IMMUNITET PANSTW I ORGANIZACJI MIFiDZYNARODOWYCH A OCHRONA PRAW CZLOWIEKA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "IMMUNITET PANSTW I ORGANIZACJI MIFiDZYNARODOWYCH A OCHRONA PRAW CZLOWIEKA"

Transkrypt

1 KWARTALNIK PRAWA PUBLICZNEGO ROK III NR 3/2003 UKSW - WARSZAWA TNOiK - TORUN ISSN Michal Balcerzak * IMMUNITET PANSTW I ORGANIZACJI MIFiDZYNARODOWYCH A OCHRONA PRAW CZLOWIEKA UWAGI NA TLE ORZECZNICTWA EUROPEJSKIEGO TRYBUNALU PRAW CZLOWIEKA 1. WPROWADZENIE Funkcjonowanie regionalnych Sfldow mi~dzynarodowych budzi niekiedy obawy zwielzane ze spoistosciel prawa mi~dzynarodowego publicznego 1 Dotyczy to nieweltpliwie takie organow seldowych posiadajelcych jurysdykcj~ w regionalnych systemach ochrony praw czlowieka 2 Pomimo specyficznego rezimu traktatow z dziedziny praw czlowie- * Mgr Michal Balcerzak - asystent w Katedrze Prawa Europejskiego i Praw Czlowieka, UMK w Thruniu 1 Por. R. Higgins, The ICJ, the ECJ, and the integrity ofinternational law, "The International and Comparative Law Quarterly" 2003, nr 52, S. 1-20; S. Spelliscy, The Proliferation ofinternational Tribunals: A Chink in the Armor, "Columbia Journal of Transnational Law" , nr 40, S ; B. Kingsbury, Foreword: is the proliferation of international courts and tribunals a systemic problem?, "New York University Journal ofinternational Law and Politics" , nr 31, s Co do zasady organy mi~dzynarodowe posiadajllce kompetencje w dziedzinie praw czlowieka mozemy podzielic na se4dowe i niese4dowe, niekiedy wyroznia si\l tez kategori~ organ6w quasi-slldowych. Do regionalnych organow Slldowych z pewnoscill moina zaliczyc Europejski Trybunal Praw Czlowieka (Strasburg) dzialajllcy na podstawie Europejskiej Konwencji 0 Ochronie Praw Czlowieka i Podstawowych Wolnosci z r. (art. 19 i n.), Mi~dzyamerykanski Trybunal Praw Czlowieka (San Jose) - dzialajllcy w oparciu 0 Amerykanskll Konwencj~ Praw Czlowieka z r.

2 Michal Balcerzak ka 3, regionalne systemy ochrony pozostajel cz~sciel mi~dzynarodowego porzeldku prawnego, a organy posiadajelce kompetencje judykacyjne w danym systemie regionalnym, poza interpretowaniem i stosowaniem podstaw normatywnych swojej kognicji, nolens volens wnoszel wklad w klasyczne prawo mi~dzynarodowe. To samo mozna powiedziec 0 innych wyspecjalizowanych seldach mi~dzynarodowych4. Niekiedy seldy mi~dzynarodowe zajmujelce si~ ochronel praw czlowieka stajel przed koniecznosciel wypowiedzenia si~ na temat konfliktu pomi~dzy normel czy tez instytucjel klasycznego prawa mi~dzynarodowego a normel chronionel w traktacie z dziedziny praw czlowieka. Wypowiedzi te SEl szczegolnie interesujelce, dlatego ze odzwierciedlajel sposob, w jaki prawo mi~dzynarodowe praw czlowieka oddzialuje na mi~dzynarodowy porzeldek prawny. Jednym z ciekawszych przykladow takiej sytuacji w ostatnich latach SEl rozstrzygni~cia Europejskiego Trybunalu Praw Czlowieka dotyczelce immunitetu panstwa iorganizacji mi~dzynarodowych w konfrontacji ze standardami chronionymi przez EuropejskEl Konwencj~ 0 Ochronie Praw Czlowieka i Podstawowych Wolnosci 5 (dalej: Konwencja, KE). W niniejszym opracowaniu, poza omowieniem konfliktu norm praw czlowieka z immunitetem panstwa i organizacji mi~dzynarodowych, zawarto pr6b~ wskazania pozytywnych skutkow ostroznego podejscia Trybunalu do konfrontacji immunitetow z normel ius cogens, jakel jest zakaz tortur. 2. IMMUNITET PANSTWA W PRAWIE MIF,;DZYNARODOWYM Zagadnienie immunitetu panstwa jest przedmiotem nieustajelcego zainteresowania doktryny prawa mi~dzynarodowego6. Wedlug H. Stein- (art. 33 in.) oraz znajdujllcy si~ jeszcze in statu nascendi Afrykaiiski Trybunal Praw Czlowieka - protok61 z 1998 r. do Afrykaiiskiej Karty Praw Czlowieka i Lud6w. 3 Por. B. Simma, International human rights andgeneral international law: a comparative analysis, "Collected Courses ofthe Academy ofeuropean Law", nr 4, issue 2, s Na przyklad Mi~dzynarodowe Trybunaly Karne - ds. Bylej Jugoslawii (Raga) oraz Rwandy (Arusha). Z innych przyklad6w: Mi~dzynarodowy Trybunal Prawa Morza (Hamburg), Amerykaiisko-Irailski Trybunal ds. Roszczeil (Haga). 5 UNTS 213, s. 221, w mocy od r., ratyfikowana przez Polsk~ r., tekst polski: Dz. U r., Nr 61, poz. 284 i 285, a takze: B. Gronowska, T. Jasudowicz, C. Mik, Prawa czlowieka. Dokumenty mi{dzynarodowe, Thrun 1996, s Z bogatej literatury przedmiotu nalezy wskazac najnowszll monografi~ H. Fox, The Law ofstate Immunity, Oxford 2002, z wczesniejszych publikacji, H. Lauterpacht: The problem ofjurisdictional immunities offoreign states, "British Yearbook of Inter- 110

3 Immunitet panstw i organizacji milldzynarodowych a ochrona praw czlowieka... bergera immunitet oznacza "zasad~ prawnlol, na mocy ktorej panstwo moze domagae si~ zwolnienia, zawieszenia lub braku wplywu jurysdykcji innego panstwa"7. Jak pisze z kolei H. Fox, immunitet zapobiega nadaniu panstwu statusu strony w post~powaniu przeciwko temu panstwu i w ten sposob nie dopuszcza do poddania niezaleznego panstwa jurysdykcji innego panstwa w przypadku sporu dotyczlolcego wykonywania wladzy suwerennej8. Immunitet panstwa moze bye uwazany za bezposrednilol konsekwencj~ prawnlol obowilolzku poszanowania suwerennosci, gdy panstwo staje w obliczu konfrontacji z suwerennoscilol innego panstwa 9 Powszechnie wywodzi si~ immunitet z zasady suwerennej rownosci panstw, wyrazonej paremilol par in parem non habet imperium 10. Panuje takze zgodnose co do tego, ii immunitet panstwa - historycznie rzecz ujmujlolc - wyrosl z immunitetu glowy panstwa i jego przedstawicieli dyplomatycznych 11. W rozwoju instytucji immunitetu w prawie mi~dzynarodowym mozna wyroznie poczloltkowy okres immunitetu absolutnego - wowczas powolanie si~ przez panstwo na immunitet nie dopuszczalo do udzialu suwerennego panstwa w sporze (przed sloldami krajowymi innego panstwa) dotyczlolcymjakiejkolwiek sfery dzialalnoscpz. Trudnojednoznacznational Law" 1951, nr 28, s ; J. F. Lalive, L'immunite dejuridiction des etats et des organisations internationales, "Recueil des Courses de l'academie de Droit International (RdC)" nr 84 ( ); L. J. Bouchez, The nature and scope ofstate immunity from jurisdiction and execution, "Netherlands Journal ofinternational Law" 1979, nr 10, s. 3-33; 1. Sinclair, The law ofsovereign immunity: recent developments, RdC, nr 167 ( ); R. Higgins, Certain Unresolved Aspects of the Law of State Immunity,,.Netherlands International Law Review" 1982, s. 285; G. M. Badr, State immunity: an analytical and prognostic view, The Hague 1984; P. D. Trooboff, Foreign state immunity: emerging consensus on principles, RdC, nr 200 (1986-V), s ; 1. Pingel- Lenuzza, Les immunites des Etats en droit international, Bruxelles W doktrynie polskiej zob. R. Sonnenfeld, Immunitet panstwa a obecne i przewidywane problemy mi{dzynarodowoprawne stosunk6w Polski z g16wnymi panstwami kapitalistycznymi, Warszawa 1989; W. Czapliilski, A. Wyrozumska, Prawo milldzynarodowe publiczne. Zagadnienia systemowe, Warszawa 1999, Nb 230; A. Wyrozumska, The State Immuni ty in the Practice ofpolish Courts, "Polish Yearbook ofinternational Law" , Dr 24, s Por. H. Steinberger, State immunity [w:) R. Bernhardt (red.), Encyclopedia of Public International Law, Instalment 10 (1987), s Por. H. Fox, op. cit., s Tak A. Cassese, International Law, Oxford 2001, s. 91; W. Czapliiiski, A. Wyrozumska, op. cit., Nb Por. H. Steinberger, op. cit., s. 429; L. J. Bouchez, op. cit., s Por. P. D. Trooboff, op. cit., s Klasycznymi przykladami zastosowania doktryny immunitetu absolutnego przez &ldy s~ orzeczenia: S~du Najwyzszego Stanow Zjednoczonych w sprawie The Schooner 111

4 Michal Balcerzak nie ustalie moment, w ktorym doktryna immunitetu absolutnego zacz~la us~powae doktrynie immunitetu restryktywnego 13. JednakZe dose oczywista pozostaje przyczyna tej ewolucji: panstwa coraz cz~sciej podejmowaly dzialalnosc handlowll, w wykonywaniu ktorej ich status nie roznil si~ od statusu innych uczestnikow obrotu. W ten sposob wyksztalcily si~ kategorie dzialan panstwa iure imperii (0 charakterze wladczym, publicznym, suwerennym) oraz iure gestionis (gdy paitstwo uczestniczy w obrocie takjak innijego uczestnicy)l4. Zalozeniem restryktywnego podejscia do immunitetu jest uniemozliwienie panstwom zaslaniania si~ nim, gdy uczestniczll w obrocie gospodarczym na rowni z innymi podmiotami. Rozroznienie pomi~dzy acta iure imperii oraz acta iure gestionis zostalo wprawdzie przyj~te co do zasady przez praktyk~ s~dow krajowych, ustawodawstwo krajowe czy tez dwustronne konwencje mi~dzynarodowe dotycz~ce immunitetu panstwa, niemniej istotne wydaje si~ doprecyzowanie, ze 0 wejsciu w zakres immunitetu nie decyduj~ motywy podj~cia danej czynnosci, lecz jej natura (publiczno- lub prywatnoprawna)15. W kazdym razie wspolczesnie restryktywna teoria immunitetu paitstwa nie budzi juz wi~kszych kontrowersjp6. Interesuj~ce jest ponadto wyroznienie kolejnej najnowszej fazy w rozwoju instytucji immunitetu panstwa. Zdaniem H. Fox, w postmodernistycznym stadium rozwoju tej doktryny mamy do czynienia z dwiema scieraj~cymi silil Exchange u. M'Fadden z 1812 r. oraz Brytyjskiego Court of Appeal w sprawie The Parlement BeIge z 1880 r. 13 M. Singer wyrazil poglqd, ze zmiana w podejaciu do immunitetu rozpocz~la sifil od orzeczenia Sqdu Najwyzszego Republiki Austrii w sprawie Dralle p. Republice Cze choslowackiej z 1950 r. - por. M. Singer, Jurisdictional Immunity of International Organizations: Human Rights and Functional Necessity Concerns, "Virginia Journal of International Law" 1996, nr 36, s. 53. Tendencja w stronfil zaakceptowania immunitetu restryktywnego z pewnosciq umocnila sifil w latach pifilcdziesiqtych i szescdziesiqtych XX w. - w Stanach Zjednoczonych za sprawq tzw. "listu Tate'a", doradcy prawnego Departamentu Stanu, z r. (pelny tekst: Department of State Bulletin 1952, nr 26, s. 984); w Republice Federalnej Niemiec - od czasu wydania przez Federalny Sqd Konstytucyjny orzeczenia w sprawie Iranian Embassy w 1963 r. Por. takze G. Ress, The Changing Relationship between State Immunity and Human Rights [w:] M. de Salvia, M. E. Villiger (red.), The Birth ofthe European Human Rights Law. Liber Amicorum Carl Aage Norgaard, Baden-Baden 1998, s Por. A. Cassese, op. cit., s. 92; W. Czaplinski, A. Wyrozumska, op. cit., Nb Por. P. D. Trooboff, op. cit., s. 275 in.; W. Czapliiiski, A. Wyrozumska, op. cit., Nb H. Fox wspomina jedynie 0 Chiiiskiej Republice Ludowej jako paiistwie trwajqcym przy teorii immunitetu absolutnego, por. H. Fox, op. cit., s

