Departament Analiz Makroekonomicznych i Sektorowych. Stan i perspektywy rozwoju rynku nieruchomości i użytków rolnych w Polsce w 2014 r.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Departament Analiz Makroekonomicznych i Sektorowych. Stan i perspektywy rozwoju rynku nieruchomości i użytków rolnych w Polsce w 2014 r."

Transkrypt

1 Departament Analiz Makroekonomicznych i Sektorowych Stan i perspektywy rozwoju rynku nieruchomości i użytków rolnych w Polsce w 2014 r. Opracowano: Warszawa

2 Spis treści I Podsumowanie 2013 r. i prognoza na 2014 r II Krajowy rynek nieruchomości mieszkalnych Zasoby mieszkaniowe Czynniki podażowe Czynniki popytowe Wartość kredytów hipotecznych Tendencje cenowe III Rynek nieruchomości mieszkalnych w wybranych krajach.. 15 IV Rynek nieruchomości niemieszkalnych Powierzchnie handlowe Powierzchnie biurowe Powierzchnie magazynowe Grunty pod zabudowę V Rynek użytków rolnych Tendencje cenowe Transakcje na rynku gruntów ornych Międzynarodowe porównanie Perspektywy cenowe

3 Podsumowanie 2013 r. i prognoza na 2014 r. Wyraźny, porównywalny do rekordowego z 2007 r., wzrost popytu na mieszkania na rynku pierwotnym. W całym 2013 r. sprzedaż ukształtowała się na poziomie ok. 36 tys. mieszkań (na sześciu rynkach dużych miast; wg REAS). Silny impuls popytowy został wygenerowany dzięki poprawie koniunktury gospodarczej ale przede wszystkim dzięki historycznie niskim stopom procentowym, które przy relatywnie niskich cenach mieszkań, sprzyjały powrotowi na ten rynek inwestorów gotówkowych (wg różnych szacunków ich udział w sprzedaży wynosił od 30-60%). Rynek wtórny nie cieszył się aż tak dynamiczną poprawą jak rynek pierwotny. Tym samym pomimo niskich stóp procentowych, ale w obliczu braku RnS-u i oczekiwaniu na MdM, rynek nowych kredytów hipotecznych odnotował ujemną dynamikę w relacji rocznej. W całym 2013 r. udzielono ich 176,9 tys. (spadek o 10,02% r/r) na kwotę 36,5 mld zł (spadek o 6,7% r/r) (wg ZBP). Wśród klientów gotówkowych największą popularnością cieszyły się mieszkania o nieco wyższym standardzie (droższe i większe od średniej). Klienci kredytowi w dalszym ciągu preferowali lokale o wysokim stopniu efektywności wykorzystania powierzchni użytkowej tj. niskim metrażu i stosunkowo dużej ilości pokoi. W strukturze nabywanych mieszkań na rynku wtórnym ok. 79 % to lokale o powierzchni nie większej niż 60 m kw. (wg Metrohouse). Wysoka liczba ofert wprowadzonych na rynek bezpośrednio przed wejściem w życie tzw. ustawy deweloperskiej, utrzymywała się jeszcze w 2013 r. a deweloperzy, szczególnie w I połowie 2013 r. nie spieszyli się z rozpoczynaniem nowych inwestycji. Tym samym liczba mieszkań, w kategorii na sprzedaż lub wynajem, na których budowę wydano pozwolenia w 2013 r. spadła o 22,4% r/r, a nowo rozpoczętych budów o 10,6% r/r (spadek tej kategorii w I półroczu 2013 r. był jeszcze wyższy tj. 39,5% r/r) (wg GUS). W dalszym ciągu jednak tylko 12 % wszystkich inwestycji oferowało klientom rachunek powierniczy. Jednocześnie wraz z rosnącym popytem w kolejnych kwartałach 2013 r. nadwyżka podaży wyraźnie spadła. Wg danych REAS na koniec IV kw r. w 6 największych miastach liczba ofert spadła szósty kwartał z rzędu do 41 tys. mieszkań (w 2012 r. było to ok. 54 tys. lokali). W tym 14,5 tys. stanowiły niesprzedane mieszkania gotowe do użytkowania (wzrost o 1,5 tys.; tj. 10,3% względem poprzedniego roku). Wzrost popytu przy wyhamowaniu nowej podaży mieszkań prowadził do wyhamowania spadków i stabilizacji cen mieszkań w 2013 r. W pierwszej połowie analizowanego okresu dominowały jeszcze spadki cen (na rynku wtórnym po wygaśnięciu RnS-u ceny w I kw r. spadły o 10,9% r/r), a wraz ze wzrostem popytu w kolejnych kwartałach presja na dalsze obniżki cen wygasała. Poprawę szybciej zaobserwowano na rynku pierwotnym niż wtórnym, gdzie deweloperzy coraz lepiej dostosowywali swoją ofertę do potrzeb nabywców a wraz z rosnącą sprzedażą nieznacznie podnosili ceny ofertowe mieszkań, sondując rynek co do trwałości poprawy. Przeciętnie w całym 2013 r. ceny były o ok. 5% niższe względem 2012 r. Ponadto istotnie wyższe tj. o 11,3% w dużych miastach i 22,1% w mniejszych miastach wojewódzkich, były ceny mieszkań na rynku pierwotnym względem wtórnego. Kontynuacja poprawy sytuacji gospodarczej w kraju, przy utrzymujących się przynajmniej do IV kw r. niskich stopach procentowych powinna oddziaływać w kierunku dalszej poprawy sytuacji na rynku mieszkaniowym. Popyt na mieszkania powinien pozostać na wysokim poziomie, zbliżonym do tego z 2013 r. W I kw r. sprzedaż będzie podwyższona transakcjami odłożonymi w czasie w oczekiwaniu na rządowy program Mieszkanie dla Młodych. W IV kw r. pro popytowo może zadziałać czynnik regulacyjny tj. dalsze podnoszenie max LtV do 90 %. Realizacja scenariusza poprawy sytuacji makroekonomicznej i utrzymania wysokiego popytu na mieszkania powinna wpływać na wzrost liczby nowych budów i odbudowywanie oferty deweloperów. Szacujemy, że w 2014 r. ceny lokali mieszkalnych powinny pozostać stabilne. Nieznacznie większych, kilkuprocentowych wzrostów cen można oczekiwać w 2015 r., choć w przypadku inwestycji o wysokim współczynniku przedsprzedaży, podwyżki cen kolejnych etapów mogą wystąpić wcześniej. Pomimo istotnej poprawy statystyk sprzedaży mieszkań przez deweloperów, instytucje finansowe nadal postrzegają tę branżę jako sektor podwyższonego ryzyka. Ryzyko finansowania danego podmiotu zmniejszać mogą tzw. rachunki powiernicze zakładane w banku kredytodawcy. Pomimo że wyniki finansowe deweloperów w 2013 r. pozostawały umiarkowanie stabilne to jednak silnie pogorszyła się rentowność tej branży (co miało związek z kończeniem i oddawaniem do użytkowania mieszkań z nisko marżowych, często nietrafionych projektów). Pomimo, że średnia 8% stopa zysku operacyjnego na tle innych sektorów gospodarki wydaje się być wysoka, a produkcja mieszkań na sprzedaż rentowna, to rynek pozostał bardzo wrażliwy i nerwowo reaguje na wszelkie negatywne sygnały o problemach dużych podmiotów (szczególnie, że jeden z nich znajduje się w upadłości układowej). Stabilizacja cen ziemi rolnej w 2013 r. Przeciętny koszt nabycia 1 ha gruntu w obrocie prywatnym wyniósł zł (wzrost o 3,5% r/r wobec wzrostu o to 27,2% r/r w 2012 r.), a ziem z Zasobu WRSP zł/ha (wzrost o 13,1% r/r, w 2012 r. było to 12,4%). Głównym czynnikiem odpowiedzialnym za wyhamowanie dynamicznego wzrostu cen był spadek opłacalności produkcji w niektórych segmentach sektora rolnego w 2012 r. (szczególnie spadek cen mleka i pszenicy). Jednocześnie popyt na grunty pozostaje wysoki, ale coraz częściej wysoka cena staje się dla rolników coraz mniej akceptowalna. Rynek ten do końca 2013 r. wspierany był nisko oprocentowanymi kredytami preferencyjnymi. Jednocześnie wraz z obniżeniem do historycznie niskiego poziomu krajowej stopy procentowej ich znaczenie spadło, wzrósł natomiast popyt na kredyt komercyjny. Z uwagi na oczekiwane niższe w relacji rocznej, choć w dalszym ciągu stosunkowo wysokie, ceny zbóż w 2014 r. prognozujemy utrzymanie stabilizacji cen na rynku nieruchomości rolnych (zarówno łąk 3 jak i gruntów). W przypadku ziem rozdysponowywanych przez ANR, dzięki gruntom ustawowo wyłączonym z dzierżawy, 2014 r. będzie kolejnym okresem z wysoką powierzchnią sprzedanych gruntów.

4 Rynek nieruchomości mieszkaniowych 4

5 [tys.] Zasoby mieszkaniowe i ich struktura Struktura mieszkań oddanych do użytkowania w latach ,5% 35,4% 52,9% Struktura zasobów mieszkaniowych według okresu oddania do użytkowania Wybudowane w latach: 4,1% 11,1% 23,6% 47,2% 40,0% 34,8% 27,8% przed ,3% ,5% 55,5% ,0% 7,2% 5,2% ,4% 50,5% ,4% 55,5% Liczba (mln) 1,24 1,58 5,39 2,22 1,44 1,53 2,4% pozostałe spółdzielcze indywidualne sprzedaż lub wynajem Zasoby mieszkaniowe kraju stanowiły na koniec grudnia 2013 r. 13,9 mln mieszkań, z których ok. 67,4% było zlokalizowanych w miastach. W ostatnich okresach średnie roczne ubytki mieszkaniowe wynosiły ok. 3 tys. lokali. Jednocześnie ok. 10,7% zasobu to mieszkania o warunkach substandardowych, które zamieszkuje ok. 14,1% ludności Polski (wg Narodowego Spisu Powszechnego 2011 r.). Największy rozwój budownictwa mieszkaniowego w ciągu ostatnich 10. lat miał miejsce w województwach o dodatnim saldzie migracji. Najwięcej w latach wzrosły zasoby mieszkaniowe w woj. mazowieckim o 16,9% i pomorskim o 15,7%. Najmniej zaś w woj. śląskim 3,8% i opolskim o 4,9%. Odnotowano wzrost skali budownictwa deweloperskiego (mieszkania na sprzedaż lub wynajem oraz ok. 10% budownictwa indywidualnego realizowanego w celach inwestycyjnych). Postępuje marginalizacja aktywności budowlanej spółdzielni mieszkaniowych. W latach 80-tych budowały one 160 tys. mieszkań rocznie, w 2013 r. było to 3,5 tys. Średni czas trwania budowy nowego budynku mieszkalnego w okresie I-III 2013 r. wyniósł: 58,3 miesiąca (rok wcześniej było 59,1 m.) w przypadku budownictwa indywidualnego i 25,0 miesięcy (o 1,1 m. krócej r/r) w odniesieniu do inwestycji deweloperskich. % ogółu 9,26% 11,80% 40,24% 16,57% 10,75% 11,39% 5 Źródło: GUS; Opracowanie AM

6 Charakterystyka zasobów mieszkaniowych w przekroju regionalnym Nadwyżka śr. liczby mieszkań względem śr. liczby gosp. domowych* Krajowe zasoby mieszkaniowe na koniec 2012 r. były o 1,17% wyższe od łącznej liczby gospodarstw domowych. Regionalnie największa ww. nadwyżka występuje w woj. mazowieckim, a największy niedobór w woj. warmińskomazurskim (Uwaga! dane nie uwzględniają migracji wewnętrznych i zewnętrznych oraz zasobów przeznaczanych na wynajem). W 2012 r. statystyki dot. warunków mieszkaniowych w Polsce poprawiły się. Powierzchnia użytkowa przeciętnego mieszkania w kraju zwiększyła się o 3,6 mkw. do poziomu 72,8 mkw. Istotnie większą względem średniej powierzchnię użytkową mieszkań odnotowuje się w województwach w których dominuje budownictwo jednorodzinne. Średnio na koniec 2012 r. na osobę przypadało 25,9 mkw. mieszkania (wzrost o 1,5 mkw. r/r). Na koniec 2012 r. na 1 mieszkanie przypadało przeciętnie 2,81 osoby (2,84 os. w 2011 r.). Regionalnie w miastach wskaźnik był niższy od średniej i wynosił 2,52 os., wyższy był natomiast dla wsi = 3,40 os.) Przeciętna pow. użytkowa w mkw. na 1 osobę Przeciętna pow. użytkowa w mkw. na 1 mieszkanie 6 * Liczba mieszkań wg stanu na 2012 r., a liczba gosp. domowych na koniec 2011 r. Źródło: GUS; Opracowanie AM;

7 [tys.] Determinanty podaży Budownictwo mieszkaniowe w Polsce (mieszkania deweloperskie- kategoria GUS na sprzedaż lub wynajem ) Q Q Q Q Q Q Q Q Q Q Q Q Ustawa deweloperska Q Q Q Q mieszkania, na których budowę wydano pozwolenia w ciągu ostatnich 12 m mieszkania, których budowę rozpoczęto w ciągu ostatnich 12 m mieszkania oddane do użytkowania w ciągu ostatnich 12 m Q Stopa zwrotu na kapitale własnym z projektów inwestycyjnych w 6 miastach a rzeczywista stopa zwrotu dużych firm deweloperskich (DFD) W 2013 r. spadła liczba mieszkań oddanych do użytkowania. W okresie tym oddano łącznie 146,1 tys. mieszkań (spadek o 4,4% r/r), w tym 57,5 tys. przeznaczonych na sprzedaż lub wynajem (spadek o 9,5% r/r) oraz 81,1 tys. indywidualnych (wzrost o 0,1% r/r). Kształtowanie się podaży mieszkań w 2013 r. było w dalszym ciągu uwarunkowane wprowadzeniem z końcem kwietnia 2012 r. ustawy deweloperskiej. Skutkowało to intensyfikacją prac budowlanych na początku 2012 r. a następnie wyhamowaniem liczby nowych budów w kolejnych okresach. Wygenerowana w ten sposób wysoka liczba ofert na rynku utrzymywała się jeszcze w 2013 r. a deweloperzy, szczególnie w I połowie 2013 r. nie spieszyli się z rozpoczynaniem nowych inwestycji. Tym samym liczba mieszkań, w kategorii na sprzedaż lub wynajem, na których budowę wydano pozwolenia w 2013 r. spadła o 22,4% r/r, a nowo rozpoczętych budów o 10,6% r/r (spadek tej kategorii w I półroczu 2013 r. był jeszcze wyższy tj. 39,5% r/r). Spadek podaży potwierdzają statystyki REAS, zgodnie z którymi nowo wprowadzona oferta w 2013 r. do sprzedaży w 6 największych miastach stanowiła ponad 24 tys. mieszkań i była istotnie niższa względem średniej z ostatnich kilku lat, równiej tys. nowych lokali. Co więcej, w większości lokale wystawione na sprzedaż w 2013 r. w dalszym ciągu nie były objęte wymogiem zapewnienia nabywcom rachunku powierniczego (wg stanu na koniec III kw r. banki prowadziły ok. 300 takich rachunków, tj. 12% wszystkich inwestycji). Ograniczenie podaży przy wzroście popytu przyczyniło się do spadku nadpodaży mieszkań w 2013 r. Wg danych REAS na koniec IV kw r. w 6 największych polskich miastach liczba ofert spadła szósty kwartał z rzędu do 41 tys. mieszkań (rok wcześniej było to ok. 54 tys. lokali). W tym 14,5 tys. stanowiły niesprzedane gotowe do użytkowania mieszkania (wzrost o 1,5 tys.; tj. 10,3% względem 2012 r.). Spadek nadpodaży, zahamowanie spadków cen i wzrost popytu na mieszkania to główne czynniki wpływające na poprawę rentowności branży. Jednakże sytuacja finansowa wielu podmiotów pozostaje niestabilna, a przy ograniczonym dostępie do finasowania, rzeczywista stopa zwrotu jest bliska 0%, chociaż większość projektów jest rentowna. 7 Źródło: GUS, NBP; Opracowanie AM

