowych. Wynikiem obniżenia ratingu greckich papierów skarbowych było uzyskanie statusu tzw. obligacji śmieciowych. Takie obligacje z miejsca przestały być atrakcyjne dla tych instytucji finansowych, które mają narzucone ograniczenia dotyczące inwestowania w niskoratingowe aktywa Ministerstwo Finansów, Kryzys grecki - geneza i konsekwencje, https://polskawue.gov.pl/files/polska_w_ue/euro/ramy_dok_uzupelniajacy_grecja.pdf. 20

21 Efektem drastycznego spadku ratingu był niemal natychmiastowy wzrost oprocentowania greckich obligacji (Wyk. 8.). Zaczęto odczuwać trudności w obsłudze zadłużenia oraz finansowaniu deficytu budżetowego. Wykres 8. Oprocentowanie 10-letnich obligacji skarbowych w Grecji i Niemczech (od stycznia 2008 do grudnia 2010) Źródło: B. Baran, Geneza i skutki kryzysu finansów publicznych w Grecji, Gospodarka Narodowa, 5-6, Zawirowania na rynkach finansowych oraz wzrost ryzyka niewypłacalności Grecji, wpłynęły pogarszająco na sytuację płynnościową i kapitałową greckiego systemu bankowego. W obliczu bankructwa kraju i kryzysu finansów publicznych Grecja została przymuszona trudną sytuacją w kraju oraz warunkami otrzymania pomocy do naprawy gospodarki poprzez ograniczenie wydatków administracji, reformę systemu emerytalnego, likwidację lub obniżenie 13 i 14 pensji, zamrożenie płac w sektorze publicznym, obniżenie świadczeń i dodatków, podwyższenie wieku emerytalnego do 65 lat, likwidację wcześniejszych emerytur i redukcję wydatków kapitałowych. Dzięki tym zmianom wydatki zmniejszyły się z 41,8 % do 39,4% w

22 5. Podsumowanie i wnioski Głównym źródłem problemów gospodarczych w Grecji było niewystarczające przygotowanie do integracji walutowej oraz brak odpowiednich zmian w przepisach zwiększających konkurencyjność gospodarki. Wypełnienie wymogów konwergencji nominalnej w oparciu o działania krótkofalowe, nie kompleksowe i doraźne, powiększało stan nierównowagi. Coraz niższym wynikom gospodarki nie towarzyszył wyższy poziom stóp procentowych a stosunkowo niski koszt kapitału w strefie euro powodował wzrost zadłużenia państwa. Wynika z tego, że mechanizm dyscyplinujący ateński rząd do wprowadzenia reform nie działał co zezwalało na finansowanie coraz większych wydatków budżetowych środkami uzyskanymi ze sprzedaży obligacji. Uzyskane środki w głównej mierze przeznaczane były na konsumpcje. Za coraz większym zapożyczaniem się na rynkach międzynarodowych nie szedł wyższy poziom eksportu, który miał pozwolić na spłatę zobowiązań w przyszłości. Kontrola danych statystycznych pod koniec 2009 roku ukazała prawdziwą skalę zadłużenia na poziomie 126,8% PKB. 16 Bardzo zła sytuacja w Grecji, a także Irlandii i Hiszpanii realnie zagroziły prawidłowemu funkcjonowaniu unii gospodarczowalutowej obnażając brak w UE odpowiednich procedur na wypadek sytuacji nadzwyczajnych. Było to impulsem do zacieśnienia współpracy gospodarczej i wzmocnienia kompetencji instytucji UE. Powołano też specjalną grupę ds. Zarządzania Gospodarczego w marcu 2010 roku, której zadaniem było wypracowanie procedur zwiększających dyscyplinę budżetową i koordynację działań na poziomie unijnym. 16 Prof. dr hab. Bogumiła Mucha-Leszko Prowzrostowe efekty polityki fiskalnej w strefie euro w latach i jej skutki dla finansów publicznych EUROEXpress czasopismo studiów Mechanizmy funkcjonowania strefy euro nr /2011 s.8. 22

23 Grecki kryzys finansów publicznych zainicjował proces bardzo potrzebnych i oczekiwanych zmian nie tylko w tym kraju, ale i całej Unii Europejskiej doprowadzając do większej synchronizacji polityk gospodarczych członków UGiW B. Baran, Geneza i skutki kryzysu finansów publicznych w Grecji, Gospodarka Narodowa, 5-6,