5 Immunitet paftstw i organizacji m~dzynarodowych a ochrona praw czlowiejuj.. tendencjami - z jednej strony uznany status jednostki w prawie mi~ dzynarodowym przemawia za uchyleniem immunitetu w przypadku wszelkich roszczen zwi~zanych z dzialalnosci~ panstwa; z drugiej strony - skupianie niektorych elementow wladzy panstwowej w r/ilkach organizacji mi/ildzynarodowych sugerowaloby utrzymanie immunitetu jako narz/ildzia ochrony panstw i umozliwienie im dzialania w interesie publicznym17. Autorka nie uzasadnia blizej swojej prognozy, ale nalezy raczej uznac, ze "postmodernistyczna faza" rozwoju immunitetu jest bardziej kwesti~ spekulacji niz odzwierciedleniem aktualnego stanu rzeczy. Sk~din~d w koncepcj/il Lady Fox wpisuj~ si/il glosy postuluj~ce rzeczywiste przewartosciowanie doktryny immunitetu, z jego znacznym ograniczeniem lub zniesieniem wl~cznie18. Nalezy takze wspomniee 0 istotnym rozroznieniu na immunitet jurysdykcyjny i egzekucyjny panstwa i jego maj~tku. Ten pierwszy zwi~zany jest z dzialaniami lub zaniechaniami panstwa, podczas gdy immunitet egzekucyjny moze bye rozumiany jako wy}~czenie okreslonego mienia panstwa obcego spod zaj/ilcia w drodze egzekucji 19. W niektorych krajach anglosaskich istnieje ustawowa regulacja zagadnien odnosz~cych si/il do immunitetu panstwa 20, jednak zdecydowana wi/ilkszose krajowych systemow prawnych nie ujmuje tej problematyki w osobnych ustawach. Ponadto jedyny obowi~zuj~cy w tym zakresie regionalny traktat mi/ildzynarodowy - Europejska Konwencja o Immunitecie Panstwa 21 - doczekal si/il tylko osmiu ratyfikacjp2. Komisja Prawa Mi/ildzynarodowego ONZ zdolala wprawdzie opracowac projekt traktatu dotyczelcego immunitetu, niemniej dalsze prace przebiegaj~ bardzo powoli. Zrodla kodyfikacji immunitetu panstwa s~ zatern nieliczne i nie maj~ charakteru uniwersalnego. Z tego powodu najwazniejszym zrodlem poznania praktyki panstw w zakresie immunitetu pozostaje orzecznictwo s~d6w krajowych. 17 Ibidem, s. 4. IB Por. R. Garnett: Should Foreign State Immunity be Abolished?, "The Australian Yearbook ofinternational Law" 1999, nr 20, s R. Garnett twierdzi, it! immunitet stracil racj~ bytu jako instrument ochrony godnosci i niezaleznosci pailstwa przed ingerencjll innych panstw. 19 Por. W. Czapliilski, A. Wyrozumska, op. cit., Nb W Zjednoczonym Kr6lestwie jest to State Immunity Act z 1978 r., w Stanach 2iiednoczonych - Foreign Sovereign Immunities Act z 1976 r., w Kanadzie - State Immunity Act z 1981 r. 21 Konwencja przyj~ta w ramach Rady Europy, podpisana r. w Bazylei, w mocy od r., European Treaty Series nr W kolejnosci chronologicznej: Austria, Belgia, Cypr, Zjednoczone KrOlestwo, Szwajcaria, Holandia, Luksemburg i Niemcy. 113

6 Michal Balcerzak 3. WYJl\TKI OD IMMUNITETU PANSTWA - HUMAN RIGHTS EXCEPTION? Jak juz wspomniano, brak uniwersalnie zaakceptowanych regul rzfldzflcych immunitetem paiistwa utrudnia doprecyzowanie restryktywnej zasady immunitetu - innymi slowy - wskazanie wyjfltk6w powszechnie przyj~tych w praktyce krajowej. Na podstawie kodyfikacji krajowych, Europejskiej Konwencji 0 Immunitecie Paiistwa (EKIP), propozycji ujednolicenia zasad stosowania immunitetu 23 oraz praktyki sfldowej mozna wyszczeg6lnic przynajmniej nast~pujflce odst~pstwa od zasady immunitetu jurysdykcyjnego paiistwa: - dzialalnosc gospodarcza - zawieranie kontrakt6w handlowych (art. 7 EKIP, art. 3 brytyjskiego State Immunity Act (SIA) z 1978 r.), - zawieranie um6w z zakresu prawa pracy (art. 5 EKIP, art. 4 SIA)24, - naruszanie wlasnosci intelektualnej (art. 8 EKIP, art. 9 SIA)25, - wyrzfldzenie szkody na osobie lub rzeczy (art. 11 EKIP, art. 1605(a)(5) amerykaiiskiego Foreign Sovereign Immunity Act z 1976 r., art. 5 SIA). Om6wienie wszystkich powyzszych wyjfltk6w wykraczaloby znacznie poza ramy niniejszego opracowania, tym niemniej konieczne jest zatrzymanie si~ nad ostatnifl z wymienionych sytuacji, tj. wyrzfldzeniu przez paiistwo szkody na osobie. Wedlug art. 11 EKIP: "Umawiajflce si~ Paiistwo nie moze powolywac si~ na immunitet jurysdykcyjny przed sfldami innego Umawiajflcego si~ Paiistwa w post~powaniu, kt6re odnosi si~ do zadoscuczynienia za wyrzfldzenie szko- 23 Np. projekt konwencji 0 immunitecie panstwa przygotowany w 1991 r. przez Komisj~ Prawa Mi~dzynarodowego ONZ oraz projekt opracowany na konferencji Stowarzyszenia Prawa Mi~dzynarodowego w Buenos Aires (1994 r.) por. J. Brohmer, State immunity and the violation ofhuman rights, The Hague (etc.) 1997, s. 125 i n. Zagadnienia immunitetu panstwa dotyczyly takie trzy rezolucje Instytutu Prawa Mi~ dzynarodowego: z 1891 r. (przyj~ta w Hamburgu), z 1954 r. (przyj~ta w Aix en Provence) i 1991 r. (przyj~ta w Bazylei). Nie byly one jednak przelomowe dla rozwoju doktryny immunitetu - por. H. Fox, The Law... s Nie dotyczy to wszakie wszelkich um6w 0 prac~ pomi~dzy panstwem obcym a osobami fizycznymi por. W. Czaplinski, A. Wyrozumska, op. cit., Nb 233. Zob. tei. R. Garnett, State immunity in employment matters, "International and Comparative Law Qarterly" 1997, or 46, s oraz H. Fox, Employment Contracts as an Exception to State Immunity, "British Yearbook ofinternational Law" 1996, nr 66, s Por. takie V. Morris, The Exception for Intellectual and Industrial Property, "Vanderbilt Journal of Transnational Law" 1986, or 19, s

7 Immunitet panstw i organizacji mi/idzynarodowych a ochrona praw czlowieittl... dy na osobie lub rzeczy, jezeli zdarzenie powodujl:lce szkod~ mialo miejsce na terytorium Panstwa forum, orazjesli sprawca szkody znajdowal si~ na tym terytorium w czasie zdarzenia powodujl:lcego szkod~"26. Wprawdzie mozna przyjl:lc, ze projektodawcy powyzszej regulacji mieli na wzgl~dzie przede wszystkim skutki wypadk6w komunikacyjnych powodowanych przez personel dyplomatyczny27, jednak jeszcze przed przyj~ciem EKIP oraz innych kodyfikacji pojawilo si~ pytanie, czy immunitet panstwa chroni takze przed jurysdykcjl:l sl:ld6w krajowych w przypadku ci~zkich naruszen praw czlowieka. Sprawy tego typu nie sl:l liczne i dotyczl:l przede wszystkim sl:ldownictwa amerykanskiego, niemniej zaslugujl:l na odnotowanie. Pierwszym bodajze przyklademjest orzeczenie sl:ldu amerykanskiego w sprawie von Dardel p. ZSRR28, w kt6rej pow6d wytoczyl pow6dztwo odszkodowawcze przeciwko rzl:ldowi sowieckiemu z tytulu nielegalnego uwi~zienia i prawdopodobnego spowodowania smierci swojego brata, szwedzkiego dyplomaty, Raoula Wallenberga 29. Sl:ld Dystryktu Columbia w pierwszej instancji dopuscil pow6dztwo orzekajl:lc, iz wyjl:ltek od zasady immunitetujurysdykcyjnego zawarty w art Foreign Sovereign Immunities Act ma zastosowanie do sprawy von Dardel, a ZSRR nie moze zaslaniac si~ immunitetem w przypadku naruszenia norm prawa mi~dzynarodowego 0 charakterze ius cogens. Jednakze orzeczenie sl:ldu pierwszej instancji nie zostalo w toku post~powania podtrzymane przez Sl:ld N ajwyzszy. Zagadnienie immunitetu panstwa na tie human rights exception zostalo r6wniez podniesione w sprawie Hugo Princz p. Republice Federalnej Niemiec. Pow6d - obywatel USA pochodzenia zydowskiego - domagal si~ przed sl:ldami amerykanskimi odszkodowania m.in. z tytu}u przebywania w obozach koncentracyjnych oraz pracy przymusowej dla 26 Postanowienie to wzorowano na art. 10 ust. 4 Konwencji Haskiej 0 Uznawaniu i Wykonywaniu Zagranicznych Orzeczen Slldowych w Sprawach Cywilnych i Gospodarczych z r. - por. Raport Wyjasniajllcy do EKIP, dos~pny na stronie internetowej 27 Tak H. Fox, op. cit., s Von Dardel v. Union of Soviet Socialist Republics - USA District Court, District of Columbia, 1985) ILR 77,1988, p. 258, p. 258 i n. cyt. za G. Ress: The Changing Relationship between State Immunity and Human Rights [w:] M. de Salvia, M. E. Villiger (red.): The Birth..., s Raoul Wallenberg, przebywajllc w Budapeszcie, ocalh przed zag1adll tysillce Zyd6w. Po zaj~iu Budapesztu przez wojska radzieckie dyplomata zostal aresztowany i wywieziony do ZSRR, gdzie zmarl - rzekomo z przyczyn naturalnych. W 1984 r. na Wydziale Prawa Uniwersytetu w Lund (Szwecja) zostal powolany Instytut Praw Czlowieka i Prawa Humanitarnego im. Raoula Wallenberga - zob. 115

8 Michal Balcerzak przedsi~biorstw niemieckich w czasie drugiej wojny swiatowelo. W tym przypadku r6wniez sl:ld pierwszej instancji uznal, ze Republika Federalna Niemiec nie moze powolywac si~ na immunitet regulowany przez Foreign Sovereign Immunities Act, bowiem sprawa dotyczyla "niekwestionowanych akt6w barbarzynstwa"31. Sl:ld Apelacyjny jednak uznal, ze Republice Federalnej Niemiec przysluguje immunitet 32. Z kolei przed sl:ldami brytyjskimi najglosniejszym pow6dztwem dotyczl:lcym ewentualnego human rights exception od zasady immunitetu panstwa byla sprawa Al-Adsani przeciwko rzqdowi Kuwejtu oraz trzem osobom fizycznym33. Z uwagi na to, ze sprawa ta znalazla sw6j final w Strasburgu, b~dzie ona szczeg61owo omawiana w dalszej cz~sci opracowania. W tym miejscu nalezy jedynie wspomniec, iz Al-Adsani (obywatel zar6wno Zjednoczonego Kr6lestwa, jak i Kuwejtu) podnosi} najpierw przed High Court, a potem przed Court ofappeal, iz stal si~ ofiarl:l tortur z rl:lk funkcjonariuszy pailstwowych Kuwejtu, gdy przebywal tam w 1991 r. SprawaAl-Adsani nie doczekala si~ jednak rozstrzygni~cia merytorycznego w prawie krajowym - w toku post~powania Court ofappeal opowiedzial si~ za literalnl:l interpretacjl:l art. 5 brytyjskiej ustawy 0 immunitecie, uznajl:lc ze rzl:ld pozwany moze skutecznie zaslaniac si~ immunitetem jurysdykcyjnym34. Chociaz powyzsze trzy przyklady dotyczl:l jedynie orzecznictwa Sl:ld6w pailstw common law posiadajl:lcych ustawowl:l regulacj~ immunitetu, to uzasadniona wydaje si~ konkluzja, iz nie istnieje powszechnie akceptowany przez praktyk~ krajowl:l wyjl:ltek od zasady immunitetu jurysdykcyjnego pailstwa w przypadku ci~zkich naruszen praw czlowieka IMMUNITET ORGANIZACJI MIF;DZYNARODOWYCH We wsp61czesnym prawie mi~dzynarodowym uznaje si~, ze organizacje mi~dzynarodowe Sl:l podmiotami tego prawa 36. Zagadnienie im- 30 Por. G. Ress, op. cit., s Ang. "undisputed acts ofbarbarism", por. J. Brohmer, op. cit., s. 76 i n. 32 Ostatecznie pow6d otrzymal odszkodowanie w ramach porozumienia mi~dzyrzlldowego. 33 Por. J. Brohmer, op. cit., s oraz stan faktyczny zreferowany w wyroku ETPC AI-Adsani p. Zjednoczonemu Kr61estwu z r., punkty At Adsani v. Government ofkuwait and others, , ILR Dr 107, s Por. dokladniejsze zreferowanie stanu faktycznego sprawy w dalszej cz~sci pracy. 35 Tak G. Ress, op. cit., s Por.A. Cassese, op. cit., S. 70 i n. 116

9 Immunitet panstw i organizacji mifdzynarodowych a ochrona praw czlowieka... munitetujurysdykcyjnego organizacji mi~dzynarodowych stalo si~ aktualne w zasadzie dopiero wraz z utworzeniem Organizacji Narodow Zjednoczonych - art. 105 Karty Narodow Zjednoczonych 37 stanowi: "Organizacji przyslugiwac b~d~ na terytorium kazdego zjej czlonkow takie przywileje i immunitety,jakie s~ konieczne do osi~gni~ciajej celow". Podobn~ regulacj~ zawiera art. 40 (a) Statutu Rady Europy38: "Radzie Europy, przedstawicielom Panstw-Stron oraz Sekretariatowi przys}ugiwac b~d~ na terytorium kazdej ze Stron takie przywileje i immunitety, jakie mozna uznac za rozs~dnie konieczne dla osi~gni~cia jej celow". (...) Powyzsze sformulowanie precyzuje art. 3 Ogolnego Porozumienia w SprawiePrzywilejow i Immunitetow Rady Europy39: "Rada Europy, jej wlasnosc i zasoby, bez wzgl~du na miejsce polozenia i podmiot, w ktorego s~ wladaniu, korzysta z immunitetu od kazdej formy post~powania s~dowego, z wyj~tkiem i w zakresie szczegolnych spraw, w ktorych Komitet Ministrow wyraznie zgodzil si~ na zrzeczenie si~ tego immunitetu". C..) Postanowienie zawarle wart. 105 Karty N arodow Zjednoczonych czy art. 40(a) Statutu Rady Europy wyrazaj~ tzw. doktryn~ koniecznosci funkcjonalnej (functional necessity)40. Nielogiczne byloby bowiem tworzenie organizacji mi~dzynarodowej i jednoczesne utrudnianie lub uniemozliwianie jej dzialalnosci poprzez poddanie jej poczynan jurysdykcji s~dow krajowych. Zdaniem L. Caflischa, de facto absolutny charakter immunitetu organizacji mi~dzynarodowych powoduje, ze latwiej moze dojsc do kolizji tego immunitetu z normami praw czlowieka niz w przypadku restryktywnego immunitetu panstwa41. Niew~tpliwie immunitet 0 ab- 37 Karta Narodow Zjednoczonych - konstytuujllca Organizacjli! Narodow Zjednoczonych - zostala przyjli!ta na konferencji w San Francisco r., a weszla w zycie ; tekst polski: Dz. U. z 1947 r., Nr 23, poz Podpisany w Londynie r., w mocy od r., European Treaty Series nr Podpisane w Paryzu r., w mocy od r., European Treaty Series nr Por. obszerne opracowanie M. Singera, Jurisdictional Immunity ofinternational Organizations: Human Rigths and Functional Necessity Concerns, "Virginia Journal ofintemational Law" 1996, nr 36, S , zwl. s. 65. Zob. takze 1. Seidl-Rohenveldern, Functional immunity ofinternational organizations and human rights [w:] W. Benedek, H. Isak i R. Kicker (red), Development and developing international and European law: essays in honour ofkonrad Ginther on the occasion ofhis 65th birthday, Frankfurt am Main (etc.) 1999, S Por. L. Caflisch, Immunite de juridiction et respect des drous de l'homme [w:] L. Boisson de Chazournes i V. Gowlland-Debbas (red.), The international legal system 117