8 I-III 2007 I-IX 2007 I-III 2008 I-IX 2008 I-III 2009 I-IX 2009 I-III 2010 I-IX 2010 I-III 2011 I-IX 2011 I-III 2012 I-IX 2012 I-III 2013 I-IX 2013 Kondycja finansowa branży deweloperskiej 1,10% 1,00% 0,90% 0,80% 0,70% 0,60% 0,50% Wskaźniki finansowe przedsiębiorstw z branży Realizacja projektów budowlanych związanych ze wznoszeniem budynków. QR (płynność szybka) 21% 19% 17% 15% 13% 11% 9% 7% 5% OPM1 (stopa zysku operacyjnego) (prawa oś) Kredyty przedsiębiorstw na nieruchomości (w mld zł, lewa oś) i wskaźniki kredytów uznanych za zagrożone (w %, prawa oś) Wyniki finansowe deweloperów (PKD 41.10) w 2013 r. pozostawały umiarkowanie stabilne, chociaż silnie pogorszyła się rentowność branży. Sytuację tę można powiązać z zamrożeniem kapitału deweloperów w nowo realizowane lub ostatnio ukończone, ale jeszcze niesprzedane budowy. Ponieważ poziom podaży mieszkań, szczególnie w I półroczu 2013 r. był bardzo wysoki, a większość deweloperów przychody z tytułu sprzedaży lokali wykazuje po zakończeniu inwestycji, analizowane wyniki mogą być gorsze od faktycznej kondycji branży. Ponadto koszty finansowe deweloperów spadają dzięki z jednej strony nieznacznym obniżkom kosztów robót budowlano- montażowych, z drugiej wzrostowi liczby zawartych transakcji kupna/sprzedaży mieszkań (dla mieszkań gotowych do użytkowania spadają koszty ich utrzymania, a dla lokali z trwających inwestycji niższe są koszty jej finansowania). Przy rosnącym w I połowie 2013 r. wskaźniku kredytów zagrożonych na nieruchomości mieszkaniowe, branża nadal postrzegana była przez instytucje finansowej jako sektor podwyższonego ryzyka, a tym samym utrzymywała się duża awersja do kredytowania nowych projektów deweloperskich. Ponieważ aż 70% łącznej sprzedaży mieszkań jest realizowana przez duże podmioty (wg NBP), każda informacja o problemach któregoś z nich potęguje negatywne nastawienie do branży. (Brak możliwości całkowitej lub częściowej wypłaty zobowiązań z tytułu obligacji w 2013 r. dotyczył trzech giełdowych deweloperów. Jeden z tych podmiotów znajduje się obecnie w upadłości układowej). Jednocześnie konsolidacja branży deweloperskiej w średnim okresie powinna się nasilić. Wzrosnąć mogą problemy małych deweloperów z założeniem rachunku powierniczego. Co więcej kondycja finansowa części podmiotów nie jest korzystna. Wskaźniki ROE i ROA dużych firm deweloperskich wykazują najniższy poziom od 2004 r. (wg NBP), a utrzymanie stabilnej płynności w dalszym ciągu jest największym problemem dla branży. Spadek przychodów w branży powiązany jest z kończeniem i oddawaniem do użytkowania mieszkań z nisko marżowych, często nietrafionych projektów. Jednak śr. 8% stopa zysku operacyjnego (I-III kw. 2013r.) na tle innych sektorów gospodarki krajowej jest nadal wysoka, a produkcja mieszkań na sprzedaż lub wynajem jest rentowna. 8 Źródło: PONT Info, NBP; Opracowanie AM

9 Perspektywy rozwoju rynku nieruchomości w Polsce w 2014 r. czynniki podażowe Struktura oferty wg deklarowanej przez dewelopera daty oddania projektu. (Warszawa, Kraków, Trójmiasto, Wrocław, Poznań, Łódz) (stan na koniec 2013 r.) 2015; 20% po 2015; 2% 2014; 42% do 2011; 7% 2012; 9% 2013; 20% Wielkość oferty mieszkań oraz czas niezbędny do jej wyprzedaży Zmniejszenie skali rozpoczynanych nowych inwestycji mieszkaniowych w ciągu ostatnich dwunastu miesięcy (zbliżone, choć nieco mniejsze w stosunku do spowolnienia z przełomu końca 2009 r. i początku 2010 r.; patrz slajd 7) będzie prowadziło w kolejnych kwartałach do wyhamowania ilości mieszkań oddanych do użytkowania. Szacujemy, że najsilniej będzie ono odczuwalne w II połowie 2014 r. i I połowie 2015 r. W dużych aglomeracjach, szczególnie w Warszawie lukę tę będą starały się wypełniać lokale z inwestycji noworozpoczynanych. Nabywcy mieszkań w tych lokalizacjach charakteryzują się większą skłonnością do inwestycji w tzw. dziury w ziemi względem klientów z mniejszych miejscowości. W wyniku ograniczenia podaży przy wzroście popytu na pierwotnym rynku nieruchomości istotnie zmniejszył się w ciągu 2013 r. okres jaki jest potrzebny do wyprzedaży całej oferty mieszkań (o od ok. 1,5 do 4,4 kwartału). Najkrótszy czas potrzebny do wyprzedaży całej bieżącej oferty mieszkań z ryku pierwotnego równy ok. 4,2 kwartału notowany jest w Warszawie, najdłuższy zaś w Łodzi (5,4 kw.). Jednocześnie patrząc na nadwyżkę w liczbie wydawanych pozwoleń na budowę nad faktycznie rozpoczętymi inwestycjami można wywnioskować, że deweloperzy są w stanie w dość krótkim czasie poprawić te statystyki podażowe. Spadek bieżącej oferty, przy niskim udziale budów rozpoczętych z terminem realizacji po 2015 r. (2% wg REAS) będzie przyczyniał się do rozpoczynania nowych inwestycji mieszkaniowych. Jeśli poprawa sytuacji gospodarczej w kraju będzie w dalszym ciągu kontynuowana i nie nastąpi silne wygaśnięcie popytu przyrost nowych inwestycji w relacji r/r powinien być dodatni. W średnim terminie pro podażowo na rynek nieruchomości może wpłynąć rządowy program Fundusz mieszkań na wynajem. W ciągu 3 lat rynek najmu ma zostać zasilony ok. 20 tys. lokali (co stanowi ok % łącznej rocznej produkcji nowych mieszkań deweloperskich). Fundusz będzie inwestował i wynajmował wykończone pod klucz mkw mieszkania w największych miastach Polski za czynsze, który pozwolą na 4% roczny zwrot z zainwestowanego kapitału. Potencjalne korzyści, jakie fundusz przyniesie dla deweloperów, będą zależały od tego, czy będzie on nabywał od nich mieszkania czy zdecyduje się samodzielnie pełnić rolę inwestora, przy czym ta pierwsza opcja jest bardziej prawdopodobna. Od strony popytu fundusz może zmniejszyć zapotrzebowanie na małe mieszkania, nabywane do tej pory przez studentów i singli. Przyczyni się także do zmniejszenia średnich stawek czynszu. (Przedsięwzięcie realizowane będzie 9 przez BGK i ma kosztować budżet państwa ok. 5 mld zł). Źródło: REAS; Opracowanie AM

10 Determinanty popytu Liczba sprzedanych lokali mieszkalnych przez wybrane, wiodące na rynku firmy deweloperskie I II III IV Robyg b.d. b.d. b.d Gant Development bd. 75* bd. bd. bd. JW. Construction * Dom Development Polnord 1046** Ronson Europe 88*** Budimex Nieruchomości b.d. b.d. b.d Marvipol 173*** Inpro b.d. b.d. b.d *brutto bez rezygnacji.**polnord poinformował o sprzedaży 717 mieszkań. W tym jest jednak projekt w Gdańsku (działka z pozwoleniem na budowę przeszło 630 lokali) sprzedany z zyskiem innej firmie.*** brak wyników o sprzedaży w III kw. 12,0 10,0 8,0 6,0 4,0 2,0 0,0-2,0 Dynamika zatrudnienia i przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej ujęciu r/r oraz stopy procentowe I II III IV I II III IV I II III IV I II III IV I II III IV I II III IV I II III IV Pracujący w gospodarce narodowej (r/r w %) (stan w końcu okresu) Przeciętne miesięczne wynagrodzenie nominalne brutto (r/r w %) Stopa procentowa PLN (prawa oś) Stopa procentowa CHF (prawa oś) Poprawa koniunktury gospodarczej, ale przede wszystkim historycznie niskie stopy procentowe, przy relatywnie niskich cenach mieszkań wygenerowały w 2013 r. silny impuls popytowy. Rosnący z kwartału na kwartał popyt na mieszkania, równy 10,9 tys. lokali (wg REAS) w ostatnim IV kw r. porównywalny jest ze sprzedażą realizowaną w szczycie boomu czyli początku 2007 r. W całym 2013 r. sprzedaż ukształtowała się na poziomie ok. 36 tys. mieszkań tj. wzrost o 17,5% r/r i była zbliżona do rekordowej z 2007 r. Te bardzo dobre wyniki sprzedażowe potwierdzają giełdowi deweloperzy, którzy pokazują wzrosty nie notowane od boomu (wyłączając dużego giełdowego dewelopera będącego w upadłości układowej). Przypominamy, że wg NBP ok. 70% łącznej sprzedaży mieszkań jest realizowana przez duże podmioty. Na rynku oprócz klientów kredytowych, których udział w sprzedaży rósł z kwartału na kwartał (po ujemnej dynamice -12,5% kw/kw w I kw r. w kolejnych występowały średnio kwartalne 5% wzrosty), pojawiła się silna grupa klientów gotówkowych (szacunki wskazują na 30% - 60%). Niskie stopy procentowe sprzyjały tendencji wycofywania środków z lokat i kierowaniu ich w inwestycyjny zakup relatywnie tanich nieruchomości. Wzrosła również grupa klientów z wysokim wkładem własnym, dla których kredyt był niewielkim wsparciem w procesie zakupowym. Ze strony klientów kredytowych początek 2013 r. naznaczony był skumulowanym popytem na lokale w IV kw r. związanym z wygaśnięciem programu RnS. Z drugiej strony również w IV kw r. czynnik regulacyjny, tj. nowelizacja rekomendacji S i wprowadzenie od 2014 r. wymogu 5% wkładu własnego, zadziałało pro popytowo i zwiększyło zainteresowanie kredytem na 100% LtV. Jednocześnie w IV kw r. istotny udział w sprzedaży mieli również nabywcy dokonujący rezerwacji mieszkania z myślą o skorzystaniu z programu MdM i dopełnieniu formalności już w 2014 r. Wśród klientów gotówkowych największą popularnością cieszyły się mieszkania o nieco wyższym standardzie (nieco droższe i większe od średniej). Klienci kredytowi zaś w dalszym ciągu preferowali lokale o wysokim stopniu efektywności wykorzystania powierzchni tj. niskim metrażu i stosunkowo dużej ilości pokoi. W strukturze nabywanych mieszkań na rynku wtórnym ok. 79 % to lokale o powierzchni nie większej niż 60 m kw. (wg Metrohouse). 10 Źródło: GUS, REAS, NBP, spółki; Opracowanie AM

11 Perspektywy rozwoju rynku nieruchomości w Polsce w 2014 r. czynniki popytowe 7,0 6,0 5,0 4,0 3,0 2,0 1,0 0,0 Koniunktura gospodarcza a liczba nowo udzielonych kredytów mieszkaniowych Przewidujemy, że w 2014 r. popyt na nieruchomości mieszkaniowe może utrzymać się na wysokim poziomie, zbliżonym 85,0 tego z 2013 r. W I kw r. statystyki sprzedażowe będą zaburzone Prognoza transakcjami wspartymi środkami z rządowego programu Mieszkanie dla Młodych (MdM). W ostatnim zaś kwartale 2014 r. 75,0 pro popytowo może zadziałać czynnik regulacyjny tj. dalsze podnoszenie max LtV do 90 % (zapisy nowelizacji rekomendacji S). Q1Q2Q3Q4Q1Q2Q3Q4Q1Q2Q3Q4Q1Q2Q3Q4Q1Q2Q3Q4Q1Q2Q3Q4Q1Q2Q3Q4Q1Q2Q3Q * 2015* Dynamika PKB (r/r; w %) Referencyjna stopa procentowa NBP (w %) Liczba nowo udzielonych kredytów hipotecznych (tys. szt.) (prawa oś) 65,0 55,0 45,0 35,0 Obowiązujący od 2014 r. rządowy program MdM będzie w najbliższym okresie stymulować popyt na mieszkania, głównie w dużych i średniej wielkości miastach, bo praktycznie tylko tam nowe inwestycje są realizowane. Co więcej, niskie limity ceny mogą skłaniać deweloperów do cięcia kosztów, a co za tym idzie budowy mieszkań o niższej jakości i na peryferiach miast, gdzie brakuje odpowiednio rozwiniętej infrastruktury. Co prawda rządowe plany zakładają dopłaty do 130 tys. lokali, czyli do ok. 62,1 tys. mniej względem RnS-u, niemniej jednak w szczególności w początkowym okresie obowiązywania MdM będzie pro popytowo wpływał na rynek nieruchomości. Zrealizowane zapewne będą transakcje odłożone w oczekiwaniu na uruchomienie MdM-u. Już w IV kw r. zawierane były umowy rezerwacyjne na poczet skorzystania z tego programu. Ponadto mechanizm początkowej dopłaty do wkładu własnego jest szczególnie atrakcyjny dla klientów kredytowych nie posiadających wkładu własnego, co od początku 2014 r. uniemożliwia zaciągnięcie kredytu. Kontynuacja poprawy sytuacji gospodarczej w kraju, przy utrzymujących się przynajmniej do IV kw r. rekordowo niskich stopach procentowych powinny wspomagać popyt na nieruchomości, jego skala nie powinna być niższa od tej z 2013 r. Wysoka zależność pomiędzy dynamiką PKB a liczbą nowo udzielonych kredytów mieszkaniowych jest potwierdzeniem przedstawionej tezy (wsp. korelacji = 80,5%; patrz wykres powyżej). Ponadto jeśli oczekiwana poprawa wskaźników na rynku pracy będzie wyraźnie widoczna, a utrzymujące się wysokie poczucie zagrożenia utratą miejsca pracy będzie się zmniejszało to będzie ono dodatkowym impulsem pro popytowym. Źródło: NBP; Opracowanie AM 11

12 37,9 45,6 52,9 52,8 48,3 62,7 58,7 64,0 61,2 56,9 57,6 62,2 59,6 51,8 48,7 49,6 50,7 47,5 41,6 44,1 45,8 45,4 82,3 83,0 Wartość kredytów hipotecznych w Polsce Po bardzo słabym początku roku (wspartym ostatnimi kredytami RnS) rynek kredytów hipotecznych odbudowywał się, a wolumen nowych kredytów hipotecznych wzrastał z kwartału na kwartał. Historycznie najniższe krajowe stopy procentowe wpływały na wzrost dostępności kredytu i podwyższały maksymalną jego wielkość dla przeciętnego gospodarstwa domowego. Wskazana poprawa nie była jednak na tyle duża, aby w całym 2013 r. dynamika nowych kredytów była dodatnia, udzielono ich 176,9 tys. (spadek o 10,02% r/r) na kwotę 36,5 mld zł (spadek o 6,7% r/r) (wg ZBP). Głębszy spadek liczby kredytów w porównaniu do ich wartości wskazuje na rosnącą średnią wartość udzielanego kredytu o 9,8% w ciągu trzech kwartałów 2013 r. do poziomu 201,1 tys. zł na koniec III kw. ub. r. (tendencja przeciwna do 2012 r.). W 2013 r. banki kontynuowały politykę całkowitego wycofywania się z udzielania kredytów mieszkaniowych w walutach obcych. W III kw r. nowo udzielane kredyty złotowe stanowiły 99,35% wartości wszystkich udzielonych kredytów (w IV kw r. udział stanowił 98,7%). Pod koniec 2014 r. zwiększył się popyt na kredyt hipoteczny na 100 proc. LtV. Udział kredytów powyżej 80% LtV w wolumenie nowo udzielonych kredytów w IV kw. 2013r. wzrósł do 61,29 % względem 46,96% w II kw r. (wg raportu AMRON- Sarfin). Jednocześnie skala wzrostu mogłaby być zdecydowanie wyższa gdyby nie utrudniony już w całym 2013 r. dostęp do kredytów na 100% LtV. Nowelizacja rekomendacji S narzuca od 2014 r. konieczność posiadania wkładu własnego w wysokości 5 proc. wartości mieszkania (docelowo w 2017 r. Ltv=80% lub 90 % warunkowane ubezpieczeniem). Dostępny kredyt mieszk. ważony* oraz Liczba i wartość nowoudzielonych kredytów mieszkaniowych zakumulowany indeks polityki kredytowej mieszkaniowej banków (ZKPK) tys ,8 16,4 mld 17, ,1 11,9 7,6 9,4 10,9 10,8 9,8 13,5 13,1 13,4 12,8 12,2 12,3 10,8 10,2 10,0 10,0 9,5 9,8 8,8 9,2 8,0 15,0 13,0 11,0 9,0 40 7,0 30 I II III IV I II III IV I II III IV I II III IV I II III IV I II III IV 5, Liczba nowo udzielonych kredytów Wartość nowo udzielonych kredytów (prawa oś) *Indeks ZKPK zakumulowany indeks zmiany kryteriów polityki kredytowej banków; wartości dodatnie oznaczają złagodzenie, a ujemne zaostrzenie polityki kredytowej w stosunku do okresu początkowego, tj. IV kw r. Opis metody liczenia wskaźnika w Raporcie o stabilności systemu finansowego, grudzień 2012 r., NBP. Uwaga: ważenie strukturą walutową kwartalnego przyrostu 12 kredytu mieszkaniowego; fioletowa linia oddziela wartości ważone od wyłącznie złotowych występujących od początku 2012 r. Źródło: ZBP, NBP; Opracowanie AM

