European Forum for Urban Safety

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "European Forum for Urban Safety"

Transkrypt

1 European Forum for Urban Safety SECUCITIES CITIES AGAINST TERRORISM FINAL STAGE TRAINING LOCAL REPRESENTATIVES IN FACING TERRORISM Written by : Frédéric Esposito and Justyna Kulach, Project managers

2 1. WSTĘP 1.1 Kontekst projektu Terroryzm jest rzeczywistością szeregu krajów europejskich ; wiele miast na naszym kontynencie pozostaje w stanie nieustannego zagrożenia. Jest to czynnik poważnie zagrażający bezpieczeństwu, wartościom wyznawanym przez demokratyczne kraje, a jednocześnie prawom i swobodom demokratycznym obywateli. Gdy ideologie komunistyczne zaczęły się załamywać, a kraje europejskie dochodzić do jednakowego poziomu rozwoju praw człowieka i form wyrazu demokracji, zamach terrorystyczny stał się nową, szczególną i osobną kategorią zbrodni, której nic nie usprawiedliwia, niezależnie od okoliczności. Terroryzm stara się wykorzystywać tkwiące w naszych społeczeństwach nierówności społeczne i kulturalne. Dlatego może on wywołać posunięcia, sprzyjające działaniom dyskryminacyjnym i zachęcać do zachowań rasistowskich czy agresywnych. 1 W perspektywie długoterminowej, akty terroryzmu przynoszą skutki niekorzystne dla miast i pociągają za sobą wysokie koszty społeczne nie tylko w sensie finansowym, ale i psychologicznym, ponieważ ofiary zamachów żyją z indywidualnymi urazami, a cała ludność obawia się terroryzmu. Po podjęciu przez Radę Europy uchwały na ten temat 2, rozpoczęła się realizacja projektu «Miasta przeciw terroryzmowi» («Cities against terrorism», CAT), którego wykonawcy starają się ustalić, jaką rolę w procesie zwalczania zagrożenia terrorystycznego w Europie mogą odegrać samorządy na szczeblach lokalnym i regionalnym : «samorządy na szczeblach lokalnym i regionalnym, wspólnie z władzą państwową i organizacjami międzynarodowymi niewątpliwie odpowiadają za ochronę obywateli przed zamachami terrorystycznymi i zagrożeniami dla demokratycznego stylu życia.» Nawet przy szerokiej i mocno ugruntowanej społecznej akceptacji, walka z terroryzmem wymaga od władz dużej odwagi, determinacji i zaangażowania. W ciągu ostatnich kilku lat terroryzm stał się istotniejszym, niż kiedykolwiek wcześniej priorytetem publicznym i politycznym, choć istniał także wcześniej - przed 11 września 2001 r. Jest groźbą, wymagającą dziś «daleko posuniętej czujności, której nie można osłabić ani na chwilę, koordynacji działań wielu partnerów, efektywnego arsenału środków ustawodawczych przeciwko przemocy, a jednocześnie zdecydowanego i aktywnego reagowania przez wymiar sprawiedliwości i polityków na wszelkie przejawy nietolerancji religijnej czy rasowej i ekstremizmy.» 3 Miasta, zgrupowane w Europejskim Forum na rzecz Bezpieczeństwa Miejskiego są już od dłuższego czasu zaangażowane w walkę z wszelkiego rodzaju zagrożeniami, naruszającymi bezpieczeństwo mieszkańców. Fundamentami tej walki są promowanie systemu społecznego, dbającego o przestrzeganie praw obywatelskich, szczególnie osób najsłabszych, tolerancja i niedyskryminacja. Rzeczą władz miejskich jest niedopuszczanie do tego, aby terroryzm żerował na wykluczeniu społecznym, różnicach kulturowych i religijnych, desperacji jednostek z marginesu społecznego i wszelkich formach niesprawiedliwości. Lokalni radni i samorząd odgrywają kluczową rolę w walce z terroryzmem. W przypadku zamachu terrorystycznego to oni właśnie organizują natychmiastową interwencję. Oni zarządzają sytuacją kryzysową, organizują solidaryzm społeczny i czuwają nad stosunkami między różnymi 1 Europejskie Forum na rzecz Bezpieczeństwa Miejskiego. Manifest z Saragossy. Konferencja w Saragossie w dniach 2, 3 i 4 listopada 2006 r. 2 Rada Europy. Kongres samorządów lokalnych i regionalnych. Uchwała 159 (2003 r.) o walce z terroryzmem - rola i zadania lokalnych władz. 3 Tamże. 1