10 Michal Balcerzak solutnym charakterze stwarza takie ryzyko, jednakze w przypadku europejskiego systemu ochrony Trybunal wypracowal stanowisko, zgodnie z ktorym Umawiajltce si~ Strony nie sit zwolnione z odpowiedzialnosci na podstawie Konwencji w odniesieniu do sfery dzialalnosci obj~tej wspolpraclt w ramach organizacji mi~dzynarodowej42. Nie oznacza to jednak podwazenia obecnego ksztaltu immunitetu organizacji mi~dzynarodowych, co potwierdzajlt orzeczenia Trybunalu w dwoch kluczowych sprawach dotyczltcych tego rodzaju immunitetu IMMUNITETY A EUROPEJSKA KONWENCJA PRAW CZLOWIEKA Immunitet jurysdykcyjny sensu largo - rozumianyjako proceduralna przeszkoda nie pozwalajltca na pozwanie danego podmiotu w procesie przed sltdami krajowymi - moze skutecznie uniemozliwiac SltdOwi rozpatrzenie sprawy skierowanej nie tylko przeciwko panstwu, organizacji mi~dzynarodowej, ale takze parlamentarzystom czy adwokatom. Tym samym ograniczeniu ulega gwarancja prawa do rzetelnego procesu, ktora w systemie ochrony opartym 0 Europejsklt Konwencj~ Praw Czlowieka zostala uj~ta wart. 6: "Kazdy rna prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsltdnym terminie przez niezawisly i bezstronny Sltd ustanowiony ustawlt przy rozstrzyganiu 0 jego prawach i obowiltzkach o charakterze cywilnym alba 0 zasadnosci kazdego oskarzenia w wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej". (... ) Wprawdzie prawo dos~pu do Sltdu nie wynika wprost z art. 6 Konwencji, niemniej od czasu orzeczenia Trybunalu w sprawie Golder p. Zjednoczonemu Kr6lestwu 44 uznaje si~, ze prawo dost~pu do Sltdu stanowi integralnlt cz~sc gwarancji rzetelnego procesu. Tutaj zatem znajduje si~ sedno potencjalnego konfliktu pomi~dzy prawem do rzetelnego procesu a immunitetami. Prawo dos~pu do sltdu nie jest prain quest of equity and universality. Liber Amicorum Georges Abi-Saab, The Hague (etc.) 2001, s Por. wyrok w sprawie Waite i Kennedy p. Republice Federalnej Niemiec z r., "Reports of Judgments and Decisions" , Chodzi 0 ww. wyrok Waite i Kennedy oraz dotyczllcy tego samego stanu faktycznego i zapadly w tym samym dniu wyrok w sprawie Beer i Regan p. Republice Federalnej Niemiec. 44 Wyrok z r., Series A nr

11 Immunitet panstw i organizacji mif;dzynarodowych a ochrona prow czlowieka... wem absolutnym45, a skuteczne powolanie si~ w sporze przez stron~ pozwan~ na immunitet stanowi przyklad zaw~zenia tego dost~pu46. Rozstrzygni~cia organow strasburskich w zakresie ograniczen prawa dost~pu do s~du poprzez powolanie si~ na immunitet nie nalez~ do cz~stych. Jak dot~d prawie w kazdym przypadku Komisja 47 i Trybunal uznawa}y zasadnosc i proporcjonalnosc przyznawania okreslonym podmiotom immunitetow. Nie znaczy to jednak, ze istnieje domniemanie zgodnosci immunitetow z prawem do s~du jako elementem prawa do rzetelnego procesu. Wr~cz przeciwnie, zaw~zenie dost~pu do s~du poprzez immunitet powinno zawsze podlegac scislej kontroli pod k~tern zgodnosci z Konwencj~. Dla celow prawnoporownawczych celowe wydaje si~ zasygnalizowanie, jakimi immunitetami - obok panstw i organizacji mi~dzynarodowych - zajmowaly si~ w swoim orzecznictwie organy strasburskie. I tak, immunitetu parlamentarnego dotyczyl wyrok Trybunalu w sprawie A. p. Zjednoczonemu Kr6lestwu z r. SkarZ~ca z~dala dost~pu do s~du w post~powaniu przeciwko poslowi z brytyjskiej Izby Gmin, ktory wyst~puj~c na forum parlamentu dopuscil si~ wobec niej znieslawienia. Zdaniem Trybunalu, immunitet parlamentarny przyznawany poslom w Zjednoczonym Krolestwie odzwierciedla zasady przyj~te w Panstwach Rady Europy i sluzy ochronie wolnosci wypowiedzi w Parlamencie oraz utrzymaniu trojpodzialu wladzy. Dlatego immunitet ten nie stanowi nieproporcjonalnego ograniczenia prawa dost~pu do s~du, zawartego wart. 6 ust. 1 Konwencji 48. Immunitetem wladz publicznych tj. niemoznosci~ pozwania przed s~dem krajowym okreslonych kategorii organow lub instytucji tego samego panstwa zajmowal si~ Trybunal podejmuj~c dwa glosne orzeczenia: Osman p. Zjednoczonemu Kr6lestwu 49 oraz Z. p. Zjednoczone 45 Por. np. wyroki Trybunalu w sprawach Beer and Regan p. Republice Federalnej Niemiec z r., 59 oraz Fayed p. Zjednoczonemu Krolestwu z r., 65). Ograniczenie prawa do Slldu, aby pozostawac w zgodzie z Konwencjll, musi zmierzac w uprawnionym celu i bye w stosunku do niego proporcjonalne. 46 Por. M. Kloth: Immunities and the right ofaccess to court under the European Convention on Human Rights, "European Law Review" 2002, nr 27, s Europejska Komisja Praw Czlowieka przyjmowala skargi indywidualne przed reformll wprowadzonll na mocy Protokolu XI. Komisja i "stary" Trybunal przeksztalcily si\l w 1998 r. w jeden organ - Europejski Trybunal Praw Czlowieka. 48 Co ciekawe, absolutny immunitet parlamentarzysrow brytyjskich w zakresie wolnosci wypowiedzi obowillzuje tylko w odniesieniu do debat prowadzonych w czasie posiedzen Izby Gmin lub Izby Lordow lecz nie co do wystllpien przed lub po posiedzeniach parlamentu, nawet jesli wystl:!pienia te powtarzaly tresc wygloszonll podczas obrad. Wil:!ze si\l to z kilkuwiekowl:! tradycjl:!, poczl:!wszy od art. 9 Bill ofrights z 1689 r. 49 Wyrok z r. 119

12 Michal Balcerzak mu KrOlestwu 50 Pierwsza sprawa dotyczyla roszczen wysunifi!tych przeciwko brytyjskiej policji 51, a druga - opiece spolecznej. W wyroku Osman Trybunal jednoglosnie orzekl 0 naruszeniu art. 6 ust. 1 poprzez przyznanie policji immunitetu absolutnego i niemoznosc rozpatrzenia pozwu skarzl:lcej. Linia orzecznicza przyjfi!ta w sprawie Osman zostala zmieniona juz przez nowy Trybunal w wyroku Z. p. Zjednoczonemu Krolestwu. Trybunal doszedl w6wczas do wniosku, ze niemoznosc sl:ldowego rozpatrzenia pozwu przeciwko lokalnym wladzom (opiece spolecznej) nie wynika z immunitetu, lecz z materialnych zasad rzl:ldzl:lcych dochodzeniem roszczen zawartych w prawie krajowym52. Wreszcie, z immunitetem instytucji mif/dzynarodowych wil:lzala sifi! sprawa Spaans p. Holandii 53 Skarzl:lcy dozyl w sl:ldzie holenderskim pow6dztwo przeciwko Amerykansko-Iranskiemu Trybunalowi ds. Roszczen 54, w ktorym wczesniej pracowal. Sl:ldy krajowe stwierdzily brak swojej jurysdykcji z uwagi na immunitet przyznany Trybunalowi ds. Roszczen przez rzl:ld holenderski. Europejska Komisja Praw Czlowieka uznala skargfi! za niedopuszczalnl:l, bowiem Holandia nie mogla ponosic odpowiedziainosci z tytulu Konwencji za dzialania tego Trybunalu. Komisja zauwazyla ponadto, ze przyznawanie przywilejow i immunitetow instytucjom mifi!dzynarodowym motywowane jest ulatwieniem ich funkcjonowania i pozostaje w zgodzie z prawem mifi!dzynarodowym. 6. ROZSTRZYGNIFj::1A EUROPEJSKIEGO TRYBUNALU PRAW CZLOWIEKA W ZAKRESIE IMMUNITETU PANSTWA I ORGANIZACJI MI~DZYNARODOWYCH Jakjuz wspomniano na wstfi!pie, stanowiskoetpc odnosnie ograniczenia prawa do sl:ldu przez immunitet panstwa i organizacji mit;!- 50 Wyrok z r. 51 Por. M. Kloth, Immunities and the right ofaccess to court under the European Convention on Human Rights, "European Law Review" 2002, nr 27, s Autor omawia m.in. zwi~zek konstrukcji deliktu spowodowanego zaniedbaniem (tort of negligence) w prawie angielskim z tzw. exclusionary rule polegaj~c~ na wy}~czeniu odpowiedzialnosci poiicji z tytu}u roszczen zwi~zanych z zapobieganiem przestlilpczosci. 52 Por. 100 wyroku Z. p. Zjednoczonemu Kr6lestwu. 53 Skarga nr 12516/86, Decyzja Komisji z r., "Decisions and Reports of the European Commission of Human Rights" 1988, nr 58, s Trybunal zosta} utworzony na mocy Porozumienia 0 Rozstrzyganiu Roszczen pomilil" dzy Islamsk~ Republi~ Iranu a Stanami Zjednoczonymi z r. Siedzib~ Trybunalu, za zgod~ rz~du Holandii, zostala Raga. Trybunal rozpocz dzialalnosc r. 120

13 Immunitet panstw i organizacji mit;dzynarodowych a ochrona praw czlowieka... dzynarodowych zostalo wyraznie zarysowane w orzeczeniach: McElhinney p. Irlandii, Fogarty p. Zjednoczonemu Kr61estwu, Al-Adsani p. Zjednoczonemu Kr6lestwu 55 (immunitet panstwa), a takze Beer iregan p. RFN oraz Waite i Kennedy p. RFN56 (immunitet organizacji mi~dzynarodowych). Om6wienie i analiz~ tych rozstrzygni~c rozpoczn~ od najmniej kontrowersyjnych wyrok6w dotycz/:lcych immunitetu organizacji mi~dzynarodowych, nast~pnie zajm~ si~ orzeczeniami Fogarty i McElhinney, ana koncu skupi~ si~ na najbardziej spektakularnym przykladzie konfliktu immunitetu panstwa z prawem do s/:ldu w pol/:lczeniu z roszczeniami na tie naruszenia zakazu tortur - sprawie Al-Adsani BEER I REGAN P. RFN ORAZ WAITE I KENNEDY P. RFN Sprawy dotyczyly trzech obywateli brytyjskich (R. Waite, T. Kennedy, P. Regan) oraz jednego obywatela niemieckiego (K. Beer). Skar- Z/:lcy byli zatrudnieni w firmach wykonuj/:lcych uslugi dla Europejskiej Agencji Przestrzeni Kosmicznej (ang. European Space Agency, daiej ESA). Organizacja ta powstala na mocy traktatu z 1975 r.57 Na pocz/:ltku lat dziewi~cdziesi/:ltych kontrakty skarz/:lcych na wykonywanie uslug dla ESA nie zostaly przedluzone. W6wczas powodowie zlozyli pozew przeciwko ESA w niemieckim S/:ldzie Pracy argumentuj/:lc, iz w mysl niemieckiej ustawy 0 zatrudnieniu nabyli status pracownik6w ESA. Pozwana organizacja powolala si~ na immunitet jurysdykcyjny, przyznany jej na mocy traktatu zalozycielskiego. S/:ld Pracy uznal pow6dztwo przeciwko ESA za niedopuszczalne. Skargi do Europejskiej Komisji Praw Czlowieka wplyn~ly (Waite ikennedy) oraz r. (Beer iregan). Skarz/:lcy twierdzili, ze odmowiono im dost~pu do s/:ldu. W raportach Komisji z r. nie stwierdzono naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji, chociaz opinia nie byla przyj~ta jednomysinie (siedemnascie glosow do pi~tnastu)58. Nast~pnie, po wejsciu w zycie Protokolu XI, spraw/:l zaj~la si~ Wielka Izba Trybunalu. W orzeczeniach z r. Trybunal przypomnial, ze art. 6 ust. 1 zapewnia kazdemu prawo do przedstawienia przed s/:ldemjakiegokolwiek roszczenia dotycz/:lcego jego praw i obowi/:lzkow cywiinych. 55 Wszystkie trzy orzeczenia zostaly ogloszone r. 56 Orzeczenia z r. 57 United Nations Treaty Series 1983, nr 1297, I - No Opini~ odr~bnl.l, wspartl.l przez czternastu czlonkow Komisji, dozyl G. Ress (RFN). 121