13 Tendencje cenowe na rynku nieruchomości mieszkaniowych Średnie ceny mieszkań w Polsce na rynku pierwotnym i wtórnym* (zł/mkw) Wrocław Łódz Warszawa Kraków Gdańsk Poznań Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q * Dane na wykresie generowane na dzień r. z Systemu AMRON. Po I kw r. wyraźnych spadków cen mieszkań wraz z rosnącym popytem na lokale kolejne kwartały tego roku cechowały się coraz większą ich stabilizacją (w stosunku kw/kw). Jednocześnie ceny mieszkań przeciętnie w 2013 r. były o ok. 5% niższe względem 2012 r. Na rynku pierwotnym deweloperzy coraz lepiej dostosowywali nową ofertę do potrzeb nabywców, a wraz z rosnącymi statystykami sprzedażowymi nieznacznie podnosili ceny sondując rynek co do trwałości poprawy jego kondycji. Po wygaśnięciu programu RnS (dostępny do końca 2012 r.) ceny transakcyjne mieszkań na rynku wtórnym w I kw r. wyraźnie spadły (-10,9% r/r i -5,9% kw/kw w siedmiu największych miastach Polski wg NBP). Po pierwszym kwartale w którym statystyki zmiany cen były wyraźnie gorsze względem rynku pierwotnego, kolejne okresy 2013 r. również tutaj cechowały się poprawą sytuacji i stabilizacją cen. Istotne w 2013 r. pozostały dysproporcje w cenach mieszkań pomiędzy rynkiem pierwotnym a wtórnym. Przeciętnie wśród nieruchomości zlokalizowanych w 7 dużych miastach Polski (Gdańsk, Gdynia, Łódź, Kraków, Poznań, Warszawa, Wrocław) ceny na pierwszym z tych rynków były o 11,3% wyższe od rynku wtórnego i były równe się odpowiednio zł/mkw i zł/mkw. Dla pozostałych 10 rynków miast wojewódzkich ta dysproporcja była jeszcze wyższa i wynosiła 22,1% (dotyczy miast: Białystok, Bydgoszcz, Katowice, Kielce, Lublin, Olsztyn, Opole, Rzeszów, Szczecin, Zielona Góra). W tych lokalizacjach przeciętnie za 1 mkw mieszkania w 2013 r. na rynku pierwotnym trzeba było zapłacić zł/mkw a na rynku wtórnym zł/mkw. Bardzo dobre wskaźniki sprzedażowe na rynku pierwotnym i wysoka liczba ofert zarówno na rynku pierwotnym jak i wtórnym zdecydowała, że 2013 r. był kolejnym okresem wzrostu średniego czasu sprzedaży mieszkań. W XI-XII na rynku wtórnym w Warszawie czas ten był równy 184 dni, podczas gdy w tym samym okresie w 2012 r. liczył 154 dni (99 dni w 2011 r.) (dane Metrohouse). Jeśli zaś porównujemy skłonność do obniżek ceny na rynku warszawskim, to średniorocznie pozostała ona na poziomie z 2012 r. tj. ok. 3%. Najwyższy upust można było wynegocjować w miesiącach letnich (średnio w V i VI ,8%), najniższa zaś 2,7% w miesiącach III-IV 2013 r. (dane Metrohouse). Właściciele mieszkań są na ogół bardziej cierpliwi niż deweloperzy, mogą czerpać dochody z wynajmu i pozwolić sobie na odłożenie sprzedaży do okresu ożywienia na rynku. 13 Źródło: AMRON, Metrohouse; Opracowanie AM

14 Procesy cenowe na rynku nieruchomości w 2014 r. W kolejnych kwartałach 2014 r. oczekujemy stabilizacji cen lokali mieszkalnych z możliwością ich nieznacznego wzrostu w II połowie 2014 r. Do najważniejszych czynników kształtujących relacje podaży i popytu a tym samym ceny mieszkań w 2014 r. należy zaliczyć: Niskie stopy procentowe, które z jednej strony zachęcają do wycofywania środków z lokat bankowych i przeznaczania ich na zakup nieruchomości. Z drugiej strony zmniejszają one koszty kredytu hipotecznego i zwiększają jego dostępność, co za tym idzie powinien wzrosnąć popyt na mieszkania finansowane kredytem, szczególnie na te kwalifikujące się do rządowego programu MdM. Chociaż sam program w skali całego 2014 r. nie powinien wygenerować aż tak wysokiego popytu na mieszkania, który przełożyłby się na wzrost ich cen. Istotny pozostanie także wpływ nabywców gotówkowych, którzy traktują zakup mieszkania jako inwestycję. Prognozowane przyspieszenie wzrostu gospodarczego od 2014 r., przy poprawiającej się sytuacji na rynku pracy i niskich stopach procentowych powinno korzystnie wpływać na utrzymanie a nawet wzrost popytu na nieruchomości mieszkaniowe. Jednakże z drugiej strony negatywnie na popyt będzie wpływała wciąż wysoka niepewność na rynku pracy, co nie pozwoli na dynamiczną poprawę sytuacji na opisywanym rynku, przekładającą się na wysoki wzrost cen lokali. Zmniejszenie skali rozpoczynanych nowych inwestycji mieszkaniowych w ciągu ostatnich dwunastu miesięcy wraz z problemami deweloperów z uzyskaniem finansowania lub możliwości założenia rachunku powierniczego w banku, będzie prowadziło w kolejnych kwartałach do silnego wyhamowania podaży na rynku pierwotnym. Może być ono już odczuwalne w II połowie 2014 r. a wraz z ożywieniem popytu na mieszkania może wpłynąć na zmiany tendencji ich cen (presja w kierunku ich wzrostu może się nasilać). Umacnianie się waluty krajowej może być symptomem rozpoczęcia procesu wprowadzania na rynek nieruchomości kupowanych przy wsparciu kredytów walutowych, a przy tym nabywania nowych mieszkań o większej powierzchni użytkowej. Jednocześnie przewidywana skala aprecjacji waluty krajowej do franka szwajcarskiego nie jest na tyle wysoka, aby już w 2014 r. wygenerować silny trend spłaty czy przewalutowań tego typu kredytów. Co więcej, niestabilna sytuacja polityczna na Ukrainie i ewentualne większe poparcie dla Eurosceptyków w wyborach do Parlamentu Europejskiego oddala taką perspektywę w czasie. Jeżeli popyt na mieszkania w kolejnych kwartałach utrzyma się na wysokim poziomie, prognozy poprawy koniunktury gospodarczej zrealizują się a dostępność kredytów hipotecznych będzie wysoka, można oczekiwać w 2015 r. kilkuprocentowego wzrostu cen. Jednocześnie na rynku pierwotnym w inwestycjach o wysokim współczynniku przedsprzedaży, ceny mieszkań z kolejnych etapów już w 2014 r. mogą nieznacznie wzrosnąć. 14

15 Rynek nieruchomości mieszkaniowych w wybranych krajach 15

16 Podaż mieszkań porównanie międzynarodowe Mimo rosnącej bazy nowych mieszkań, łączne zasoby mieszkaniowe w Polsce wciąż są na jednym z niższych poziomów wśród krajów europejskich, tym samym potencjał branży budownictwa mieszkaniowego pozostaje wysoki. Zasoby mieszkaniowe w krajach Unii Europejskiej wahają się od ok. 330 do 580 mieszkań na 1000 mieszkańców, przy czym w Polsce wskaźnik ten w 2012 r. wynosił 352. Liczba mieszkań nowo oddanych do użytku w Polsce w 2012 r. była jedną z najwyższych wśród prezentowanych krajów Unii Europejskiej. Wyższą wartość zanotowano jedynie dla Niemiec. Skala budownictwa mieszkaniowego w Polsce jest bardzo zbliżona do tej realizowanej u naszych zachodnich sąsiadów. W dalszym ciągu najwięcej tego typu inwestycji jest realizowanych w Rosji i USA. W 2012 r. w 8 z 16 analizowanych krajów odnotowano wzrost liczby mieszkań oddanych do użytkowania, co może wskazywać na poprawę sytuacji na rynku nieruchomości (w 2011 r. wzrost zaobserwowano w 5 krajach). W Polsce oddano do użytku o 17% więcej mieszkań niż przed rokiem. Odczyt ten był jednym z lepszych na tle innych krajów europejskich. Wyższe dynamiki wzrostu odnotowano w Islandii (92% r/r), Szwecji (29% r/r) i Danii (21% r/r). Natomiast rekordowe spadki obserwowane były w Portugalii (-39% r/r) i Hiszpanii (-28% r/r). tys. Liczba mieszkań oddanych do użytkowania (tys.) % 838,0 92% % ,0 zmiana r/r (prawa oś) 60% 40% % 21% 17% 20% 17% % 7% 3% -4% -1% 0% ,0-17% 152,9-28% -19% -21% -22% -20% % -40% 42,6 120,2 30,8 29,5 26,0 23,0 13,9 10,6 8,4 4,3 2,1 1,1 0-60% Rosja USA Niemcy Polska Hiszpania Rumunia Finlandia Czechy Szwecja Portugalia Dania Węgry Irlandia Słowenia Łotwa Islandia 16 Źródło: EMF ; Opracowanie AM

17 Podaż mieszkań dynamika wydanych pozwoleń na budowę mieszkań Średnia dynamika liczby wydanych pozwoleń na budowę Litwa mieszkań (r/r) 34,0 Irlandia 31,1 Wielka Brytania 27,2 Austria 23,6 Q1-Q Szwecja 20,8 Q1-Q Bułgaria 14,0 Niemcy 13,3 Słowacja 12,3 Estonia 11,3 Słowenia 7,2 Rumunia -1,6 Dania -3,8 Unia Europejska -5,8 Czechy -6,7 Francja -12,1 Strefa Euro -13,8 Polska -17,8 Finlandia -19,6 Węgry -28,9 Chorwacja -32,4 Holandia -33,4 Portugalia -35,2 Hiszpania -45,5 Grecja -48, % Dynamika wydanych pozwoleń na budowę mieszkań w pierwszych trzech kwartałach 2013 r. wskazuje na poprawę sytuacji na europejskim rynku nieruchomości. Wciąż jednak liczba pozwoleń na budowę w Unii Europejskiej spadała (-5,8% r/r), jednak spadek ten był niższy niż w 2012 r. (kiedy wynosił -10,0% r/r). Do średniej ujemnej dynamiki przyczyniły się głównie państwa Strefy Euro, w których skutki kryzysu odbiły się najmocniej na rynku nieruchomości dla tle całej UE. W okresie I-III 2013 r. liczba pozwoleń na budowę w strefie Euro spadła o 13,8% r/r. W 10 z 24 analizowanych europejskich krajów zaobserwowano dodatnią dynamikę wydanych pozwoleń na budowę, podczas gdy w analogicznym okresie 2012 r. liczba pozwoleń wzrosła jedynie w dwóch krajach. Jednocześnie w trzech pierwszych kwartałach 2013 r. w 14 krajach odnotowano lepszy odczyt niż w 2012 r. Największy wzrost liczby wydanych pozwoleń na budowę mieszkań zanotowano na Litwie (34% r/r), w Irlandii (31% r./r) i Wielkiej Brytanii (27% r/r). Natomiast największe spadki liczby wydanych pozwoleń na budowę obserwowano w krajach najbardziej zadłużonych Grecji (-48% r/r), Hiszpanii (-46% r/r) oraz Portugalii (-35% r/r). W związku z poprawą dynamiki wydanych pozwoleń na budowę, w części krajów Europejskich w 2014 r. oczekujemy dalszej poprawy sytuacji na rynku nieruchomości i wzrostu liczby mieszkań oddawanych do użytkowania. 17 Źródło: Eurostat; Opracowanie AM

18 Podaż mieszkań skutki kryzysu gospodarczego na przykładzie wybranych państw Hiszpania Niemcy Holandia Kryzys finansowy w ostatnich latach doprowadził do zmiany obrazu rynku nieruchomości w niektórych krajach. Analiza wybranych państw (Hiszpania, Holandia, Niemcy, Polska, Słowacja, USA) wskazuje, że największe zmiany zaszły na rynkach o najwyższym nasyceniu liczbą mieszkań, a przy tym prowadzących dużą skalę budownictwa mieszkaniowego. Państwami o wysokim nasyceniu liczbą mieszkań na 1000 mieszkańców w 2007 r. były Hiszpania (567), Niemcy (485), Holandia (426) oraz USA (424). W Polsce nasycenie mieszkaniami było na znacznie niższym poziomie na 1000 mieszkańców przypadało 341 mieszkań. Na tle analizowanej grupy krajów skala budownictwa mieszkaniowego w Polsce znajdowała się także na niskim poziomie (w 2007 na 1000 mieszkańców ukończono 3,51 mieszkania). Najwięcej mieszkań oddawano do użytkowania w Hiszpanii (14,32) oraz w USA (4,98). Należy zauważyć, że przy wysokim nasyceniu rynku w Niemczech, skala budownictwa w tym kraju znajdowała się na niskim poziomie (2,56 ukończonych mieszkań na 1000 mieszkańców). Spowolnienie gospodarcze obserwowane od 2008 r. oraz wysoka podaż mieszkań przyczyniły się do znacznej redukcji skali budownictwa w Hiszpanii i USA, gdzie w 2012 r. oddawano do użytkowania odpowiednio o 81,3% i 56,8% mniej mieszkań niż w 2007 r. Dużo łagodniejsze skutki kryzysu obserwowano w Polsce, Słowacji czy Niemczech, gdzie skala budownictwa w 2007 r. była niższa. Dlatego już w 2012 r. liczba mieszkań oddawanych do użytkowania w Niemczech i w Polsce przekroczyła odczyty z 2007 r. Wskutek kryzysu nastąpiło więc wyrównanie skali budownictwa w porównanych krajach. Na tle europejskim w Polsce obserwuje się jeden z najwyższych wskaźników liczby mieszkań oddawanych do użytkowania na 1000 mieszkańców (3,97). Mimo to nasycenie rynku mieszkaniami pozostaje na jednym z najniższych poziomów w Europie. USA Słowacja Polska Liczba mieszkań oddawanych do użytkowania na 1000 mieszkańców 2, ,32 2,63 2,56 2,07 3,46 2,82 3, ,97 3,51 4,90 4, Zasób mieszkań na 1000 mieszkańców w 2007 r Liczba mieszkań oddawanych do użytkowania (2007=100) 72,0 114,3 102,0 94 USA Źródło: EMF, IMF, Eurostat, US Census Bureau; Opracowanie AM 92,6 43,2 18, PKB świat (100=rok poprzedni) prawa oś Hiszpania Holandia Niemcy Polska Słowacja