24 6. Bibliografia Książki, artykuły i czasopisma 1. Baran B., Geneza i skutki kryzysu finansów publicznych w Grecji, Gospodarka Narodowa, 5-6, Burawski D., Pojęcie konkurencyjności gospodarki w analizach ekonomicznych, Uniwersytet Wrocławski, NKE. 3. Federalne Ministerstwo Gospodarki i Technologii / WPHI Berlin. 4. Górniewicz G., Kryzys finansów publicznych w krajach grupy PIIGS, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Finanse. Rynki finansowe. Ubezpieczenia, nr 47, 2011, element ?q=155806dc aa54-09ec621ddcfd$8&qt=in_page. 5. Jędrzejowicz T., M.Kitala, Wronka A., Polityka fiskalna w kraju należącym do strefy euro. Wnioski dla Polski, 6. Karnowski J., Polityka gospodarcza Hiszpanii, Portugalii i Grecji w drodze do Unii Gospodarczej i Walutowej. Analiza doświadczeń na tle teorii, Zeszyt nr 199,Warszawa/Waszyngton, Mechanizmy funkcjonowania strefy euro, NBP, Warszawa 2014, s Ministerstwo Finansów, Kryzys grecki geneza i konsekwencje, 2010, str Mucha-Leszko B., Prowzrostowe efekty polityki fiskalnej w strefie euro w latach i jej skutki dla finansów publicznych EUROEXpress czasopismo studiów Mechanizmy funkcjonowania strefy euro nr / Public employment in EU member states, State secretariat for the public service Directorate-general of the public service, [2010], Ministry of the Presidency Madrid. 24

25 11. Skiba L., Polityka fiskalna w unii walutowej, 12. Strefa euro. Konwergecja nominalna vs. Realna, Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Zeszyty Naukowe, nr 819, 2014, str Szajowska B., Grecki kryzys i drogi jego rozwiązania, Ekonomia międzynarodowa, Zeszyt nr 3, Wieczór A. K., Doświadczenia Grecji i Hiszpanii a argumenty za przystąpieniem i przeciw przystąpieniu Polski do strefy euro. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego Zeszyty Naukowe nr 819,2014 s Wiśniewski P.,Kryzys w strefie euro, Infos, nr 7(77), 2010, str Wiśniewski P., Grecki kryzys budżetowy 2010 r. i jego znaczenie dla Polski, Studia BAS Nr 3(23) Witkowski D., Ocena stopnia konwergencji realnej Grecji, Hiszpanii, Irlandii, Portugalii i Włoch ze strefą euro w kontekście hipotezy o endogeniczności kryteriów optymalnych obszarów walutowych, Ministerstwo Finansów Wykorzystywanie funkcji publicznej dla osiągania prywatnych korzyści definicja Transparency International, faq por. definicje Lectric Law Library s Lexicon, 25

26 Spis tabel: 1. Najważniejsze czynniki makroekonomiczne Grecji w latach Spis wykresów: 1. Podobieństwo struktury PKB poszczególnych gospodarek i strefy euro (indeks Statteva-Ralevy). 2. Porównanie bieżącej struktury PKB wybranych gospodarek strefy euro ze strukturą z okresu przystępowania państwa do unii walutowej. 3. Korelacja komponentów cyklicznych konsumpcji prywatnej dla wybranych państw strefy euro i Polski. 4. Korelacja komponentów cyklicznych produkcji przemysłowej dla wybranych państw strefy euro i Polski. 5. Roczne procentowe zmiany wynagrodzeń w Grecji i w strefie euro. 6. Wskaźnik postrzegania korupcji CPI wg Transparency International dla Portugali, Włoch, Irlandii, Grecji, Hiszpanii oraz Polski w latach Struktura wydatków budżetowych w Grecji w wybranych latach. 8. Oprocentowanie 10-letnich obligacji skarbowych w Grecji i Niemczech (od stycznia 2008 do grudnia 2010). 26

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro Spis treści Wstęp Dariusz Rosati.............................................. 11 Część I. Funkcjonowanie strefy euro Rozdział 1. dziesięć lat strefy euro: sukces czy niespełnione nadzieje? Dariusz Rosati........................................