14 Michal Balcerzak Artyku} ten obejmuje "prawo do s,,!du", ktorego prawo dost~pu, tj. pra~ wo do wszcz~cia post~powania przed s,,!dem w sprawach cywilnych, jest tylko jednym z aspektow, stosownie do ustalen w wyroku Golder. Trybunal zwrocil uwag~, ze jego zadaniem nie jest zast~powanie s,,!downictwa krajowego. W pierwszym rz~dzie to do wladz krajowych, a konkretnie s"!dow, nalezy rozwi,,!zywanie problemow wynikaj"!cych z wewn~trznego ustawodawstwa. Zasada ta znajduje takze zastosowa~ nie tam, gdzie prawo krajowe odwo}uje si~ do zasad ogolnego prawa mi~dzynarodowego czy do porozumien mi~dzynarodowych. Rola Trybunalu ograniczonajest do sprawdzenia, czy efekty takiej interpretacji S,,! do pogodzenia z Konwencj,,!59. Trybunal przyzna}, ze skarz"!cy mogli domagac si~ rozpatrzenia kwestii immunitetu w trzech instancjach niemieckiego s,,!downictwa. Jednakze decyduj,,!ce jest tu ustalenie, czy stopien dost~pu do s,,!du byl wystarczaj,,!cy, aby zapewnic skarz"!cym "prawo do s,,!du", bior,,!c pod uwag~ zasad~ rz"!dow prawa w spoleczenstwie demokratycznym60. Wedlug skarz,,!cych, prawo dost~pu do s,,!du nie moze ograniczac si~ do samego wszcz~cia post~powania. Ich zdaniem s,,!dy niemieckie zlekcewazyly pierwszenstwo zobowi"!zan plyn"!cych z Konwencji nad zasad,,! immunitetu jurysdykcyjnego organizacji mi~dzynarodowych. W opinii powodow funkcjonowanie ESA nie wymagalo zastosowania immunitetu w ich konkretnej sprawie. Z kolei stanowisko RZ,,!du i opinia Komisji opieraly si~ na zaloze~ niu, ze celem immunitetu w prawie mi~dzynarodowym jest ochrona organizacji mi~dzynarodowych przed ingerencj,,! ze strony poszczeg61- nych rz"!d6w. W immunitecie nalezy zatem upatrywac uprawnionego celu ograniczenia art. 6. Zdaniem Rz,,!du, poddanie organizacji mi~dzynarodowych jurysdykcji krajowej podwazaloby funkcjonowanie tych organizacji, bior,,!c pod uwag~ zadania, jakie organizacje te wykonuj,,! w epoce globalnych wyzwan technicznych i ekonomicznych. Trybunal podzielil powyzszy pogl,,!d, podkreslaj,,!c, ze immunitet jurysdykcyjny, powszechnie przyznawany przez Panstwa organizacjom mi~dzynarodowymjest praktyk,,! stosowan,,! od dawna w interesie sprawnosci tych organizacji. Znaczenie immunitetu odzwierciedla tendencja do poszerzania i umacniania wspolpracy mi~dzynarodowej we wszystkich obszarach dzialania wspolczesnej spo}ecznosci mi~dzynarodowej. Z drugiej strony jednak Trybunal uzna} za celowe wskazanie, ze tworzenie organizacji mi~dzynarodowych moze wplywac na ochron~ 59 Por. 54 wyroku Waite i Kennedy. 60 Ibidem,

15 Immunitet panstw i organizacji milidzynarodowych a ochrona prow czlowieka... praw czlowieka. Dlatego nie byloby zgodne z celem i przedmiotem Konwencji, gdyby Umawiajqce si~ Strony uciekaly od odpowiedzialnosci na podstawie Konwencji poprzez obj~cie okreslonej sfery dzialalnosci wspolpracq w ramach organizacji mi~dzynarodowej. Konwencja zostala bowiem zaprojektowana w celu ochrony praw, kt6re nie sq teoretyczne czy iluzoryczne, ale praktyczne i skuteczne. Trybunal podkreslil ponadto ogromne znaczenie prawa do rzetelnego procesu, w tym prawa dost~pu do sqdu, dla spoleczenstwa demokratycznego 61 Trybunal zwrocil uwag~, ze Konwencja 0 ustanowieniu ESA wyraznie ustanawia rozne sposoby rozwillzywania sporow prywatnoprawnych w sprawach pracowniczych. Poniewaz skarzqcy twierdzili, ze znajdowali si~ w stosunku pracy z ESA, mogli i powinni byli zwrocic si~ do Rady Odwolawczej ESA, ktora jest»niezalezna od Agencji" i ma jurysdykcj~ "do rozwiqzywani sporow zwillzanych z kazdq decyzjll podj~tq przez Agencj~ i wynikajqcych pomi~dzy niq i pracownikami". Trybunal doszedl zatem do tej samej konkluzji, co Komisja: biorllc pod uwag~ uprawniony cel immunitetow organizacji mi~dzynarodowych, nieproporcjonalne byloby zmuszanie organizacji mi~dzynarodowej do poddania si~ sqdownictwu krajowemu w odniesieniu do warunkow zatrudnienia okreslonych przez krajowe prawo pracy. Odczytywanie art. 6 ust. 1 Konwencji i zawartej w nim gwarancji dos~pu do sqdu jako wymogu zastosowania w podobnych sprawach ustawodawstwa krajowego udaremniloby, zdaniem Trybunalu, wlasciwe funkcjonowanie organizacji mi~dzynarodowych i uwsteczniloby obecnq tendencj~ w kierunku rozszerzania i umacniania wspolpracy mi~dzynarodowej62. Wyroki w sprawach Waite i Kennedy oraz Beer i Regan, podj~te jednomyslnie, oddalily zarzut naruszenia art. 6 ust. 1 przez wladze niemieckie. J akkolwiek istotne jest takze, ze skarzqcym przyslugiwaly alternatywne srodki prawne dochodzenia swoich roszczen wobec ESA poza strukturq niemieckiego sqdownictwa krajowego, tj. w ramach regulacji konstytuujqcych t~ organizacj~. Ponadto skarzllcy mieli mozliwosc wystqpienia z roszczeniami przeciwko pracodawcom bezposred- Dim - spolkom, w ktorych byli zatrudnieni FOGARTY P. ZJEDNOCZONEMU KR6LESTWU Mary Fogarty, obywatelka Irlandii, w 1993 r. rozpocz~la prac~ w administracji ambasady USA w Londynie, skqd zwolniono jq w lu- 61 Por. 67 wyroku Waite. 62 Ibidem,

16 Michal Balcerzak tym 1995 r. Pow6dka wniosla skargfil przeciwko pracodawcy - rz~dowi USA - do brytyjskiego s~du pracy twierdz~c, ze jej zwolnienie bylo przejawem dyskryminacji ze wzglfildu na plec, co naruszalo przepisy Sex Discrimination Act z 1975 r. Rz~d USA nie powolywal sifil w tym postfilpowaniu na immunitet jurysdykcyjny i ostatecznie zgodzil sifil zaplacie pow6dce odszkodowanie. Jeszcze przed zawarciem ugody dotycz~cej skargi na dyskryminacjfil, skarz~ca zawada now~ umowfil 0 pracfil w ambasadzie USA, tym razem w innym dziale i na okres 12 miesifilcy. Po uplywie tego czasu p. Fogarty starala sifil 0 zatrudnienie na dwoch innych stanowiskach w ambasadzie USA, jednak jej podania zostaly odrzucone. W zwiijzku z tym skarz~ca we wrzesniu 1996 r. po raz kolejny wniosla sprawfil do s~du utrzymuj~c, ze odmowa dalszego zatrudnienia jej w ambasadzie byla konsekwencjij wygrania przez skarzijcij poprzedniego procesu. Tym razem strona pozwana postanowila skorzystae z przyslugujijcego jej immunitetu i powolala sifil m.in. art. 1 i 16(1)(a) brytyjskiego State Immunity Act z 1978 r. W ten spos6b zamknfilly sifil dla skarzijcej drogi dochodzenia roszczen w prawie krajowym. W skardze do Komisji skarzijca podnosila, iz brak dostfilpu do Sijd6w brytyjskich w celu poddania pod ich jurysdykcjfil sporu pracowniczego narusza art. 6 ust. 1 Konwencji. RZijd Zjednoczonego Kr61estwa przede wszystkim wskazywal, ze immunitet panstwa, z kt6rego skorzystaly wladze USA, wylijczyl spod kognicji s~d6w krajowych jakiekolwiek roszczenia zwiijzane z wewnfiltrznymi sprawami przedstawicielstw dyplomatycznych. Zdaniem rzijdu pozwanego, ograniczenie prawa do sijdu mialo uprawniony cel, mianowicie poszanowanie niezaleznosci i rownosci suwerennych panstw w zgodzie z prawem mi~dzynarodowym publicznym. Ograniczenie bylo ponadto proporcjonalne - w tym wzglfildzie rzijd pozwany przywolal opracowanie R. Garnetta 63, ktory w kwestii zastosowania immunitetu do roszczen pracownik6w plac6wek dyplomatycznych wyroznil podejscie panstw kierujijcych si~ kontekstem lub miejscem zatrudnienia (Zjednoczone Kr6lestwo, Republika Federalna Niemiec) oraz panstw, ktore dopuszczajij wyjijtki od zasady braku jurysdykcji sijd6w krajowych (USA, wifilkszose europejskich krajow civil law ). RZijd pozwany traktowal zatrudnianie pracownik6w w ambasadach jako actus iure imperii, bowiem nawet personel pomocniczy m6g1 bye zaangazowany w dzialania zwiijzane z wykonywaniem suwerennosci oraz miee dostfilp do informacji poufnych 64 RZijd brytyjski powolal 63 Por. R. Garnett, State Immunity in Employment Matters, "International and Comparative Law Quarterly" 1997, nr 46, s Por. W. Czaplinski, A. Wyrozumska, op. cit., Nb

17 Immunitet panstw i organizacji mifdzynarodowych a ochrona praw czlowieka... si~ takze na art. 32 Europejskiej Konwencji 0 Immunitecie Paiistwa 65 wskazuj~c, iz uznaje on korzystanie z immunitetu przy wykonywaniu funkcji przez misje dyplomatyczne, z zatrudnianiem personelu wl~cznie. Trybunal w pierwszej kolejnosei badal, ezy ograniezenie prawa do s~du w sprawie skarz~eej mialo uprawniony eel. Test wypadl pozytywnie - zdaniem Trybunalu przyznawanie immunitetu jurysdykeyjnego w post~powaniu cywilnym sluiy promowaniu dobryeh stosunk6w pomi~dzy paiistwami i swiadezy 0 poszanowaniu suwerennosei innyeh paiistw; jest takze zgodne z prawem mi~dzynarodowym66. Jesli natomiast chodzi 0 proporcjonalnose ograniczenia, Trybunal skorzystal z okazji, aby przypomniec wazn~ zasad~ interpretaeyjn~ zawart~ wart (e) Konweneji Wiedeiiskiej 0 Prawie Traktat6w 67, iz przy wykladni traktatu nalezy brae pod uwag~ "wszelkie odpowiednie normy prawa mi~dzynarodowego znajduj~ce zastosowanie do stosunk6w pomi~dzy stronami". Konwencja Europejskajako ez~sc porz~dku prawnomi~dzynarodowego powinna bye tak dalece, jak to mozliwe, interpretowana w harmonii z innymi zasadami prawa mi~dzynarodowego, w tym takze tyeh odnosnie immunitetu paiistwa 68 A zatem srodki podejmowane przez Paiistwa-Strony Konweneji, odzwierciedlaj~ce powszeehnie przyj~te zasady prawa mi~dzynarodowego publieznego, w zasadzie nie prowadz~ do nakladania nieproporcjonalnyeh ograniezeii na prawo do S~dU69. Trybunal dal ponadto do zrozumienia, ze nie pozbawiona znaezenia jest tendeneja do limitowania immunitetu paiistwa, gdy w gr~ wehodz~ spory na tie prawa pracy. Sk~din~d praktyka paiistw w zakresie immunitetu nie jestjednolita 70 i nie mozna powiedziec, by Zjednoezone Kr6lestwo respektuj~c immunitet jurysdykeyjny rz~du USA, naruszylo jakikolwiek wsp6lczesnie zaakeeptowany standard mi~dzynarodowy McELHINNEY P. REPUBLICE IRLANDII Sprawa John'a McElhinney - Irlandezyka, funkejonariusza polieji irlandzkiej - dotyezyla dose nieeodziennego ineydentu, jaki wyda- 65 Art. 32 EKIP stanowi: Zadne postanowienie niniejszej Konwencji nie b~dzie wplywac na przywileje i immunitety odnoszqce s~ do wykonywania {unkcji przez misje dyplomatyczne i placowki konsularne oraz osoby z nimi zwiqzane. 66 Por. 34 wyroku Fogarty. 67 Konwencja z r., w mocy od r., "United Nations Treaty Series" 1155, tekst polski [w:] Dz. U. Nr 74 (1990), poz Por. 35 wyroku Fogarty. 69 Ibidem, Por. W. Czaplinski, A. Wyrozumska, op. cit., Nb 233 in fine. 125