19 Ceny nieruchomości w wybranych krajach Dynamika cen mieszkań 15 4,5 PKB UE zmiana r/r (prawa oś) Niemcy % Hiszpania Wielka Brytania % Holandia Polska 11, ,0 Słowacja ,28-1,61-2,25-3, Q1-Q PKB świat zmiana r/r* (prawa oś) 4,5 Polska % 10,36 RPA % 10 Chiny- Shanghaj 3,0 8, Q1-Q *dane PKB świat - prognoza dla całego 2013 r. -9,20 3,92-3,53 1,5 0,0-1,5-3,0-4,5 1,5 0,0-1,5-3,0 W pierwszych trzech kwartałach 2013 r. obserwowana była poprawa sytuacji na światowym rynku nieruchomości. W 17 z 24 analizowanych krajów odnotowano wzrost cen mieszkań, podczas gdy w 2012 r. dodatnia dynamika cen została zaobserwowana w 12 krajach. Najlepsza sytuacja panowała na azjatyckim rynku nieruchomości, gdzie w 2013 dynamika cen mieszkań osiągała poziomy dwucyfrowe. Najwyższa była na Tajwanie (15,02% r/r) oraz Filipinach (13,83% r/r). Kolejny rok obserwowano także wzrost cen na amerykańskim rynku nieruchomości, do czego przyczyniły się dobre odczyty makroekonomiczne. Roczna dynamika cen w okresie I-III 2013 r. wyniosła 8,44% r/r (w 2012 r. 5,47% r/r). Jednak w związku z kryzysem hipotecznym ceny mieszkań w USA znajdowały się przez długi okres w trendzie spadkowym i mimo ostatnich wzrostów nie powróciły jeszcze do poziomu z 2007 r. Natomiast najgorsza sytuacja panowała nadal na europejskim rynku nieruchomości. W okresie I-III 2013 r. 9 państw europejskich było jedynymi na tle globalnym, które notowały spadki cen. Przyczyniła się do tego ich słaba kondycja gospodarcza. W wielu państwach odczyt wzrostu PKB był jednym z najniższych w porównaniu resztą państw świata. Jednak w stosunku do 2012 r., w którym ceny malały na 13 europejskich rynkach, w większości krajów spadki cen miały mniejszą skalę. Wskazuje to na powolną poprawę sytuacji na europejskim rynku nieruchomości. W okresie I-III 2013 r. najniższa średnia dynamika cen mieszkań została odnotowana w Grecji (-9,72%) oraz Hiszpanii (-9,20% r/r). Natomiast najwyższa wystąpiła w Estonii (15,54% r/r) oraz Niemczech (11,19% r/r). Źródło: Global Property Guide, AMRON, IMF, Eurostat ; Opracowanie AM 19

20 Ceny nieruchomości w wybranych krajach Ceny mieszkań I-III kw r. (2007=100) Chiny- Shanghaj Norwegia Singapur RPA Niemcy Nowa Zelandia Szwajcaria Australia Finlandia Japonia - Tokio Kanada 33,0% 30,4% 30,1% 27,6% 22,2% 22,1% 21,6% 19,1% 16,8% 10,2% 5,2% Spośród analizowanych rynków najsilniej dotknięte kryzysem gospodarczym zostały Irlandia i Hiszpania, gdzie ceny mieszkań w okresie I-III 2013 r. ceny były niższe o odpowiednio 43,8% i 33,4% od poziomu notowanego w 2007 r. Przyczyniło się to do znacznego ograniczenia skali budownictwa w tych państwach. W Polsce od 2007 r. ceny mieszkań spadły o 12%. Najwyższy wzrost cen mieszkań od 2007 r. wśród krajów europejskich zanotowano w Norwegii (30,4%) i Niemczech (22,1%). Mimo osłabienia dynamiki cen mieszkań w Azji w ostatnich latach, azjatycki rynek nieruchomości odczuł łagodniej skutki pogorszenia sytuacji makroekonomicznej głównie ze względu na jego małe nasycenie oraz wysoki wzrost PKB na tle globalnym. Islandia USA Francja Wielka Brytania Słowacja Polska -2,9% -3,5% -7,0% -11,8% -12,0% 5,1% Najbardziej prawdopodobny scenariusz rozwoju rynku nieruchomości w 2014 r. to dalsza lekka poprawa dynamiki cen mieszkań. Spadki cen będą prawdopodobnie nadal notowane w krajach europejskich, które najbardziej odczuwają skutki kryzysu. Rynek nieruchomości pozostaje postrzegany jako mało stabilny, a ryzyko inwestowania na nim pozostanie relatywnie wysokie. Holandia -16,0% Portugalia -17,7% Bułgaria -29,4% Hiszpania -33,4% Irlandia -43,8% -60% -40% -20% 0% 20% 40% 20 Źródło: Global Property Guide, AMRON ; Opracowanie AM

21 Wielkość kredytów hipotecznych jako procentowy udział w PKB w 2012 r. W krajach Europy Zachodniej utrzymał się wysoki poziom zadłużenia w odniesieniu do krajów regionu Europy Środkowo-Wschodniej oraz Rosji. Spośród krajów ujętych w zestawieniu, w 2012 r. najwyższe wartości opisywanego wskaźnika zanotowano dla Holandii (108,4%) i Danii (100,8%). Co więcej, w obu krajach wskaźnik wzrósł. Najniższą wartość kredytów hipotecznych w stosunku do PKB w 2012 r., podobnie jak rok wcześniej, zanotowano dla Rosji 3,2%. Wartość całego portfela kredytów hipotecznych na koniec listopada 2013* r. była najwyższa w Wielkiej Brytanii i Niemczech. Poziom tego zadłużenia spadł w pierwszym z wymienionych krajów o 0,8% r/r. Natomiast w Niemczech, gdzie panuje lepsza sytuacja na rynku nieruchomości, wartość portfela wzrosła o 2,1% r/r. Najwyższe wzrosty wartości całego portfela kredytów hipotecznych były notowane w Słowacji (10,6% r/r) oraz Belgii (9,9% r/r). W latach kraje o niskim wskaźniku kredytów hipotecznych na jednego mieszkańca wykazywały bardzo wysoką dynamikę wzrostu zadłużenia związaną z niską bazą. Od 2009 r. dynamika przyrostu kredytów hipotecznych w większości z nich znacznie osłabła. Przyczyniło się do tego pogorszenie sytuacji makroekonomicznej, której następstwem był spadek skłonności do zaciągania dużych zobowiązań. W 2012 r. zadłużenie z tytułu kredytów hipotecznych w relacji do PKB spadło w 11 z 27 analizowanych krajów. Największy spadek dotyczył Łotwy (-5,5 pp.), Irlandii (-4,7 pp.) i Węgier (-4,1 pp.). W 2012 r. Polska z 20,3% udziałem poziomu zadłużenia z tytułu kredytów mieszkaniowych w PKB utrzymywała się znacznie poniżej średniej dla EU27 (52,0%). Wskaźnik ten od 2007 r. wzrósł w Polsce blisko dwukrotnie. Holandia Dania Wielka Brytania Szwecja Irlandia Cypr Portugalia Hiszpania EU27 Luksemburg Belgia Malta Niemcy Finlandia ,1% 100,5% 81,1% 78,6% 82,1% 69,8% 66,6% 62,7% 51,9% 47,5% 46,5% 44,3% 44,9% 43,2% ,4% 100,8% 81,0% 80,7% 77,5% 70,9% 66,9% 61,1% 52,0% 48,9% 48,8% 45,7% 44,8% 44,4% Francja Grecja Estonia Austria Łotwa Włochy Węgry Polska Słowacja Litwa Bułgaria Słowenia Czechy Rumunia ,1% 37,6% 36,8% 27,9% 29,5% 23,3% 24,8% 21,0% 17,8% 19,3% 18,2% 14,3% 13,3% 5,9% ,0% 38,5% 34,4% 27,7% 24,2% 23,3% 20,7% 20,3% 19,2% 17,9% 17,6% 14,8% 14,3% 6,6% 21 * Wartość kredytów hipotecznych dla państw Europejskich na koniec listopada 2013 r. szacowana na podstawie danych EBC Źródło: EMF; Opracowanie AM

22 Dynamika przyrostu kredytów hipotecznych na przestrzeni lat Szwecja Słowacja Słowenia Polska Cypr Czechy Włochy Malta Belgia Finlandia Francja Austria Wielka Brytania Holandia Portugalia Niemcy Litwa Grecja Hiszpania Estonia Węgry Irlandia Łotwa Średni roczny przyrost wartości kredytów hipotecznych -7,0% -2,0% -0,5% -0,8% -1,0% -1,2% -1,5% -2,4% -3,8% 13,1% 5,7% 8,9% 6,9% 8,8% 13,5% 7,6% 10,7% 6,3% 11,9% 5,3% 12,2% 4,9% 9,9% 2,4% 7,2% 1,3% 9,9% 0,9% 4,8% 12,6% 11,8% 11,7% 10,8% 9,6% 12,5% 14,6% 19,7% 27,2% 28,4% 35,6% 35,8% 35,1% 40,9% 39,6% 45,7% 52,5% * % 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% *dla roku 2013 przyjęto stan zadłużenia na koniec listopada Analizując zmiany wolumenu kredytów hipotecznych w okresach oraz * można wyodrębnić dwie grupy krajów: pierwszą, w której dynamika kredytów hipotecznych mimo osłabienia koniunktury gospodarczej utrzymała się na dodatnim poziomie oraz drugą, w której średnio roczny przyrost w latach był ujemny. Najwyższą średnią roczną dynamikę kredytów hipotecznych w latach odnotowano w Szwecji (13,1%), Słowacji (12,6%), Słowenii (11,8%) i Polsce (11,7%). Szwecja była jedynym krajem obok Włoch, Wielkiej Brytanii i Niemiec, w którym dynamika w okresie była wyższa od notowanej w latach , jednak w dwóch ostatnich krajach przyrost utrzymywał się na niskim poziomie. W Polsce, mimo znaczącego spadku średniej rocznej dynamiki przyrostu kredytów hipotecznych, od 2008 wartość zadłużenia z tytułu hipotek wzrosła o 54%. Do drugiej grupy krajów, które od 2009 r. notują ujemną średnią dynamikę kredytów hipotecznych zaliczają się Łotwa, Irlandia, Węgry, Estonia, Hiszpania, Grecja oraz Litwa. Najgłębszy spadek wolumenu kredytów hipotecznych notowano w Łotwie i Irlandii, gdzie średnio rocznie spadał on o odpowiednio -7,0% i -3,8%. W związku z przewidywanym ożywieniem sytuacji makroekonomicznej w Europie w 2014 r. oczekujemy poprawy sytuacji na rynku kredytów hipotecznym i wzrostu wolumenu zadłużenia. Średnia roczna dynamika powinna pozostać na poziomie znacząco niższym od notowanego w latach , co wynika z coraz większego nasycenia rynku kredytów hipotecznych w analizowanych państwach Przyrost kredytów hipotecznych na koniec XI 2013 (XII 2008=100) Źródło: EMF, EBC ; Opracowanie AM 22

23 Rynek nieruchomości niemieszkalnych 23

24 tys. mkw Rynek powierzchni handlowych Ewolucja podaży w latach Nowa podaż powierzchni handlowej wg wielkości miasta Całkowita podaż powierzchni handlowej na koniec 2013 r ,0% ,0% ,0% 2,5% 3,7% 2,5% 3,0% Powierzchnia w budowie Istniejąca powierzchnia Wskaźnik pustostanów (w %) (prawa oś) 2,2% 7,0% 6,0% 5,0% 4,0% 3,0% 2,0% 1,0% 0,0% Całkowita podaż nowoczesnej powierzchni handlowej w 2013 r. wyniosła ok. 9,8 mln mkw. (wg Colliers International). W okresie tym nowa podaż stanowiła ok. 640 tys. mkw., tj. wzrost o ok. 32% r/r. W 2013 r. kontynuowany był trend wzrostowy w odniesieniu do udziału ośmiu największych miast w całości prowadzonych inwestycji. W tym okresie ponad 69% nowej podaży udostępnione zostało właśnie w tych lokalizacjach (w 2012 r. było to 40%). Zmniejszający się zasób gruntów inwestycyjnych pod budownictwo handlowe korzystnie zlokalizowanych sprzyja wzrostowi modernizacji i rozbudowy już istniejących obiektów. Takie inwestycje w 2013 r. stanowiły 23% łącznej nowej podaży. Co więcej ich skala będzie się zwiększała, ponieważ około 50% obecnego zasobu powierzchni handlowej to budynki ponad 10 letnie. Obiekty takie często mają atrakcyjną lokalizację, ale właściciele w obawie przez ich marginalizacją i odpływem klientów na rzecz nowych lokalizacji decydują się na ich modernizację i dostosowanie do obecnie panujących standardów. Atrakcyjność inwestycyjna Polski dla sektora nieruchomości handlowych pozostała wysoka w 2013 r. Ponad 50 marek (wśród nich ok. 70% pochodziło z sektora modowego) rozpoczęło swoją działalność na krajowym rynku. Jednocześnie wśród inwestorów zagranicznych dalszym ciągu atrakcyjnie postrzegany jest nie tylko rynek najmu, ale popularne pozostają zakupy powierzchni handlowej. Wartość transakcji inwestycyjnych w tym sektorze w 2013 r. wyniosła 1,32 mld EUR, z czego 1,12 mld EUR przypadła na II poł r. (wzrost o 83% r/r; wg Jones Lang LaSalle ). Przeciętny poziom pustostanów był relatywnie stabilny i wynosił na koniec 2013 r. poniżej 5% (3% dla miast powyżej 200 tys. mieszkańców). Najniższe współczynniki niewynajętej powierzchni notowano dla Warszawy i Szczecina, a najwyższe dla Poznania i Wrocławia. Nie zmieniły się również istotnie w relacji rocznej stawki czynszu. Najwyższe notowano niezmiennie w Warszawie ok EUR/mkw./m-c, przy istotnie niższym ok EUR/mkw./m-c w miastach regionalnych (wg DTZ ). Spodziewamy się, że w 2014 r. wciąż oddawana będzie znaczna ilość powierzchni handlowej, chociaż łączna podaż może być mniejsza od tej z 2013 r. (szacowany na 2014 r. przyrost o ok tys. mkw.; wg Colliers International). Stabilne powinny pozostać zarówno stawki czynszu jak i wskaźniki pustostanów dla poszczególnych miast. Jednocześnie powierzchnia niewynajęta może wzrosnąć na już nasyconych rynkach a szczególnie rynkach lokalnych gdzie planowana jest na 2014 r. duża podaż nowej powierzchni (np. Lublin, Olsztyn, 24 Kalisz). Źródło: : CBRE, Colliers International, Cushman&Wakefield, Jones Lang LaSalle; Opracowanie AM

25 [tys.] Rynek powierzchni biurowej Podaż całkowita, nowa podaż i wskaźnik pustostanów w największych polskich miastach Podaż 2012 (m2) Podaż 2013 (m2) W budowie 2013 Wskaźnik powierzchni niewynajętej 2012 (%) Wskaźnik powierzchni niewynajętej 2013 (%) Stawki czynszu w największych polskich miastach (EUR/m2/miesiąc) EUR/m2/msc stawki czynszu stawki czynszu Całkowita powierzchnia biurowa w 9 największych miastach Polski wyniosła około 6,79 mln mkw na koniec 2013 r. W ciągu roku na rynek deweloperzy wprowadzili ok. 0,6 mln mkw nowej podaży, co stanowi ok. 8,5% łącznego wolumenu. W dalszym ciągu najwięcej biur zlokalizowanych jest w Warszawie z podażą blisko 4,1 mln mkw. tj. 60,1% całkowitej powierzchni biurowej w Polsce (wg Jones Lang LaSalle). Jednocześnie liczba nowych inwestycji w miastach poza Warszawą zwiększa się. Nowa podaż powierzchni biurowej na tych rynkach stanowiła ok. 48% łącznej nowej podaży w 2013 r., a najwięcej jej przybyło we Wrocławiu (72 tys. mkw) i Trójmieście (69 tys. mkw) (wg. Jones Lang LaSalle). Wzrost podaży nowej powierzchni biurowej w ostatnich latach przy relatywnie dobrym popycie w 2013 r. (nieznacznie wyższym w Warszawie tj. o 4,1 % r/r i stabilnym poza nią) determinował zwiększanie wskaźnika powierzchni niewynajętej do poziomu 13,1% na koniec 2013 r. z 9,8% na koniec 2012 r. Najwięcej takiej powierzchni znajdowało się w biurach w Szczecinie i Lublinie (dynamiczne zmiany wsk. pustostanów na rynkach lokalnych, przy relatywnie niskich zasobach są często powiązane z oddaniem do użytkowania nawet jednego dużego biurowca). Czynsze w lokalach biurowych pozostawały relatywnie stabilne z nieznaczną tendencją do spadków np. w Warszawie i z zawężaniem przedziału stawek czynszowych poza stolicą. Spodziewamy się, że w 2014 r., liczba nowych inwestycji oddawanych do użytkowania pozostanie wysoka. Statystyki Colliers International pokazują, że obecnie w budowie znajduje się ok. 1 mln m2 nowoczesnej pow. biurowej, a ok. 60% z niej zostanie ukończona w 2014 r. Najwięcej nowych biur przybędzie w Warszawie (302 tys. m2), Krakowie (109 tys. m2), Wrocławiu (62 tys. m2) i Katowicach (62 tys. m2). Poprawa krajowej sytuacji makroekonomicznej będzie sprzyjać utrzymaniu popytu na stabilnym poziomie. Wobec tego przy dużej nowej podaży tendencja wzrostu wskaźnika pustostanów może się utrzymać. Może również wystąpić presja na nieznaczne spadki czynszów. Będzie ona najsilniej odczuwalna wśród właścicieli starszych biurowców, w których rotacja najemców i ich skłonność do przeniesienia swojej siedziby do nowo ukończonego budynku jest wysoka. 25 Źródło: Colliers International, Jones Lang LaSalle ; Opracowanie AM