3 społecznościami na danym terenie - jak to wykazały najnowsze doświadczenia nowojorskie, madryckie czy londyńskie. Do nich należy wyczulanie mieszkańców na groźbę terroryzmu, a jednocześnie zapobieganie falom paniki i konfrontacji między różnymi grupami ludności. Muszą pełnić rolę mediatorów, których zadanie polega na wyważeniu między globalną problematyką, na gruncie której rozwija się terroryzm, a lokalnymi obawami ludności stojącej wobec zagrożenia niezależnie od tego, czy jest ono postrzegane w sposób adekwatny do rzeczywistości, czy przesadzony. Dlatego komunikowanie na temat terroryzmu i spraw z nim związanych jest dla radnych sprawą krytyczną. Bogactwo doświadczeń i praktyk miast europejskich może dopomóc radnym w podejmowaniu właściwych działań wobec groźby zamachów terrorystycznych, organizowaniu prewencji i przeciwdziałania przyszłym zagrożeniom, mobilizowaniu ludności przeciwko zagrożeniom naruszenia bezpieczeństwa i współdziałaniu w rehabilitacji ofiar poprzez różne inicjatywy samorządowe na rzecz wspierania socjalnego i psychologicznego wszystkich poszkodowanych. 1.2 Cele projektu Realizatorzy projektu «Miasta przeciw terroryzmowi» (Cities against Terrorism CAT), koordynowanego przez Europejskie Forum na rzecz Bezpieczeństwa Miejskiego w latach i wspieranego przez Komisję Europejską 4 zaproponowali przygotowanie cyklu szkoleniowego dla lokalnych radnych pod kątem przygotowania ich do skuteczniejszego stawiania czoła zagrożeniu terroryzmu w działaniach publicznych, organizowania solidaryzmu społecznego, zawierania porozumień o partnerskiej współpracy ze społeczeństwem obywatelskim, prowadzenia kampanii promujących pomoc ofiarom i mobilizowania opinii publicznej przeciw terroryzmowi w różnych formach. Głównym celem projektu było zorganizowanie cyklu szkoleniowego w formie czterech seminariów, w których uczestniczyli eksperci od komunikowania, specjaliści od bezpieczeństwa i naukowcy, zajmujący się badaniem groźby terroryzmu. Te cztery seminaria miały na celu przede wszystkim ustalenie, jak należy sprostać czterem wyzwaniom tematycznym projektu, które przedstawiają się następująco : - Natychmiastowe reagowanie w awaryjnych sytuacjach po zamachu terrorystycznym, - Zarządzanie kryzysowe i komunikowanie, - Organizowanie działań solidarnościowych i wsparcia publicznego, - Prewencja terroryzmu i rozwijanie kontaktów między społecznościami. Każde seminarium organizowane było według tych samych zasad metodologicznych. W każdym uczestniczyli przedstawiciele władz miejskich, pracownicy naukowi, wykładający na uniwersytetach i eksperci z danej dziedziny. Na pierwszym etapie organizowane w ramach projektu seminaria posłużyły do przygotowania kanwy przyszłego cyklu szkoleniowego. Kanwa ta została następnie przekazana miastom, zrzeszonym w sieci Forum Europejskiego, a później zaprezentowana na konferencji podsumowującej z udziałem największych europejskich miast i uniwersytetów, jak również przedstawicieli instytucji UE (Rady Europy) i organizacji, obejmujących swoim zasięgiem kontynent europejski (NATO). 4 Dyrekcja Generalna ds. Sprawiedliwości, Wolności i Bezpieczeństwa - Projekt pilotażowy, nastawiony na ofiary aktów terroryzmu, 2005 r. 2