18 Michal Balcerzak rzyl si~ w marcu 1991 r. na przejsciu granicznym pomi~dzy Irlandi~ Polnocn~ a Republik~ Irlandii. Skarz~cy staranowal samochodem barierk~ na posterunku granicznym, potr~cil zatrzymuj~cego go zolnierza sluzby granicznej, kt6ry w dosyc niefortunny spos6b przyczepil si~ do jednego ze zderzak6w samochodu. Zolnierz byl przez pewien czas ci~gni~ty, zanim zdolal ponownie przyj~c postaw~ stoj~c~. Kierowca utrzymywal, ze nie widzial zolnierza i nie byl swiadomy, ze tamten zostal potr~cony. Co ciekawe, zolnierz ci~gni~ty przez samoch6d zd~zyl oddac szesc strzal6w, w tym cz~sc jeszcze po stronie Irlandii P61nocnej. John McElhinney uznal te strzaly za pr6b~ napadu i zatrzymal samoch6d dopiero dwie mile dalej przy posterunku irlandzkiej policji. W6wczas spanikowany brytyjski zolnierz sluzby granicznej nakazal kierowcy opuscic pojazd i stan~c pod scian~ z r~kami do g6ry. SkarZ~cy twierdzil, ze usilowal przedstawic si~ jako policjant, tymczasem zolnierz wymierzyl w niego bron i naciskal spust. Szcz~sliwym trafem jednak bron si~ zaci~la. SkarZ~CY twierdzil, ze w wyniku powyzszego incydentu przezyl szok traumatyczny. W 1993 r. zlozyl w s~dzie irlandzkim pow6dztwo przeciwko brytyjskiemu zolnierzowi, kt6ry rzekomo usilowal pozbawic go zycia, oraz przeciwko wladzom brytyjskim. Skarz~cy domagal si~ odszkodowania. Rz~d Zjednoczonego Kr6lestwa powolal si~ na immunitet, co spowodowalo oddalenie pozwu przez s~d pierwszej instancji. Skarz~cy wapelacji podnosil m.in., iz immunitet nie powinien stosowac si~ do roszczen odszkodowawczych z tytulu szkody na osobie powstalej w wyniku dzialan na terytorium panstwa forum. Apelacja zostala oddalona przez irlandzki S~d Najwyzszy w wyroku z r. McElhinney zlozyl skarg~ do Europejskiej Komisji Praw Czlowieka twierdz~c, iz stosuj~c doktryn~ immunitetu jurysdykcyjnego, s~dy irlandzkie pozbawily go prawa do s~dowego rozstrzygni~cia jego roszczen odszkodowawczych wbrew art. 6 ust. 1 Konwencji. Rz~d pozwany zaznaczyl przed Trybunalem, iz interpretacja prawa mi~dzynarodowego, kt6ra podtrzymuje immunitet w stosunku do dzialan panstwa iure imperii nie jest tworem s~downictwa irlandzkiego, lecz obowi~zuje w szeregu innych panstw (m.in. Austrii, Francji, Niemczech, Wloszech, Hiszpanii, Szwajcarii). Ograniczenia prawa skarz~cego do s~du mialo - zdaniem Rz~du - uprawniony eel w postaci respektowania og61nie uznanyeh zasad prawa mi~dzynarodowego oraz promowania wzajemnego szaeunku na arenie mi~dzynarodowej. Podobnie jak w sprawie Fogarty, Trybunal przyznal, ze ograniezenie prawa dost~pu do s~du przez immunitet panstwa sluzy uprawnionemu celowi w postaci poszanowania zasady par in parem non ha- 126

19 Immunitet pmistw i organizacji muidzynarodowych a ochrona praw czlowieka... bet imperium oraz promowania dobrych stosunk6w mi~dzy panstwami. Test proporcjonalnosci r6wniez wypadl na korzysc panstwa pozwanego - odwolujflc si~ do wykladni Konwencji w zgodzie z "wszelkimi odpowiednimi norm ami prawa mi~dzynarodowego, majflcymi zastosowanie w stosunkach mi~dzy stronami"71. Trybunal stwierdzil, iz art. 6 nie moze bye interpretowany w proznf2. Chociaz wi~kszosc Trybunalu - stosunkiem glos6w dwanascie do pi~ciu opowiedziala si~ za brakiem naruszenia art. 6 ust. 1 w sprawie McElhinney, to jednak w koncowej cz~sci wyroku Trybunal zaznaczyl, iz w prawie mi~dzynarodowym oraz por6wnawczym mozna zaobserwowac tendencj~ zmierzajflcfl do ograniczenia immunitetu panstwa w stosunku do szk6d na osobie spowodowanych przez dzialanie lub zaniechanie na terytorium pans twa forum. Tendencja ta okazala si~ jednak niewystarczajflca, by uznac ograniczenie prawa dost~pu do Sfldu przez immunitet panstwa w tym przypadku za sprzeczny z art. 6 ust. 1. DecydujflCY byl w tej mierze fakt, iz uchylanie immunitetu w sprawach dotyczflcych szk6d na osobie dokonanych na terytorium panstwa forum nie jest praktykfl powszechnfl, ponadto sprawa McElhinney dotyczyla odpowiedzialnosci panstwa za dzialania zolnierza sluzby granicznej na terytorium obcego pans twa, co zdaniem Trybunalu wiflzalo si~ z delikatnymi sprawami z zakresu stosunk6w dyplomatycznych i bezpieczenstwa narodowego AL-ADSANI P. ZJEDNOCZONEMU KROLESTWU Skarzflcy - obywatel Kuwejtu oraz Zjednoczonego Kr61estwa - byl pilotem wojskowym; w 1991 r. uczestniczyl w wojnie obronnej przeciwko Irakowi. W tym czasie wszedl w posiadanie kaset wideo z udzialem jednego z szejk6w (Jaber AI-Sabah AI-Saud AI-Sabah) spokrewnionych z Emirem Kuwejtu. Kasety zawieraly tresci pornograficzne i dostaly si~ do og6lnego obiegu, za co wspomniany szejk obarczyl winfl skarzflcego. Na poczfltku maja 1991 r., skarzflcy zostal pobity w swoim mieszkaniu przez grup~ osob z udzialem szejka. Nast~pni~ przetransportowand skarzflcego rzfldowym pojazdem do wi~zienia zarzfldzanego przez kuwejckie shy bezpieczenstwa. SkarZflcy twierdzi, ze zmuszano go do przebywania w basenie ze zwlokami ludzkimi oraz doprowadzono do 71 Por. art. 31 3(c) Konwencji Wiedenskiej 0 Prawie Traktatow z r. 72 Por. 36 wyroku McElhinney. 73 Ibidem,

20 Michal Balcerzak poparzen jednej czwartej cz4ilsci ciala. Po powrocie do Anglii skarz~cy zostal poddany leczeniu szpitalnemu. W sierpniu 1992 r. skarz~cy wyst~pil z pozwem przed s~dem angielskim, domagaj~c si4il odszkodowania od szejka i rz~du Kuwejtu za uszczerbek w zdrowiu fizycznym i psychicznym spowodowany torturami, jakich skarz~cy doznal w maju 1991 r. w Kuwejcie. Rz~d Kuwejtu zaz~dal uznania swojego immunitetujurysdykcyjnego. Court of Appeal stwierdzil, ze powolanie si4il przez panstwo pozwane na immunitetjest skuteczne, bowiem wydarzenia w Kuwejcie nie wchodz~ w zakres wyj~tku zawartego wart. 5 brytyjskiej ustawy 0 immunitecie panstwa (gdy post4ilpowanie dotyczy odpowiedzialnosci za smierc lub szkod4il na osobie spowodowan~ przez inne panstwo na terytorium Zjednoczonego Kr6Iestwa). Izba Lord6w odrzucila odwolanie skarz~cego 27 listopada 1996 r. Zawiodly takze pr6by uzyskania odszkodowania od wladz kuwejckich kanalami dyplomatycznymi. W skardze do Trybunalu Al~Adsani domagal si4il stwierdzenia, ze Zjednoczone Kr6lestwo naruszylo jego prawo do nie podlegania torturom, gwarantowane wart. 3 Konwencji, w zwi~zku z jej art. 1 i 13 (prawo do skutecznego srodka krajowego). Drugi zarzut oparty byl na naruszeniu prawa do rzetelnego procesu z art. 6 ust. 1 poprzez brak dos~pu do s~du. Rozpoznanie pierwszego zarzutu nie nastr4ilczylo wi4ilkszych pro~ blem6w Trybunal jednomyslnie stwierdzil, ze nie doszlo w sprawie Al-Adsani do naruszenia zakazu tortur przez rz~d Zjednoczonego Krolestwa. Nie ulegalo w~tpliwosci, ze wiadze Zjednoczonego Krolestwa nie mialy nic wspolnego z poddaniem skarz~cego inkryminowanemu traktowaniu na terytorium Kuwejtu 74 Wprawdzie Trybunal uznal, ze zakres zastosowania art. 3 ratione loci moze ulec rozszerzeniu w przypadku ekstradycji lub wydalenia osoby z terytorium Panstwa-Strony do Panstwa nie b4ild~cego Stron~ Konwencji, jesli osobie tej groz~ w tym drugim panstwie tortury lub nieludzkie traktowanie, jednak w takim przypadku mozna ustalic zwi~zek przyczynowy pomi4ildzy dzialaniem Panstwa~Strony Konwencji a naruszeniem zakazu tortur w panstwie nie b4ild~cym stron~ Konwencjj75. Stanowisko Trybunalu w tym wzgl4ildzie nie budzi zadnych zastrzezen. 74 Por. 38 i 40 orzeczenia. 15 Por. 39 orzeczenia. Zob. takze na ten temat: Y. Arai-Takahashi, Uneven, But in the Direction of Enhanced Effectiveness' - A Critical Analysis of 'Anticipatory Illtreatment' under Article 3 ECHR,»Netherlands Quarterly of Human Rights» 2002, nr 1 (vol. 20), s

ZAWIADOMIENIE. o wyborze najkorzystniejszej oferty

ZAWIADOMIENIE. o wyborze najkorzystniejszej oferty UNIA europejska europejski FUNDUS2 Projekt wsp6ff1nansowany ze irodk6w Europejskiego Funduszu RozwoJu GMINA BARCIANY NR SPRAWY: RGKiI.271.3.2015 ZAWIADOMIENIE o wyborze najkorzystniejszej oferty Barciany,

Bardziej szczegółowo

N arodowy Fundusz Zdrowia. POl11orski Oddziat Wojewodzki w Gdansku. DECYZJA or 415/2013. z doia 28 czerwca 2013 r.

N arodowy Fundusz Zdrowia. POl11orski Oddziat Wojewodzki w Gdansku. DECYZJA or 415/2013. z doia 28 czerwca 2013 r. N~Z N arodowy Fundusz Zdrowia POl11orski Oddziat Wojewodzki w Gdansku WO/ZRP - OMLlI17S-0 Gdansk, dnia 28 czerwca 2013 r. Pomorskie Centrum Traumatologii im. M. Kopernika w Gdansku ul Nowe Ogrody 1-6 80-803

Bardziej szczegółowo

POSTANO WIENIE. postanawia. uchylic w calosci postanowienie organu pierwszej instancji i przekazac sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.

POSTANO WIENIE. postanawia. uchylic w calosci postanowienie organu pierwszej instancji i przekazac sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Dyrektor Izby Skarbowej Siedice, dnia //5i^.02.2010 r. w Warszawie ul. Felinskiego 2 b 01-513 Warszawa 1401/PPS/4407-110/09/BG POSTANO WIENIE Na podstawie art. 216, art. 233 2 w zwi^zku z art. 239 ustawy

Bardziej szczegółowo

Pirfawy: Sprzatanie powierzchni wewn^trznych w budynkach S^du Rejonowego w Pulawach Mumer ogtoszenia: 32803-2015; data zamieszczenia: 10.03.

Pirfawy: Sprzatanie powierzchni wewn^trznych w budynkach S^du Rejonowego w Pulawach Mumer ogtoszenia: 32803-2015; data zamieszczenia: 10.03. Strona 1 z 6 Adres strony internetowej, na ktorej Zamawiaj^cy udostqpnia Specyfikacj^ Istotnych Warunkow Zamowienia: www.pulawy.sr.gov.pl Pirfawy: Sprzatanie powierzchni wewn^trznych w budynkach S^du Rejonowego

Bardziej szczegółowo

JONES I INNI PRZECIWKO WIELKIEJ BRYTANII (WYROK 14 STYCZNIA 2014R., IZBA (SEKCJA IV), SKARGA NR 34356/06 I 40528/06)

JONES I INNI PRZECIWKO WIELKIEJ BRYTANII (WYROK 14 STYCZNIA 2014R., IZBA (SEKCJA IV), SKARGA NR 34356/06 I 40528/06) 1 Immunitet państwa w sprawach cywilnych przeciwko Arabii Saudyjskiej i jej funkcjonariuszom o odszkodowania z powodu stosowania tortur Jones i inni przeciwko Wielkiej Brytanii (wyrok 14 stycznia 2014r.,

Bardziej szczegółowo

~rnc'l ~ 00-463 Warszawa ul.podchorwch 38 tel.lfax +48225233102; +48225233996 Przewoduic~cy Sekcji Krajowej Poiarnictwa NSZZ "Solidarnosc"

~rnc'l ~ 00-463 Warszawa ul.podchorwch 38 tel.lfax +48225233102; +48225233996 Przewoduic~cy Sekcji Krajowej Poiarnictwa NSZZ Solidarnosc .to.-'" A C"t. :J'. -. ".'>- ~ {~\ \ ~ Y \~,,; \"d.'~ --:'--- ~rnc'l ~ 00-463 Warszawa ul.podchorwch 38 tel.lfax +48225233102; +48225233996 Przewoduic~cy Sekcji Krajowej Poiarnictwa NSZZ "Solidarnosc"

Bardziej szczegółowo

FABRYKA MASZYN "GW'''K''; Sp61ka Akr.yin~ \\1 (',nrlir.;,ch i - 1. PAl. 2007 Wptyn?10 do DE dnia~' 10 iq)~ nrj?j1 PREZES Wplyn~lo Znak ak6w, dnia 27 wrzesnia 2007r. URZF;DU REGULACJI ENERGETYKI OCC/I72-ZT0I764/W/OKR/2007/WS

Bardziej szczegółowo

KOPIA 2011-02-18. Wg rozdzielnika

KOPIA 2011-02-18. Wg rozdzielnika MINISTER ZDROWIA KOPIA Warszawa, 2011-02-18 MZ-OZZ-073-23424-17/LO/11 Wg rozdzielnika Stosowanie do postanowien uchwaly Nr 49 Rady Ministrow z dnia 19 marca 2002 r. Regulamin pracy Rady Ministrow (M.P.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 22 czerwca 2015 r. KOMISJA WYBORCZA ^? ^ c ^ ZPOW-803-10/15 wpi^'^. 20i5-06- 2 3