26 Rynek powierzchni magazynowej tys. mkw Popyt na powierzchnie magazynową % , Odnowienia umów Popyt netto Wskaźnik niewynajętej powierzchni (prawa oś) Podaż i wskaźnik pustostanów w 2013 r. wg lokalizacji Warszawa Górny Śląsk Polska Centralna Powierzchnia w budowie Nowa podaż 2013 Istniejąca podaż 2013 Współczynnik dostepnej powierzchni 2013 (prawa oś) Współczynnik dostepnej powierzchni 2012 (prawa oś) Poznań Wrocław Gdańsk Kraków Szczecin 13,5 9,0 4,5 0, W 2013 r. oddano do użytkowania ponad 396 tys. mkw. powierzchni magazynowej, tj. wzrost o ok. 5,4 % r/r (największy na rynku wrocławskim ok. 105 tys. m2). Całkowita pow. rynku magazynowego w Polsce wyniosła na koniec 2013 r. ponad 7,76 mln mkw. Nieznacznie, bo o 1 pp do ok. 35% spadł udział rynku warszawskiego (2,71 mln mkw). Pozostała część rynku praktycznie nie zmieniła się, główne lokalizacje to: Górny Śląsk (ok. 19%), Centralna Polska (ok. 13%), Poznań (ok.12%) oraz Wrocław (ok. 11%) (wg Colliers International). Popyt na nowoczesną powierzchnię magazynową wzrastał w kolejnych kwartałach 2013 r. Wolumen wynajętej powierzchni wzrósł o 32% r/r i wyniósł 2,24 mln mkw (w 2012 r. wynosił 1,7 mln mkw) z czego ponad 67% to umowy nowe i/lub zwiększające dotychczasowy wynajem (wg Colliers International). W dalszym ciągu najpopularniejsze były umowy typu pre-let i BTS, a największa transakcja wynajmu 324 tys. mkw powierzchni magazynowej została zawarta w ostatnim kwartale 2013 r. przez jeden podmiot z branży handlu internetowego. Ta właśnie branża z 49% udziałem była w 2013 r. największym najemcą pow. magazynowej. Kolejne dwa miejsca zajmują operatorzy logistyczni 23% pow. i podmioty związane z art. motoryzacyjnymi z 12% udziałem. W 2013 r. przeciętny wskaźnik powierzchni niewynajętej wyniósł 10,8%, co oznacza wzrost wolnej powierzchni i o 1,6 pp. Stabilne natomiast pozostały stawki czynszów. Na koniec 2013 r. przeciętne ceny czynszów w najdroższej Warszawie zawierały się w przedziale 3,6-5,1 EUR/mkw./mca. Wysokie czynsze obowiązywały również we Wrocławiu (3,4-3,9 EUR/mkw./m-ca) i Krakowie (3,3 4,0 EUR/mkw./m-ca). Najtaniej zaś można było wynająć pow. magazynową na obrzeżach stolicy 2,1 2,8 EUR/mkw./m-ca, Poznaniu (2,5 3,15 EUR/mkw./m-ca) i na Górnym Śląsku (2,4 3,3 EUR/mkw./m-ca). Wraz z poprawą sytuacji gospodarczej w kraju i wzrostem PKB tendencje poprawy na rynku magazynowym powinny utrzymać się w 2014 r. Jednocześnie wielkość nowej powierzchni wynajętej będzie niższa r/r, ponieważ brak jest sygnałów wejścia na rynek kolejnego dużego gracza, jak miało to miejsce w 2013 r. Źródło: Colliers International, Jones Lang LaSalle ; Opracowanie AM 26

27 Grunty pod zabudowę w Polsce ,0% 0,0% Warszawa COB 0,0% Warszawa Centrum Przeciętne ceny działek pod zabudowę mieszkaniową w 2013 r. w EUR/mkw. 8,3% średnia Kraków Warszawa poza COB 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% Przeciętne ceny działek pod zabudowę biurową w 2013 r. w EUR/mkw. 17,5% średnia 13,0% Wrocław Poznań Trójmiasto Łódź Górny Śląsk dynamika średniej r/r 0,0% 11,1% 0,0% 0,0% Wrocław Kraków Trójmiasto Poznań Górny Śląsk dynamika średniej r/r 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% 21% 18% 15% 12% 9% 6% 3% 0% W I połowie 2013 r. aktywność podmiotów na rynku gruntów pod zabudowę utrzymywała się poziomie zbliżonym do poprzedniego roku. Wraz z poprawą popytu na pierwotnym rynku nieruchomości mieszkaniowych i rosnącymi statystykami sprzedażowymi deweloperów w II połowie 2013 r. nastąpiło ożywienie na rynku gruntów pod tego typu inwestycje. Wskazana poprawa miała miejsce w sytuacji stabilnej i wysokiej podaży. Tym samym w dalszym ciągu był to rynek kupującego, a nie sprzedawcy. Wartość transakcji na rynku gruntów inwestycyjnych pod nieruchomości mieszkaniowe, handlowe i biurowe w 2013 r. wyniosła 1,5 mld zł. Była ona porównywalna do wydatków z 2012 r. ale w dalszym ciągu stanowiła ok. 60% wydatków z 2011 r. W strukturze sprzedaży dominowały działki pod nieruchomości mieszkaniowe ok. 55% i biurowo - handlowe ok. 40%. Tylko 5% wszystkich zawartych umów dotyczyła rynku magazynowego. W dalszym ciągu Warszawa pozostaje rynkiem o największej liczbie zakupów gruntów o przeznaczeniu biurowym lub mieszkaniowych (ok % wszystkich umów). Ceny gruntów inwestycyjnych w 2013 r., wyłączając ziemię ANR, w większości miast przełamały tendencję spadkową z 2012 r. i pozostawały stabilne. Jednocześnie w II połowie 2013 r. w przypadku niektórych inwestycji można było zauważyć nieznaczną presję na wzrost cen. Utrzymanie korzystnej sytuacji na rynku mieszkaniowym powinno determinować dalsze ożywienia popytu na grunty pod tego typu inwestycje. Szczególnie w Warszawie, gdzie już pod koniec 2013 r. kilku dużych deweloperów mieszkaniowych deklarowało potrzebę odbudowy banku ziemi. W przypadku pozostałych gruntów inwestycyjnych należy oczekiwać raczej stabilizacji aktywności inwestycyjnej. Obszary dobrze przygotowane pod proces inwestycyjny w zakresie możliwości technicznych, prawnych i planistycznych w dalszym ciągu będą cieszyć się dużym zainteresowaniem nabywców. Jednocześnie najważniejszym czynnikiem pro popytowym pozostanie dobra lokalizacja, która przy odpowiedniej cenie zagwarantuje wysoki popyt i szybki zwrot zainwestowanego kapitału. Jeśli chodzi o ceny działek oczekujemy ich stabilizacji z możliwymi niewielkimi wzrostami w przypadku gruntów pod inwestycje mieszkaniowe. 27 Źródło: Colliers International; Opracowanie AM

28 Rynek użytków rolnych 28

29 [zł\ha] [%] Ceny gruntów ornych Nastąpiło wyhamowanie do poziomu 3,5% r/r, wzrostu cen ziemi w transakcjach zawieranych pomiędzy rolnikami w 2013 r. (27,2 % w 2012 r.) Przeciętnie ceny osiągały poziom zł/ha. Skala rocznego przyrostu cen była istotnie niższa od dynamik notowanych w latach najsilniejszego wzrostu tj (ceny rocznie rosły o ok. 30 %). Zmiany cen ziemi są istotnie skorelowane z dynamiką cen pszenicy z roku poprzedniego (współczynnik korelacji =70%, patrz wykres poniżej). Dodatnia zależność wskazuje, że wraz z wyhamowaniem wzrostu cen wskazanego zboża w 2012 r. w kolejnym 2013 r. skłonność rolników do płacenia coraz więcej za ziemię spadła, a dynamika cen również wyhamowała. W 2013 r. najbardziej zdrożały ziemie najniższych klas bonitacyjnych (V-VI). W tej grupie ceny ziemi w obrocie międzysąsiedzkim wzrosły o 5,7% r/r i wynosiły średnio zł/ha. Podobną dynamikę tj. 5,1% r/r odnotowano w przypadku cen gruntów średnich (IIIb i IV). Przeciętnie wzrosły one do poziomu zł/ha. Natomiast w przypadku w gruntów dobrych (I-IIIa) w okresie rocznym przeciętnie koszty nabycia 1ha ziemi nie zmieniły się (wzrost o 0,5% r/r do zł/ha). Przeciętna cena ziem oferowanych za pośrednictwem ANR w 2013 r. wyniosła zł/ha, tj. wzrost o 13,1 % r/r (w 2012 r. dynamika r/r wyniosła 12,4%). Ponadto, ANR w 2013 r. sprzedała rekordową powierzchnię ponad 148 tys. ha gruntów (130 tys. ha w 2012 r.). W przypadku ziem ANR najwyższe średnie ceny uzyskiwano w grupie obszarowej dla nieruchomości o powierzchni ha 22,9 tys. zł/ha, oraz w dla nieruchomości do 1 ha 22,2 tys. zł/ha, natomiast najniższe w grupie obszarowej od 1 do 10 ha 19,4 tys. zł/ha % 35% % 40% 30% 30% 25% Cena sprzedaży gruntów rolnych ANR w zł/ha Cena gruntów ornych 1 ha między rolnikami w zł - GUS Dynamika cen r/r (obrót prywatny) (prawa oś) Dynamika cen r/r (ziemie ANR) (prawa oś) % 10% 0% -10% -20% -30% -40% Dynamika cen pszenicy r/r Dynamika cen pszenicy r/r (t+1) Współczynnik korelacji R= 70,0% Dynamika cen gruntów ornych r/r (obrót prywatny) (prawa oś) 5% 0% 29 20% 15% 10% Źródło: GUS, ANR ; Opracowanie AM

30 Ceny ziemi GUS vs. ANR podlaskie Zgodnie z prezentowaną mapą w 2013 r. jedynie w trzech województwach: mazowieckim, opolskim i śląskim przeciętne ceny ziemi w obrocie prywatnym były niższe niż te sprzedawane za pośrednictwem ANR. Dysproporcja ta jest pochodną wysokich średnich cen w pojedynczych kwartałach (prawie dwukrotnie wyższych w III kw r. w woj. śląskim i w IV kw r. w dwóch pozostałych) zawieranych na rynku lokalnym, który cechuje się niskim Zasobem WRSP (tym samym nawet jedna wielkopowierzchniowa transakcja może silne oddziaływać na wahania cen. Ponadto pamiętać należy, że zarówno w bieżącym jak i ubiegłym roku ANR rozdysponowuje już grunty z tzw. 30% wyłączeń (ustawa z r.). Największe dysproporcje w cenie ziemi z Zasobu WRSP względem obrotu prywatnego w 2013 r. dotyczyły woj. podlaskiego (ok. 10,6 tys. zł/ha) i wielkopolskiego (ok. 10,3 tys. zł/ha). Sprzedaż państwowych gruntów ornych realizowana jest głównie na terenach północnej i zachodniej Polski, gdzie dominują działki o dużej powierzchni. Dalszy obrót tymi gruntami powoduje, że liczba transakcji ziemią najwyższa jest również na tych terenach. Jednocześnie liczba transakcji wielkimi areałami gruntów jest istotnie wyższa w przypadku ziemi z Zasobu względem obrotu prywatnego. W centralnej i południowej Polsce obrót gruntami odbywa się na rynku prywatnym, gdzie dominuje podaż działek niewielkich powierzchniowo. 30 Źródło: GUS, ANR ; Opracowanie AM

31 [ Przeciętna cena gruntu ornego w Q1-Q r. w tys. zł\ha] [ Przeciętna cena gruntu ornego w Q1-Q r. w tys. zł\ha ] Regionalne dysproporcje cen ziemi - główne determinanty (transakcje pomiędzy rolnikami) Poprawa opłacalności produkcji rolnej (w tym istotny wzrost cen żywności) jest głównym czynnikiem determinującym wzrost cen ziemi rolnej w ostatnich latach w Polsce. Tym samym regionalne dysproporcje powiązane są m.in. z intensyfikacją hodowli trzody chlewnej (wsp. korelacji = 83,7%) (patrz prawy wykres). Jednocześnie nie bez znaczenia dla popytu na ziemię ma intensyfikacja wysoko towarowych gospodarstw rolnych. Istnieje silna dodatnia korelacja pomiędzy ceną ziemi rolnej a liczbą gospodarstw rolnych osiągających przychody powyżej 40 ESU (wsp. korelacji = 72,6%). Biorąc pod uwagę ww. czynniki w dalszym ciągu w obrocie międzysąsiedzkim najwyższe średnie ceny sprzedaży w okresie Q1-Q r. osiągnęły grunty rolne zlokalizowane na terenach woj. wielkopolskiego (36,3 tys. zł/ha) oraz kujawsko-pomorskiego (36,1 tys. zł/ha). Natomiast najtańsze ziemie w Q1-Q r. zlokalizowane były w woj. podkarpackim (ok. 16,6 tys. zł/ha) i woj. lubuskim (ok. 17,4 tys. zł/ha). Należy pamiętać, że siła powiazania cen ziemi z ww. czynnikami była w ostatnich latach zmniejszana poprzez istotny wzrost popytu na ziemię niezwiązany bezpośrednio z produkcją rolną (np. wykup działek pod liczne inwestycje infrastrukturalne) kujawskopomorskie wielkopolskie kujawskopomorskie wielkopolskie podlaskie dolnośląskie śląskie łódzkie małopolskie świętokrzyskie lubuskie opolskie pomorskie podkarpackie warmińskomazurskie zachodniopomorsk ie lubelskie mazowieckie Współczynnik korelacji R= 72,6 % [Gospodarstwa rolne wg wielkości ekonomicznej powyżej 40 ESU (dane 2007r.)] dolnośląskie podlaskie małopolskie zachodniopomorski e podkarpackie pomorskie mazowieckie lubuskie lubelskie śląskie warmińskomazurskie świętokrzyskie opolskie łódzkie Współczynnik korelacji R= 83,7% [Pogłowie trzody chlewnej na 100 ha użytków rolnych (gospodarstwa indywidualne)] 31 Źródło: GUS; Opracowanie AM