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki Plan wystąpienia 1. Ogólne założenia polityki pieniężnej EBC 2. Dywergencja

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Konwergencja nominalna a konwergencja realna kiedy będzie możliwe wprowadzenie euro? Joanna

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej Witold Grostal, Dyrektor Biura Strategii Polityki Pieniężnej w NBP Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej VII Konferencja dla Budownictwa / 14 kwietnia 2015 r. 2005Q1 2006Q1

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wyzwania stojące przed Polską gospodarką Paweł Kruk Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 04-12-2014 r. Jeśli nie wiadomo o co chodzi, chodzi o : Pieniądze

Bardziej szczegółowo

Unia Gospodarcza i Pieniężna

Unia Gospodarcza i Pieniężna Unia Gospodarcza i Pieniężna Polityka gospodarcza i pieniężna (art. 119 TfUE) Dla osiągnięcia celów określonych w artykule 3 Traktatu o Unii Europejskiej, działania Państw Członkowskich i Unii obejmują,

Bardziej szczegółowo

dr Jan Hagemejer Karol Pogorzelski

dr Jan Hagemejer Karol Pogorzelski Kryzys finansów publicznych i druga fala Wielkiej Recesji Badanie wykonane przez Instytut Badań Strukturalnych w ramach prac nad projektem: Analiza procesów zachodzących na polskim rynku pracy i w obszarze

Bardziej szczegółowo

GRECJA sytuacja bieżąca Materiały na konferencję prasową Forum Obywatelskiego Rozwoju. Warszawa, 30 maja 2012 r. Marek Tatała

GRECJA sytuacja bieżąca Materiały na konferencję prasową Forum Obywatelskiego Rozwoju. Warszawa, 30 maja 2012 r. Marek Tatała GRECJA sytuacja bieżąca Materiały na konferencję prasową Forum Obywatelskiego Rozwoju Warszawa, 30 maja 2012 r. Marek Tatała W 2011 relacja długu publicznego do PKB przekroczyła 165 proc. Oznacza to wzrost

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Po co komu Unia Europejska i euro? Prof. dr hab. Elżbieta Kawecka-Wyrzykowska (Katedra Integracji Europejskiej im. Jeana Monneta; www.kawecka.eu) Poprzedniczka strefy euro Łacińska

Bardziej szczegółowo

Unia walutowa korzyści i koszty. Przystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami.

Unia walutowa korzyści i koszty. Przystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami. Unia walutowa korzyści i koszty rzystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami. Korzyści: Eliminacja ryzyka kursowego i obniżenie ryzyka makroekonomicznego obniżenie stóp procentowych

Bardziej szczegółowo

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r.

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Członkowie Rady Polityki Pieniężnej dyskutowali na temat polityki pieniężnej w kontekście bieżącej i oczekiwanej sytuacji

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012

OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012 OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012 Rady Gminy w Jasienicy Rosielnej z dnia 25 stycznia 2012 r. w sprawie wieloletniej prognozy finansowej Gminy Jasienica Rosielna na lata 2012-2025

Bardziej szczegółowo

Monitorujący Komitet BCC:

Monitorujący Komitet BCC: Monitorujący Komitet BCC: Program stabilizacyjno-ratunkowy finansów publicznych Warszawa, 18 października 2010 r. Program dostępny jest w Internecie: www.bcc.org.pl Analizy ekonomistów nie pozostawiają

Bardziej szczegółowo

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ dr Barbara Ptaszyńska Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ Wprowadzenie Podstawowym celem wspólnoty europejskiej jest wyrównanie poziomu rozwoju poszczególnych

Bardziej szczegółowo

Gdzie drzemią rezerwy wzrostu gospodarczego w Polsce?

