WYMIAROWANIE FUNKCJONALNE PRZEDSI WZI ROZWOJU SYSTEMÓW OPROGRAMOWANIA WSPOMAGAJ CYCH ZARZ DZANIE NA BAZIE UOGÓLNIONYCH DANYCH HISTORYCZNYCH

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "WYMIAROWANIE FUNKCJONALNE PRZEDSI WZI ROZWOJU SYSTEMÓW OPROGRAMOWANIA WSPOMAGAJ CYCH ZARZ DZANIE NA BAZIE UOGÓLNIONYCH DANYCH HISTORYCZNYCH"

Transkrypt

1 WYMIAROWANIE FUNKCJONALNE PRZEDSI WZI ROZWOJU SYSTEMÓW OPROGRAMOWANIA WSPOMAGAJ CYCH ZARZ DZANIE NA BAZIE UOGÓLNIONYCH DANYCH HISTORYCZNYCH BEATA CZARNACKA-CHROBOT Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Streszczenie Z przeprowadzonej przez autork analizy rezultatów bada dotycz cych wiarygodno ci metod szacowania pracochłonno ci przedsi wzi rozwoju systemów oprogramowania wspomagaj cych zarz dzanie (SOWZ) wynika, e spo ród wszystkich uwzgl dnionych zasadniczych podej o charakterze metodycznym najbardziej trafne oceny estymacyjne daj obecnie modele ekstrapolacji parametrycznej oparte na rozmiarze SOWZ wyra onym w jednostkach funkcjonalno ci - szczególnie w przypadku ich dostosowania do specyficznych organizacyjnych warunków projektowych, do czego niezb dne jest gromadzenie odpowiednich własnych danych historycznych przez ich wykonawców. Tymczasem w praktyce organizacje projektowe rzadko gromadz dane konieczne do wyprowadzenia specyficznych dla siebie zale no ci. W takiej sytuacji ujawnia si u yteczno repozytoriów gromadz cych uogólnione dane historyczne o przedsi wzi ciach rozwoju SOWZ zrealizowanych w przeszło ci, na bazie których, wyprowadza si uogólnione modele ekstrapolacji parametrycznej, wskazuj ce na zale no pracochłonno ci od rozmiaru produktu przedsi wzi cia wyra onego w jednostkach funkcjonalno ci. Obecnie najwi kszym repozytorium takich danych dysponuje organizacja International Software Benchmarking Standards Group. Repozytoria takie posiada tak e ka de z narz dzi wspomagaj cych estymacj atrybutów przedsi wzi cia w oparciu o rozmiar jego produktu wyra ony w jednostkach funkcjonalno ci. Celem niniejszego artykułu jest próba analizy u yteczno ci uogólnionych danych historycznych dla tzw. wymiarowania funkcjonalnego przedsi wzi rozwoju SOWZ na tle istniej cych w tym obszarze zasadniczych mo liwo ci. Słowa kluczowe: wymiarowanie funkcjonalne, norma ISO/IEC 14143, metoda punktów funkcyjnych IFPUG, modele ekstrapolacji parametrycznej, repozytorium danych historycznych ISBSG, narz dzia wspomagaj ce wymiarowanie funkcjonalne 1. Wprowadzenie Du e znaczenie poziomu trafno ci ocen estymacyjnych dla pracochłonno przedsi wzi rozwoju SOWZ wynika z faktu, e w przypadku takich przedsi wzi atrybut ten determinuje koszty i czas ich realizacji. Dokonana przez autork w pracy [3] analiza dost pnych w literaturze przedmiotu wyników kilkudziesi ciu bada nad wiarygodno ci zasadniczych metod szacowania nakładów pracy dla tego typu projektów wykazała, e obecnie najwi ksz trafno rezultatów oferuj modele ekstrapolacji parametrycznej, które s : 1) oparte na rozmiarze SOWZ wyra onym za pomoc jednostek funkcjonalno ci,

2 POLSKIE STOWARZYSZENIE ZARZ DZANIA WIEDZ Seria: Studia i Materiały, nr 23, ) dostosowane do specyficznych organizacyjnych warunków projektowych. Podstaw dla takich modeli stanowi zatem metody tzw. wymiarowania rozmiaru funkcjonalnego (ang. Funcional Size Measurement FSM) produktu programowego, oparte na jedynej jak dot d uznanej przez mi dzynarodowe organizacje standaryzacyjne ISO (International Organization for Standardization) i IEC (International Electrotechnical Commission) koncepcji wymiarowania rozmiaru oprogramowania bazuj cej na jego funkcjonalno ci [10]. Wymiarowanie kluczowych atrybutów przedsi wzi zmierzaj cych do rozwoju systemów oprogramowania w oparciu o t znormalizowan w standardzie ISO/IEC koncepcj mo na wi c okre li mianem wymiarowania funkcjonalnego. W metodach FSM podstawow jednostk funkcjonalno ci stanowi punkt funkcyjny (PF), który słu y do wymiarowania tzw. rozmiaru funkcjonalnego oprogramowania. Zgodnie z definicj ISO/IEC przez rozmiar taki rozumie si rozmiar oprogramowania otrzymany przez ilo ciowe okre lenie wymaga funkcjonalnych u ytkownika [10, Part 1, s. 2]. Sposób kalkulacji rozmiaru funkcjonalnego, a co za tym idzie tak e definiowania punktu funkcyjnego, uzale niony jest od wykorzystywanej metody FSM. Do wymiarowania rozmiaru funkcjonalnego produktów programowych typu SOWZ mo na wykorzystywa wszystkie znormalizowane przez ISO/IEC metody takiego wymiarowania - jest ich obecnie 5 [4], jednak zasadnicze modele parametrycznej ekstrapolacji pracochłonno ci uwzgl dniaj w przewa aj cej wi kszo ci rozmiar uzyskany przy wykorzystaniu metody stworzonej przez International Function Point Users Group (IFPUG) [12]. W metodzie IFPUG podstawow jednostk pomiaru rozmiaru funkcjonalnego stanowi tzw. nieskorygowany punkt funkcyjny (NPF ang. unadjusted function point). Zgodnie z definicj IFPUG liczba NPF to miara funkcjonalno ci dostarczanej u ytkownikowi w wyniku realizacji projektu lub przez zainstalowan, gotow aplikacj [6, s. G-7]. Przy jej kalkulacji uwzgl dnia si zatem jedynie wymagania funkcjonalne u ytkownika. W podej ciu proponowanym przez IFPUG metoda ta obejmuje tak e wyznaczenie tzw. czynnika koryguj cego, który ma za zadanie dostosowanie rozmiaru funkcjonalnego produktu do rodowiska konkretnego przedsi wzi cia poprzez uwzgl dnienie wpływu wymaga technicznych i jako ciowych na proces projektowania i implementacji aplikacji. Ogólnie rzecz ujmuj c, po pomno eniu liczby NPF przez ten czynnik uzyskuje si ko cowy rezultat metody IFPUG, czyli liczb skorygowanych punktów funkcyjnych (SPF - ang. adjusted function points), wyra aj c ostateczny rozmiar oprogramowania. Jednak e ta cz metody IFPUG nie posiada aprobaty ISO i IEC - przyj te przez te organizacje zało enia wykluczaj bowiem zale no FSM od wymaga jako ciowych i technicznych. Odpowiedni liczb NPF IFPUG przypisuje si funkcjom i danym niezb dnym do ich realizacji - w zale no ci od ich rodzaju i poziomu zło ono ci. Uwzgl dniane w obliczeniach komponenty funkcjonalne to: wewn trzne pliki logiczne (dane utrzymywane przez wymiarowan aplikacj ), zewn trzne pliki komunikacyjne (dane wykorzystywane przez wymiarowan aplikacj, ale utrzymywane poza ni ) oraz procesy elementarne (funkcje, transakcje), dzi ki którym przetwarzane przez nie dane przekraczaj wyznaczone granice aplikacji, do których nale : zewn trzne wej cia, zewn trzne wyj cia i zewn trzne zapytania. Kalkulacja rozmiaru SOWZ w jednostkach funkcjonalno ci nie jest jednak warunkiem wystarczaj cym do uzyskania dostatecznie wiarygodnych ocen estymacyjnych dla pracochłonno ci przedsi wzi cia zmierzaj cego do jego rozwoju, chocia niew tpliwie silnie temu sprzyja. Ich trafno zale y tak e od poziomu dostosowania modeli ekstrapolacji parametrycznej opartych na

3 30 Wymiarowanie funkcjonalne przedsi wzi rozwoju systemów oprogramowania wspomagaj cych zarz dzanie na bazie uogólnionych danych historycznych rozmiarze funkcjonalnym produktu do specyficznych organizacyjnych warunków projektowych. M. Jørgensen [16] proponuje wyró ni trzy poziomy takiego dostosowania: Poziom niskiego dostosowania: dostosowanie realizowane poprzez uwzgl dnienie standardowych czynników wpływaj cych na pracochłonno w powi zaniu z ró nicami wyst puj cymi mi dzy estymowanym a typowym przedsi wzi ciem (np. w przypadku korzystania po raz pierwszy z nowego narz dzia wspomagaj cego dodanie 10% całkowitych nakładów pracy). Przy tym poziomie zatem nie analizuje si organizacyjnych danych historycznych. Poziom redniego dostosowania: dostosowanie poprzez wykorzystanie specyficznych dla organizacji warto ci produktywno ci, które zast puj standardowe czynniki wpływaj ce na pracochłonno typowego przedsi wzi cia. Poziom wysokiego dostosowania: modele estymacyjne w postaci równa regresji s wyprowadzane jedynie na bazie specyficznych dla organizacji danych. Wprawdzie istniej firmy, które dane historyczne gromadz od lat (np. IBM, Volkswagen AG, Dresdner Bank AG), ale w rzeczywisto ci jak dot d wi kszo organizacji projektuj cych nie gromadzi ich w sposób rzetelny i systematyczny, niezb dny do wyprowadzenia specyficznych dla siebie zale no ci [17], co w odniesieniu do polskich wykonawców (wewn trznych i zewn trznych) dedykowanych SOWZ zostało wykazane w pracy [2]. W takim przypadku mo na albo powróci do zako czonych przedsi wzi i przy posiadaniu odpowiedniej dokumentacji wyprowadzi potrzebne zale no ci 1, albo odwoła si - nie zapominaj c jednak o pewnej dozie ostro no ci - do uogólnionych modeli ekstrapolacji parametrycznej budowanych na podstawie danych historycznych gromadzonych w specjalnie do tego celu stworzonych repozytoriach, gdzie uwzgl dnia si, oprócz informacji o przeci tnych wielko ciach, tak e dane bardziej precyzyjne, uzale nione od specyfiki przedsi wzi cia i jego produktu. Repozytoria takie posiada ka de z narz dzi wspomagaj cych estymacj atrybutów przedsi wzi cia, oferuj je tak e organizacje zainteresowane rozwojem metod szacowania, a w ród nich na szczególn uwag zasługuje repozytorium International Software Benchmarking Standards Group (ISBSG) z danymi o ponad 5 tysi cach przedsi wzi, których produkty wymiarowane s w oparciu o metody FSM 2. W takiej sytuacji wła nie, przy braku odpowiednich organizacyjnych danych historycznych, zauwa a si u yteczno repozytoriów gromadz cych dane uogólnione, słu ce do wyprowadzenia uogólnionych modeli parametrycznej ekstrapolacji nakładów pracy opartych na rozmiarze funkcjonalnym SOWZ. 2. Przykładowe uogólnione modele parametrycznej ekstrapolacji pracochłonno ci oparte na rozmiarze funkcjonalnym SOWZ Modele parametrycznej ekstrapolacji pracochłonno ci przedsi wzi rozwoju SOWZ ró ni si uwzgl dnianymi czynnikami koryguj cymi, poziomem ich oddziaływania na pracochłonno, sposobem dostosowania nieliniowego wpływu wzrostu rozmiaru produktu na wielko przedsi wzi cia, ale przede wszystkim miar rozmiaru produktu jako podstawowego atrybutu wej ciowego dla takich modeli3. Zasadnicze przykładowe modele parametrycznej ekstrapolacji pracochłonno ci oparte na rozmiarze produktu przedsi wzi cia wyra onym w jednostkach funkcjonalno ci przed- 1 Na takim podej ciu wła nie Tom DeMarco oparł swoj sławn opowie pt. Zd y przed terminem. Opowie o zarz dzaniu projektami, wydan w Polsce w 2002 przez Studio EMKA. 2 International Software Benchmarking Standards Group (ISBSG), ( ). 3 O ró nych rodzajach miar rozmiaru produktu programowego ró nicuj cych metody parametrycznej ekstrapolacji pracochłonno ci Czytelnik znajdzie informacje w pracy [4].