32 Ceny ziemi rolnej a działek budowlanych Wzrost cen ziemi rolnej w ostatnich latach jest również powiązany z zakupami inwestycyjnymi nie związanymi bezpośrednio z działalnością rolną. Część transakcji na tym rynku zawierana była celem przekształcenia ziemi rolnej w budowlaną i jej dalszą odsprzedażą. Tego typu zakupy inwestycyjne były szczególnie popularne w dużych miastach i na ich obrzeżach oraz w tych regionach Polski gdzie występował silny rozwój infrastruktury drogowej i energii wiatrowej. Różnice w przeciętnej cenie obu typów działek są bardzo duże (patrz wykres poniżej), tym samym przestrzeń do potencjalnych zysków jeszcze występuje, a od początku 2009 r. proces jej przekształcania jest nieco uproszczony (m.in. wszystkie działki rolne w granicach miasta zostały z mocy prawa odrolnione, a prawo pierwokupu ziemi przez ANR podwyższono do działek > 5 ha). Regionalne zróżnicowanie cen ziemi rolnej względem budowlanej, pokazuje ujemną zależność dla większej części województw. Na typowo rolniczych terenach Polski, gdzie dominują wysoko towarowe gospodarstwa rolne a cena ziemi rolnej jest bardzo wysoka, w przeciwieństwie zaś do cen działek budowlanych, które przeciętne są niższe na tle średniej krajowej. Należy jednak pamiętać, że nie wszystkie transakcje gwarantują pewny i szybki zysk, co więcej nie wszystkie nieruchomości można przekształcić z rolnych na budowlane (decydujący jest m.in. plan zagospodarowania przestrzennego, a w przypadku jego braku decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowaniu terenu). Rynek działek budowlanych walczy w dalszym ciągu ze spadkową presją na ceny, choć już w II połowie 2013 r. były odnotowane pierwsze symptomy zakupów ziemi przez deweloperów. 32 Źródło: GUS, otodom.pl; Opracowanie AM

33 [zł/ha] [zł/hl] Ceny użytków zielonych w obrocie prywatnym Przeciętnie w Polsce ceny łąk w 2013 r. wynosiły zł/ha tj. spadek o 2,1% r/r (wzrost o 24,2% r/r w 2012 r.). Wyhamowanie dynamiki cen jest zbieżne z tendencjami obserwowanymi na rynku ziemi rolnej, jednakże w przypadku łąk korekta jest silniejsza. W ujęciu regionalnym (patrz slajd następny) roczna dynamika cen wahała się od -11,1% (woj. śląskie) do 37,2% (woj. podkarpackie). Koniunktura na rynku łąk pozostaje ściśle powiązana z koniunkturą na rynku mleka i jego przetworów. Współczynnik korelacji średnio kwartalnych cen mleka przesunięty o cztery kwartały w przód (czyli o cały rok) i kwartalnych cen łąk w latach wynosi 69,1%. Wysokie ceny mleka oraz ich dynamiczny wzrost w ostatnich latach sprzyjały utrzymaniu wysokiego popytu na użytki zielone w typowo mleczarskich regionach polski. Jednocześnie zgodnie z naszymi oczekiwaniami spadek opłacalności produkcji mleka i jego przetworów w 2012 r. (ujemna kwartalna dynamika w okresie Q2 Q r.) wyhamował wzrost cen łąk w 2013 r. (ujemnie kwartalne dynamiki r/r w okresie Q2-Q r.) Zmniejszenie bufora środków finansowych, którymi dysponowali rolnicy wpłynęło na spadek presji na wzrosty cen łąk. Zakładając utrzymanie wskazanej zależności należy oczekiwać, że wraz z wysoką ceną mleka i poprawą opłacalności jego produkcji rynek obrotu użytkami zielonymi ponownie wzrośnie w 2014 r. Mało prawdopodobny jest jednak powrót do scenariusza dwucyfrowych dynamik, chociażby ze względu na prognozowane spadki cen skupu mleka w 2014 r % 30% % 20% 15% 10% 5% 0% -5% Współczynnik korelacji R= 69,1% Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q Przeciętna cena kupna/ sprzedazy łąk w Polsce [w zł/ha] Dynamika cen r/r (prawa oś) Przeciętna cena kupna/ sprzedazy łąk w Polsce [w zł/ha] Średniokwartalna cena skupu mleka (prawa oś) Średniokwartalna cena skupu mleka (t+4) (prawa oś) 33 Źródło: GUS; Opracowanie AM Źródło: GUS; Opracowanie AM

34 [ Przeciętna cena łąk w Q1-Q r. w tys. zł\ha ] Ceny łąk główne determinanty (transakcje pomiędzy rolnikami) Ogólna zależność cen łąk i mleka opisywana na poprzednim slajdzie wpływa również na regionalne dysproporcje ceny użytków zielonych. Dysproporcje te skorelowane są z koncentracją i skalą hodowli bydła prowadzoną przez rolników w różnych regionach Polski (współczynnik korelacji pomiędzy średnią ceną łąk i pogłowiem bydła na 100 ha użytków rolnych = 64,6%) Najdroższe użytki zielone pozostają w woj. podlaskim, czyli regionie Polski uznawanym za najbardziej mleczarski. Przeciętna ich cena w 2013 r. wynosiła 23,8 tys. zł/ha. Najniższe ceny łąk w 2013 r., notowane były w woj. lubelskim (11,2 tys. zł/ha) i świętokrzyskim (11,5 tys. zł/ha). W 2013 r. najwyższa roczna dynamika cen łąk została odnotowana w woj. podkarpackim (37,2% r/r). Spadek dotyczył użytków zielonych z woj. śląskiego (-11,1% r/r.), woj. podlaskiego (-4,5% r/r) i woj. mazowieckiego (-0,3% r/r). Z uwagi na silne skupienie się produkcji mleka w dwóch z ostatnich województw i spadkiem opłacalności jego produkcji w 2012 r. spadła również skłonność rolników do zakupu łąk po coraz wyższych cenach (patrz slajd poprzedni). Przeciętne ceny użytków zielonych w 2013 r dolnośląskie opolskie śląskie łódzkie wielkopolskie kujawskopomorskie pomorskie warmińskomazurskie mazowieckie podlaskie zachodniopomors kie małopolskie podkarpackie Współczynnik korelacji R= 64,6 % lubuskie lubelskie świętokrzyskie [Pogłowie bydła na 100 ha użytków rolnych (gospodarstwa indywidualne)] 34 Źródło: GUS; Opracowanie AM

35 Transakcje kupna- sprzedaży gruntów rolnych Ogółem transakcje kupnasprzedaży ziemi rolniczej Transakcje pomiędzy rolnikami w 2012 r. W 2013 roku Agencja Nieruchomości Rolnych sprzedała 148 tys. ha gruntów tj. najwięcej od 2002 r. Wynik ten jest efektem przyspieszenia prywatyzacji wszystkich składników majątku Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz możliwości nabywania państwowej ziemi od Agencji na zasadach preferencyjnych (wraz z 2014 r. oprocentowanie wzrosło z 2% do 3,75% rocznie). Z tej formy finansowania zakupu ziemi w 2013 r. skorzystało ponad rolników, którzy nabyli na preferencyjnych warunkach ponad 88 tys. ha gruntów. Realizacja ustawy z r. w zakresie wyłączeń 30% z umów dzierżawy (nowelizacja ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa) objęła 136 tys. ha gruntów. Dzierżawcy wyrazili zgodę na wyłączenie 77 tys. ha. Największy areał gruntów tj. ok. 50 tys. ha został wyłączony z dzierżawy w dwóch ostatnich latach. W kolejnych wyłączenia obejmą: 2014 r. 3,4 tys. ha, 2015 r. 10,1 tys. ha, 2016 r. 11,3 tys. ha, 2017 r. 2,9 tys. ha (wg ANR). Wyłączania dotyczą głównie woj. zachodniopomorskiego (17 tys. ha), wielkopolskiego (11 tys. ha), warmińsko-mazurskiego i dolnośląskiego (po 9 tys. ha), pomorskiego i kujawsko-pomorskiego (po 8 tys. ha), opolskiego i lubuskiego (po 6 tys. ha). W tych regionach Polski należy zatem spodziewać się w 2014 r. wysokiej liczby zawieranych transakcji. W dalszym ciągu większy udział w obrocie ziemią mają transakcje międzysąsiedzkie względem Zasobów WRSP. Od 2005 r. sprzedaż z udziałem osób prawnych (głównie Agencji Nieruchomości Rolnych - ANR) obejmuje mniej niż jedną piątą łącznego wolumenu umów. Przestrzenne zróżnicowanie nasilenia handlu ziemią powiązane jest z lokalnymi uwarunkowaniami podażowymi. Na terenach północnych i zachodnich bardzo aktywna jest ANR (obrót gruntami z Zasobu jest wysoki). Tym samym w obrębie rolnictwa indywidualnego, liczba transakcji na rynku ziemi w tych regionach jest wysoka po części zapewne jako efekt wtórnego obrotu gruntów państwowych. 35 Źródło: ANR, IERiGŻ; Opracowanie AM

36 Nierynkowy obrót ziemią rolną Zbycie nieruchomości na wyplatę z KRUS Umowa o dożywocie Spadki i działy rodzinne Darowizny nieruchomości rolnych Nierynkowy obrót ziemią rolniczą jest w Polsce głównym czynnikiem rozdrabniania gruntów. Taka forma rozdysponowywania gruntów ma duże znaczenie w tych regionach Polski gdzie dominują gospodarstwa o rozdrobnionej strukturze agrarnej. Istotnie mniej transakcji nierynkowych ma miejsce na obszarach gdzie dominują wysokotowarowe gospodarstwa rolne. W 2012 r. zawarto ok. 63 tys. umów notarialnych dotyczących zmian własności nieruchomości rolnej na drodze nierynkowej (tj. spadek o 12,0% r/r). Ocenia się, że nierynkowy obrót ziemią nieznacznie wzrasta w okresie pogarszania się koniunktury gospodarczej. W dłuższej perspektywie cały proces ma jednak tendencję malejącą. Znaczący, najwyższy od 10-ciu lat, spadek odnotowano w liczbie umów o dożywocie (-57,7% r/r). Wydaje się, że spadek ten jest powiązany z łącznym zmniejszeniem liczby nierynkowych transakcji. Relatywnie wysoki w ubiegłych latach udział tej kategorii mógł być powiązany z wysoką ceną ziemi i oczekiwanymi wysokimi przychodami z tytułu posiadania ziemi na własność w zamian za opiekę nad osobami starszymi. Dominującym ok. 80,3% elementem pozarynkowego obrotu ziemią pozostają umowy darowizn (ich liczba spadła o 11,8% r/r). Znaczna część gruntów jest przekazywana wraz z pozostałym majątkiem kolejnemu pokoleniu w rodzinie. Stabilna pozostaje liczba przejęć ziemi z tytułu otrzymania spadku i działów rodzinnych (ok. 8,2% ogółu pozarynkowych transakcji, tj. wzrost o ok. 0,7% r/r. w 2012 r.) 36 Źródło: IERiGŻ; Opracowanie AM

37 Średnie ceny gruntów rolnych w EUR/ha w niektórych krajach Europy -90,0% 10,0% 110,0% 210,0% 310,0% -56,4% -4,0% Holandia Belgia Irlandia Dania Włochy Wielka Brytania Niemcy ogółem -6,7% Hiszpania Finlandia Polska - GUS Francja Szwecja Polska - ANR Słowacja Czechy 58,5% ,1% ,9% ,8% ,9% ,4% 154,6% 35,5% 44,9% 143,5% 263,8% 123,4% Bułgaria ,9% Rumunia ,3% Węgry ,7% Litwa ,8% Estonia ,1% -3,1% Łotwa Średnia cena ziemi ornej w 2012 (EUR/ha) Dynamika cen 2012/2006 Dynamiczny wzrost przeciętnych cen gruntów ornych w Polsce zbliża nas do dolnej strefy cen notowanych w starych krajach Unii Europejskiej. Istotnie wyższe wzrosty cen ziemi w UE od 2004 r. notowane są w nowych krajach członkowskich względem starych. Jednocześnie w dalszym ciągu poziomy tych cen są kilku- a nawet kilkudziesięciokrotnie niższe niż np. w Holandii czy Wielkiej Brytanii. Na tle krajów europejskich charakteryzujących się podobnymi do krajowych warunkami klimatycznymi i zbliżonym potencjałem rynkowym, czyli Niemiec i Francji ceny gruntów ornych w Polsce zdecydowanie mniej odbiegają poziomem cen niż np. względem Holandii. Przeciętne ceny gruntów w woj. wielkopolskim i kujawsko- pomorskim są wyższe od cen ziem niektórych landów wschodnich. Jednocześnie od 2008 r. podobnie jak w Polsce również w landach wschodnich notowany jest dynamiczny wzrost cen (w 2012 r. o 8,5% r/r, a 2011 r. o 19,4 % r/r). Zmiany cen gruntów rolnych w krajach UE w ostatnich latach można podzielić na trzy grupy : Pierwsza to tzw. stare kraje UE, gdzie dominują transakcje wolnorynkowe, a dla większości z nich średnie ceny ziemi od wielu lat są bardzo wysokie. Sytuacja cenowa w ostatnich latach była silnie skorelowana z ogólną sytuacją gospodarczą danego kraju. Tym samym spadki notowano np. w Irlandii i Hiszpanii, a relatywnie najwyższe wzrosty wystąpiły w Niemczech. Druga to nowe kraje członkowskie UE, w których dominuje wolnorynkowy obrót ziemią. Dla tych ziem w większości notowano wzrosty cen (np. kraje nadbałtyckie). Ostatnia to państwa z wysoką dynamiką wzrostów cen ziemi m.in. Czechy, Słowacja oraz Rumunia. Często są to kraje o niekorzystnej strukturze agrarnej gospodarstw rolnych z dominującym udziałem małych powierzchniowo gospodarstw (jak Rumunia) i/lub kraje gdzie proces reprywatyzacji państwowych gruntów nie został całkowicie zakończony (Czechy i Słowacja). Średnia cena ziemi dla rodzimych rolników osiągnęła już bardzo wysoki pułap (często zbyt wysoki) ale dla firm z kapitałem zagranicznym w dalszym ciągu jest ona atrakcyjna. 37 Źródło: IERiGŻ; Opracowanie AM

Stan i perspektywy rozwoju rynku nieruchomości niemieszkalnych w Polsce w 2012 r.

Stan i perspektywy rozwoju rynku nieruchomości niemieszkalnych w Polsce w 2012 r. Departament Analiz Makroekonomicznych i Sektorowych Stan i perspektywy rozwoju rynku nieruchomości niemieszkalnych w Polsce w 2012 r. 26.03.2012 r. Warszawa Opracowali: Monika Orłowska tel. 22 860 54 09

Bardziej szczegółowo

Tendencje rozwoju sektora nieruchomości mieszkaniowych w Polsce

Tendencje rozwoju sektora nieruchomości mieszkaniowych w Polsce Tendencje rozwoju sektora nieruchomości mieszkaniowych w Polsce Jacek Łaszek Kraków, maj 211 r. 2 Stabilizacja cen na rynku mieszkaniowym, ale na wysokim poziomie Ofertowe ceny mieszkań wprowadzonych pierwszy

Bardziej szczegółowo

Rynek nowych mieszkań w III kwartale 2015 r. Przewidujemy: Zwiększenie popytu związane z nowelizacją programu MdM Utrzymanie się przyrostu podaży

Rynek nowych mieszkań w III kwartale 2015 r. Przewidujemy: Zwiększenie popytu związane z nowelizacją programu MdM Utrzymanie się przyrostu podaży Rynek nowych mieszkań w III kwartale 2015 r. Przewidujemy: Zwiększenie popytu związane z nowelizacją programu MdM Utrzymanie się przyrostu podaży nowych mieszkań Umiarkowane wzrosty cen nowych mieszkań

Bardziej szczegółowo

Departament Analiz Makroekonomicznych i Sektorowych. Stan i perspektywy rozwoju rynku nieruchomości i użytków rolnych w Polsce w 2015 r.

Departament Analiz Makroekonomicznych i Sektorowych. Stan i perspektywy rozwoju rynku nieruchomości i użytków rolnych w Polsce w 2015 r. Departament Analiz Makroekonomicznych i Sektorowych Stan i perspektywy rozwoju rynku nieruchomości i użytków rolnych w Polsce w 215 r. Opracowano: Warszawa 8.4.215 Spis treści I Podsumowanie 214 r. i prognoza

Bardziej szczegółowo

RYNEK MIESZKANIOWY PAŹDZIERNIK 2015

RYNEK MIESZKANIOWY PAŹDZIERNIK 2015 RYNEK MESZKANOWY PAŹDZERNK Deweloperzy już od drugiej połowy 2013 roku cieszą się dobrymi wynikami sprzedażowymi, jednak dynamiczny wzrost sprzedaży mieszkań odnotowuje się od marca r., kiedy to Rada Polityki

Bardziej szczegółowo

Rynek Mieszkań. Nowych IIMieszkań. Rynek Nowych. kwartał 2014 r. III kwartał 2012 r.