4 Poza przygotowaniem wspomnianej kanwy kształcenia ustawicznego, szerzej rozumiane cele projektu obejmowały : - Poprawę umiejętności politycznych i zwiększenie profesjonalizmu radnych - Wzbogacenie stanu wiedzy teoretycznej (dotyczy uniwersytetów) i lokalnych doświadczeń w zakresie walki z terroryzmem (dotyczy zainteresowanych służb). - Wdrożenie systemu wymiany wiedzy i informacji między ww. podmiotami. Współpraca z uniwersytetami w ramach przygotowywania cyklu szkoleniowego została uznana za bardzo ważny atut projektu, a uniwersytecki dorobek naukowy za cenny wkład w jego realizację, ponieważ nie tylko samorząd, ale także władza państwowa na różnych szczeblach często nie posiada odpowiedniego zasobu wiedzy teoretycznej na temat terroryzmu. Coraz wyraźniej widać, iż do walki z terroryzmem potrzeba po pierwsze - gruntownej wiedzy teoretycznej, którą mogą dostarczyć uniwersytety, a po drugie możliwości lepszego wykorzystania tej wiedzy w warunkach współpracy między uniwersytetami a wszystkimi podmiotami, zaangażowanymi w sprawę walki z terroryzmem. Wśród innych celów projektu można wymienić wdrożenie do systemu edukacji nowego modułu szkoleniowego, który powinien zostać włączony do cyklu europejskiego dyplomu magisterskiego o specjalności bezpieczeństwo miejskie, a obejmuje działania do podejmowania wobec zagrożenia terroryzmu. Cel ten wymaga i jest możliwy dzięki stałej współpracy Forum Europejskiego z europejskimi uniwersytetami w ramach sieci szkoleń na temat bezpieczeństwa miejskiego w Europie 5, zmierzającej do określenia tematów o wymiarze europejskim w dziedzinie bezpieczeństwa miast i rozwoju wspólnych programów i specjalistycznych cykli edukacyjnych w perspektywie wprowadzenia europejskiego magisterium bezpieczeństwa miejskiego. Przez okres 15 miesięcy partnerzy współpracujący przy wdrażaniu projektu uczestniczyli w realizacji działań projektowych. Działania te zakończyły się konferencją podsumowującą, będącej okazją do szerokiej dyskusji nad wynikami projektu w obecności bardzo szerokiego grona uczestników. Na końcowym etapie ustanowiono uniwersalne wytyczne szkoleniowe, mające służyć za pomoc dla miast w walce z terroryzmem w różnych formach, z poszanowaniem praw człowieka i różnic kulturowych. Niestety opracowanie cyklu szkoleniowego z prawdziwego zdarzenia i modułu szkoleniowego, który miał zostać włączony do europejskich studiów magisterskich - okazało się celem zbyt ambitnym na okres 15 miesięcy. Krótki okres prowadzenia działań nie był wszakże jedyną przeszkodą : uzyskanie od poszczególnych miast informacji w ilości i na poziomie potrzebnym do podjęcia problematyki walki z terroryzmem na szczeblu lokalnym okazało się bowiem sprawą trudniejszą, niż przypuszczano. Zasadnicza trudność wynikała tu z faktu, że poza najważniejszymi stolicami europejskimi, większość miast objętych projektem nie wykazała dostatecznego zainteresowania sprawą szkolenia potencjalnych uczestników walki z terroryzmem na szczeblu lokalnym i nie podjęła koniecznych starań. W tej sytuacji zasadnicza korzyść, wynikająca z tego projektu polega na tym, że uczestnicy wyraźniej uświadomili sobie po pierwsze - lokalny wymiar walki z terroryzmem, a po drugie - konieczność gruntownego wdrożenia przez lokalne władze działań prewencyjnych. Tak więc, choć w efekcie projektu formalnie nie sporządzono kompletnego modułu kształcenia ustawicznego, rozważania podjęte na zorganizowanych seminariach i konferencji podsumowującej dały napęd dalszej refleksji Forum Europejskiego na temat roli miast w walce z terroryzmem, zwłaszcza na płaszczyźnie prewencyjnej. 5 3