4 POLSKIE STOWARZYSZENIE ZARZ DZANIA WIEDZ Seria: Studia i Materiały, nr 23, stawiono w tabeli 1. Formuły te uzyskano empirycznie a posteriori na bazie analizy danych ze zrealizowanych przedsi wzi, wyprowadzaj c równania regresji. Słu one do estymacji warto ci oczekiwanej zmiennej obja nianej (zale nej), jak stanowi pracochłonno, przy okre lonych zmiennych obja niaj cych (niezale nych), w ród których w ka dym modelu wyst puje rozmiar produktu wyra ony w skorygowanej lub nieskorygowanej liczbie PF IFPUG. Tabela 1. Podstawowe przykładowe modele parametrycznej ekstrapolacji pracochłonno ci przedsi wzi rozwoju SOWZ oparte na rozmiarze funkcjonalnym Formuła szacowania pracochłonno ci Model (NP) Kemerera 8 3 Abrana-Robillarda NP = 60,62 7, SPF NP = 41,09 + 2, 37 SPF Parametry SPF rozmiar produktu w skorygowanych punktach funkcyjnych IFPUG Matsona-Barnetta- NP = 585,7 + 15, 12 SPF Mellichampa Jianga-Naudé a 0, 736 NP NP zp = 38,3 NPF zp nakłady pracy zespołu projektowego; NPF rozmiar produktu w nieskorygowanych punktach funkcyjnych IFPUG ISBSG E NP NP (por. tak e p. 3) zp(min) = S NPF zp(min) minimalne mo liwe do wydatkowania nakłady pracy zespołu projektowego; S stała uzale niona od rodzaju platformy NP zp(max) = NPzp (min) + W NP implementacji: zp(min) dla du ych komputerów (ang. mainframe): 51,03 dla minikomputerów: 60,51 dla PC: 33,36 dla rozwi za opartych na wielu platformach: 16,96; E wykładnik pot gi uzale niony od rodzaju platformy implementacji: dla du ych komputerów: 0,722 dla minikomputerów: 0,687 dla PC: 0,721 dla rozwi za opartych na wielu platformach: 0,864; NPF rozmiar produktu w nieskorygowanych punktach funkcyjnych IFPUG; NP zp(max) maksymalne mo liwe do wydatkowania nakłady pracy zespołu projektowego; W współczynnik koryguj cy uzale niony od platformy implementacji: dla minikomputerów: 50% dla pozostałych: 70%. ródło: Opracowanie własne na podstawie: [1, s. 83], [8, s. 1-7], [13], [20].

5 32 Wymiarowanie funkcjonalne przedsi wzi rozwoju systemów oprogramowania wspomagaj cych zarz dzanie na bazie uogólnionych danych historycznych 3. Przykładowe repozytoria danych historycznych dla przedsi wzi rozwoju SOWZ ISBSG to organizacja non-profit zało ona w drugiej połowie lat 90. ubiegłego wieku w celu doskonalenia procesów zarz dzania zasobami informatycznymi zarówno w podmiotach gospodarczych, jak i w instytucjach administracji publicznej [5, s. 2]. Zadanie to realizuje poprzez utrzymywanie, rozwijanie i wykorzystywanie trzech rodzajów repozytoriów z danymi historycznymi: jedno z nich, najwi ksze, obejmuje dane dla przedsi wzi informatycznych polegaj cych na budowie i doskonaleniu systemów oprogramowania, drugie - dane dla aplikacji wspomagaj cych i utrzymywania oprogramowania, trzecie natomiast dane dotycz ce nabywania i wdra ania gotowych pakietów oprogramowania. Repozytoria te s znormalizowane zgodnie ze standardem ISO/IEC [11], zweryfikowane i reprezentatywne dla obecnej technologii. Dane zgromadzone w repozytorium przeznaczonym dla przedsi wzi polegaj cych na budowie i doskonaleniu systemów oprogramowania pochodz z ponad pi ciu tysi cy projektów zrealizowanych w ponad 25 krajach, a przewa aj ca wi kszo z nich nie jest starsza ni 7 lat. Dotycz one wielu bran i obszarów biznesowych. Dane te klasyfikuje si ze wzgl du na nast puj ce kryteria [7]: kraj, w którym podj to przedsi wzi cie; kontekst przedsi wzi cia, w tym: rodzaj organizacji (bran a) oraz obszar biznesowy; typ przedsi wzi cia, w tym: rodzaj działa (budowa, doskonalenie), przeznaczenie projektu (wewn trzne, zewn trzne) oraz liczebno zespołu projektowego; typ produktu, w tym: typ aplikacji (np. SOWZ) oraz rozmiar funkcjonalny produktu, który w przewa aj cej wi kszo ci jest wyra ony w NPF IFPUG (ok. 85% przypadków); rodowisko realizacyjne, w tym: j zyk programowania oraz platforma sprz towa; stosowane metody i narz dzia projektowania. Na bazie danych o takich przedsi wzi ciach ISBSG tworzy cykliczne raporty analityczne, dotycz ce m.in.: planowania przedsi wzi, ich kosztów, czynników determinuj cych produktywno, wpływu narz dzi i technik projektowania oraz liczebno ci zespołu projektowego na produktywno, wiarygodno ci metod estymacji atrybutów przedsi wzi oraz wczesnego ich szacowania. Z perspektywy podj tej w niniejszym artykule problematyki to ostatnie zagadnienie zasługuje na szczególn uwag. W wyniku analizy danych dotycz cych przedsi wzi budowy i doskonalenia systemów oprogramowania wyprowadzono wiele reguł przydatnych w praktyce do wst pnej estymacji kluczowych atrybutów przedsi wzi rozwoju SOWZ (tzw. rules of thumb). W ród nich na szczególn uwag zasługuj przede wszystkim zale no ci dotycz ce: 1. Weryfikacji kompletno ci wymaga funkcjonalnych dla produktu: Reguła pomocna przy sprawdzaniu kompletno ci wymaga opiera si na wynikaj cych z danych zgromadzonych przez ISBSG proporcjach wyst puj cych pomi dzy liczb nieskorygowanych punktów funkcyjnych dla poszczególnych rodzajów komponentów funkcjonalnych metody IFPUG (por. p. 1). Przedstawiaj si one nast puj co [19, s. 7]: wewn trzne pliki logiczne - 24%, zewn trzne pliki komunikacyjne - 8%, zewn trzne wej cia - 29%, zewn trzne wyj cia - 24% oraz zewn trzne zapytania - 15%. Nale y odnotowa, i rednie proporcje ww. komponentów funkcjonalnych pozostaj stosunkowo stabilne od kilkunastu lat [19, s. 6]. Znaczne odchylenia od nich mog wskazywa na niekompletno zbioru poszczególnych komponentów, co powinno prowadzi do ponownego prze ledzenia wymaga funkcjonalnych u ytkownika.

6 POLSKIE STOWARZYSZENIE ZARZ DZANIA WIEDZ Seria: Studia i Materiały, nr 23, Wczesnej estymacji rozmiaru funkcjonalnego produktu: Na bazie wy ej wymienionych proporcji istnieje równie mo liwo wst pnego oszacowania rozmiaru funkcjonalnego produktu w NPF IFPUG w pocz tkowych fazach jego cyklu ycia - s to tzw. obliczenia FP0 (ang. Function Points Zero). To za pozwala na orientacyjn estymacj pracochłonno ci, kosztów osobowych i czasu realizacji przedsi wzi cia. Oceny te maj charakter przybli ony, jednak praktyka dowodzi ich przydatno ci na wczesnym etapie projektu [19, s ]. Orientacyjny rozmiar funkcjonalny produktu uzyskuje si na bazie nast puj cej zale no ci: NPF = 4 ( LPW 7,4), gdzie: NPF rozmiar funkcjonalny produktu wyra ony w liczbie NPF metody IFPUG; LPW liczba wewn trznych plików logicznych metody IFPUG; 7,4 rednia liczba NPF dla wewn trznego pliku logicznego; (LPW 7,4) liczba NPF dla wszystkich wewn trznych plików logicznych. Do tak uzyskanego wyniku zaleca si dodanie 20-30% jego warto ci w celu uwzgl dnienia funkcjonalno ci zwykle pomijanej na etapie wst pnej koncepcji w cyklu ycia przedsi wzi cia. Nierzadko do estymacji rozmiaru funkcjonalnego stosowana jest równie tzw. zasada trzydziestu. Zgodnie z ni jeden wewn trzny plik logiczny daje w rezultacie trzydzie ci kilka (31-35) NPF IFPUG, przy czym zakłada si bł d szacunku na poziomie ±30%. 3. Wczesnej estymacji pracochłonno ci przedsi wzi cia: Reguł t zaprezentowano w tabeli 1. Wymaga ona jednak nast puj cych komentarzy ([8, s. 2-4, 6-7], [19, s. 11]): Istnieje mo liwo uzyskania wi kszej trafno ci szacunków poprzez uwzgl dnienie powy ej przedstawionych kryteriów klasyfikacji przedsi wzi wykorzystywanych w repozytorium ISBSG, np. typu aplikacji, typu organizacji, obszaru biznesowego, j zyka programowania. ISBSG bierze pod uwag mo liwo wyznaczenia orientacyjnej oceny ex ante pracochłonno ci przy wykorzystaniu jedynie rozmiaru funkcjonalnego produktu lub wraz z maksymaln liczebno ci zespołu projektowego - w oparciu o równania regresji wyprowadzone dla platformy implementacji, j zyka oraz dla kombinacji tych i innych charakterystyk. W celu wyznaczenia pracochłonno ci uwzgl dniaj cej nie tylko nakłady pracy zespołu projektowego, ale równie personelu wspomagaj cego (np. administratorów) i u ytkownika, mo na wykorzysta podział nakładów pracy pomi dzy te grupy uczestników przedsi wzi - kształtuje si on nast puj co: projektanci 67%, personel wspomagaj cy 14%, natomiast u ytkownicy 19%. 4. Wczesnej estymacji kosztów osobowych przedsi wzi cia: Na podstawie oszacowanych nakładów pracy wyznacza si przybli one koszty osobowe przedsi wzi cia, mno c pracochłonno przez koszt osobomiesi ca (osobodnia, osobogodziny) pracy, co z kolei pozwala na estymacj całkowitych kosztów projektu. Zgodnie z jednym z raportów ISBSG [9, s. 2-3]: Rozpi to kosztów jednostkowych mierzonych w stosunku do jednostki czasu pracy wynosi od 60 do 105 USD za godzin pracy ze redni ok. 80 USD na 1 godzin. Rozpi to kosztów jednostkowych mierzonych w stosunku do jednostki rozmiaru funkcjonalnego produktu wynosi od 300 do 1000 USD za 1 NPF IFPUG ze redni ok. 750 USD na 1 NPF. S to koszty mierzone z uwzgl dnieniem zespołu projektowego i personelu wspomagaj -