Rynek Mieszkań. Nowych IIMieszkań. Rynek Nowych. kwartał 2014 r. III kwartał 2012 r. Rynek Nowych Rynek Mieszkań Nowych IIMieszkań kwartał 2014 r. III kwartał 2012 r. str. 02 Na podstawie analizowanych danych przewidujemy: możliwe wzrosty cen w największych polskich miastach, szczególnie

Bardziej szczegółowo

Śniadanie prasowe Trendy na rynku kredytów dla ludności w 2015r. Grupa BIK

Śniadanie prasowe Trendy na rynku kredytów dla ludności w 2015r. Grupa BIK Śniadanie prasowe Trendy na rynku kredytów dla ludności w 2015r. Grupa BIK 1 Agenda Kredyty konsumpcyjne Wzrost wartości i spadek liczby udzielonych kredytów. Jakość na dobrym, stabilnym poziomie. Osłabienie

Bardziej szczegółowo

RYNEK MIESZKANIOWY KWIECIEŃ 2015

RYNEK MIESZKANIOWY KWIECIEŃ 2015 X X X X X X X X X X RYNEK MESZKANOWY KWECEŃ Kwiecień był drugim rekordowym miesiącem pod względem sprzedaży mieszkań na rynku pierwotnym. Liczba sprzedanych mieszkań w ostatnim czasie większa była jedynie

Bardziej szczegółowo

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Polskie banki osiągnęły w I półroczu łączny zysk netto na poziomie 8,04 mld zł, po wzroście

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Rynek. Nowych Mieszkań. Rynek Nowych. Mieszkań. III kwartał 2012 r.

Rynek. Nowych Mieszkań. Rynek Nowych. Mieszkań. III kwartał 2012 r. Rynek Nowych Rynek Mieszkań Nowych III kwartał 213 r. Mieszkań III kwartał 212 r. str. 2 Na podstawie analizowanych danych przewidujemy: utrzymanie stabilnego poziomu cen, możliwe wzrosty dla szczególnie

Bardziej szczegółowo

RYNEK MIESZKANIOWY STYCZEŃ 2016

RYNEK MIESZKANIOWY STYCZEŃ 2016 RYNEK MESZKANOWY STYCZEŃ Deweloperzy już od drugiej połowy 2013 roku cieszą się dobrymi wynikami sprzedażowymi, jednak dynamiczny wzrost sprzedaży mieszkań odnotowuje się od marca roku, kiedy to Rada Polityki

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

RYNEK POWIERZCHNI MAGAZYNOWYCH W POLSCE

RYNEK POWIERZCHNI MAGAZYNOWYCH W POLSCE RYNEK POWIERZCHNI II KWARTAŁ 215 Pustostany [mkw.] Wskaźnik pustostanów[%] mkw. mkw. RYNEK POWIERZCHNI II KWARTAŁ 215 W drugim kwartale br. odnotowano dalszy wzrost aktywności najemców i deweloperów na

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe ULMA Construccion Polska S.A. w III kwartale 2013 roku. Warszawa, 14 listopada 2013 r.

Wyniki finansowe ULMA Construccion Polska S.A. w III kwartale 2013 roku. Warszawa, 14 listopada 2013 r. Wyniki finansowe ULMA Construccion Polska S.A. w III kwartale 2013 roku Warszawa, 14 listopada 2013 r. 2 Spis treści Rynek budowlany w Polsce w III kw. 2013 3 Wyniki finansowe w III kwartale 2013 r. 11

Bardziej szczegółowo

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013

Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Czy w Polsce nadchodzi era bankowości korporacyjnej? Piotr Popowski - Lider Doradztwa Biznesowego dla Instytucji Biznesowych Sopot, 25 czerwca 2013 Agenda Bankowość korporacyjna w Polsce na tle krajów

Bardziej szczegółowo

Raport Instytutu Gospodarki Nieruchomościami na temat sytuacji mieszkaniowej w Polsce

Raport Instytutu Gospodarki Nieruchomościami na temat sytuacji mieszkaniowej w Polsce Monika Kramek 2012 Raport Instytutu Gospodarki Nieruchomościami na temat sytuacji mieszkaniowej w Polsce Dane statystyczne Według wstępnych danych GUS, w okresie styczeń-maj 2012 r. oddano do użytkowania

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

RYNEK MIESZKANIOWY LIPIEC 2015

RYNEK MIESZKANIOWY LIPIEC 2015 RYNEK MESZKANOWY LPEC Deweloperzy już od drugiej połowy 2013 roku cieszą się dobrymi wynikami sprzedażowymi, jednak dynamiczny wzrost sprzedaży mieszkań odnotowuje się od marca, kiedy to Rada Polityki

Bardziej szczegółowo

RYNEK MIESZKANIOWY SIERPIEŃ 2015

RYNEK MIESZKANIOWY SIERPIEŃ 2015 X X X X X X X X X X RYNEK MESZKANOWY SERPEŃ Deweloperzy już od drugiej połowy 2013 roku cieszą się dobrymi wynikami sprzedażowymi, jednak dynamiczny wzrost sprzedaży mieszkań odnotowuje się od marca, kiedy

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rynku. w 2009 roku Spragnieni krwi

Perspektywy rynku. w 2009 roku Spragnieni krwi Perspektywy rynku nieruchomości ci i branży y deweloperskiej w 2009 roku Spragnieni krwi Warszawa, 29 Kwietnia 2009 Polski rynek nieruchomości ci oczekiwany scenariusz rynkowy W 2009 roku oczekujemy spadku

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r.

Sytuacja zawodowa osób z wyższym wykształceniem w Polsce i w krajach Unii Europejskiej w 2012 r. 1 Urz d Statystyczny w Gda sku W Polsce w 2012 r. udział osób w wieku 30-34 lata posiadających wykształcenie wyższe w ogólnej liczbie ludności w tym wieku (aktywni zawodowo + bierni zawodowo) wyniósł 39,1%

Bardziej szczegółowo

RYNEK POWIERZCHNI MAGAZYNOWYCH W POLSCE

RYNEK POWIERZCHNI MAGAZYNOWYCH W POLSCE RYNEK POWIERZCHNI I KWARTAŁ 215 Pustostany [mkw.] Wskaźnik pustostanów [%] mkw. mkw. RYNEK POWIERZCHNI I KWARTAŁ 215 W pierwszym kwartale br. odnotowano wyraźny wzrost aktywności najemców i deweloperów

Bardziej szczegółowo

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej Witold Grostal, Dyrektor Biura Strategii Polityki Pieniężnej w NBP Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej VII Konferencja dla Budownictwa / 14 kwietnia 2015 r. 2005Q1 2006Q1

Bardziej szczegółowo

Rynek mieszkaniowy w głównych miastach Polski. II kwartał 2008

Rynek mieszkaniowy w głównych miastach Polski. II kwartał 2008 Rynek mieszkaniowy w głównych miastach Polski II kwartał 28 Podaż 2 W pierwszej połowie bieżącego roku na rynku mieszkaniowym w Polsce nastąpiła zmiana w relacji popytu względem podaży. Popyt na mieszkania,

Bardziej szczegółowo

RYNEK MIESZKANIOWY MAJ 2015

RYNEK MIESZKANIOWY MAJ 2015 X X X X X RYNEK MESZKANOWY MAJ Maj był trzecim miesiącem w rankingu pod względem sprzedaży mieszkań na rynku pierwotnym w roku. Liczba mieszkań większa była jedynie w marcu i kwietniu. Wtedy to Rada Polityki

Bardziej szczegółowo

Polityka kredytowa w Polsce i UE

Polityka kredytowa w Polsce i UE Polityka kredytowa Raport Polityka Kredytowa powstał w oparciu o dane zgromadzone przez Urząd Nadzoru Bankowego (EBA) oraz (ECB) Europejski Bank Centralny. Jest to pierwszy w Polsce tego typu raport odnoszący

Bardziej szczegółowo

Stan i perspektywy rozwoju rynku nieruchomości mieszkaniowych w Polsce w 2012 r.

Stan i perspektywy rozwoju rynku nieruchomości mieszkaniowych w Polsce w 2012 r. Departament Analiz Makroekonomicznych i Sektorowych Stan i perspektywy rozwoju rynku nieruchomości mieszkaniowych w Polsce w 2012 r. 26.03.2012 r. Warszawa Opracowali: Monika Orłowska tel. 22 860 54 09

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014

Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W KATOWICACH Zmiany na polskim i wojewódzkim rynku pracy w latach 2004-2014 KATOWICE październik 2014 r. Wprowadzenie Minęło dziesięć lat od wstąpienia Polski do Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Kiedy skończy się kryzys?

Kiedy skończy się kryzys? www.pwc.com Kiedy skończy się kryzys? Ryszard Petru Partner PwC Przewodniczący Rady Towarzystwa Ekonomistów Polskich Plan 1 Sytuacja 2 w 3 Wnioski w gospodarce światowej Wpływ na sytuację rynków finansowych

Bardziej szczegółowo

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r.

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r. Opracowanie: Wydział Analiz Sektora Bankowego Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 201 r. W dniu 22 marca

Bardziej szczegółowo

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE 1. Mieszkania oddane do eksploatacji w 2007 r. 1 Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, w Polsce w 2007 r. oddano do użytku 133,8 tys. mieszkań, tj. o około 16% więcej

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Raport o stabilności systemu finansowego Grudzień 2012 r. Departament Systemu Finansowego 1

Raport o stabilności systemu finansowego Grudzień 2012 r. Departament Systemu Finansowego 1 Raport o stabilności systemu finansowego Grudzień 2012 r. Departament Systemu Finansowego 1 Raport o stabilności finansowej Raport jest elementem polityki informacyjnej NBP przyczyniającym się do realizacji

Bardziej szczegółowo

Rynek nieruchomości mieszkaniowych w Polsce w roku 2009

Rynek nieruchomości mieszkaniowych w Polsce w roku 2009 Rynek nieruchomości mieszkaniowych w Polsce w roku 2009 Jacek Łaszek, Hanna Augustyniak I Konferencja Przemysłu Materiałów Budowlanych Rawa Mazowiecka, 28-29.05.2009 r. Prognozy wskazują dobre perspektywy

Bardziej szczegółowo

Departament Analiz Makroekonomicznych i Sektorowych. Stan i perspektywy rozwoju rynku nieruchomości i użytków rolnych w Polsce w 2013 r.

Departament Analiz Makroekonomicznych i Sektorowych. Stan i perspektywy rozwoju rynku nieruchomości i użytków rolnych w Polsce w 2013 r. Departament Analiz Makroekonomicznych i Sektorowych Stan i perspektywy rozwoju rynku nieruchomości i użytków rolnych w Polsce w 2013 r. Spis treści I Podsumowanie 2012 r. i prognoza na 2013 r...... 3 II

Bardziej szczegółowo

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Gdańsk, marzec 2013 Scenariusz rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R.

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. 1 SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. T. 01. LUDNOŚĆ (stan w dniu 1 stycznia) GĘSTOŚĆ ZALUDNIENIA w tys. UE (27) 495 292 497 683 499 703 501 103 Strefa euro (17) 326 561 328 484

Bardziej szczegółowo

Rynek Powierzchni Magazynowych w Polsce. I kwartał 2016

Rynek Powierzchni Magazynowych w Polsce. I kwartał 2016 Rynek Powierzchni Magazynowych w Polsce mkw. mkw. Rynek Powierzchni Magazynowych w Polsce W pierwszym kwartale 216 roku odnotowano dalszy wzrost aktywności najemców i deweloperów na rynku nowoczesnych

Bardziej szczegółowo

OCENA SYTUACJI GOSPODARCZEJ UNII EUROPEJSKIEJ I POLSKI W OKRESIE GLOBALNEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO (rok 2008 oraz I półrocze 2009)

OCENA SYTUACJI GOSPODARCZEJ UNII EUROPEJSKIEJ I POLSKI W OKRESIE GLOBALNEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO (rok 2008 oraz I półrocze 2009) MINISTERSTWO GOSPODARKI OCENA SYTUACJI GOSPODARCZEJ UNII EUROPEJSKIEJ I POLSKI W OKRESIE GLOBALNEGO KRYZYSU EKONOMICZNEGO (rok 8 oraz I półrocze 9) DEPARTAMENT ANALIZ I PROGNOZ Warszawa, październik 9

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz

Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz Wyniki finansowe PKO Banku Polskiego na tle konkurentów po III kw. 2010 r. Opracowano w Departamencie Strategii i Analiz Synteza* Na koniec III kw. 2010 r. PKO Bank Polski na tle wyników konkurencji**

Bardziej szczegółowo

W SKRÓCIE: Początek roku to okres mniejszej aktywności potencjalnych nabywców. Skutkuje to dłuższym niż zwykle czasem oczekiwania na transakcję.

W SKRÓCIE: Początek roku to okres mniejszej aktywności potencjalnych nabywców. Skutkuje to dłuższym niż zwykle czasem oczekiwania na transakcję. W SKRÓCIE: Od listopada marż nie podniosły tylko Bank Millennium i PKO BP PKO BP obniżył marże o 0,1 p.p., ale tylko posiadaczom wysokiego wkładu własnego BZ WBK wprowadził pierwszą ofertę kredytu ze stałym

Bardziej szczegółowo

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego.

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. dr Agnieszka Tułodziecka Fundacja na Rzecz Kredytu Hipotecznego Historyczne

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R.

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R. Urząd Statystyczny w Katowicach Ośrodek Rachunków Regionalnych ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 779 12 00 fax: 32 779 13 00, 258 51 55 katowice.stat.gov.pl OPRACOWANIA

Bardziej szczegółowo

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH Scoreboard to zestaw praktycznych, prostych i wymiernych wskaźników, istotnych z punktu widzenia sytuacji makroekonomicznej krajów Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

RYNEK MIESZKANIOWY W POLSCE IIIQ 2009

RYNEK MIESZKANIOWY W POLSCE IIIQ 2009 0 Smart Investments RYNEK MIESZKANIOWY W POLSCE IIIQ 2009 Listopad 2009 SPIS TREŚCI: -''./ '( )* +,-''./ $%!"##!"&& CEE Property Group Sp. z o.o. 0 RYNEK MIESZKANIOWY W POLSCE IIIQ 2009 1 RYNEK NIERUCHOMOŚCI

Bardziej szczegółowo

Finansowanie budownictwa mieszkaniowego w Polsce. Warszawa, lipiec 2013 Departament

Finansowanie budownictwa mieszkaniowego w Polsce. Warszawa, lipiec 2013 Departament Finansowanie budownictwa mieszkaniowego w Polsce Warszawa, lipiec 2013 Departament Slajd 2 mieszkaniowych w Polsce charakterystyka portfela mieszkaniowych Ryzyko z portfelem Finansowanie akcji kredytowej

Bardziej szczegółowo

Wymogi dla warunków wspierania budownictwa mieszkaniowego

Wymogi dla warunków wspierania budownictwa mieszkaniowego Wymogi dla warunków wspierania budownictwa mieszkaniowego (1) Warunki ekonomiczne budownictwa czynszowego W celu określenia warunków ekonomicznych dla wspierania budownictwa czynszowego, przygotowana została

Bardziej szczegółowo

ANALIZY MAKROEKONOMICZNE KOMENTARZ BIEŻĄCY. 17 lutego 2015. Rynek depozytów i kredytów - tendencje w IV kw. 2014 r. oraz perspektywa 2015 r.

ANALIZY MAKROEKONOMICZNE KOMENTARZ BIEŻĄCY. 17 lutego 2015. Rynek depozytów i kredytów - tendencje w IV kw. 2014 r. oraz perspektywa 2015 r. ANALIZY MAKROEKONOMICZNE KOMENTARZ BIEŻĄCY 17 lutego 2015 Rynek depozytów i kredytów - tendencje w IV kw. 2014 r. oraz perspektywa 2015 r. W IV kw. 2014 r. dynamika depozytów ogółem wyniosła 9,3% r/r,

Bardziej szczegółowo

Piąty z rzędu wzrost cen mieszkań

Piąty z rzędu wzrost cen mieszkań KOMENTARZ Open Finance, 08.06.2010 r. Piąty z rzędu wzrost cen mieszkań Indeks cen mieszkań stworzony przez Open Finance wzrósł w maju po raz piąty z rzędu tym razem o 0,7 proc. Towarzyszył temu wzrost

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty drugi kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 5 / 1 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 69 36 69 36 fax (+8 ) 69 1 77 e-mail: dziennikarze @mofnet.gov.pl

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ

ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ Patrycja Zwiech ROZDZIAŁ 21 AKTYWNOŚĆ EKONOMICZNA KOBIET I MĘŻCZYZN W POLSCE NA TLE KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ 1. Wstęp Polska, będąc członkiem Unii Europejskiej, stoi przed rozwiązaniem wielu problemów.