Gdzie drzemią rezerwy wzrostu gospodarczego w Polsce? Gdzie drzemią rezerwy wzrostu gospodarczego w Polsce? Wiktor Wojciechowski Invest Bank Jesienna Szkoła Leszka Balcerowicza listopad 2012 Plan wykładu: Czy w ostatnich latach tempo wzrostu gospodarki w

Bardziej szczegółowo

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej VII edycja Rok akademicki 2015/2016 Warunki uzyskania zaliczenia

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 2 Hiszpania pod koniec XX wieku była jednym z najszybciej rozwijających się gospodarczo państw Europy, kres rozwojowi położył światowy kryzys z końca

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Krynica - Warszawa - Gdynia 5 września 2013 r. Uwagi wstępne 1. W opracowaniu przeanalizowano

Bardziej szczegółowo

U S T AWA. z dnia. o zmianie ustawy o finansach publicznych

U S T AWA. z dnia. o zmianie ustawy o finansach publicznych U S T AWA Projekt z dnia o zmianie ustawy o finansach publicznych Art. 1. W ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240, z późn. zm. 1) ) wprowadza się następujące

Bardziej szczegółowo

V Konferencja dla Budownictwa

V Konferencja dla Budownictwa V Konferencja dla Budownictwa V Konferencja dla Budownictwa, 21-22.05.2013 Uwarunkowania makroekonomiczne i średnioterminowe perspektywy dla naszej gospodarki Prof. Witold Orłowski V Konferencja dla Budownictwa,

Bardziej szczegółowo

KRYZYS FINANSÓW PUBLICZNYCH

KRYZYS FINANSÓW PUBLICZNYCH KRYZYS FINANSÓW PUBLICZNYCH przyczyny, mechanizm, drogi wyjścia redakcja naukowa Leokadia Oręziak Dariusz K. Rosati Warszawa 2013 SPIS TREŚCI WSTĘP Leokadia Oręziak, Dariusz K. Rosati ^ 9 ROZDZIAŁ 1. Konsolidacja

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 5 / 015 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 9 3 00 9 3 0 fax (+8 ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Leokadia Oręziak, Dariusz K. Rosati... 9

Spis treści. Wstęp Leokadia Oręziak, Dariusz K. Rosati... 9 Spis treści Wstęp Leokadia Oręziak, Dariusz K. Rosati... 9 Rozdział 1. Konsolidacja fiskalna a kryzys zadłużenia w strefie euro Dariusz K. Rosati.... 11 1. Wprowadzenie... 11 2. Dyscyplina finansowa w

Bardziej szczegółowo

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r.

Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski. Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE, strefy euro i dla Polski Warszawa, 29 listopada 2012 r. Unia bankowa skutki dla UE i dla strefy euro Andrzej Raczko Narodowy Bank Polski Strefa euro Strefa euro doświadcza bardzo

Bardziej szczegółowo

EURO jako WSPÓLNA WALUTA

EURO jako WSPÓLNA WALUTA Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy EURO jako WSPÓLNA WALUTA Prof. dr hab. Eugeniusz Gatnar Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

Polska gospodarka - trendy i prognozy-

Polska gospodarka - trendy i prognozy- Polska gospodarka - trendy i prognozy- Mirosław Gronicki Jerzy Hausner Gdynia, 9 października 2009 r. Plan wystąpienia 1. Otoczenie makroekonomiczne. 2. Wewnętrzne przyczyny spowolnienia gospodarczego.

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 2 Bank of America Merrill Lynch podniósł prognozy wzrostu PKB dla Polski - z 3,3 do 3,5 proc. w 2015 r. i z 3,4 do 3,7 proc. w 2016 r. W raporcie o gospodarce

Bardziej szczegółowo

PRZEPŁYWY KAPITAŁU MIĘDZYNARODOWEGO A WZROST GOSPODARCZY

PRZEPŁYWY KAPITAŁU MIĘDZYNARODOWEGO A WZROST GOSPODARCZY UNIWERSYTET EKONOMICZNY w POZNANIU Paweł Śliwiński PRZEPŁYWY KAPITAŁU MIĘDZYNARODOWEGO A WZROST GOSPODARCZY w krajach Europy Srodkowo-Wschodniej w latach 1994-2008 B 380901 WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

FINANSE. Rezerwa obowiązkowa. Instrumenty polityki pienięŝnej - podsumowanie. dr Bogumiła Brycz

FINANSE. Rezerwa obowiązkowa. Instrumenty polityki pienięŝnej - podsumowanie. dr Bogumiła Brycz Rezerwa obowiązkowa FINANSE dr Bogumiła Brycz Zakład Analiz i Planowania Finansowego Rezerwa obowiązkowa - częśćśrodków pienięŝnych zdeponowanych na rachunkach bankowych, jaką banki komercyjne muszą przekazać

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

Kiedy skończy się kryzys?