7 34 Wymiarowanie funkcjonalne przedsi wzi rozwoju systemów oprogramowania wspomagaj cych zarz dzanie na bazie uogólnionych danych historycznych cego. Dla przykładowych rodzajów aplikacji kształtuj si one przeci tnie nast puj co: aplikacje webowe i do zarz dzania tre ci USD na 1 NPF, aplikacje CRM i administracyjne 400 USD na 1 NPF, generatory raportów 200 USD na 1 NPF. Mediana PDR (ang. Project Delivery Rate), czyli warto rodkowa liczby osobogodzin pracy brutto niezb dnej do dostarczenia 1 NPF IFPUG, wynosi dla zespołu projektowego ok. 11 osobogodzin na 1 NPF, przy uwzgl dnieniu pracowników wspomagaj cych jest ona nieco wi ksza Wczesnej estymacji czasu realizacji przedsi wzi cia: Je eli nie jest jeszcze znana technologia realizacji przedsi wzi cia, orientacyjny czas jego trwania uzyskuje si na bazie nast puj cej zale no ci [8, s. 5]: 0,37 0,38 zp C = NP gdzie: C - czas realizacji przedsi wzi cia (w miesi cach kalendarzowych), NP zp nakłady pracy zespołu projektowego. Je eli natomiast ta technologia jest ju znana, to przybli ony czas realizacji przedsi wzi cia wyprowadza si w oparciu o nast puj ce zale no ci [19, aneks 3]: 0,351 dla j zyków trzeciej generacji: C = 0,971 NPF ; 0,405 dla j zyków czwartej generacji: C = 0,622 NPF ; 0,280 dla generatorów aplikacji: C = 1,472 NPF. Wykorzystuj c powy ej przedstawione zale no ci nale y mie na uwadze, e dane zgromadzone przez ISBSG s reprezentatywne raczej dla przedsi wzi ponadprzeci tnych, co wynika z nast puj cych przyczyn: kryteria gromadzenia danych w repozytorium ISBSG uwzgl dniaj tylko te organizacje, które wykorzystuj metody FSM, a takie organizacje s przypuszczalnie bardziej dojrzałe od innych, jako e realizuj programy dotycz ce wdro enia miar oprogramowania; organizacje same wybieraj projekty, o których dane przekazuj do repozytorium ISBSG mog to by zarówno przedsi wzi cia dla nich typowe, jak i te o najlepszych parametrach; w repozytorium ISBSG nie ma wielu danych o rzeczywi cie du ych przedsi wzi ciach rozwoju SOWZ. Z bada T.C. Jonesa wynika, e w praktyce realizacji przedsi wzi rozwoju SOWZ sukces osi gaj te organizacje, które posiadaj na tyle dojrzałe standardy zarz dzania projektami, e daj si one w pewnej cz ci zautomatyzowa [14]. Dowodzi on mianowicie, e wiele przedsi wzi przekraczaj cych zaplanowane koszty i/lub czas realizacji jest tworzonych przy zbyt optymistycznych, sporz dzanych r cznie przewidywaniach. Przedsi wzi cia, przy których wykorzystuje si narz dzia estymacji oparte na powszechnie przyj tych standardach i danych historycznych, charakteryzuj si lepszymi osi gni ciami: cz ciej mieszcz si w bud ecie, nie maj te zbyt du ych 4 Mediana stanowi w tym przypadku warto bardziej wiarygodn ni rednia arytmetyczna, jako e unika si w ten sposób wpływu kilku nietypowych projektów. PDR zale y oczywi cie od wielu czynników (w repozytorium ISBSG wymienia si ich niemal 50), w tym m.in. od: rodzaju organizacji, dziedziny zastosowania, j zyka programowania, platformy implementacji. Istnieje zatem mo liwo wyboru PDR najbardziej dopasowanego do charakterystyk danego przedsi wzi cia.

8 POLSKIE STOWARZYSZENIE ZARZ DZANIA WIEDZ Seria: Studia i Materiały, nr 23, i cz stych opó nie. W procesie realizacji przedsi wzi rozwoju SOWZ wyst puj wszak tysi ce czynników, które determinuj rezultat tego procesu, a których kombinacji nie s w stanie uwzgl dni proste algorytmy, wła ciwe dla przewidywa manualnych. Wykorzystywane w celu estymacji narz dzia maj natomiast mo liwo dynamicznego wspomagania przez cały czas realizacji przedsi wzi cia ponownego szacowania harmonogramów i kosztów, co ma szczególne znaczenie przy długotrwałym cyklu projektowym. Na przełomie lat 80. i 90. cały rynek narz dzi słu cych do wspomagania szacowania kluczowych atrybutów przedsi wzi rozwoju SOWZ miał jedynie kilku sprzedawców. Obecnie ocenia si, e istnieje ok. 80. dostawców takich rozwi za. Przykładowo, ISBSG oferuje narz dzie Early Estimate Checker, za pomoc którego mo na dokona wczesnej estymacji pracochłonno ci i czasu realizacji przedsi wzi cia przy uwzgl dnieniu platformy sprz towej, j zyka programowania, typu przedsi wzi cia (budowa, doskonalenie) oraz rozmiaru funkcjonalnego produktu wyra onego w PF IFPUG. W wyniku jego zastosowania otrzymuje si zakres ocen estymacyjnych w oparciu o dane dotycz ce podobnych projektów realizowanych w przeszło ci. Z kolei ISBSG Reality Check to narz dzie pozwalaj ce na porównywanie proponowanych ocen estymacyjnych z rezultatami uzyskanymi w podobnych zako czonych przedsi wzi ciach, co umo liwia zweryfikowanie stopnia prawdopodobie stwa szacunków co do pracochłonno ci i czasu realizacji, dzi ki czemu ocenia si szans powodzenia lub ryzyko przedsi wzi cia. Do innych przykładowych narz dzi, które wspomagaj szacowanie przedsi wzi rozwoju SOWZ przy wykorzystaniu rozmiaru funkcjonalnego uzyskanego za pomoc metody IFPUG zalicza si : Function Point WORKBENCH, Software Metrics Manager, PQMPlus, SPR KnowledgePLAN, SCOPE Project Sizing Software i inne. Obecnie certyfikowane przez IFPUG s tylko trzy pierwsze z wymienionych rozwi za U yteczno uogólnionych danych historycznych dla wymiarowania funkcjonalnego przedsi wzi rozwoju SOWZ Repozytoria z uogólnionymi danymi historycznymi maj słu y wspomaganiu procesu decyzyjnego w obszarze in ynierii oprogramowania na bazie obiektywnych wyników analiz, a w rezultacie wspiera przede wszystkim [19, s. 3-4]: Wła ciwe planowanie przedsi wzi cia rozwoju SOWZ, dzi ki m.in.: - weryfikacji kompletno ci wymaga funkcjonalnych u ytkownika wobec produktu; - wczesnej i wiarygodnej estymacji rozmiaru produktu, pracochłonno ci, kosztów i czasu realizacji przedsi wzi cia; - wyznaczeniu takiego rozmiaru produktu przedsi wzi cia, aby istniała mo liwo terminowej jego realizacji bez przekroczenia bud etu; - okre leniu optymalnej liczebno ci zespołu projektowego; - znalezieniu równowagi mi dzy atrybutami przedsi wzi cia z uwzgl dnieniem priorytetów (np. jako versus produktywno ); - ocenie opcji outsourcingu; - wyznaczeniu komponentów rodowiska projektu; - ustaleniu wpływu na przedsi wzi cie przyj tych narz dzi i metod projektowania; - wycenie unikalnego, rozwijanego na indywidualne zamówienie u ytkownika produktu przedsi wzi cia; 5 International Function Point Users Group (IFPUG), https://www.ifpug.org/certification/software.htm ( ).