Warszawa, dnia 22 czerwca 2015 r. KOMISJA WYBORCZA ^? ^ c ^ ZPOW-803-10/15 wpi^'^. 20i5-06- 2 3 Warszawa, dnia 22 czerwca 2015 r. j T A i i ^ i WWW/*. f^kaiovvf BKJ^iC^iS'T^^ KOMISJA WYBORCZA ^? ^ c ^ ZPOW-803-10/15 wpi^'^. 20i5-06- 2 3 Informacja dotycz^ca zawiadamraniatanstwowej Komisji Wyborczej

Bardziej szczegółowo

Narodowv Fundusz Zdrowta. I Podkarpacki Oddziai Wojew6dzki w Rzeszowie

Narodowv Fundusz Zdrowta. I Podkarpacki Oddziai Wojew6dzki w Rzeszowie f{f'z l Narodowv Fundusz Zdrowta I Podkarpacki Oddziai Wojew6dzki w Rzeszowie wo-02t2/4-2ltbl13 Rzesz6w, dnia I I marca 201 3r. Sz.P. Michal Janaszek Prezes NZOZ KRIO-MED. Sp. z o.o. ul. I-go Maja 154

Bardziej szczegółowo

KATawTcr. BIURORADYM/AifA

KATawTcr. BIURORADYM/AifA Sekretarz Miasta KATOWICE BIURORADYM/AifA -- Wpl. 20il -09- f 9 KATawTcr BRM c2aa 651 ~A.QQ.. eti'l, II K:>.d~ ;!o.otp".// Szanowny I! Arkad' z Godlewski Pr odnicz~cy ady Miasta Katowice W odpowiedzi na

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA Dokumenty międzynarodowe

PRAWA CZŁOWIEKA Dokumenty międzynarodowe Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności Prawa i wolności: prawo do życia, zniesienie kary śmierci, wolność od tortur i nieludzkiego lub poniżającego traktowania lub karania, wolność

Bardziej szczegółowo

- 6 ZA~CZNK A. Db celow rozdzialu przez Rz~ Stan6w Zjednoczonych sumy maj~cej bye zapaconci: przez Rz~d Polski, "roszczeniami obywateli Stanow Zjednoczonych" s~ prawa i interesy zwi~zane i odnosz~ce si~

Bardziej szczegółowo

Niemcy. Posta nowienie

Niemcy. Posta nowienie Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie ul. A. Felinskiego 2B 01-513 Warszawa Warszawa, dnia ö5^10.2010r. tel. 022 561 80 00 e-mail: is1401(5)mz.mofnet.qov.pl 1401/LN-III/051-395/10/KW C TibH & Co. KG Niemcy

Bardziej szczegółowo

N arodowy Fundusz Zdrowia Pomorski Oddziat W ojew6dzki w Gdansku. DECYZJA nr 40812013 z dnia 28 czerwca 2013 r.

N arodowy Fundusz Zdrowia Pomorski Oddziat W ojew6dzki w Gdansku. DECYZJA nr 40812013 z dnia 28 czerwca 2013 r. N~Z N arodowy Fundusz Zdrowia Pomorski Oddziat W ojew6dzki w Gdansku WO/ZRP - PS/1168-D Gdansk, dnia 28 czerwca 2013 r. Nadmorskie Centrum Medyczne Sp. z 0.0. ul. Majewskicb 26 80-457 Gdansk DECYZJA nr

Bardziej szczegółowo

o WSPOtPRACY W DZIEDZINIE ZDROWIA

o WSPOtPRACY W DZIEDZINIE ZDROWIA UMOWA MI~DZY RZJ\DEM RZECZYPOSPOLITEl POLSKIEl A RZJ\DEM PANSTWA IZRAEL, o WSPOtPRACY W DZIEDZINIE ZDROWIA I MEDYCYNY Rzqd Rzeczypospolitej Polskiej Rzqd Panstwa Izrael, zwane dalej "Stronami" kierujqc

Bardziej szczegółowo

POZEW ZBIOROWY NOWĄ BRONIĄ INWESTORÓW INDYWIDUALNYCH

POZEW ZBIOROWY NOWĄ BRONIĄ INWESTORÓW INDYWIDUALNYCH POZEW ZBIOROWY NOWĄ BRONIĄ INWESTORÓW INDYWIDUALNYCH w oparciu o projekt ustawy o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym radca prawny Leszek Koziorowski adwokat Aleksander Woźnicki GESSEL Czerwiec

Bardziej szczegółowo

Uznanie orzeczeń sądów zagranicznych w Stanach Zjednoczonych na przykładzie stanu Nowy Jork 2015-11-27 17:33:09

Uznanie orzeczeń sądów zagranicznych w Stanach Zjednoczonych na przykładzie stanu Nowy Jork 2015-11-27 17:33:09 Uznanie orzeczeń sądów zagranicznych w Stanach Zjednoczonych na przykładzie stanu Nowy Jork 2015-11-27 17:33:09 2 Niniejsze opracowanie odnosi się do tematyki uznawania orzeczeń sądów zagranicznych (w

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący) SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca) SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

POSTANOWIENIE. SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący) SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca) SSN Jolanta Strusińska-Żukowska Sygn. akt I PZ 1/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 9 kwietnia 2015 r. SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący) SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca) SSN Jolanta Strusińska-Żukowska w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

2015-02- 1 6. Warszawa, dnia /3 lutego2015. RZADOWE CENTRUM LEGISLACJI WIGEPREZES Robert Brochocki RCL.DPS.510-8/15 RCL.DPS.

2015-02- 1 6. Warszawa, dnia /3 lutego2015. RZADOWE CENTRUM LEGISLACJI WIGEPREZES Robert Brochocki RCL.DPS.510-8/15 RCL.DPS. RZADOWE CENTRUM LEGISLACJI WIGEPREZES Robert Brochocki Warszawa, dnia /3 lutego2015 RCL.DPS.510-8/15 RCL.DPS.511-10/15 MiHISTEKSTWO iid^mcji NARODOWEJ I I^NCEL/iRrAGLOWIA Wpi, 2015-02- 1 6 ''Podpi< Pani

Bardziej szczegółowo

Regulamin Przetargu. IV publiczny nieograniczony przetarg ustny na sprzedaz praw wlasnosci nieruchomosci

Regulamin Przetargu. IV publiczny nieograniczony przetarg ustny na sprzedaz praw wlasnosci nieruchomosci Regulamin Przetargu IV publiczny nieograniczony przetarg ustny na sprzedaz praw wlasnosci nieruchomosci stanowi^cej lokal uzytkowy nr 2 pol. w Czersku przy ul. Kosciuszki 15 na dzialce nr 380, zapisanej

Bardziej szczegółowo

OGLOSZENIE O ZAMOWIENIU - usiugi ^ y^p^^

OGLOSZENIE O ZAMOWIENIU - usiugi ^ y^p^^ Strona 1 z 6 Adres strony internetowej, na ktorej Zamawiajacy udost^pnia SpecyfikacjQ Istotnych Warunkow Zamowienia: www.puiawy.sr.gov.pl Putawy: Sprzc(tanie powierzchni wewnetrznych Scidu Rejonowego w

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO SPORTU I TURYSTYKI PODSEKRETARZ STANU Dorota Idzi

MINISTERSTWO SPORTU I TURYSTYKI PODSEKRETARZ STANU Dorota Idzi RPW/9095/2015 P Data:2015-01-29 Warszawa, stycznia2015 MINISTERSTWO SPORTU I TURYSTYKI PODSEKRETARZ STANU Dorota Idzi DP-WPL/0201/l/2015/lip&- UNP: 2015-05299 Pan Szymon Wrobel Sekretarz Strony Rz^dowej

Bardziej szczegółowo

Oswiadczenie. o NIE DNIE

Oswiadczenie. o NIE DNIE ZalC\cznik nr IeV Oswiadczenie dotycz~ce kwalifikowalnosci podatku VAT skjadane w zwi~zku z aplikowaniem do programu PO pc. 1 W zwiqzku z aplikowaniem w programie PO PC mmejszym oswiadczarn, ze... (nazwa

Bardziej szczegółowo

MIEDZYWOJEWODZKI KOMITET PROTESTACYJNY FEDERACJI ZWIAZKOW ZAWODOWYCH SLUZB MUNDUROWYCH

MIEDZYWOJEWODZKI KOMITET PROTESTACYJNY FEDERACJI ZWIAZKOW ZAWODOWYCH SLUZB MUNDUROWYCH MIEDZYWOJEWODZKI KOMITET PROTESTACYJNY FEDERACJI ZWIAZKOW ZAWODOWYCH SLUZB MUNDUROWYCH ul. Kochanowskiego 2a, 60-844 Poznan, tel. 061 84 131 75, kom. 609 279 279, fax. 061 84 131 69 e-mail: andrzeiszaryl'oiwp.pl

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 14 lutego 2005 r. I UK 166/04

Wyrok z dnia 14 lutego 2005 r. I UK 166/04 Wyrok z dnia 14 lutego 2005 r. I UK 166/04 Powództwo pracownika przeciwko pracodawcy o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy podlega oddaleniu ze względu na brak biernej legitymacji procesowej

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. o stwierdzenie wykonalności orzeczeń sądu zagranicznego, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

POSTANOWIENIE. o stwierdzenie wykonalności orzeczeń sądu zagranicznego, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej Sygn. akt II CSK 550/08 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 3 kwietnia 2009 r. SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący) SSN Jan Górowski (sprawozdawca) SSN Marian Kocon w sprawie z wniosku

Bardziej szczegółowo

Wisniewo: WYKONANIE ELEWACJI - SZKOt.A STARE KOSINY - TYNK AKRYLOWY OGtOSZENIE 0 ZAMOWIENIU - roboty budowlane

Wisniewo: WYKONANIE ELEWACJI - SZKOt.A STARE KOSINY - TYNK AKRYLOWY OGtOSZENIE 0 ZAMOWIENIU - roboty budowlane PrzesYfanie ogtoszen http://bzpo.portal.uzp. goy.pilindex.php?ogloszeme=l.r-'-tvv"",,,,,, ~ ~ Wisniewo: WYKONANIE ELEWACJI - SZKOt.A STARE KOSINY - TYNK AKRYLOWY OGtOSZENIE 0 ZAMOWIENIU - roboty budowlane

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 2 597 Poz. 11 11 OBWIESZCZENIE MINISTRA SPRAW ZAGRANICZNVCH1) z dnia 3 wrzesnia 2009 r. o sprostowaniu bl~du Na podstawie art. 17 ust. 2b ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. 0 oglaszaniu akt6w

Bardziej szczegółowo

MINISTER ZDROWIA. Warszawa, dnia 2012-07- 1 1 MZ-NS-ZM-070-32133-1/WS/12. Pani. Ewa Kopacz Marszalek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

MINISTER ZDROWIA. Warszawa, dnia 2012-07- 1 1 MZ-NS-ZM-070-32133-1/WS/12. Pani. Ewa Kopacz Marszalek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej MINISTER ZDROWIA Warszawa, dnia 2012-07- 1 1 MZ-NS-ZM-070-32133-1/WS/12 Pani BIURO POSELSKIE POStA NA SEJM RP Tomasza Szymariskiego 86-300 GRUDZiADZ, ul. D*uga 1/1 1 ^-ml$x>j

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05

Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05 Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05 Sędzia SN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca) Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz Sędzia SN Jan Górowski Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jadwigi

Bardziej szczegółowo

Akademia im. Jana Dlugosza w Cz^stochowie. Ireneusz Kras. Rola Narodowego Banku Polskiego. w polityce gospodarczej Polski. w latach 1997-2010

Akademia im. Jana Dlugosza w Cz^stochowie. Ireneusz Kras. Rola Narodowego Banku Polskiego. w polityce gospodarczej Polski. w latach 1997-2010 Akademia im. Jana Dlugosza w Cz^stochowie Ireneusz Kras Rola Narodowego Banku Polskiego w polityce gospodarczej Polski w latach 1997-2010 m Czfstochowa 2013 SPIS TRESCI WST^P 9 ROZDZIALI HlSTORIA BANKOWOSCICENTRALNEJ

Bardziej szczegółowo

Spis treści Rozdział I. Zagadnienia podstawowe

Spis treści Rozdział I. Zagadnienia podstawowe Wykaz skrótów... XV Wykaz podstawowej literatury... XIX Wstęp... XXI Rozdział I. Zagadnienia podstawowe... 1 1. Zakres międzynarodowego prawa inwestycyjnego... 1 I. Międzynarodowe prawo inwestycyjne a

Bardziej szczegółowo

Autorzy Przedmowa Wykaz skrótów Część

Autorzy Przedmowa Wykaz skrótów Część Spis treści Autorzy... Przedmowa... Wykaz skrótów... IX XI XIII Część I. Wzory pism procesowych... 1 Rozdział 1. Wzory pism w postępowaniu pojednawczym przed sądem pracy i zakładową komisją pojednawczą...

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji od wyroku Sądu Rejonowego [ ] w W.