Kiedy skończy się kryzys? www.pwc.com Kiedy skończy się kryzys? Ryszard Petru Partner PwC Przewodniczący Rady Towarzystwa Ekonomistów Polskich Plan 1 Sytuacja 2 w 3 Wnioski w gospodarce światowej Wpływ na sytuację rynków finansowych

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA PODATKOWA UNII EUROPEJSKIEJ

KONKURENCJA PODATKOWA UNII EUROPEJSKIEJ Leokadia Oręziak KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW w ramach UNII EUROPEJSKIEJ Implikacje dla Polski Warszawa 2007 SPIS TREŚCI Wstęp...........................................................

Bardziej szczegółowo

liczbę osób zamieszkującą na terenie naszej gminy i odprowadzających podatek PIT. W zakresie pozostałych dochodów bieżących zaplanowano również

liczbę osób zamieszkującą na terenie naszej gminy i odprowadzających podatek PIT. W zakresie pozostałych dochodów bieżących zaplanowano również OBJAŚNIENIA przyjętych wartości przy opracowaniu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Strzyżewice na lata 2012 2018, tj. okres na który zostały zaciągnięte zobowiązania. WSTĘP Dokument pod nazwą Wieloletnia

Bardziej szczegółowo

Zagrożona korona, czyli za i przeciw wprowadzaniu euro. Autor: Marzena Hausman, Dariusz Stasik

Zagrożona korona, czyli za i przeciw wprowadzaniu euro. Autor: Marzena Hausman, Dariusz Stasik Zagrożona korona, czyli za i przeciw wprowadzaniu euro Autor: Marzena Hausman, Dariusz Stasik Proponowany przebieg zajęć Po wykonaniu tego ćwiczenia będziesz znał obawy i nadzieje, jakie wiązali Szwedzi

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 5 / 1 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 69 36 69 36 fax (+8 ) 69 1 77 e-mail: dziennikarze @mofnet.gov.pl

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW. w ramach UNII EUROPEJSKIEJ. Implikacje dla Polski B 365094

KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW. w ramach UNII EUROPEJSKIEJ. Implikacje dla Polski B 365094 KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW w ramach UNII EUROPEJSKIEJ Implikacje dla Polski B 365094 SPIS TREŚCI Wstęp 9 ROZDZIAŁ I. PODATKI JAKO CZYNNIK WPŁYWAJĄCY NA MIĘDZY- NARODOWĄ POZYCJĘ GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Strefa euro konwergencja nominalna vs realna

Strefa euro konwergencja nominalna vs realna Strefa euro konwergencja nominalna vs realna Głównym celem pracy jest dowiedzenie, że w strefie euro nie nastąpiła wystarczająca konwergencja nominalna, rozumiana jako spełnienie kryteriów określonych

Bardziej szczegółowo

Wykład XII Unia Gospodarczo-Walutowa

Wykład XII Unia Gospodarczo-Walutowa Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Wykład XII Unia Gospodarczo-Walutowa Optymalny obszar walutowy Kiedy do euro? Danemu krajowi opłaca się przyjąć wspólną walutę wtedy, kiedy korzyści z tym

Bardziej szczegółowo

Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce?

Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce? Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce? Rafał Antczak Członek Zarządu Deloitte Consulting S.A. Europejski Kongres Finansowy Sopot, 23 czerwca 2015

Bardziej szczegółowo

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r.

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r. KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 4.6.2014 r. COM(2014) 324 final 2014/0170 (NLE) Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r. PL PL UZASADNIENIE 1. KONTEKST WNIOSKU

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Zaznacz państwa członkowskie starej Unii Europejskiej, które nie wprowadziły dotąd

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej STABILIZACJA KURSU WALUTOWEGO PRZED PRZYSTĄPIENIEM DO STREFY EURO Joanna Stryjek, SGH Wejście

Bardziej szczegółowo

Jan Śliwa PODSTAWY FINANSÓW

Jan Śliwa PODSTAWY FINANSÓW Jan Śliwa PODSTAWY FINANSÓW Łódź Warszawa 2011 SPIS TREŚCI WSTĘP... 9 ROZDZIAŁ I. FINANSE PRZEDSIĘBIORSTWA FINANSE SFERY REALNEJ... 13 1. Istota finansów przedsiębiorstwa... 13 1.1. Podstawowe pojęcia...