9 36 Wymiarowanie funkcjonalne przedsi wzi rozwoju systemów oprogramowania wspomagaj cych zarz dzanie na bazie uogólnionych danych historycznych - wła ciwemu zarz dzaniu ryzykiem przedsi wzi cia poprzez weryfikacj wiarygodno ci ocen estymacyjnych dla jego atrybutów oraz wczesn i wiarygodn ich kontrol w trakcie jego trwania. Rozwój organizacji zajmuj cych si projektowaniem, dzi ki m.in.: - mo liwo ci porównywania charakterystyk wła ciwych dla danej organizacji z charakterystykami w organizacjach o podobnym profilu działalno ci; - umo liwieniu konstrukcji organizacyjnej, opartej na własnych do wiadczeniach bazy z danymi o produktywno ci działa projektowych; - sprzyjaniu wzrostowi produktywno ci; - sprzyjaniu skróceniu czasu rozwoju i wprowadzania na rynek nowych produktów. Powy ej przedstawione ogólne reguły praktyczne wyprowadzone przez ISBSG s przydatne do wyznaczania orientacyjnych warto ci kluczowych atrybutów przedsi wzi cia rozwoju SOWZ we wst pnych fazach jego cyklu ycia przede wszystkim w celu stwierdzenia mo liwo ci jego realizacji przy ograniczonych zasobach. To z kolei sprzyja wła ciwym decyzjom inwestycyjnym: rezygnacji z tych przedsi wzi, dla których szansa zako czenia przy okre lonych zasobach jest nikła, lub korekcie przeznaczonych na nie zasobów w taki sposób, aby były one jak najbli sze mo liwym do osi gni cia warto ciom. W ten sposób stosowanie zasad wst pnej estymacji, zbudowanych na bazie uogólnionych danych historycznych, przyczynia si do zwi kszenia skuteczno ci realizacji rozwa anych kategorii przedsi wzi, która - jak pokazuj liczne badania - w przypadku SOWZ jest wyj tkowo niska w zestawieniu z innymi kategoriami produktów programowych ([18], [21]). Narz dzia wspomagaj ce wymiarowanie funkcjonalne przedsi wzi rozwoju SOWZ umo liwiaj zazwyczaj dodatkowo: konwersj wyników uzyskanych według starszych wersji metod FSM na rezultaty zgodne z aktualnie obowi zuj cymi wersjami, jak równie miedzy ró nymi metodami FSM, czasami tak e mi dzy rozmiarem funkcjonalnym a liczb linii kodu ródłowego w zale no ci od j zyka programowania; gromadzenie, aktualizowanie i analizowanie oblicze, znacz co przy tym przy pieszaj c nie tylko same obliczenia, ale tak e analizowanie ich rezultatów oraz oferuj c pomoc w formie udokumentowanych reguł obliczeniowych; realizacj oblicze na ró nych poziomach struktury podziału pracy: na poziomie fazy, czynno- ci i zadania; porównywanie oblicze uzyskanych w ró nych fazach projektowania, co ułatwia zarz dzanie przyrostem zakresu przedsi wzi cia; konstruowanie szczegółowych planów zada, wykorzystania zasobów oraz harmonogramowanie przedsi wzi cia; realizacj oblicze na ró nych poziomach hierarchii funkcji dla produktu, tj. dla całej aplikacji lub dla jej fragmentów; wyznaczenie atrybutów przy uwzgl dnieniu celów, charakterystyk i ogranicze dla przedsi wzi cia zdefiniowanych przez u ytkownika, np. w taki sposób, aby w kontek cie jego priorytetów zrównowa y zasoby z mo liw do dostarczenia funkcjonalno ci czy wymagania jako- ciowe z wymaganiami dotycz cymi produktywno ci; uwzgl dnienie czynników ryzyka, oferuj c pomoc w ich okre laniu i dokonuj c ich oceny;

10 POLSKIE STOWARZYSZENIE ZARZ DZANIA WIEDZ Seria: Studia i Materiały, nr 23, kalibracj szacunków ze wzgl du na ró ne domeny funkcjonalne produktów przedsi wzi cia, ró ne kategorie projektów (budowa, doskonalenie, kastomizacja, utrzymanie), a tak e ze wzgl du na takie czynniki, jak urlopy, nadgodziny, zarobki etc.; pomiar i estymacj wydajno ci pracy zespołów projektowych, stopy bł dów i szybko ci dostarczania; wykorzystywanie danych historycznych z innych narz dzi zarz dzania projektami; raportowanie na ró nym poziomie szczegółowo ci: pocz wszy od przegl dania oblicze, poprzez informacje o komponentach funkcjonalnych, a sko czywszy na ogólnych podsumowaniach skierowanych dla osób zarz dzaj cych. adne z oferowanych na rynku narz dzi nie jest idealne. Jednak dzi ki takim rozwi zaniom mo na otrzyma oceny szacunkowe, których bł d nie przekracza kilku-kilkunastu procent. Narz dzia wspomagaj ce szacowanie atrybutów przedsi wzi rozwoju SOWZ pozwalaj bowiem unikn bł dów ludzkich prowadz cych do nietrafnych rezultatów, s zdecydowanie szybsze od manualnych metod estymacji, a przez to tak e bardziej efektywne. Wi ksza powszechno ich wykorzystania powinna przynie efekty znacz co zwi kszaj ce skal skuteczno ci realizacji tego typu przedsi wzi. 6. Uwagi ko cowe Celem gromadzenia i analizy danych historycznych o przedsi wzi ciach informatycznych jest przede wszystkim odkrycie i zrozumienie prawidłowo ci obowi zuj cych w odniesieniu do ró nych rodzajów tego typu przedsi wzi. Takie repozytoria, jak zaprezentowane powy ej repozytorium ISBSG, czy te zasoby danych, na bazie których Software Productivity Research opracowuje cyklicznie ogólne zasady szacowania [15], podobnie jak narz dzia wspomagaj ce wymiarowanie funkcjonalne przedsi wzi w oparciu o takie dane niew tpliwie ów cel przybli aj. Dane historyczne gromadzone w tego typu repozytoriach słu opracowywaniu zale no ci o charakterze ogólnym, które wprawdzie nie s wystarczaj ce do formalnej wyceny produktów, wymagaj sporej dozy ostro no ci przy ich wykorzystywaniu i wiadomo ci, e stanowi one odzwierciedlenie zale no ci wyst puj cych w grupie przedsi wzi o okre lonej specyfice, a dostosowanie ich do innej specyfiki nie jest zadaniem prostym, to jednak s u yteczne w sytuacji braku własnych organizacyjnych danych historycznych. wiadcz o tym m.in. rezultaty bada przeprowadzonych przez autork w ród polskich wykonawców (wewn trznych i zewn trznych) dedykowanych systemów oprogramowania wspomagaj cych zarz dzanie, z których odno nie analizowanego w artykule zagadnienia wynika, e [2]: Zasadnicz przyczyn stosowania metody IFPUG wraz z obci onymi du ym ryzykiem metodami eksperckimi (dotyczy to ponad połowy wykonawców deklaruj cych stosowanie metody IFPUG) stanowi brak jak dot d wystarczaj cych zasobów odpowiednich własnych danych historycznych, które pozwoliłyby na wyprowadzenie wła ciwych dla organizacji zale no ci. W przypadku stosowania obu powy szych metod do estymacji pracochłonno ci wykorzystuje si zatem zwykle ogólne dane historyczne, czasami skorygowane o standardowe czynniki wpływaj ce na pracochłonno (poziom niskiego dostosowania). Takie podej cie jest zazwyczaj uwa ane za wystarczaj ce w przypadku konieczno ci rozstrzygni cia istotnych rozbie no- ci w ocenach ekspertów lub wymaganego przez klienta uzasadnienia rezultatów szacowania. Kilku dostawców zadeklarowało równie wykorzystywanie własnych danych historycznych, przy czym s one wykorzystywane w celu kalkulacji produktywno ci działa projektowych

11 38 Wymiarowanie funkcjonalne przedsi wzi rozwoju systemów oprogramowania wspomagaj cych zarz dzanie na bazie uogólnionych danych historycznych ( redni poziom dostosowania). W badaniu nie stwierdzono natomiast adnego przypadku wysokiego poziomu dostosowania sposobu estymacji pracochłonno ci do specyfiki organizacji, tj. takiego, przy którym wyprowadza si własne równanie regresji. Oprócz braku wystarczaj cych zasobów odpowiednich organizacyjnych danych historycznych, wynika to równie z postrzegania pracochłonno ci takiego podej cia jako nadmiernej w stosunku do mo liwych korzy ci. Jedn z zasadniczych zalet stanowi cych rezultat wykorzystywania metody IFPUG jest mo liwo korzystania dzi ki tej metodzie z wiedzy i do wiadczenia spoza organizacji, tj. wła nie z uogólnionych danych historycznych i wyprowadzonych na ich podstawie modeli ekstrapolacji parametrycznej, a tak e mo liwo odniesienia uzyskanych w oparciu o ni wyników szacowania do zestawie zewn trznych, co stanowi istotny argument w negocjacjach z klientem. Jednak e w ród dostawców deklaruj cych znajomo metody IFPUG jednym z głównych powodów zaniechania jej wykorzystywania jest brak odpowiednich organizacyjnych danych historycznych i jednocze nie brak zaufania do danych ogólnych. To wła nie głównie u ytkownicy metody IFPUG widz potrzeb gromadzenia odpowiednich własnych danych organizacyjnych, chocia wi kszo z nich jeszcze nie dysponuje wystarczaj cym w ich ocenie zbiorem takich danych. Bibliografia 1. Abran A., Robillard P.N.: Reliability of Function Points Productivity Models for Enhancement Projects (A Field Study), Conference on Software Maintenance 1993-CSM- 93, Montreal, IEEE Computer Society Press, Los Alamitos 1993, s Czarnacka-Chrobot B.: Usage of the software Projects Scope Estimation Methods by Polish MIS Providers. In: Information Management, B. Kubiak (ed.), The 9 th International Conference on Information Management, Gda sk University Press, Gda sk 2009 (w druku). 3. Czarnacka-Chrobot B.: Wiarygodno metod szacowania pracochłonno ci przedsi wzi rozwoju systemów oprogramowania wspomagaj cych zarz dzanie. W: Informatyka Ekonomiczna. Informatyka w zarz dzaniu, Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, Wrocław 2009 (w druku). 4. Czarnacka-Chrobot B., Kobyli ski A.: Ocena miar zakresu produktu programowego, "Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu", Wrocław 2009 (w druku). 5. Hill P.R.: Some practical uses of the ISBSG history data to improve Project Management, ISBSG, Hawthorn VIC, Australia, International Function Point Users Group: IFPUG Function Point Counting Practices Manual, Release 4.2, Part 1-4, IFPUG, Princeton Junction, NJ, January International Software Benchmarking Standards Group: Release 10 Repository Demographics, ISBSG, Hawthorn VIC, Australia, January International Software Benchmarking Standards Group: The ISBSG Special Analysis Report: Early Lifecycle Software Estimation, ISBSG, Hawthorn VIC, Australia, September International Software Benchmarking Standards Group: The ISBSG Special Analysis Report: Software Project Costs, ISBSG, Hawthorn VIC, Australia, June 2005.

12 POLSKIE STOWARZYSZENIE ZARZ DZANIA WIEDZ Seria: Studia i Materiały, nr 23, ISO/IEC Information Technology Software measurement Functional size measurement Part 1-6, ISO, Geneva ISO/IEC 15939:2007 Systems and software engineering - Measurement process, ISO, Geneva ISO/IEC 20926:2003 Software engineering - IFPUG 4.1 Unadjusted functional size measurement method - Counting practices manual, ISO, Geneva Jiang Z., Jiang B., Naudé P.: The Effects of Software Size on Development Effort and Software Quality. In: International Journal of Computer and Information Science and Engineering, vol. 1, no. 4, 2007, s Jones T.C.: Software Cost Estimating Methods for Large Projects. In: CrossTalk. The Journal of Defence Software Engineering, April 2005, s Jones T.C.: Software Estimating Rules of Thumb, Version 3, Software Productivity Research, Burlington Jørgensen M.: Estimation of Software Development Work Effort: Evidence on Expert Judgment and Formal Models. In: International Journal of Forecasting, 23(3), 2007, s Kasunic M.: The State of Software Measurement Practice: Results of 2006 Survey, Software Engineering Institute, Carnegie Mellon University, Pittsburgh, December Panorama Consulting Group: 2008 ERP Report, Topline Results, Denver, Practical Project Estimation (2 nd edition): A Toolkit for Estimating Software Development Effort and Duration, P.R. Hill (ed.), International Software Benchmarking Standards Group, Hawthorn VIC, Australia, Pressman R.S.: Software Engineering: A Practitioner s Approach, 6 th Edition, McGraw- Hill Science/Engineering/Math, New York Standish Group: CHAOS Summary 2009, West Yarmouth, Massachusetts, 2009.