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji od wyroku Sądu Rejonowego [ ] w W. Sygn. akt III CZP 17/14 ZAGADNIENIE PRAWNE W sprawie o zapłatę na skutek apelacji od wyroku Sądu Rejonowego [ ] w W. z dnia 28 maja 2013 r. Czy osoba będąca członkiem zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 17 września 2009 r. II UK 11/09

Wyrok z dnia 17 września 2009 r. II UK 11/09 Wyrok z dnia 17 września 2009 r. II UK 11/09 Cudzoziemiec prowadzący pozarolniczą działalność jako wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. podlegał ubezpieczeniom społecznym na mocy art. 6 ust. 1 pkt 5 w

Bardziej szczegółowo

W sprawie wprowadzenia Regulaminu podrozy shizbowych w PWSTE w Jarosfawiu

W sprawie wprowadzenia Regulaminu podrozy shizbowych w PWSTE w Jarosfawiu Zarzadzenie nr 33/2013 Rektora Panstwowej Wyzszej Szkoly Techniczno-Ekonomicznej im. ks. Bronislawa Markiewicza w Jaroslawiu z dnia 15 kwietnia 2013r. W sprawie wprowadzenia Regulaminu podrozy shizbowych

Bardziej szczegółowo

MINISTER PRACYI POLITYKI SPOLECZNEJ

MINISTER PRACYI POLITYKI SPOLECZNEJ RPW/76473/2ei5 P Data.-2015-09-22 MINISTER PRACYI POLITYKI SPOLECZNEJ Warszawa, dnia JlA wrzesnia 2015 r. DPR-I.02101.3.2015.JK Komisja Wspolna Rz^du i Samorz^du Terytorialnego r1 A/*> Stosownie do postanowien

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900)

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900) Warszawa, dnia 30 czerwca 2010 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900) I. Cel i przedmiot ustawy

Bardziej szczegółowo

WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba) z dnia 6 lipca 2006 r. *

WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba) z dnia 6 lipca 2006 r. * CONIJN WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba) z dnia 6 lipca 2006 r. * W sprawie C-346/04 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Bundesfinanzhof

Bardziej szczegółowo

MINISIERSTWO mwi KANCELARIA

MINISIERSTWO mwi KANCELARIA RPW/4680/2015 P Data:2015-01-19 Warszawa stycznia 2015 r. MINISTER OBRONY NARODOWE J Nr 102/2/15/DP/IZ MINISIERSTWO mwi KANCELARIA 16. ity 2015 H

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 22 czerwca 2015 r. PANSTWOWA KOMISJA WYBORCZA. ZPOW-803-9/15 ^v^.,,, 2015 -OS- 23 i

Warszawa, dnia 22 czerwca 2015 r. PANSTWOWA KOMISJA WYBORCZA. ZPOW-803-9/15 ^v^.,,, 2015 -OS- 23 i Warszawa, dnia 22 czerwca 2015 r. PANSTWOWA KOMISJA WYBORCZA ZPOW-803-9/15 ^v^.,,, 2015 -OS- 23 i Nr sprawy: Informacja dotycz^ca zawiadamania Pafist^^ Wyborczej przez partie polityczne o zamiarze skorzystania

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt I CSK 14/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 11 października 2013 r. SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Józef Frąckowiak

Bardziej szczegółowo

KONWENCJA. o prawie właściwym dla wypadków drogowych, sporządzona w Hadze dnia 4 maja 1971 r. (Dz. U. z dnia 15 kwietnia 2003 r.)

KONWENCJA. o prawie właściwym dla wypadków drogowych, sporządzona w Hadze dnia 4 maja 1971 r. (Dz. U. z dnia 15 kwietnia 2003 r.) Dz.U.03.63.585 KONWENCJA o prawie właściwym dla wypadków drogowych, sporządzona w Hadze dnia 4 maja 1971 r. (Dz. U. z dnia 15 kwietnia 2003 r.) W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej PREZYDENT RZECZYPOSPOLITEJ

Bardziej szczegółowo

DECYZJA Dr 323/2013 z dnia 27 czerwca 2013 r.

DECYZJA Dr 323/2013 z dnia 27 czerwca 2013 r. N~Z N arodowy Fundusz Zdrowia Pomorski Oddzial Wojew6dzki w Gdansku WO/ZRP -MB Gdansk, dnia 27 czerwca 2013 r. NZOZ Okulisci s.c. Edyta Radwan, Ilona Strauss ul. Warszawska 34/36 81-317 Gdyoia DECYZJA

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E. 1. Potrzeba i cel związania Rzeczypospolitej Polskiej Umową międzynarodową

U Z A S A D N I E N I E. 1. Potrzeba i cel związania Rzeczypospolitej Polskiej Umową międzynarodową U Z A S A D N I E N I E 1. Potrzeba i cel związania Rzeczypospolitej Polskiej Umową międzynarodową Umowa pomiędzy Rządami Królestwa Danii, Republiki Estońskiej, Republiki Finlandii, Republiki Federalnej

Bardziej szczegółowo

Panie i Panowie Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej

Panie i Panowie Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Druk nr 4616 Warszawa, 26 sierpnia 2011 r. Panie i Panowie Posowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej Uprzejmie przekazuj wniesiony, na podstawie art. 118 ust.

Bardziej szczegółowo

UCHWALA ZARZ^DU WOJEWODZTWA LUBUSKIEGO

UCHWALA ZARZ^DU WOJEWODZTWA LUBUSKIEGO UCHWALA ZARZ^DU WOJEWODZTWA LUBUSKIEGO zdnia $.**&* *>... 2011 roku w sprawie zatwierdzenia Regulaminu Organizacyjnego Spolki Lubuskie Centrum Szkolenia i Promocji,,AGAWA" sp. z o.o. w Przelazach Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Spis treœci. Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Przedmowa... XXVII

Spis treœci. Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Przedmowa... XXVII Wykaz skrótów... Wykaz literatury... XV XXI Przedmowa... XXVII Rozdzia³ I. Zagadnienia wstêpne... 1 1. Pojêcie instytucji europejskich w szerokim i w¹skim znaczeniu... 1 2. Informacje ogólne o organizacjach

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt II CSK 469/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 19 lutego 2009 r. SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący) SSN Iwona Koper SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

Narodowy Fundusz Zdrowia Pomorski Oddzia! W ojew6dzki w Gdansku. "C1ioica Vitae" Sp. z 0.0. ul. Kocbaoowskiego J 14 80-405 Gdansk

Narodowy Fundusz Zdrowia Pomorski Oddzia! W ojew6dzki w Gdansku. C1ioica Vitae Sp. z 0.0. ul. Kocbaoowskiego J 14 80-405 Gdansk N~Z Narodowy Fundusz Zdrowia Pomorski Oddzia! W ojew6dzki w Gdansku WO/ZRP - JWM/951-D Gdansk. dnia 25 czerwca 20 \3 r. "C1ioica Vitae" Sp. z 0.0. ul. Kocbaoowskiego J 14 80-405 Gdansk DECYZJA or 204/2013

Bardziej szczegółowo

DAMAGES FOR VIOLATIONS OF HUMAN RIGHTS - domestic, comparative and international perspectives. 22-23 October 2015. International Conference

DAMAGES FOR VIOLATIONS OF HUMAN RIGHTS - domestic, comparative and international perspectives. 22-23 October 2015. International Conference ORGANIZERS International Conference DAMAGES FOR VIOLATIONS OF HUMAN RIGHTS - domestic, comparative and international perspectives 22-23 October 2015 Faculty of Law and Administration University of Gdańsk

Bardziej szczegółowo

UCHWALA Nr 111/18/2015 Rady Gminy Wieczfnia Koscielna z dnia 9 marca 2015 roku

UCHWALA Nr 111/18/2015 Rady Gminy Wieczfnia Koscielna z dnia 9 marca 2015 roku , UCHWALA Nr 111/18/2015 Rady Gminy Wieczfnia Koscielna z dnia 9 marca 2015 roku w sprawie przyj~cia programu opieki nad zwierz~tami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomnosci zwierz~t na terenie Gminy Wieczfnia

Bardziej szczegółowo

Klausecker przeciwko Niemcom (decyzja o uznaniu skargi za niedopuszczalną) 6 stycznia 2015 r., Izba (Sekcja V), skarga nr 415/07)

Klausecker przeciwko Niemcom (decyzja o uznaniu skargi za niedopuszczalną) 6 stycznia 2015 r., Izba (Sekcja V), skarga nr 415/07) Klausecker przeciwko Niemcom (decyzja o uznaniu skargi za niedopuszczalną) 1 Brak dostępu do sądu w sprawie dotyczącej zatrudnienia w organizacji międzynarodowej Klausecker przeciwko Niemcom (decyzja o

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący) SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca) SSN Roman Kuczyński

POSTANOWIENIE. SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący) SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca) SSN Roman Kuczyński Sygn. akt II UK 427/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 8 kwietnia 2014 r. SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący) SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca) SSN Roman Kuczyński w sprawie z wniosku

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na kt6rej Zamawiajqcy udost~pnia Specyfikacj~ rstotnych Warunk6w Zam6wienia: www.mikstat.bip.net.pl

Adres strony internetowej, na kt6rej Zamawiajqcy udost~pnia Specyfikacj~ rstotnych Warunk6w Zam6wienia: www.mikstat.bip.net.pl Adres strony internetowej, na kt6rej Zamawiajqcy udost~pnia Specyfikacj~ rstotnych Warunk6w Zam6wienia: www.mikstat.bip.net.pl Mikstat: Uslugi transportowe na przew6z dzieci i mlodziezy szkolnej z gminy

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt I UK 11/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 27 czerwca 2013 r. SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Zbigniew Hajn SSN Roman Kuczyński

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 13 pazdziernika 2015 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER FINANSOW PL-LS.8300.5.2015. Komisja Wspolna Rzqdu i Samorz^du Terytorialnego

Warszawa, dnia 13 pazdziernika 2015 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER FINANSOW PL-LS.8300.5.2015. Komisja Wspolna Rzqdu i Samorz^du Terytorialnego Warszawa, dnia 13 pazdziernika 2015 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER FINANSOW RPW/83456/2015 P Data:2015-10-13 PL-LS.8300.5.2015 Komisja Wspolna Rzqdu i Samorz^du Terytorialnego Ministerstwo Administracji

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Zbigniew Myszka

POSTANOWIENIE. SSN Zbigniew Myszka Sygn. akt I UK 410/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 22 marca 2012 r. SSN Zbigniew Myszka w sprawie z odwołania Międzynarodowych Targów Katowickich Spółki z o. o. w Katowicach przeciwko

Bardziej szczegółowo

Zarzsjdzenie nr^/2013 Rektora Paristwowej Wyzszej Szkoly Techniczno-Ekonomicznej im. ks. BronisJawa Markiewicza w Jarosiawiu z dnia 01 marca 2013r.

Zarzsjdzenie nr^/2013 Rektora Paristwowej Wyzszej Szkoly Techniczno-Ekonomicznej im. ks. BronisJawa Markiewicza w Jarosiawiu z dnia 01 marca 2013r. Zarzsjdzenie nr^/2013 Rektora Paristwowej Wyzszej Szkoly Techniczno-Ekonomicznej im. ks. BronisJawa Markiewicza w Jarosiawiu z dnia 01 marca 2013r. W sprawie wprowadzenia Regulaminu podrozy sluzbowych

Bardziej szczegółowo

Gmina Miejska Mielec ul. Zeromskiego 26 39-300 Mielec

Gmina Miejska Mielec ul. Zeromskiego 26 39-300 Mielec Gmina Miejska Mielec ul. Zeromskiego 26 39-300 Mielec 2 Mielec, dnia 3.06.2015 r. (pieczyc zamawiajl!cego) oznaczenie sprawy - SM271.2.2015 ZAPYTANIE OFERTOWE dotyczllce zamowienia 0 wartosci nieprzekraczajllcej

Bardziej szczegółowo

UCHWALA NrXXVII/191/2013 Rady Gminy Ostrdwek z dnia 28 czerwca 2013r. w sprawie pr/yjecia Gminnego Programu Wspierania Rodziny na lata 2013-2016"

UCHWALA NrXXVII/191/2013 Rady Gminy Ostrdwek z dnia 28 czerwca 2013r. w sprawie pr/yjecia Gminnego Programu Wspierania Rodziny na lata 2013-2016 UCHWALA NrXXVII/191/2013 Rady Gminy Ostrdwek z dnia 28 czerwca 2013r. w sprawie pr/yjecia Gminnego Programu Wspierania Rodziny na lata 2013-2016" Na podstawie art. 18 ust. 2, pkt. 15 ustawy z dnia 8 marca

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) Sygn. akt I CSK 763/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 11 października 2013 r. SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Józef Frąckowiak

Bardziej szczegółowo

UZASADNIENIE. Powyzsze zmiany s~ niezbc:tdne ze wzg1c:tdu na koniecznosc wdrozenia do krajowego

UZASADNIENIE. Powyzsze zmiany s~ niezbc:tdne ze wzg1c:tdu na koniecznosc wdrozenia do krajowego -5- UZASADNIENIE Ce1em projektowanych zmian jest zwic:tkszenie bezpieczenstwa dzieci przewozonych w pojazdach, poprzez wprowadzenie rozszerzonych wymog6w bezpiecznego przewozenia dzieci oraz u1epszonych

Bardziej szczegółowo

I. 1) NAZWA I ADRES: Urz~d Gminy Lipinki Luzyckie, ul. G16wna 9/1, 68-213 Lipinki Luzyckie, woj. lubuskie, tel. 068 3626230, faks 068 3626241.

I. 1) NAZWA I ADRES: Urz~d Gminy Lipinki Luzyckie, ul. G16wna 9/1, 68-213 Lipinki Luzyckie, woj. lubuskie, tel. 068 3626230, faks 068 3626241. Lipinki Luzyckie: Wybor banku udzielaj~cego dlugoterminowego kredytu w kwocie 700 000,- PLN Numer ogloszenia: 176755-2012; data zamieszczenia: 16.08.2012 OGLOSZENIE 0 ZAMOWIENIU -uslugi Zamieszczanie ogloszenia:

Bardziej szczegółowo

Repki, dnia 10.09.2014 r. Do wszystkich Wykonawcow Numer ogloszenia (postfipowania): 291824-2014 Nazwa zamowienia: "Zakup energii elektrycznej"

Repki, dnia 10.09.2014 r. Do wszystkich Wykonawcow Numer ogloszenia (postfipowania): 291824-2014 Nazwa zamowienia: Zakup energii elektrycznej Repki, dnia 10.09.2014 r. Do wszystkich Wykonawcow Numer ogloszenia (postfipowania): 291824-2014 Nazwa zamowienia: "Zakup energii elektrycznej" Dotyczy Postfpowania 0 udzielenie zamowienia pub/icznego

Bardziej szczegółowo

UCHWALA Nr V/27/2015 RADY GMINY SOCHOCIN z dnia 31marca 2015r.

UCHWALA Nr V/27/2015 RADY GMINY SOCHOCIN z dnia 31marca 2015r. UCHWALA Nr V/27/2015 RADY GMINY SOCHOCIN z dnia 31marca 2015r. w sprawie przyj~cia Rocznego Programu Wspolpracy Gminy Sochocin z organizacjami pozarz~dowymi oraz innymi podmiotami, 0 ktorych mowa wart.