Bardziej szczegółowo

Materiały uzupełniające do

Materiały uzupełniające do Dźwignia finansowa a ryzyko finansowe Przedsiębiorstwo korzystające z kapitału obcego jest narażone na ryzyko finansowe niepewność co do przyszłego poziomu zysku netto Materiały uzupełniające do wykładów

Bardziej szczegółowo

dr hab. Tomasz Nieborak Wydział Prawa i Administracji UAM w Poznaniu Katedra Prawa Finansowego

dr hab. Tomasz Nieborak Wydział Prawa i Administracji UAM w Poznaniu Katedra Prawa Finansowego dr hab. Tomasz Nieborak Wydział Prawa i Administracji UAM w Poznaniu Katedra Prawa Finansowego Pojęcie integracji Integracja to proces scalania grupy elementów, który ma miejsce w ramach poszczególnych

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 9 / 1 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 9 fax (+ ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo Finansów Ul.

Bardziej szczegółowo

Dr Jakub Borowski Invest-Bank, Szkoła Główna Handlowa

Dr Jakub Borowski Invest-Bank, Szkoła Główna Handlowa Jak kryzys finansowy i fiskalny wpłyn ynął na perspektywę polskiego członkostwa w strefie euro? Dr Jakub Borowski Invest-Bank, Szkoła Główna Handlowa Wiosenna Szkoła a Leszka Balcerowicza, Forum Obywatelskiego

Bardziej szczegółowo

Data Temat Godziny Wykładowca

Data Temat Godziny Wykładowca Harmonogram zajęć w ramach Studiów Podyplomowych Mechanizmy funkcjonowania strefy EURO (IV edycja) organizowanych przez Uniwersytet Opolski przy wsparciu Narodowego Banku Polskiego (zajęcia odbywać się

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r.

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r. Opracowanie: Wydział Analiz Sektora Bankowego Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 201 r. W dniu 22 marca

Bardziej szczegółowo

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy?

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Łukasz Tarnawa Departament Strategii i Analiz Warszawa, 6 listopada 2008 1 Gospodarka globalna kryzys sektora finansowego w gospodarkach

Bardziej szczegółowo

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Monografie i Opracowania 563 Paweł Niedziółka Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Warszawa 2009 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie OFICYNA WYDAWNICZA Spis treści Indeks skrótów nazw własnych używanych

Bardziej szczegółowo

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Zagregowane wydatki w gospodarce otwartej Jeżeli przyjmiemy, że wydatki krajowe na dobra wytworzone w kraju zależą od poziomu dochodu Y oraz realnej stopy procentowej

Bardziej szczegółowo

Możliwość budżetu do inwestycji

Możliwość budżetu do inwestycji 21 22 23 24 25 26 27 28 29 21 211 212 213 Sytuacja finansowa Gminy Karczew w latach 21-213 Odzwierciedleniem sytuacji ekonomicznej jednostki samorządu terytorialnego jest budżet. Analiza budżetu pozwala

Bardziej szczegółowo

Dochody JST 2004 2012, perspektywa 2013 2020. Warszawa, 20 czerwca 2013 Senat RP

Dochody JST 2004 2012, perspektywa 2013 2020. Warszawa, 20 czerwca 2013 Senat RP Dochody JST 2004 2012, perspektywa 2013 2020 Warszawa, 20 czerwca 2013 Senat RP Dane: dochody wydatki majątkowe wynik rok 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 Dochody ogółem Dochody ogółem UE Dochody

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH Scoreboard to zestaw praktycznych, prostych i wymiernych wskaźników, istotnych z punktu widzenia sytuacji makroekonomicznej krajów Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Agenda Bankowość korporacyjna w Polsce na tle krajów

Bardziej szczegółowo

Sytuacja społecznogospodarcza

Sytuacja społecznogospodarcza Sytuacja społecznogospodarcza w regionie Włodzimierz Szordykowski Dyrektor Departamentu Rozwoju Gospodarczego Gdańsk, dnia 30 listopada 2011 roku Sytuacja gospodarcza na świecie Narastający dług publiczny