13 40 Wymiarowanie funkcjonalne przedsi wzi rozwoju systemów oprogramowania wspomagaj cych zarz dzanie na bazie uogólnionych danych historycznych BSS DEVELOPMENT AND ENHANCEMENT PROJECTS FUNCTIONAL MEASUREMENT ON THE BASIS OF GENERAL BENCHMARKING DATA Summary The author of this article made an attempt to analyse the studies results presented in the subject literature concerning the reliability of five essential Business Software Systems (BSS) development and enhancement projects effort estimation methods. When summing up conclusions of the research it should be stated that the most reliable estimations are currently offered by extrapolation parametric models based on BSS size expressed in functionality units especially when they are adjusted to the organisation specificity, what requires gathering of relevant own benchmarking data. Whereas in practice the BSS providers gather such data rather sporadically. In this situation the usefulness of general benchmarking past projects data is perceived. These data serve as the basis of general extrapolation parametric models developing, indicating dependencies between work effort and product size expressed in functionality units. The biggest repository of such data currently belongs to International Software Benchmarking Standards Group. Project estimation tools based on functional measurement offer such repositories too. In this paper the author attempts to analyse the usefulness of general benchmarking data for BSS development and enhancement projects functional measurement against a background of the main possibilities existing in that area. Keywords: functional measurement, ISO/IEC norm, IFPUG Function Points Method, extrapolation parametric models, ISBSG benchmarking data repository, functional measurement supporting tools Katedra Informatyki Gospodarczej Szkoła Główna Handlowa Warszawa, Al. Niepodległo ci

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska Zarządzanie projektami wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska 1 DEFINICJA PROJEKTU Zbiór działań podejmowanych dla zrealizowania określonego celu i uzyskania konkretnego, wymiernego rezultatu produkt projektu

Bardziej szczegółowo

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Zarządzanie czasem TOMASZ ŁUKASZEWSKI INSTYTUT INFORMATYKI W ZARZĄDZANIU Zarządzanie czasem w projekcie /49 Czas w zarządzaniu projektami 1. Pojęcie zarządzania

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r 1. ZAMAWIAJĄCY HYDROPRESS Wojciech Górzny ul. Rawska 19B, 82-300 Elbląg 2. PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA Przedmiotem Zamówienia jest przeprowadzenie usługi indywidualnego audytu

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA DOSTĘPU. Działanie 2.1,,E-usługi dla Mazowsza (typ projektu: e-administracja, e-zdrowie)

KRYTERIA DOSTĘPU. Działanie 2.1,,E-usługi dla Mazowsza (typ projektu: e-administracja, e-zdrowie) Załącznik nr 1 do Uchwały nr / II / 2015 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego na lata 201-2020 KRYTERIA DOSTĘPU Działanie 2.1,,E-usługi dla Mazowsza (typ projektu:

Bardziej szczegółowo

Korzy ci wynikaj ce ze standaryzacji procesów w organizacjach publicznych a zarz dzanie jako ci

Korzy ci wynikaj ce ze standaryzacji procesów w organizacjach publicznych a zarz dzanie jako ci Roman Batko Korzy ci wynikaj ce ze standaryzacji procesów w organizacjach publicznych a zarz dzanie jako ci Uniwersytet Jagiello ski wypracowanie i upowszechnienie najbardziej skutecznej i efektywnej dobrej

Bardziej szczegółowo

Opis modułu analitycznego do śledzenia rotacji towaru oraz planowania dostaw dla programu WF-Mag dla Windows.

Opis modułu analitycznego do śledzenia rotacji towaru oraz planowania dostaw dla programu WF-Mag dla Windows. Opis modułu analitycznego do śledzenia rotacji towaru oraz planowania dostaw dla programu WF-Mag dla Windows. Zadaniem modułu jest wspomaganie zarządzania magazynem wg. algorytmu just in time, czyli planowanie

Bardziej szczegółowo

Nowości w module: BI, w wersji 9.0

Nowości w module: BI, w wersji 9.0 Nowości w module: BI, w wersji 9.0 Copyright 1997-2009 COMARCH S.A. Spis treści Wstęp... 3 Obszary analityczne... 3 1. Nowa kostka CRM... 3 2. Zmiany w obszarze: Księgowość... 4 3. Analizy Data Mining...

Bardziej szczegółowo

Zarz dzanie Projektami Informatycznymi

Zarz dzanie Projektami Informatycznymi K.Pieńkosz Zarządzanie Projektami Informatycznymi Wprowadzenie 1 Zarz dzanie Projektami Informatycznymi dr in. Krzysztof Pie kosz Instytut Automatyki i Informatyki Stosowanej Politechniki Warszawskiej

Bardziej szczegółowo

KLAUZULE ARBITRAŻOWE

KLAUZULE ARBITRAŻOWE KLAUZULE ARBITRAŻOWE KLAUZULE arbitrażowe ICC Zalecane jest, aby strony chcące w swych kontraktach zawrzeć odniesienie do arbitrażu ICC, skorzystały ze standardowych klauzul, wskazanych poniżej. Standardowa

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NR 2(4)/T/2014 WSPIERANIE AKTYWNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ

PROGRAM NR 2(4)/T/2014 WSPIERANIE AKTYWNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ PROGRAM NR 2(4)/T/2014 WSPIERANIE AKTYWNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ IMiT 2014 1 1. CELE PROGRAMU Program ma na celu podnoszenie kwalifikacji zawodowych artystów tańca oraz doskonalenie kadry pedagogicznej i badawczo-naukowej

Bardziej szczegółowo

Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020

Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020 Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020 Charakterystyka przedmiotu badania W dniu 27 listopada 2013 r. Rada Ministrów przyjęła Program Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na

Bardziej szczegółowo

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych by Antoni Jeżowski, 2013 W celu kalkulacji kosztów realizacji zadania (poszczególnych działań i czynności) konieczne jest przeprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r.

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Spis treści: 1. Wstęp... 3 2. Fundusze własne... 4 2.1 Informacje podstawowe... 4 2.2 Struktura funduszy własnych....5

Bardziej szczegółowo

Strona Wersja zatwierdzona przez BŚ Wersja nowa 26 Dodano następujący pkt.: Usunięto zapis pokazany w sąsiedniej kolumnie

Strona Wersja zatwierdzona przez BŚ Wersja nowa 26 Dodano następujący pkt.: Usunięto zapis pokazany w sąsiedniej kolumnie Zmiany w Podręczniku Realizacji PIS (wersja z dnia 25 sierpnia 2008) (W odniesieniu do wersji z 11 lipca 2008 zatwierdzonej warunkowo przez Bank Światowy w dniu 21 lipca 2008) Strona Wersja zatwierdzona

Bardziej szczegółowo

Jak usprawnić procesy controllingowe w Firmie? Jak nadać im szerszy kontekst? Nowe zastosowania naszych rozwiązań na przykładach.

Jak usprawnić procesy controllingowe w Firmie? Jak nadać im szerszy kontekst? Nowe zastosowania naszych rozwiązań na przykładach. Jak usprawnić procesy controllingowe w Firmie? Jak nadać im szerszy kontekst? Nowe zastosowania naszych rozwiązań na przykładach. 1 PROJEKTY KOSZTOWE 2 PROJEKTY PRZYCHODOWE 3 PODZIAŁ PROJEKTÓW ZE WZGLĘDU

Bardziej szczegółowo

Lublin, 19.07.2013. Zapytanie ofertowe

Lublin, 19.07.2013. Zapytanie ofertowe Lublin, 19.07.2013 Zapytanie ofertowe na wyłonienie wykonawcy/dostawcy 1. Wartości niematerialne i prawne a) System zarządzania magazynem WMS Asseco SAFO, 2. usług informatycznych i technicznych związanych

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 11/2012 Wójta Gminy Rychliki. z dnia 30 stycznia 2012 r. w sprawie wdrożenia procedur zarządzania ryzykiem w Urzędzie Gminy Rychliki

ZARZĄDZENIE NR 11/2012 Wójta Gminy Rychliki. z dnia 30 stycznia 2012 r. w sprawie wdrożenia procedur zarządzania ryzykiem w Urzędzie Gminy Rychliki ZARZĄDZENIE NR 11/2012 Wójta Gminy Rychliki z dnia 30 stycznia 2012 r. w sprawie wdrożenia procedur zarządzania ryzykiem w Urzędzie Gminy Rychliki Na podstawie art. 69 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 68

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 12 /SK/2010 Wójta Gminy Dębica z dnia 06 kwietnia 2010 r.

Zarządzenie Nr 12 /SK/2010 Wójta Gminy Dębica z dnia 06 kwietnia 2010 r. Zarządzenie Nr 12 /SK/2010 Wójta Gminy Dębica z dnia 06 kwietnia 2010 r. w sprawie określenia i wdrożenia audytu wewnętrznego w Urzędzie Gminy Dębica oraz jednostkach organizacyjnych Gminy Dębica. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej TESGAS S.A. w 2008 roku.

Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej TESGAS S.A. w 2008 roku. Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej TESGAS S.A. w 2008 roku. Rada Nadzorcza zgodnie z treścią Statutu Spółki składa się od 5 do 9 Członków powoływanych przez Walne Zgromadzenie w głosowaniu tajnym.

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Proces certyfikacji ISO 9001:2015. Wydanie normy ISO 9001:2015 dotyczące systemów zarządzania jakością obowiązuje od 15 września 2015 roku.