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r.

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r. Sygn. akt III CZP 16/16 ZAGADNIENIE PRAWNE W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r. Czy zakładowi ubezpieczeń, który wypłacił odszkodowanie z tytułu

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 Komisja Petycji 2009 20.03.2009 KOMUNIKAT DLA POSŁÓW Dotyczy: Petycji 0858/2007, którą złożył Paul Stierum (Holandia), w sprawie problemów związanych z przywozem pojazdów z Niemiec

Bardziej szczegółowo

RADY GMINY OPOROW z dnia 29 lutego 2008 r. W SPRAWIE UCHWALENIA GMINNEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI I ROZWI4ZYWANIA PROBLEMOW ALKOHOLOWYCH na 2008 rok

RADY GMINY OPOROW z dnia 29 lutego 2008 r. W SPRAWIE UCHWALENIA GMINNEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI I ROZWI4ZYWANIA PROBLEMOW ALKOHOLOWYCH na 2008 rok s ' '> i i'j'orov 1 Ml ro v \i 't UCHWALA Nr XVI/62/2008 RADY GMINY OPOROW z dnia 29 lutego 2008 r. W SPRAWIE UCHWALENIA GMINNEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI I ROZWI4ZYWANIA PROBLEMOW ALKOHOLOWYCH na 2008 rok

Bardziej szczegółowo

N arodowy Fundusz Zdrowia PoruOl'ski Oddziaf Wojew6dzki w Gdailsku. Centrum Sluchu i Mowy sp. z 0.0. ul. Mokra 7 05 830 Kajetany

N arodowy Fundusz Zdrowia PoruOl'ski Oddziaf Wojew6dzki w Gdailsku. Centrum Sluchu i Mowy sp. z 0.0. ul. Mokra 7 05 830 Kajetany N~Z N arodowy Fundusz Zdrowia PoruOl'ski Oddziaf Wojew6dzki w Gdailsku WO/ZRP - MB1l196 D Gdansk, dnia 28 czerwca 2013 r. Centrum Sluchu i Mowy sp. z 0.0. ul. Mokra 7 05 830 Kajetany DECYZJA nr 432/2013

Bardziej szczegółowo

183/2/B/2013. POSTANOWIENIE z dnia 4 grudnia 2012 r. Sygn. akt Ts 273/11

183/2/B/2013. POSTANOWIENIE z dnia 4 grudnia 2012 r. Sygn. akt Ts 273/11 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Teresa Liszcz, 183/2/B/2013 POSTANOWIENIE z dnia 4 grudnia 2012 r. Sygn. akt Ts 273/11 po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Grzegorza

Bardziej szczegółowo

Ma³gorzata Serwach 88 PRAWO ASEKURACYJNE 2/2014 (79) ORZECZENIA I GLOSY

Ma³gorzata Serwach 88 PRAWO ASEKURACYJNE 2/2014 (79) ORZECZENIA I GLOSY ORZECZENIA I GLOSY ORZECZENIA I GLOSY Ma³gorzata Serwach Glosa do wyroku Trybuna³u Konstytucyjnego z 11 marca 2014 r. (K 6/13) w sprawie zgodnoœci z Konstytucj¹ RP przepisów ustawy o prawach pacjenta i

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Przeciwdzialania Narkomanii Gminy Opoczno na rok 2016.

Gminny Program Przeciwdzialania Narkomanii Gminy Opoczno na rok 2016. I. Wprowadzenie. Gminny Program Przeciwdzialania Narkomanii Gminy Opoczno na rok 2016. Gminny Program Przeciwdzialania Narkomanii Gminy Opoczno na rok 2016 okresla lokalnq strategic w zakresie profilaktyki

Bardziej szczegółowo

C 326/266 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 26.10.2012. PROTOKÓŁ (nr 7) W SPRAWIE PRZYWILEJÓW I IMMUNITETÓW UNII EUROPEJSKIEJ

C 326/266 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 26.10.2012. PROTOKÓŁ (nr 7) W SPRAWIE PRZYWILEJÓW I IMMUNITETÓW UNII EUROPEJSKIEJ C 326/266 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 26.10.2012 PROTOKÓŁ (nr 7) W SPRAWIE PRZYWILEJÓW I IMMUNITETÓW UNII EUROPEJSKIEJ WYSOKIE UMAWIAJĄCE SIĘ STRONY, MAJĄC NA UWADZE, że zgodnie z artykułem 343

Bardziej szczegółowo

ROZSTRZYGNI^CIE NADZORCZE Wojewody Lubuskiego

ROZSTRZYGNI^CIE NADZORCZE Wojewody Lubuskiego WOJEWODA LUBUSKI (2) NK.I.4131.143.2011.TDom Gorz6wWlkp.,dnia 1.04.2011r. Rada Miejska w Slawie ROZSTRZYGNI^CIE NADZORCZE Wojewody Lubuskiego Na podstawie art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o

Bardziej szczegółowo

KODEKS ETYKI AUDYTORA WEWNETRZNEGO. Celem Kodeksu etyki audytora wewnetrznego, zwanego dalej "Kodeksem", jest

KODEKS ETYKI AUDYTORA WEWNETRZNEGO. Celem Kodeksu etyki audytora wewnetrznego, zwanego dalej Kodeksem, jest Zalaczniki Nr 2 do Zarzadzenia Nr )'?'/'.2004 Starosty Poznanskiego z dnia J..~...(Q.~..2004 r. KODEKS ETYKI AUDYTORA WEWNETRZNEGO WSTEP Celem Kodeksu etyki audytora wewnetrznego, zwanego dalej "Kodeksem",

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Petycji 27.05.2014 KOMUNIKAT DLA POSŁÓW Przedmiot: Petycja 0436/2012, którą złożył Mark Walker (Wielka Brytania) w sprawie transgranicznego doradztwa prawnego 1.

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) SSA Anna Kozłowska

POSTANOWIENIE. SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) SSA Anna Kozłowska Sygn. akt V CSK 126/10 i V CZ 36/10 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 3 listopada 2010 r. SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) SSA Anna Kozłowska w sprawie

Bardziej szczegółowo

OGtOSZENIE 0 ZAMOWIENIU - roboty budowlane

OGtOSZENIE 0 ZAMOWIENIU - roboty budowlane Przesylanie ogtoszen http://bzpo.portal.uzp.gov.pl/index.php?ogloszenie'-''zp-400&strona cc 6 Wisniewo: WYKONANIE ELEWAClI - SZKOtA GtUZEK TYNK AKRYLOWY OGtOSZENIE 0 ZAMOWIENIU - roboty budowlane Zamieszczanie

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze

USTAWA z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze Kancelaria Sejmu s. 1/6 USTAWA z dnia 22 lipca 2010 r. Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2010 r. Nr 155, poz. 1037. o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo

Bardziej szczegółowo

Jednoczesnie uprzejmie prosz? o przekazanie opinii Komisji rowniez drog4 elektroniczn^ na adres: ioanna.celarv(a),mofiiet.gov.pl.

Jednoczesnie uprzejmie prosz? o przekazanie opinii Komisji rowniez drog4 elektroniczn^ na adres: ioanna.celarv(a),mofiiet.gov.pl. Warszawa, dnia ^ty cznia 2014 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTERSTWO FINANSOW PODSEKRETARZ STANU Wojciech Kowalczyk RPW/726/2014 P Data:2014-01-07 FNl/0301/R-SKOK/Z-PP/A/l 1/JCL/ H^-^O/loK^ Pan Jacek Protas

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. z dnia 16 lutego 2000 r. Sygn. Ts 97/99

POSTANOWIENIE. z dnia 16 lutego 2000 r. Sygn. Ts 97/99 20 POSTANOWIENIE z dnia 16 lutego 2000 r. Sygn. Ts 97/99 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Lech Garlicki przewodniczący Wiesław Johann sprawozdawca Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska po rozpoznaniu na posiedzeniu

Bardziej szczegółowo

WYSTAPIENIE POKONTROLNE

WYSTAPIENIE POKONTROLNE II WOJEWODA POMORSKI SO-III.431.17.2015.KS Gdansk, dnia'l^lipca 2015roku Pan Miroslaw Murzydlo Wojt Grainy Subkowy WYSTAPIENIE POKONTROLNE z kontroli przeprowadzonej w trybie zwyklym w Urzedzie Gminy Subkowy,

Bardziej szczegółowo

SPRAWY CYWILNE. Jak wnieêç pozew? Kto mo e reprezentowaç stron w sàdzie? Stan prawny na dzieƒ 1 paêdziernika 2004 r.

SPRAWY CYWILNE. Jak wnieêç pozew? Kto mo e reprezentowaç stron w sàdzie? Stan prawny na dzieƒ 1 paêdziernika 2004 r. SPRAWY CYWILNE Jak wnieêç pozew? Kto mo e reprezentowaç stron w sàdzie? Stan prawny na dzieƒ 1 paêdziernika 2004 r. Publikacja przygotowana dzi ki wsparciu finansowemu Unii Europejskiej Informacje zawarte

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący) SSN Antoni Górski (sprawozdawca) SSN Katarzyna Tyczka-Rote

POSTANOWIENIE. SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący) SSN Antoni Górski (sprawozdawca) SSN Katarzyna Tyczka-Rote Sygn. akt IV CSK 274/07 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 6 grudnia 2007 r. SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący) SSN Antoni Górski (sprawozdawca) SSN Katarzyna Tyczka-Rote w sprawie z wniosku

Bardziej szczegółowo

0/0Vat """"""""""""""" zl

0/0Vat  zl r.. pieczec Oferenta nazwa oferenta adres Nr tel/fax... sklada oferte dla STAROSTY POZNANSKIEGO W POSTEPOWANIUPROWADZONYM W TRYBIE ZAPYTANIA O CENE NA: CENA ZA CZESC NR PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA: netto zl

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... 11. Wstęp... 13

Spis treści. Wykaz skrótów... 11. Wstęp... 13 Wykaz skrótów... 11 Wstęp... 13 ROZDZIAŁ I. Instytucje prawne regulujące sytuację dziecka w rodzinie... 17 1. Władza rodzicielska... 17 1.1. Rodzice... 17 1.2. Reprezentowanie małoletniego... 21 1.3. Zakres

Bardziej szczegółowo

-31- OCENA SKUTKOW REGULACJI

-31- OCENA SKUTKOW REGULACJI -31- OCENA SKUTKOW REGULACJI Podmioty, na ktore oddzialuje akt normatywny: Ustawa oddzialuje na: 1) banki prowadz(}ce dzialalnosc maklersk(}; 2) domy mak1erskie; 3) zagraniczne firmy inwestycyjne; 4) towarzystwa

Bardziej szczegółowo

RADA EUROPY EUROPEJSKI TRYBUNA PRAW CZ OWIEKA CZWARTA SEKCJA. SPRAWA D. M. przeciwko POLSCE 1

RADA EUROPY EUROPEJSKI TRYBUNA PRAW CZ OWIEKA CZWARTA SEKCJA. SPRAWA D. M. przeciwko POLSCE 1 RADA EUROPY EUROPEJSKI TRYBUNA PRAW CZ OWIEKA CZWARTA SEKCJA SPRAWA D. M. przeciwko POLSCE 1 (SKARGA nr 13557/02) WYROK 14 paÿdziernika 2003 r. W sprawie D. M. przeciwko Polsce, Europejski Trybuna³ Praw

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) SSN Agnieszka Piotrowska SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) SSN Agnieszka Piotrowska SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca) Sygn. akt V CSK 51/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 9 stycznia 2015 r. SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) SSN Agnieszka Piotrowska SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca) w sprawie z wniosku

Bardziej szczegółowo

Uchwala Nr XXXII/207/2013 Rady Gminy w Doruchowie z dnia 29 listopada 2013 r.

Uchwala Nr XXXII/207/2013 Rady Gminy w Doruchowie z dnia 29 listopada 2013 r. Uchwala Nr XXXII/207/2013 Rady Gminy w Doruchowie z dnia 29 listopada 2013 r. w sprawie: Programu Wspolpracy Gminy Doruchow z organizacjami pozarzqdowymi oraz podmiotami, o ktorych mowa w art. 3 ust. 3

Bardziej szczegółowo

I. Wyjasnienie celu ustawy.

I. Wyjasnienie celu ustawy. UZASADNIENIE I. Wyjasnienie celu ustawy. Celem ustawy jest zagwarantowanie pomocy dzialaczom opozycji demokratycznej i osobom represjonowanym z powodów politycznych w okresie od 1 stycznia 1957 r. do 4

Bardziej szczegółowo

Kielce,20 10-10-05 Znak: PNK.I - 0911/751 2010

Kielce,20 10-10-05 Znak: PNK.I - 0911/751 2010 r' l.j v WOJEWODA SWIETOKRZYSKI Kielce,20 10-10-05 Znak: PNK.I - 0911/751 2010 ROZSTRZYGNIECIE NADZORCZE Na podstawie art. 91 ust. l ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorzadzie gminnym IDz.U. z 2001r. Nr

Bardziej szczegółowo

Chrissi Hatzi, Adwokat, N aczelnik Dzialu Jakości z ycia.

Chrissi Hatzi, Adwokat, N aczelnik Dzialu Jakości z ycia. RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH NIEZALEZNY URZAD Szefem Urzedu jest: Rzecznik Praw Obywatelskich, Giorgos Kaminis, Profesor Nadzwyczajny Prawa Konstytucyjnego na Wydziale Prawa Uniwersytetu Ateńskiego Rzecznik

Bardziej szczegółowo

fltq 41 rl;,r; oswradczenre zarz.{du w sprawre stosowanra DOB RYCH PRAKTYI( SPOLEK NOTOWANYC H NA R\NKU NEWCONNECT

fltq 41 rl;,r; oswradczenre zarz.{du w sprawre stosowanra DOB RYCH PRAKTYI( SPOLEK NOTOWANYC H NA R\NKU NEWCONNECT oswradczenre zarz.{du w sprawre stosowanra DOB RYCH PRAKTYI( SPOLEK NOTOWANYC H NA R\NKU NEWCONNECT O6wiadczenie Zarzqdu Art NEW media S.A. w przedmiocie przestrzegania przez spolkg zasad zawartych w Zalqczniku

Bardziej szczegółowo