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 5 / 015 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 9 3 00 9 3 0 fax (+8 ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty czwarty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Informacja o cenach mieszkań i sytuacji na rynku nieruchomości mieszkaniowych w Polsce 1 w IV kwartale 2010 r.

Informacja o cenach mieszkań i sytuacji na rynku nieruchomości mieszkaniowych w Polsce 1 w IV kwartale 2010 r. N a r o d o w y B a n k P o l s k i I n s t y t u t E k o n o m i c z n y Jacek Łaszek, Hanna Augustyniak 3 marca 211 r. Marta Widłak, Krzysztof Olszewski, Krzysztof Gajewski Biuro Struktur Rynkowych Informacja

Bardziej szczegółowo

Aktywność banków na rynku nieruchomości. III Forum Gospodarcze InvestExpo Chorzów 7-8 kwietnia 2011 r.

Aktywność banków na rynku nieruchomości. III Forum Gospodarcze InvestExpo Chorzów 7-8 kwietnia 2011 r. Aktywność banków na rynku nieruchomości III Forum Gospodarcze InvestExpo Chorzów 7-8 ietnia 2011 r. Rynek kredytów hipotecznych w 2010 r. 2010 r. Nazwa Zmiana 2010/2009 263,6 mld zł ogólna ota zadłużenia

Bardziej szczegółowo

W SKRÓCIE: Średnia marża kredytów w MdM jest najwyższa w historii i wynosi 2,08%

W SKRÓCIE: Średnia marża kredytów w MdM jest najwyższa w historii i wynosi 2,08% Grudzień 2015 W SKRÓCIE: Średnia marża kredytów w MdM jest najwyższa w historii i wynosi 2,08% Podwyżki marż od grudnia wprowadziły Pekao, mbank, Deutsche Bank i Euro Bank. Od stycznia wprowadzi je również

Bardziej szczegółowo

Koniunktura na kredyty

Koniunktura na kredyty Marzec PENGAB =. Wskaźnik Ocen. +. Wskaźnik Prognoz. -. -. Koniunktura na kredyty Index Pengab / / / Pengab wartość trendu cyklu / / / / / Ocena kredyty osób indywidualnych / / / / / / / / / / / / Listopadowy

Bardziej szczegółowo

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU Krzysztof Pietraszkiewicz Prezes Związku Banków Polskich Warszawa 02.12.2015 Transformacja polskiej gospodarki w liczbach PKB w Polsce w latach 1993,2003 i 2013 w mld PLN Źródło:

Bardziej szczegółowo

Rynek Mieszkań. Nowych IIMieszkań. Rynek Nowych. kwartał 2013 r. III kwartał 2012 r.

Rynek Mieszkań. Nowych IIMieszkań. Rynek Nowych. kwartał 2013 r. III kwartał 2012 r. Rynek Nowych Rynek Mieszkań Nowych IIMieszkań kwartał 2013 r. III kwartał 2012 r. str. 02 Na podstawie analizowanych danych przewidujemy: wyhamowanie dalszych spadków cen utrzymanie popytu na stabilnym

Bardziej szczegółowo

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 35/2015

RYNEK ZBÓŻ. Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 35/2015 kg na mieszkańca Biuro Analiz i Programowania ARR Nr 35/2015 RYNEK ZBÓŻ TENDENCJE CENOWE Ceny krajowe w przedsiębiorstwach prowadzących zakupy W pierwszym tygodniu września 2015 r. na rynku krajowym ceny

Bardziej szczegółowo

POLSKI RYNEK NIERUCHOMOŚCI

POLSKI RYNEK NIERUCHOMOŚCI prze- POLSKI RYNEK NIERUCHOMOŚCI Maj 2013 W SKRÓCIE KREDYTY HIPOTECZNE Już 8 miesiąc z rzędu oprocentowanie kredytów hipotecznych w złotych spada. Przeciętnie wynosi już tylko 4,59%. Od września ubiegłego

Bardziej szczegółowo

Dobry rok deweloperów mieszkaniowych, perspektywy jeszcze lepsze

Dobry rok deweloperów mieszkaniowych, perspektywy jeszcze lepsze Dobry rok deweloperów mieszkaniowych, perspektywy jeszcze lepsze Miniony rok dla spółek z branży deweloperskiej specjalizujących się w inwestycjach mieszkaniowych był bardzo udany, zwłaszcza pod kątem

Bardziej szczegółowo

Raport z rynku nieruchomości grudzień 2013

Raport z rynku nieruchomości grudzień 2013 Raport z rynku nieruchomości grudzień 2013 Ceny ofertowe mieszkań używanych wystawionych do sprzedaży w największych polskich miastach w listopadzie były średnio o 2,5% niższe niż przed rokiem i o 0,1%

Bardziej szczegółowo

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku

Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W SZCZECINIE Wydział Badań i Analiz Zmiany bezrobocia w województwie zachodniopomorskim w I półroczu 2014 roku Porównanie grudnia 2013 i czerwca 2014 roku Szczecin 2014 Według danych

Bardziej szczegółowo

Budownictwo mieszkaniowe w województwie lubelskim w 2012 roku

Budownictwo mieszkaniowe w województwie lubelskim w 2012 roku OPRACOWANIA SYGNALNE Lublin, czerwiec 2013 r. Kontakt: SekretariatUSLUB@stat.gov.pl Tel. 81 533 20 51, fax 81 533 27 61 Internet: http://www.stat.gov.pl/urzedy/lublin Budownictwo mieszkaniowe w województwie

Bardziej szczegółowo

Informacja o cenach mieszkań i sytuacji na rynku nieruchomości mieszkaniowych i komercyjnych w Polsce w IV kwartale 2013 r.

Informacja o cenach mieszkań i sytuacji na rynku nieruchomości mieszkaniowych i komercyjnych w Polsce w IV kwartale 2013 r. luty 214 r. Informacja o cenach mieszkań i sytuacji na rynku nieruchomości mieszkaniowych i komercyjnych w Polsce w IV kwartale 213 r. Jacek Łaszek Hanna Augustyniak Krzysztof Olszewski Marta Widłak Krzysztof

Bardziej szczegółowo

Prezentacja Grupy Kapitałowej MIRBUD. Wyniki finansowe Q3 2014r.

Prezentacja Grupy Kapitałowej MIRBUD. Wyniki finansowe Q3 2014r. Prezentacja Grupy Kapitałowej MIRBUD Wyniki finansowe Q3 2014r. STRUKTURA GRUPY KAPITAŁOWEJ MIRBUD MIRBUD S.A. 100% 86,2% (nowa emisja) 100% PBDiM KOBYLARNIA S.A. JHM DEVELOPMENT S.A. MIRBUD KAZACHSTAN

Bardziej szczegółowo

Stan i perspektywy rozwoju rynku użytków rolnych w Polsce w 2012 r.

Stan i perspektywy rozwoju rynku użytków rolnych w Polsce w 2012 r. Departament Analiz Makroekonomicznych i Sektorowych Stan i perspektywy rozwoju rynku użytków rolnych w Polsce w 2012 r. 26.03.2012 r. Warszawa Opracowali: Monika Orłowska tel. 22 860 54 09 Łukasz Patoła

Bardziej szczegółowo

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r.

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r. Urząd Statystyczny w Katowicach 40 158 Katowice, ul. Owocowa 3 e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 7791 200 fax: 32 7791 300, 258 51 55 OPRACOWANIA SYGNALNE Produkt krajowy brutto w województwie

Bardziej szczegółowo

Mieszkania: ceny transakcyjne trzymają poziom

Mieszkania: ceny transakcyjne trzymają poziom RAPORT Open Finance, lipiec 2009 r. Mieszkania: ceny transakcyjne trzymają poziom W lipcu nie doszło do istotnego pogorszenia nastrojów na rynku mieszkaniowym, choć spodziewaliśmy się go od trzeciego kwartału.

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia siedemdziesiąty dziewiąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2013 r.) oraz prognozy na lata 2013 2014

Bardziej szczegółowo

Prognozy dla polskiego budownictwa mieszkaniowego

Prognozy dla polskiego budownictwa mieszkaniowego Prognozy dla polskiego budownictwa mieszkaniowego VI Konferencja dla budownictwa 1/04/2014 Kazimierz Kirejczyk Plan prezentacji Obecny obraz budownictwa mieszkaniowego Sektory rynku: charakterystyka i

Bardziej szczegółowo

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Rynek wewnętrzny, przemysł, przedsiębiorczość i MŚP STRESZCZENIE Tablica wyników Unii innowacji 2015: w ostatnim roku ogólny postęp wyników w

Bardziej szczegółowo

PRZEGLĄD RYNKU NIERUCHOMOŚCI P O L S K A

PRZEGLĄD RYNKU NIERUCHOMOŚCI P O L S K A PRZEGLĄD RYNKU NIERUCHOMOŚCI P O L S K A I POŁOWA 2010 POWIERZCHNIE Warszawa Po znacznym spadku aktywności rynkowej w 2009 roku od końca zeszłego roku obserwujemy poprawę sytuacji na rynku powierzchni

Bardziej szczegółowo

Rynek Mieszkań. Nowych IMieszkań. Rynek Nowych. kwartał 2013 r. III kwartał 2012 r.

Rynek Mieszkań. Nowych IMieszkań. Rynek Nowych. kwartał 2013 r. III kwartał 2012 r. Rynek Nowych Rynek Mieszkań Nowych IMieszkań kwartał 2013 r. III kwartał r. str. 02 Na podstawie analizowanych danych przewidujemy: stabilizację cen w długim okresie dalszy spadek dynamiki podaży utrzymanie

Bardziej szczegółowo

Raport Centrum AMRON: Co przyniesie kolejny rok na rynku nieruchomości?

Raport Centrum AMRON: Co przyniesie kolejny rok na rynku nieruchomości? Raport Centrum AMRON: Co przyniesie kolejny rok na rynku nieruchomości? Sytuacja na rynku kredytów mieszkaniowych Co prawda nie podsumowano jeszcze wyników akcji kredytowej za ostatni miesiąc 2014 roku,

Bardziej szczegółowo

Monitor Rynku Pracy. Raport z 18. edycji badania 27 stycznia 2015 r.

Monitor Rynku Pracy. Raport z 18. edycji badania 27 stycznia 2015 r. Monitor Rynku Pracy Raport z 18. edycji badania 27 stycznia 2015 r. Struktura raportu: Metodologia i opis próby badania Wyniki badania: rotacje na rynku pracy obawa o utratę pracy i przekonanie o możliwości

Bardziej szczegółowo

Rynek nieruchomości w Polsce trendy i nowe obszary inwestowania

Rynek nieruchomości w Polsce trendy i nowe obszary inwestowania Grupa Rynku Nieruchomości Ernst & Young Śniadanie prasowe - Warszawa, 9 maja 2012r. Rynek nieruchomości w Polsce trendy i nowe obszary inwestowania Wprowadzenie Barometr Inwestycyjny Rynku Nieruchomości

Bardziej szczegółowo

Raport KRN.pl: Kupować czy wynajmować? Niniejszy raport został przygotowany przez specjalistów portalu nieruchomości KRN.pl.

Raport KRN.pl: Kupować czy wynajmować? Niniejszy raport został przygotowany przez specjalistów portalu nieruchomości KRN.pl. Niniejszy raport został przygotowany przez specjalistów portalu nieruchomości KRN.pl. Raport KRN.pl: Kupować czy wynajmować? Niniejszy raport został przygotowany przez specjalistów portalu nieruchomości

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH OECD W 2011 R.

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH OECD W 2011 R. SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W KRAJACH OECD W 2011 R. 1 Kraje OECD: należące do Unii Europejskiej: Austria (AT), Belgia (BE), Dania (DK), Estonia (EE), Finlandia (FI), Francja (FR), Grecja (EL), Hiszpania

Bardziej szczegółowo

Prezentacja dla inwestorów ULMA Construccion Polska S.A. 21 sierpnia 2012 r.

Prezentacja dla inwestorów ULMA Construccion Polska S.A. 21 sierpnia 2012 r. Prezentacja dla inwestorów ULMA Construccion Polska S.A. 21 sierpnia 2012 r. 1 Spis treści Rynek budowlany w Polsce w I półroczu 2012 r. slajdy 3-8 Wyniki finansowe za I półrocze 2012 r. slajdy 9-12 2

Bardziej szczegółowo

PLANY FINANSOWE KRAJOWYCH BANKO W KOMERCYJNYCH NA 2015 R.

PLANY FINANSOWE KRAJOWYCH BANKO W KOMERCYJNYCH NA 2015 R. Opracowanie: Wydział Analiz Sektora Bankowego (DBK 1) Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, W dniu 9 kwietnia r.

Bardziej szczegółowo

Informacja o cenach mieszkań i sytuacji na rynku nieruchomości mieszkaniowych i komercyjnych w Polsce w II kwartale 2014 r.

Informacja o cenach mieszkań i sytuacji na rynku nieruchomości mieszkaniowych i komercyjnych w Polsce w II kwartale 2014 r. Wrzesień 214 Informacja o cenach mieszkań i sytuacji na rynku nieruchomości mieszkaniowych i komercyjnych w Polsce w II kwartale 214 r. Jacek Łaszek Hanna Augustyniak Krzysztof Olszewski Joanna Waszczuk

Bardziej szczegółowo

Informacja o rynku lokali mieszkalnych w Szczecinie aktualizacja danych za II kwartał 2015 r. 1

Informacja o rynku lokali mieszkalnych w Szczecinie aktualizacja danych za II kwartał 2015 r. 1 Szczecin, 29 lipca 25 r. Marta Zaorska Anna Tomska wanow Wydział Statystyczno Dewizowy nformacja o rynku lokali mieszkalnych w Szczecinie aktualizacja danych za kwartał 25 r. W kwartale 25 r. zarejestrowano

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie III kwartałów 2011 roku na rynku nowych nieruchomości mieszkaniowych. Raport portalu RynekPierwotny.com

Podsumowanie III kwartałów 2011 roku na rynku nowych nieruchomości mieszkaniowych. Raport portalu RynekPierwotny.com INFORMACJA PRASOWA Warszawa, 1 grudnia 2011 Podsumowanie III kwartałów 2011 roku na rynku nowych nieruchomości mieszkaniowych Raport portalu RynekPierwotny.com Choć obecnie wydawanych jest coraz mniej

Bardziej szczegółowo

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl

System finansowy w Polsce. dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl System finansowy w Polsce dr Michał Konopczak Instytut Handlu Zagranicznego i Studiów Europejskich michal.konopczak@sgh.waw.pl Segmenty sektora finansowego (w % PKB) 2 27 212 Wielkość systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Rynek Powierzchni Magazynowych w Polsce Q3 2015

Rynek Powierzchni Magazynowych w Polsce Q3 2015 Rynek Powierzchni Magazynowych w Polsce W trzecim kwartale br. odnotowano dalszy wzrost aktywności deweloperów na rynku nowoczesnych powierzchni przemysłowych i magazynowych w Polsce. Łączne zasoby nowoczesnej

Bardziej szczegółowo

Zrównoważony wzrost koniunktury

Zrównoważony wzrost koniunktury marzec PENGAB =. +. Zrównoważony wzrost koniunktury Wskaźnik Ocen. +. Wskaźnik Prognoz. -. Index Pengab Pengab wartość trendu cyklu / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / /

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka przyjazdów cudzoziemców do Polski w 2015 roku

Charakterystyka przyjazdów cudzoziemców do Polski w 2015 roku Charakterystyka przyjazdów cudzoziemców do Polski w 2015 roku W 2015 r. badania statystyczne w zakresie zagranicznej turystyki przyjazdowej i wyjazdowej oraz krajowej prowadzone były przez Urząd Statystyczny

Bardziej szczegółowo

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa maj 2012 r. W co lokować nadwyżki? Aktualne typy inwestycyjne. maj 2012 2 Zarządzanie płynnością PLN Stały

Bardziej szczegółowo

A.Światkowski. Wroclaw University of Economics. Working paper

A.Światkowski. Wroclaw University of Economics. Working paper A.Światkowski Wroclaw University of Economics Working paper 1 Planowanie sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży deweloperskiej Cel pracy: Zaplanowanie sprzedaży spółki na rok 2012 Słowa kluczowe:

Bardziej szczegółowo