Proces certyfikacji ISO 9001:2015. Wydanie normy ISO 9001:2015 dotyczące systemów zarządzania jakością obowiązuje od 15 września 2015 roku. ISO 9001:2015 Wydanie normy ISO 9001:2015 dotyczące systemów zarządzania jakością obowiązuje od 15 września 2015 roku. Nowelizacje normy to coś więcej, niż tylko kosmetyczne zmiany; pociągają one za sobą

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzi na pytania zadane do zapytania ofertowego nr EFS/2012/05/01

Odpowiedzi na pytania zadane do zapytania ofertowego nr EFS/2012/05/01 Odpowiedzi na pytania zadane do zapytania ofertowego nr EFS/2012/05/01 1 Pytanie nr 1: Czy oferta powinna zawierać informację o ewentualnych podwykonawcach usług czy też obowiązek uzyskania od Państwa

Bardziej szczegółowo

Politechnika Warszawska Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych ul. Koszykowa 75, 00-662 Warszawa

Politechnika Warszawska Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych ul. Koszykowa 75, 00-662 Warszawa Zamawiający: Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych Politechniki Warszawskiej 00-662 Warszawa, ul. Koszykowa 75 Przedmiot zamówienia: Produkcja Interaktywnej gry matematycznej Nr postępowania: WMiNI-39/44/AM/13

Bardziej szczegółowo

Spis treści. WD_New_000_TYT.indd 13 17-01-12 17:06:07

Spis treści. WD_New_000_TYT.indd 13 17-01-12 17:06:07 1 Wprowadzenie.................................. 1 2 Kierunki rozwoju procesów myślowych teorii naukowych, organizacji, zarządzania i problemów decyzyjnych..................... 7 2.1 Teorie naukowe a problemy

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Dz. U. z 2015 r. poz. 613 1

USTAWA. z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Dz. U. z 2015 r. poz. 613 1 USTAWA z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa Dz. U. z 2015 r. poz. 613 1 (wybrane artykuły regulujące przepisy o cenach transferowych) Dział IIa Porozumienia w sprawach ustalenia cen transakcyjnych

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ W TOLKMICKU. Postanowienia ogólne

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ W TOLKMICKU. Postanowienia ogólne Załącznik Nr 1 do Zarządzenie Nr4/2011 Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Tolkmicku z dnia 20 maja 2011r. REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI dr Magdalena Klimczuk-Kochańska

ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI dr Magdalena Klimczuk-Kochańska ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI dr Magdalena Klimczuk-Kochańska 1. WPROWADZENIE DO ZARZĄDZANIA PROJEKTAMI 1 RODZAJE DZIAŁAŃ REALIZOWANYCH W PRZEDSIĘBIORSTWIE CHARAKTERYSTYKA I RODZAJE DZIAŁAŃ W PRZEDSIĘBIORSTWIE

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAPEWNIENIA I POPRAWY JAKOŚCI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO

PROGRAM ZAPEWNIENIA I POPRAWY JAKOŚCI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO Załącznik nr 4 do Zarządzenia Nr 103/2012 Burmistrza Miasta i Gminy Skawina z dnia 19 czerwca 2012 r. PROGRAM ZAPEWNIENIA I POPRAWY JAKOŚCI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO MÓDL SIĘ TAK, JAKBY WSZYSTKO ZALEśAŁO OD

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA DO ZAPYTANIA KE1/POIG 8.2/13

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA DO ZAPYTANIA KE1/POIG 8.2/13 Zapytanie ofertowe - Działanie PO IG 8.2 Warszawa, dnia 13.12.2013 r. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA DO ZAPYTANIA KE1/POIG 8.2/13 ISTOTNE INFORMACJE O PROJEKCIE: Celem projektu "Wdrożenie zintegrowanego systemu

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ZAPYTANIE OFERTOWE

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ZAPYTANIE OFERTOWE Legnica, dnia 22.05.2015r. ZAPYTANIE OFERTOWE na przeprowadzenie audytu zewnętrznego projektu wraz z opracowaniem raportu końcowego audytu w ramach projektu, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

2 Ocena operacji w zakresie zgodno ci z dzia aniami KSOW, celami KSOW, priorytetami PROW, celami SIR.

2 Ocena operacji w zakresie zgodno ci z dzia aniami KSOW, celami KSOW, priorytetami PROW, celami SIR. 1 Ocena formalna. Prowadzona jest przez CDR/WODR i odpowiada na pytania: 1. Czy wniosek zosta z ony przez partnera SIR. Negatywna ocena tego punktu skutkuje odrzuceniem wniosku? 2. Czy wniosek zosta z

Bardziej szczegółowo

PROJEKTOWANIE SYSTEMÓW LOGISTYCZNYCH PROJEKT SYSTEMY LOGISTYCZNE PODSTAWY TEORETYCZNE

PROJEKTOWANIE SYSTEMÓW LOGISTYCZNYCH PROJEKT SYSTEMY LOGISTYCZNE PODSTAWY TEORETYCZNE 1 PROJEKTOWANIE SYSTEMÓW LOGISTYCZNYCH PROJEKT SYSTEMY LOGISTYCZNE PODSTAWY TEORETYCZNE LITERATURA: 2 Hans Christian Pfohl Systemy logistyczne. Podstawy organizacji i zarządzania Instytut Logistyki i Magazynowania,

Bardziej szczegółowo

Polityka prywatności strony internetowej wcrims.pl

Polityka prywatności strony internetowej wcrims.pl Polityka prywatności strony internetowej wcrims.pl 1. Postanowienia ogólne 1.1. Niniejsza Polityka prywatności określa zasady gromadzenia, przetwarzania i wykorzystywania danych w tym również danych osobowych

Bardziej szczegółowo

Excel w logistyce - czyli jak skrócić czas przygotowywania danych i podnieść efektywność analiz logistycznych

Excel w logistyce - czyli jak skrócić czas przygotowywania danych i podnieść efektywność analiz logistycznych Excel w logistyce - czyli jak skrócić czas przygotowywania danych i podnieść efektywność analiz logistycznych Terminy szkolenia 25-26 sierpień 2016r., Gdańsk - Mercure Gdańsk Posejdon**** 20-21 październik

Bardziej szczegółowo

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG 2009 Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG Jakub Moskal Warszawa, 30 czerwca 2009 r. Kontrola realizacji wska ników produktu Wska niki produktu musz zosta

Bardziej szczegółowo

Zaproszenie. Ocena efektywności projektów inwestycyjnych. Modelowanie procesów EFI. Jerzy T. Skrzypek Kraków 2013 Jerzy T.

Zaproszenie. Ocena efektywności projektów inwestycyjnych. Modelowanie procesów EFI. Jerzy T. Skrzypek Kraków 2013 Jerzy T. 1 1 Ocena efektywności projektów inwestycyjnych Ocena efektywności projektów inwestycyjnych Jerzy T. Skrzypek Kraków 2013 Jerzy T. Skrzypek MODEL NAJLEPSZYCH PRAKTYK SYMULACJE KOMPUTEROWE Kraków 2011 Zaproszenie

Bardziej szczegółowo

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 1. ZMIANA GRUPY PRACOWNIKÓW LUB AWANS W przypadku zatrudnienia w danej grupie pracowników (naukowo-dydaktyczni, dydaktyczni, naukowi) przez okres poniżej 1 roku nie dokonuje

Bardziej szczegółowo

Systemy monitoringu wizyjnego Avigilon w zabezpieczeniu obiektów logistycznych.

Systemy monitoringu wizyjnego Avigilon w zabezpieczeniu obiektów logistycznych. doradzamy, szkolimy, rozwijamy Systemy monitoringu wizyjnego Avigilon w zabezpieczeniu obiektów logistycznych. Właściciel tel. 722-529-820 e-mail: biuro@brb-doradztwobiznesowe.pl www.brb-doradztwobiznesowe.pl

Bardziej szczegółowo

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence.

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. Informacje dla kadry zarządzającej Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. 2010 Cisco i/lub firmy powiązane. Wszelkie prawa zastrzeżone. Ten dokument zawiera

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR VIII/43/2015 r. RADY MIASTA SULEJÓWEK z dnia 26 marca 2015 r.

UCHWAŁA NR VIII/43/2015 r. RADY MIASTA SULEJÓWEK z dnia 26 marca 2015 r. UCHWAŁA NR VIII/43/2015 r. RADY MIASTA SULEJÓWEK z dnia 26 marca 2015 r. w sprawie określenia regulaminu otwartego konkursu ofert na realizację zadania publicznego z zakresu wychowania przedszkolnego oraz

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 325/09 Burmistrza Miasta Bielsk Podlaski z dnia 29 czerwca 2009 r.

Zarządzenie Nr 325/09 Burmistrza Miasta Bielsk Podlaski z dnia 29 czerwca 2009 r. Zarządzenie Nr 325/09 Burmistrza Miasta Bielsk Podlaski z dnia 29 czerwca 2009 r. w sprawie wprowadzenia w Urzędzie Miasta Bielsk Podlaski regulaminu okresowej oceny pracowników Na podstawie art. 28 ustawy

Bardziej szczegółowo

2) Drugim Roku Programu rozumie się przez to okres od 1 stycznia 2017 roku do 31 grudnia 2017 roku.

2) Drugim Roku Programu rozumie się przez to okres od 1 stycznia 2017 roku do 31 grudnia 2017 roku. REGULAMIN PROGRAMU OPCJI MENEDŻERSKICH W SPÓŁCE POD FIRMĄ 4FUN MEDIA SPÓŁKA AKCYJNA Z SIEDZIBĄ W WARSZAWIE W LATACH 2016-2018 1. Ilekroć w niniejszym Regulaminie mowa o: 1) Akcjach rozumie się przez to

Bardziej szczegółowo

Regulamin Usługi Certyfikat SSL. 1 Postanowienia ogólne

Regulamin Usługi Certyfikat SSL. 1 Postanowienia ogólne Regulamin Usługi Certyfikat SSL 1 Postanowienia ogólne 1. Niniejszy Regulamin reguluje zasady świadczenia Usługi Certyfikat SSL ( zwanej dalej : Usługa Certyfikat SSL) przez Az.pl Sp. z o.o. z siedzibą

Bardziej szczegółowo

Przedstawiamy raport z badań, jakie były przeprowadzane podczas spotkań w szkołach, w związku z realizacją projektu Szkoła na TAK.

Przedstawiamy raport z badań, jakie były przeprowadzane podczas spotkań w szkołach, w związku z realizacją projektu Szkoła na TAK. Przedstawiamy raport z badań, jakie były przeprowadzane podczas spotkań w szkołach, w związku z realizacją projektu Szkoła na TAK. 1. Jakie były Twoje oczekiwania przed rozpoczęciem realizacji Projektu

Bardziej szczegółowo

drogowego warunkiem uzyskania dofinansowania ze rodków unijnych Wła ciwe przygotowanie i realizacja projektu Biuro JASPERS w Warszawie

drogowego warunkiem uzyskania dofinansowania ze rodków unijnych Wła ciwe przygotowanie i realizacja projektu Biuro JASPERS w Warszawie Wła ciwe przygotowanie i realizacja projektu drogowego warunkiem uzyskania dofinansowania ze rodków unijnych Robert Kietli ski Specjalista ds. Transportu Biuro JASPERS w Warszawie Realizacja projektów

Bardziej szczegółowo

HTA (Health Technology Assessment)

HTA (Health Technology Assessment) Krzysztof Łanda 1 z 5 HTA (Health Technology Assessment) Ocena leków stosowanych w okre lonych wskazaniach podlega tym samym generalnym regu om, co inne technologie terapeutyczne, jednak specyfika interwencji

Bardziej szczegółowo

zaprasza do składania ofert na zakup samochodu dostawczego na potrzeby tworzonego przedszkola i do innych usług.

zaprasza do składania ofert na zakup samochodu dostawczego na potrzeby tworzonego przedszkola i do innych usług. Lubań dn. 25.07.2011 r. ZAPYTANIE OFERTOWE na projekt współfinansowany przez Unie Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz z budżetu państwa w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Raport ogólny z badania OCENA UŻYTECZNOŚCI INFORMACJI W SYSTEMACH ERP

Raport ogólny z badania OCENA UŻYTECZNOŚCI INFORMACJI W SYSTEMACH ERP Raport ogólny z badania OCENA UŻYTECZNOŚCI INFORMACJI W SYSTEMACH ERP Realizacja: OTAWA GROUP na zlecenie Stowarzyszenia RYTM ŚLĄSKA Katowice, czerwiec 2013 Zleceniodawca badania Stowarzyszenie RYTM ŚLĄSKA,