5 1.3 Partnerzy projektu Głównymi partnerami, uczestniczącymi w tym projekcie są cztery niżej wymienione europejskie uniwersytety, które specjalnie oddelegowały pracowników naukowych, pełniących funkcję koordynatorów uniwersyteckich, wraz z asystentami - do pomocy Forum w realizacji działań projektowych i zajęły się sporządzeniem sprawozdań z seminariów. 1. Uniwersytet Zachodniej Anglii (Wydział Zbiorowego Bezpieczeństwa i Zapobiegania Przestępczości), Bristol (Wielka Brytania) Zaangażowane osoby : Henry Shaftoe, starszy wykładowca (koordynator) Dr Sara Williams (asystentka) 2. Nowy Uniwersytet Lizboński (SociNova, Ośrodek Socjologicznych Badań Stosowanych), Lizbona (Portugalia). Zaangażowane osoby : Prof. Nelson Lourenço (koordynator) Graça Frias (asystentka) 3. Uniwersytet Śląski (Wydział Prawa i Administracji), Katowice (Polska) Zaangażowane osoby : Dr Jacek Barcik (koordynator) Ilona Topa (asystentka) 4. Uniwersytet Tybiński (Instytut Kryminologii), Tybinga (Niemcy). Zaangażowane osoby : Prof. Hans Jürgen-Kerner (koordynator) Marc Coester (asystent) Klaus Bott (asystent) Każdy z tych uniwersytetów był zainteresowany współpracą przy realizacji projektu z innych powodów. Uczelnie te połączyły jednak swoje wysiłki, aby wspólnie wykorzystać posiadaną fachową wiedzę i wnieść istotny wkład w proces opracowywania wytycznych do praktycznego wykorzystania przez samorządy. Wydział Zbiorowego Bezpieczeństwa i Zapobiegania Przestępczości Uniwersytetu Zachodniej Anglii posiada długoletnie doświadczenie w nauczaniu prewencji przestępczości i szkoleniach w tym zakresie. Uczelnia była zainteresowana porównaniem metodologii, stosowanej przez różne kraje w procesie tworzenia bezpieczniejszych środowisk miejskich. Dlatego analiza problematyki, związanej z terroryzmem wydawała się zespołowi pracowników naukowych tego Uniwersytetu naturalnym uzupełnieniem prowadzonych przez nich wcześniej prac badawczych. W ramach projektu zespół ten podjął badania, zmierzające do ustalenia, czy dostępne instrumenty i systemy prewencji przestępczości mogą zostać wykorzystane lub skorygowane w celu zmniejszenia ryzyka zamachów terrorystycznych. Wydział ten konsekwentnie podtrzymywał tezę, że lokalny samorząd ma fundamentalną rolę do odegrania w procesie poprawy zbiorowego bezpieczeństwa. Stoi on na stanowisku, że na poprawę bezpieczeństwa zbiorowości wobec groźby terroryzmu może mieć wpływ także wachlarz usług, świadczonych przez lokalny samorząd. 4

6 SociNova (Nowy Uniwersytet Lizboński - Ośrodek Socjologicznych Badań Stosowanych) wykazuje już od kilku lat zainteresowanie badaniem spraw, dotyczących przestępczości, przemocy i bezpieczeństwa. Pracownicy naukowi tego ośrodka zrealizowali już szereg projektów badawczych, dotyczących zbrodni zgłaszanych policji (PSP Policja Bezpieczeństwa Publicznego, GNR Narodowa Gwardia Republikańska, PJ Policja Sądowa), zarządzania bezpieczeństwem miasta, sposobów przedstawiania przemocy, «braku poczucia bezpieczeństwa» wśród młodzieży, przestępczości i narkomanii we współpracy z takimi instytucjami, jak Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, Ośrodek Badań Sądowych Ministerstwa Sprawiedliwości, gmina Oeiras czy Instytut Narkomanii i Uzależnienia od Narkotyków. Wydział socjologii Nowego Uniwersytetu Lizbońskiego proponuje także studia magisterskie o specjalności przemoc, przestępczość i bezpieczeństwo terytorium, a więc obejmującej tematy ściśle związane z terroryzmem. Uczestnictwo w tym projekcie stało się dla Ośrodka okazją do poszerzenia wiedzy w zakresie terroryzmu czyli jednej z głównych spraw nurtujących współczesne społeczeństwa. Dla Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, sprawą zasadniczej wagi było nawiązanie ścisłej współpracy między placówkami naukowo-badawczymi a samorządami, w szczególności pod kątem wypracowania efektywnego systemu