Bardziej szczegółowo

Jak wejście do strefy euro wpłynęłoby na konkurencyjność polskiej gospodarki? Andrzej Sławiński, Szkoła Główna Handlowa

Jak wejście do strefy euro wpłynęłoby na konkurencyjność polskiej gospodarki? Andrzej Sławiński, Szkoła Główna Handlowa Jak wejście do strefy euro wpłynęłoby na konkurencyjność polskiej gospodarki? Andrzej Sławiński, Szkoła Główna Handlowa 1. Kryzys w strefie euro Przyczyny obecnego kryzysu Brak koordynacji tempa wzrostu

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

BANKI SPÓŁDZIELCZE I ZRZESZAJĄCE W 2013 r.

BANKI SPÓŁDZIELCZE I ZRZESZAJĄCE W 2013 r. BANKI SPÓŁDZIELCZE I ZRZESZAJĄCE W 213 r. Departament Bankowości Spółdzielczej i Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo - Kredytowych Warszawa, kwiecień 213 Najważniejsze spostrzeżenia i wnioski banki spółdzielcze

Bardziej szczegółowo

Czy EBC stłumił dyscyplinę fiskalną w strefie euro?

Czy EBC stłumił dyscyplinę fiskalną w strefie euro? Czy EBC stłumił dyscyplinę fiskalną w strefie euro? Juliusz Jabłecki jjablecki@wne.uw.edu.pl Ewa Stawasz ewa.stawasz@gmail.com Plan prezentacji 1. Cel i pytania badawcze 2. Polityka zabezpieczeń EBC 3.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

Do druku nr 3293 SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, 2004 - IV kadencja

Do druku nr 3293 SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, 2004 - IV kadencja Do druku nr 3293 SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, 2004 - IV kadencja Narodowy Bank Polski Rada Polityki Pieniężnej Przewodniczący GP-DP-MZ-070-3/04/2155/2004 Pan Józef Oleksy Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

Tomasz Gruszecki ŚWIAT NA DŁUGU

Tomasz Gruszecki ŚWIAT NA DŁUGU Tomasz Gruszecki ŚWIAT NA DŁUGU Wydawnictwo KUL Lublin 2012 SPIS TREŚCI Od autora 9 Część I DŁUG NA ŚWIECIE: FAKTY I. BOMBA DŁUGU PUBLICZNEGO 13 1. Zegar długu na świecie 14 2. Tym razem w dtugi popadły

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) obowiązuje od 01.01.2016 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia jest najczęściej używanym podręcznikiem na pierwszych latach studiów ekonomicznych w większości polskich uczelni.

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

Wolność gospodarcza a tempo wzrostu gospodarki. Wiktor Wojciechowski

Wolność gospodarcza a tempo wzrostu gospodarki. Wiktor Wojciechowski Wolność gospodarcza a tempo wzrostu gospodarki Wiktor Wojciechowski Plan wykładu: Od czego zależy tempo wzrostu gospodarki? W jakim tempie rosła polska gospodarka w ostatnich latach na tle krajów OECD?

Bardziej szczegółowo

Przychody i rozchody budżetu państwa

Przychody i rozchody budżetu państwa BSiE 37 Monika Korolewska Informacja nr 1162 (IP-108G) Przychody i rozchody budżetu państwa Przepisy ustawy o finansach publicznych obok dochodów i wydatków oraz środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

10. Perspektywy rozwiązywania problemu zadłużenia: koordynowanie polityki ekonomicznej w ramach spotkań przywódców i ministrów finansów państw; mądra

10. Perspektywy rozwiązywania problemu zadłużenia: koordynowanie polityki ekonomicznej w ramach spotkań przywódców i ministrów finansów państw; mądra TEMAT: Zadłużenie międzynarodowe 9. 8. Funkcje kredytów w skali międzynarodowej: eksport kapitałów; możliwość realizacji określonych inwestycji np. przejęcie kontroli nad firmą znajdującą się zagranicą,

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE Wydział Ekonomiczny

UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE Wydział Ekonomiczny UNIWERSYTET MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ W LUBLINIE Wydział Ekonomiczny Studia podyplomowe: Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Katarzyna Łagód nr albumu: 9355278 Skutki kryzysu finansowo-gospodarczego 2008/2009

Bardziej szczegółowo