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe dotyczące wyboru wykonawcy (biegłego rewidenta) usługi polegającej na przeprowadzeniu kompleksowego badania sprawozdań finansowych

Zapytanie ofertowe dotyczące wyboru wykonawcy (biegłego rewidenta) usługi polegającej na przeprowadzeniu kompleksowego badania sprawozdań finansowych Zapytanie ofertowe dotyczące wyboru wykonawcy (biegłego rewidenta) usługi polegającej na przeprowadzeniu kompleksowego badania sprawozdań finansowych Data publikacji 2016-04-29 Rodzaj zamówienia Tryb zamówienia

Bardziej szczegółowo

ROZLICZENIA SPO WKP Problemy dot. wdra ania

ROZLICZENIA SPO WKP Problemy dot. wdra ania ROZLICZENIA SPO WKP Problemy dot. wdra ania Zespó Instrumentów Inwestycyjnych Zespó Instrumentów Doradczych Dzia ania 2.3 i 2.1 Warszawa, dnia 7 wrze nia 2005r. Statystyka na dzie 31.08.2005r. Ilo onych

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ OCENY OKRESOWEJ DLA STANOWISK PRACOWNICZYCH

ARKUSZ OCENY OKRESOWEJ DLA STANOWISK PRACOWNICZYCH Załącznik Nr 5 Do Regulaminu okresowych ocen pracowników Urzędu Miasta Piekary Śląskie zatrudnionych na stanowiskach urzędniczych, w tym kierowniczych stanowiskach urzędniczych oraz kierowników gminnych

Bardziej szczegółowo

Segmentacja i plasowanie dr Grzegorz Mazurek. Wybór rynku docelowego. Istota segmentacji

Segmentacja i plasowanie dr Grzegorz Mazurek. Wybór rynku docelowego. Istota segmentacji Segmentacja i plasowanie dr Grzegorz Mazurek Wybór rynku docelowego Istota segmentacji Do rzadkości należy sytuacja, w której jedno przedsiębiorstwo odnosi znaczne sukcesy w sprzedaży wszystkiego dla wszystkich

Bardziej szczegółowo

Postanowienia ogólne. Usługodawcy oraz prawa do Witryn internetowych lub Aplikacji internetowych

Postanowienia ogólne. Usługodawcy oraz prawa do Witryn internetowych lub Aplikacji internetowych Wyciąg z Uchwały Rady Badania nr 455 z 21 listopada 2012 --------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Uchwała o poszerzeniu możliwości

Bardziej szczegółowo

Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych

Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych 1 Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych Opracowanie w ramach projektu Potencjał Działanie Rozwój: nowy wymiar współpracy Miasta Płocka i płockich organizacji pozarządowych.

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. Młodzieżowego Domu Kultury w Puławach W ROKU SZKOLNYM 2014/2015. Zarządzanie placówką służy jej rozwojowi.

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. Młodzieżowego Domu Kultury w Puławach W ROKU SZKOLNYM 2014/2015. Zarządzanie placówką służy jej rozwojowi. RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ Młodzieżowego Domu Kultury w Puławach W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 Zarządzanie placówką służy jej rozwojowi. CEL EWALUACJI: PRZEDMIOT EWALUACJI: Skład zespołu: Anna Bachanek

Bardziej szczegółowo

Polityka informacyjna Niezależnego Domu Maklerskiego S.A. w zakresie upowszechniania informacji związanych z adekwatnością kapitałową

Polityka informacyjna Niezależnego Domu Maklerskiego S.A. w zakresie upowszechniania informacji związanych z adekwatnością kapitałową Polityka informacyjna Niezależnego Domu Maklerskiego S.A. w zakresie upowszechniania informacji związanych z adekwatnością kapitałową Warszawa, 10 czerwca 2016 r. Niniejsza Polityka określa zasady i zakres

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie alokacji w dzia aniach 4. osi priorytetowej PO IG

Wykorzystanie alokacji w dzia aniach 4. osi priorytetowej PO IG Realokacja rodków w ramach 4. osi priorytetowej PO IG dr Anna Kacprzyk Dyrektor Departamentu Funduszy Europejskich w Ministerstwie Gospodarki Wykorzystanie alokacji w dzia aniach 4. osi priorytetowej PO

Bardziej szczegółowo

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 w celu wszczęcia postępowania i zawarcia umowy opłacanej ze środków publicznych 1. Przedmiot zamówienia:

Bardziej szczegółowo

Program zdrowotny. Programy profilaktyczne w jednostkach samorz du terytorialnego. Programy zdrowotne a jednostki samorz du terytorialnego

Program zdrowotny. Programy profilaktyczne w jednostkach samorz du terytorialnego. Programy zdrowotne a jednostki samorz du terytorialnego Mirosław Moskalewicz 1 z 7 Programy profilaktyczne w jednostkach samorz du terytorialnego Specjalista Zdrowia Publicznego i Medycyny Spo ecznej Specjalista Po o nictwa i Ginekologii Lek. Med. Miros aw

Bardziej szczegółowo

Zamawiający potwierdza, że zapis ten należy rozumieć jako przeprowadzenie audytu z usług Inżyniera.

Zamawiający potwierdza, że zapis ten należy rozumieć jako przeprowadzenie audytu z usług Inżyniera. Pytanie nr 1 Bardzo prosimy o wyjaśnienie jak postrzegają Państwo możliwość przeliczenia walut obcych na PLN przez Oferenta, który będzie składał ofertę i chciał mieć pewność, iż spełnia warunki dopuszczające

Bardziej szczegółowo

Bolączki międzynarodowego systemu - jak z tego korzystać?

Bolączki międzynarodowego systemu - jak z tego korzystać? Bolączki międzynarodowego systemu - jak z tego korzystać? - zdalne badanie na użytkownikach Case study: Miles and More O Miles&More Zrobiliśmy badanie za pomocą Uxerii Miles&More to system lojalnościowy

Bardziej szczegółowo

Nadzór nad systemami zarządzania w transporcie kolejowym

Nadzór nad systemami zarządzania w transporcie kolejowym Nadzór nad systemami zarządzania w transporcie kolejowym W ciągu ostatnich lat Prezes Urzędu Transportu Kolejowego zintensyfikował działania nadzorcze w zakresie bezpieczeństwa ruchu kolejowego w Polsce,

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW ZADANIA

INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW ZADANIA INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW 1. Zawody III stopnia trwają 150 min. 2. Arkusz egzaminacyjny składa się z 2 pytań otwartych o charakterze problemowym, 1 pytania opisowego i 1 mini testu składającego

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bełżycach. w roku szkolnym 2013/2014

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bełżycach. w roku szkolnym 2013/2014 RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bełżycach w roku szkolnym 2013/2014 WYMAGANIE PLACÓWKA REALIZUJE KONCEPCJĘ PRACY Bełżyce 2014 SPIS TREŚCI: I Cele i zakres ewaluacji

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr O- 14 - III- 2012 Krajowej Rady Izby Architektów RP z dnia 20 marca 2012 r. w sprawie wprowadzenia wzoru kontraktu menedżerskiego

Uchwała nr O- 14 - III- 2012 Krajowej Rady Izby Architektów RP z dnia 20 marca 2012 r. w sprawie wprowadzenia wzoru kontraktu menedżerskiego Uchwała nr O- 14 - III- 2012 Krajowej Rady Izby Architektów RP z dnia 20 marca 2012 r. w sprawie wprowadzenia wzoru kontraktu menedżerskiego Na podstawie art. 33 pkt 14 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r.

Bardziej szczegółowo

KALKULATOR KOSZTÓW ZANIECHANIA prezentacja narzędzi. Barbara Kucharska, Mazowieckie Centrum Polityki Społecznej Warszawa, 23 marca 2015.

KALKULATOR KOSZTÓW ZANIECHANIA prezentacja narzędzi. Barbara Kucharska, Mazowieckie Centrum Polityki Społecznej Warszawa, 23 marca 2015. KALKULATOR KOSZTÓW ZANIECHANIA prezentacja narzędzi Barbara Kucharska, Mazowieckie Centrum Polityki Społecznej Warszawa, 23 marca 2015. Nowe podejście Punktem wyjścia - samodzielność życiowa stan niezależności

Bardziej szczegółowo

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Anna Salata 0 1. Zaproponowanie strategii zarządzania środkami pieniężnymi. Celem zarządzania środkami pieniężnymi jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

Mechanizm zawarty w warunkach zamówienia podstawowego. Nie wymaga aneksu do umowy albo udzielenia nowego zamówienia. -

Mechanizm zawarty w warunkach zamówienia podstawowego. Nie wymaga aneksu do umowy albo udzielenia nowego zamówienia. - Załącznik nr 1a Lista sprawdzająca dot. ustalenia stosowanego trybu zwiększenia wartości zamówień podstawowych na roboty budowlane INFORMACJE PODLEGAJĄCE SPRAWDZENIU Analiza ryzyka Działanie Uwagi Czy

Bardziej szczegółowo

wzór Załącznik nr 5 do SIWZ UMOWA Nr /

wzór Załącznik nr 5 do SIWZ UMOWA Nr / wzór Załącznik nr 5 do SIWZ UMOWA Nr / zawarta w dniu. w Szczecinie pomiędzy: Wojewodą Zachodniopomorskim z siedzibą w Szczecinie, Wały Chrobrego 4, zwanym dalej "Zamawiającym" a nr NIP..., nr KRS...,

Bardziej szczegółowo

SubregionalnyProgram Rozwoju do roku 2020. Anna Mlost Zastępca Dyrektora Departamentu Polityki Regionalnej UMWM

SubregionalnyProgram Rozwoju do roku 2020. Anna Mlost Zastępca Dyrektora Departamentu Polityki Regionalnej UMWM SubregionalnyProgram Rozwoju do roku 2020 Anna Mlost Zastępca Dyrektora Departamentu Polityki Regionalnej UMWM SPR wprowadzenie Subregionalny Program Rozwoju do roku 2020: Jest instrumentem służącym wdrożeniu

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wup.pl/index.php?

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wup.pl/index.php? 1 z 6 2013-10-03 14:58 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wup.pl/index.php?id=221 Szczecin: Usługa zorganizowania szkolenia specjalistycznego

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 424.2016 PREZYDENTA MIASTA ZIELONA GÓRA. z dnia 21 kwietnia 2016 r.

ZARZĄDZENIE NR 424.2016 PREZYDENTA MIASTA ZIELONA GÓRA. z dnia 21 kwietnia 2016 r. ZARZĄDZENIE NR 424.2016 PREZYDENTA MIASTA ZIELONA GÓRA z dnia 21 kwietnia 2016 r. w sprawie planu dofinansowania form doskonalenia zawodowego nauczycieli zatrudnionych w jednostkach oświatowych prowadzonych

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA NAUCZANIA PRZEDMIOTU RACHUNKOWOŚĆ SKOMPUTERYZOWANA" NA WYDZIALE ZARZĄDZANIA UNIWERSYTETU GDAŃSKIEGO

KONCEPCJA NAUCZANIA PRZEDMIOTU RACHUNKOWOŚĆ SKOMPUTERYZOWANA NA WYDZIALE ZARZĄDZANIA UNIWERSYTETU GDAŃSKIEGO KONCEPCJA NAUCZANIA PRZEDMIOTU RACHUNKOWOŚĆ SKOMPUTERYZOWANA" NA WYDZIALE ZARZĄDZANIA UNIWERSYTETU GDAŃSKIEGO Grzegorz Bucior Uniwersytet Gdański, Katedra Rachunkowości 1. Wprowadzenie Rachunkowość przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą

Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą 1. 1. Opis Oferty 1.1. Oferta Usługi z ulgą (dalej Oferta ), dostępna będzie w okresie od 16.12.2015 r. do odwołania, jednak nie dłużej niż do dnia 31.03.2016 r.