zarządzania kryzysowego. Możliwość dzielenia się doświadczeniami i uczenia się od innych państw europejskich była fundamentem tej operacji, prowadzonej w ramach projektu «Miasta przeciw terroryzmowi». Już od wielu lat Uniwersytet Śląski ściśle współpracuje z lokalnymi decydentami bezpieczeństwa. Wśród oferowanych przez tę uczelnię kierunków studiów warto wymienić «bezpieczeństwo na obszarach miejskich» - kierunek przeznaczony dla pracowników samorządowych, policjantów, strażaków i osób zaangażowanych w walkę z terroryzmem. Wielkiego znaczenia nabrała sprawa pomocy ofiarom katastrof. Dlatego uniwersytet założył Ośrodek Wsparcia Psychologicznego w sytuacjach kryzysowych, współpracujący z Ośrodkiem Zarządzania Kryzysowego. Tybiński Instytut Kryminologii jest największą i najstarszą w Niemczech placówką kryminologiczną. Od 1962 roku jest wysoko ceniony w Niemczech i na całym świecie, znany uznawany za znamienity ośrodek badań przestępczości i zachowań dewiacyjnych. Jednym z najważniejszych tematów, analizowanych przez Instytut była przestępczość z powodów politycznych i fala terroryzmu, która dotknęła Niemcy za czasów frakcji Armii Czerwonej (RAF) w latach 70-tych. Wobec nowej groźby terroryzmu w XXI wieku, Niemcy podobnie, jak inne kraje świata najwyżej rozwinięte gospodarczo są potencjalnym celem zamachów terrorystycznych. Terroryzm jest tematem, nabierającym ostatnio coraz większego znaczenia w badaniach kryminologicznych. Ponadto od czasu, kiedy żołnierze niemieccy interweniują nie tylko w Afganistanie, ale i w innych niebezpiecznych regionach, coraz bardziej rozwija się współpraca między instytutami badań naukowych a lokalnymi samorządami. Należy zauważyć, że dla Uniwersytetu Tybińskiego niezmiernie ważną sprawą jest prowadzanie badań naukowych, poświęconych tej właśnie tematyce, której lepsze rozumienie powinno umożliwić skuteczniejsze zapobieganie przyszłym zamachom terrorystycznym. Niezależnie od udziału wymienionych uniwersytetów, w ramach projektu zaproszono do dzielenia się wiedzą i doświadczeniami także prelegentów z zewnątrz : przedstawicieli samorządów, ekspertów samorządowych od spraw terroryzmu i gości z sąsiednich krajów. Celem było uzyskanie szerokiej reprezentacji całej Europy i zapewnienie wymiaru europejskiego, koniecznego przy wdrażaniu konkretnych działań celem wsparcia dla ofiar zamachów terrorystycznych i niesienia długookresowej pomocy lokalnym przedstawicielom władz państwowych. Szczegółowe informacje na temat projektu 5

7 «Miasta przeciw terroryzmowi» udostępniono na stronach internetowych Forum Europejskiego 6, aby na wszystkich etapach przedsięwzięcia wszyscy zainteresowani mogli sprowadzać na komputer odpowiednie materiały. 1.4 Metodologia i zainteresowane podmioty W okresie 15 miesięcy przeznaczonych na realizację tego przedsięwzięcia - w krajach, reprezentowanych przez uczestniczące w naszym partnerskim przedsięwzięciu uniwersytety, zorganizowano 4 seminaria robocze, a następnie konferencję podsumowującą, której celem było upowszechnienie rezultatów projektu. Na seminariach poruszano cztery główne tematy, składające się na treść projektu, a mianowicie : - Natychmiastowe reagowanie w awaryjnych sytuacjach po zamachu terrorystycznym, - Zarządzanie kryzysowe i komunikowanie, - Organizowanie działań solidarnościowych i wsparcia publicznego, - Prewencja terroryzmu i rozwijanie kontaktów między społecznościami. Jednocześnie każdy uniwersytet rozwijał specyficzne tematy w zależności od swoich zainteresowań, specjalności i tych aspektów terroryzmu, których badanie koordynatorzy i asystenci uznali za użyteczne z punktu widzenia danego kraju. Pierwsze seminarium odbyło się w Bristolu (Wielka Brytania) w dniach 28 i 29 września 2006 r. z udziałem około 30 osób, wśród których znaleźli się przedstawiciele policji, kierownicy zarządzania kryzysowego z urzędów miejskich, specjaliści od zagadnień bezpieczeństwa i pracownicy naukowi Uniwersytetu. Tematem była «Rola lokalnych władz w procesie redukcji zagrożenia i wpływu terroryzmu na życie społeczne». Uniwersytet Zachodniej Anglii, będący współorganizatorem seminarium, skupił się po pierwsze na możliwych do przeprowadzenia działaniach, obliczonych na zapobieganie terroryzmowi, a po drugie na zmniejszeniu do minimum cierpień i efektów szoku, wywołanego zamachami terrorystycznymi (działania zaradcze były demonstrowane w ramach ćwiczeń symulacyjnych). Szczególną uwagę poświęcono na tym seminarium partnerskiej współpracy z lokalnymi spoami na rzecz zapobiegania powstawaniu ugrupowań terrorystycznych i groźbie terroryzmu oraz promowania posunięć społecznych i terenowych, obliczonych na trwałą redukcję zjawiska terroryzmu. Seminarium w Wielkiej Brytanii stało się poza tym doskonałą okazją do dyskusji na temat wpływu zamachów londyńskich na zbiorowe poczucie bezpieczeństwa w środkach komunikacji miejskiej po 7 lipca 2005 r. Drugie seminarium miało miejsce w Lizbonie w dniach 26 i 27 października 2006 r. Współorganizowały je Nowy Uniwersytet Lizboński 7 i Uniwersytet Atlantycki. Przedmiotem sympozjum była dyskusja na temat redukcji groźby terroryzmu i zarządzania kryzysowego w przypadku zamachów terrorystycznych. Czterema tematami, którym poświęcono szczególną uwagę, były : długookresowe działania w ramach walki z terroryzmem, zarządzanie kryzysowe i reagowanie w sytuacjach awaryjnych, pomoc ofiarom terroryzmu i rola lokalnych władz wobec groźby terroryzmu. Portugalia nie ma własnych praktycznych doświadczeń w zakresie terroryzmu, niemniej jednak seminarium wzbudziło duże zainteresowanie społeczne, o czym świadczy duża liczba uczestników. Obecnych było około stu osób, w tym przedstawiciele policji, pracownicy 6 7 W osobie SociNova - Ośrodka Socjologicznych Badań Stosowanych przy Wydziale Nauk Społecznych i Humanistycznych. 6

8 naukowi Uniwersytetu, przedstawiciele samorządów miejskich, rządu i instytucji, jak również międzynarodowi eksperci od spraw bezpieczeństwa. Trzecie seminarium zostało zorganizowane w Katowicach 13 i 14 listopada 2006 r. na temat : «Lokalne społeczności wobec groźby terroryzmu ; konfrontacja doświadczeń europejskich a praktyczne lekcje dla lokalnych władz» przy współudziale Uniwersytetu Śląskiego. Głównym celem tego trzeciego seminarium było wypracowanie - poprzez wymianę doświadczeń między krajami europejskimi - adekwatnego mechanizmu obrony w razie zamachu terrorystycznego. W temacie tym uwzględniono różne aspekty prewencji, reagowanie w sytuacjach awaryjnych, współpracę z samorządami, a także rozwój solidarności publicznej z ofiarami zamachów terrorystycznych. Podobnie jak Portugalia, Polska nie doznała jeszcze na swoim terytorium poważniejszych zamachów terrorystycznych, ale kraj ten jest potencjalnym celem ataków ze strony radykalnych islamistów i organizacji terrorystycznych w związku z prowadzoną polityką zagraniczną. W seminarium uczestniczyło ponad 30 osób, wśród nich przedstawiciele lokalnych i regionalnych samorządów, pracownicy naukowi Uniwersytetu i specjaliści, odpowiedzialni za bezpieczeństwo miast. Ostatnie seminarium, którego współorganizatorem był Uniwersytet Tybiński miało miejsce w Tybindze w dniach 27 i 28 listopada 2006 r. Temat : «Jak stawić czoło groźbie terroryzmu? Podstawowa problematyka i możliwości podejmowania