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia

Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Załącznik nr 4 do SIWZ BZP.243.1.2012.KP Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Usługa polegająca na przygotowaniu i przeprowadzeniu badania ewaluacyjnego projektu pn. Rozwój potencjału i oferty edukacyjnej

Bardziej szczegółowo

Ewaluacja projektu szkoleniowego Międzykulturowe ABC

Ewaluacja projektu szkoleniowego Międzykulturowe ABC 1. Definicja obiektu 2. Cele ewaluacji 3. Zakres przedmiotowy 4.Zakres czasowy Szkolenia dla 50 urzędników zatrudnionych w różnych departamentach i wydziałach Urzędu Miasta Lublina, obecnie lub w przyszłości

Bardziej szczegółowo

Regulamin rekrutacji i udziału w projekcie

Regulamin rekrutacji i udziału w projekcie Regulamin rekrutacji i udziału w projekcie Nauczyciel na miarę czasów język angielski w wychowaniu przedszkolnej i zintegrowanej edukacji wczesnoszkolnej Priorytet IX Rozwój wykształcenia i kompetencji

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 3/2015 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podlaskiego na lata 2014-2020 z dnia 29 kwietnia 2015 r.

Uchwała Nr 3/2015 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podlaskiego na lata 2014-2020 z dnia 29 kwietnia 2015 r. Uchwała Nr 3/2015 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podlaskiego na lata 2014-2020 z dnia 29 kwietnia 2015 r. w sprawie zatwierdzenia Systematyki kryteriów wyboru projektów

Bardziej szczegółowo

Regulamin serwisu internetowego ramowka.fm

Regulamin serwisu internetowego ramowka.fm Regulamin serwisu internetowego ramowka.fm Art. 1 DEFINICJE 1. Serwis internetowy serwis informacyjny, będący zbiorem treści o charakterze informacyjnym, funkcjonujący pod adresem: www.ramowka.fm. 2. Administrator

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do zarządzania procesami biznesowymi czym są procesy biznesowe: Part 1

Wprowadzenie do zarządzania procesami biznesowymi czym są procesy biznesowe: Part 1 Wprowadzenie do zarządzania procesami biznesowymi czym są procesy biznesowe: Part 1 Listopad 2012 Organizacja funkcjonalna Dotychczas na organizację patrzono z perspektywy realizowanych funkcji. Zarząd

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN przeprowadzania okresowych ocen pracowniczych w Urzędzie Miasta Mława ROZDZIAŁ I

REGULAMIN przeprowadzania okresowych ocen pracowniczych w Urzędzie Miasta Mława ROZDZIAŁ I Załącznik Nr 1 do zarządzenia Nr169/2011 Burmistrza Miasta Mława z dnia 2 listopada 2011 r. REGULAMIN przeprowadzania okresowych ocen pracowniczych w Urzędzie Miasta Mława Ilekroć w niniejszym regulaminie

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia: Populacja. Populacja skończona zawiera skończoną liczbę jednostek statystycznych

Podstawowe pojęcia: Populacja. Populacja skończona zawiera skończoną liczbę jednostek statystycznych Podstawowe pojęcia: Badanie statystyczne - zespół czynności zmierzających do uzyskania za pomocą metod statystycznych informacji charakteryzujących interesującą nas zbiorowość (populację generalną) Populacja

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z AUDITU. polski Reie.tr Sictkón, Biuro Certyfikacji NR NC - 1407/P6 PN-EN ISO 9001:2009

RAPORT Z AUDITU. polski Reie.tr Sictkón, Biuro Certyfikacji NR NC - 1407/P6 PN-EN ISO 9001:2009 polski Reie.tr Sictkón, NR NC - 1407/P6 PN-EN ISO 9001:2009 0 Spis treści 1 Cel i zakres auditu 2 Załączniki 3 Wprowadzenie 4 Rozdzielnik 5 Poufność 6 Zakres certyfikacji 7 Ocena systemu zarządzania. 8

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 523/2009 Rady Miejskiej w Radomiu z dnia 20.04.2009r.

UCHWAŁA Nr 523/2009 Rady Miejskiej w Radomiu z dnia 20.04.2009r. UCHWAŁA Nr 523/2009 Rady Miejskiej w Radomiu z dnia 20.04.2009r. druk nr 478a w sprawie połączenia gminnych instytucji kultury: Miejskiego Centrum Kultury i Informacji Międzynarodowej w Radomiu oraz Klubu

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PRZEPROWADZANIA OCEN OKRESOWYCH PRACOWNIKÓW NIEBĘDĄCYCH NAUCZYCIELAMI AKADEMICKIMI SZKOŁY GŁÓWNEJ HANDLOWEJ W WARSZAWIE

REGULAMIN PRZEPROWADZANIA OCEN OKRESOWYCH PRACOWNIKÓW NIEBĘDĄCYCH NAUCZYCIELAMI AKADEMICKIMI SZKOŁY GŁÓWNEJ HANDLOWEJ W WARSZAWIE Załącznik do zarządzenia Rektora nr 36 z dnia 28 czerwca 2013 r. REGULAMIN PRZEPROWADZANIA OCEN OKRESOWYCH PRACOWNIKÓW NIEBĘDĄCYCH NAUCZYCIELAMI AKADEMICKIMI SZKOŁY GŁÓWNEJ HANDLOWEJ W WARSZAWIE 1 Zasady

Bardziej szczegółowo

Regulamin rekrutacji. do II Liceum Ogólnokształcącego w Jaśle im. ppłk J.Modrzejewskiego. na rok szkolny 2014/2015

Regulamin rekrutacji. do II Liceum Ogólnokształcącego w Jaśle im. ppłk J.Modrzejewskiego. na rok szkolny 2014/2015 Zarządzenie nr 6/2014 Dyrektora II Liceum Ogólnokształcącego w Jaśle im. ppłk J.Modrzejewskiego z dnia 27 lutego 2014r w sprawie: regulaminu rekrutacji na rok szkolny 2014/2015 na podstawie: ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN OKRESOWYCH OCEN PRACOWNIKÓW URZĘDU GMINY LIMANOWA ORAZ KIEROWNIKÓW JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH GMINY LIMANOWA

REGULAMIN OKRESOWYCH OCEN PRACOWNIKÓW URZĘDU GMINY LIMANOWA ORAZ KIEROWNIKÓW JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH GMINY LIMANOWA Załącznik do Zarządzenia Wójta Gminy Limanowa nr 78/2009 z dnia 10 grudnia 2009 r. REGULAMIN OKRESOWYCH OCEN PRACOWNIKÓW URZĘDU GMINY LIMANOWA ORAZ KIEROWNIKÓW JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH GMINY LIMANOWA

Bardziej szczegółowo

ZAPRASZA DO SKŁADNIA OFERT

ZAPRASZA DO SKŁADNIA OFERT Tytuł projektu: Przygotowanie Planu Rozwoju Eksportu przez Godzikowice, dnia 18.11.2015 r. Zapytanie ofertowe z siedzibą przy ul. Stalowej 7-9 w Godzikowicach (kod pocztowy ), Tel. 71 313 95 18, NIP: 9121654900,

Bardziej szczegółowo

Kontrakt Terytorialny

Kontrakt Terytorialny Kontrakt Terytorialny Monika Piotrowska Departament Koordynacji i WdraŜania Programów Regionalnych Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Warszawa, 26 pażdziernika 2012 r. HISTORIA Kontrakty wojewódzkie 2001

Bardziej szczegółowo

HORIZON 2020 SME INSTRUMENT. Program Komisji Europejskiej dedykowany MŚP

HORIZON 2020 SME INSTRUMENT. Program Komisji Europejskiej dedykowany MŚP HORIZON 2020 SME INSTRUMENT Program Komisji Europejskiej dedykowany MŚP Wspierane będą nowatorskie przedsięwzięcia realizowane przez małe i średnie przedsiębiorstwa o dużym potencjale rynkowym. Pomysł

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI

REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Biuro Karier Europejskiej Wyższej Szkoły Prawa i Administracji w Warszawie, zwane dalej BK EWSPA to

Bardziej szczegółowo

Oświadczenie o stanie kontroli zarz ądczej Starosty Powiatu Radomszcza ńskiego za rok 2014

Oświadczenie o stanie kontroli zarz ądczej Starosty Powiatu Radomszcza ńskiego za rok 2014 Oświadczenie o stanie kontroli zarz ądczej Starosty Powiatu Radomszcza ńskiego za rok 2014 (rok, za który sk ładane jest o świadczenie) DzialI Jako osoba odpowiedzialna za zapewnienie funkcjonowania adekwatnej,

Bardziej szczegółowo

tel/fax 018 443 82 13 lub 018 443 74 19 NIP 7343246017 Regon 120493751

tel/fax 018 443 82 13 lub 018 443 74 19 NIP 7343246017 Regon 120493751 Zespół Placówek Kształcenia Zawodowego 33-300 Nowy Sącz ul. Zamenhoffa 1 tel/fax 018 443 82 13 lub 018 443 74 19 http://zpkz.nowysacz.pl e-mail biuro@ckp-ns.edu.pl NIP 7343246017 Regon 120493751 Wskazówki

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Budowa elektronicznej administracji w ramach POIG Konferencja podsumowuj realizacj projektu pn. E-administracja warunkiem rozwoju Polski. Wzrost konkurencyjno

Bardziej szczegółowo

InsERT GT Własne COM 1.0

InsERT GT Własne COM 1.0 InsERT GT Własne COM 1.0 Autor: Jarosław Kolasa, InsERT Wstęp... 2 Dołączanie zestawień własnych do systemu InsERT GT... 2 Sposób współpracy rozszerzeń z systemem InsERT GT... 2 Rozszerzenia standardowe

Bardziej szczegółowo

Konferencja pt.: "Zielona administracja za sprawą EMAS Ministerstwo Środowiska, 25 lutego 2015 r. e-remasjako narzędzie zielonej administracji

Konferencja pt.: Zielona administracja za sprawą EMAS Ministerstwo Środowiska, 25 lutego 2015 r. e-remasjako narzędzie zielonej administracji Konferencja pt.: "Zielona administracja za sprawą EMAS Ministerstwo Środowiska, 25 lutego 2015 r. e-remasjako narzędzie zielonej administracji 1 Wdrażanie zrównoważonego rozwoju wymaga integracji procesu

Bardziej szczegółowo