skutecznych działań przez samorządy», był odbiciem celów seminarium, a przy tym uwzględniał rodzaj zgromadzonego audytorium, obejmującego przedstawicieli samorządów, radnych, pracowników policji, ministerstw i wydziałów zarządzania kryzysowego. W Niemczech zdarzyły się już raz - 31 lipca 2006 r. - dwa nieudane zamachy, kiedy to w dwóch pociągach osobowych terroryści podłożyli bomby, obie ukryte walizkach. Dyskusja, dotycząca zapobiegania zamachom terrorystycznym w miastach okazała się bardzo konstruktywna i inspirująca. Przez dwa dni około 50 uczestników seminarium roztrząsało sporą liczbę tematów, w tym sprawy prewencji, długoterminowej strategii walki z terroryzmem i wizji władz miejskich odnośnie konkretnych posunięć antyterrorystycznych. Poza wspomnianymi seminariami, Forum Europejskie zorganizowało dwa zebrania koordynacyjne z udziałem Uniwersytetów. Pierwsze, które odbyło się w Paryżu na początku realizacji projektu, miało na celu wyjaśnienie zasad i celów projektu, działalności podejmowanej jego w ramach, finansowania i przygotowywania seminariów. Drugie, zorganizowane w Saragossie w dniach 2 i 3 listopada 2006 r. 8, stało się okazją do wyciągnięcia wniosków z dyskusji, przeprowadzonych na seminariach w Bristolu i Lizbonie, omówienia rezultatów zrealizowanej już pierwszej połowy projektu, podsumowania jego bieżącego stanu i ustanowienia podstaw do wykorzystania w raporcie końcowym. Ostatnim etapem projektu była konferencja w Brukseli w dniach od 10 do 11 września 2007 roku, współorganizowana przez Forum Europejskie, belgijski stały komitet kontroli służb policyjnych i władze policji regionu Bruxelles-Capitale-Ixelles. Na tej ostatniej konferencji ujawniono raport, sporządzony w oparciu o wyniki projektu, opracowane na czterech poprzednio zorganizowanych lokalnych seminariach. W raporcie sformułowano zalecenia dla władz miejskich i wytyczne szkoleniowe dla samorządów, mające stanowić wkład realizatorów projektu w proces opracowywania strategii zapobiegania terroryzmowi i walki z terroryzmem. To ostatnie wydarzenie umożliwiło także podzielenie się doświadczeniami z miastami, które do tej pory nie były obeznane z projektem, przeanalizowanie oczekiwań tych miast i sprawdzenie, jak się mają ich oczekiwania do wytycznych, opracowanych przez pierwszych partnerów projektu. 8 Drugie zebranie koordynacyjne w ramach projektu «Miasta przeciw terroryzmowi» miało miejsce podczas konferencji w Saragossie. Zostało ono zorganizowane przez Forum Europejskie w dniach 2, 3 i 4 listopada 2006 r. Strona internetowa o konferencji : 7

9 Raport ten przedstawia rezultaty czterech seminariów i konferencji informacyjnej, która umożliwiła sfinalizowanie wytycznych szkoleniowych dla samorządów. Jak sygnalizujemy we wstępie do Części I, druga część raportu prezentuje terroryzm jako zjawisko wielowymiarowe i wykazuje celowość walki z terroryzmem na szczeblu lokalnym. Trzecia zawiera syntezę dyskusji, przeprowadzonych na czterech powyższych seminariach. Dyskusje te zostały uszeregowane według głównych tematów projektu, a przedstawiane propozycje są poparte przykładami konkretnych i praktycznych posunięć. Wyniki projektu «Miasta przeciw terroryzmowi», przeznaczone dla władz miejskich, zostały przedstawione w czwartej części, natomiast w części piątej odnajdujemy końcowe wnioski raportu. 8

10 2. TERRORYZM NA SZCZEBLU LOKALNYM : NOWE WYZWANIE DLA MIAST Realizacja tego projektu wymagała, po pierwsze dokładniejszego wyjaśnienia, czym jest terroryzm w ogóle, a po drugie dokładniejszego wyjaśnienia, co oznacza na szczeblu lokalnym. Na dwóch pierwszych konferencjach - w Bristolu i w Lizbonie - wyodrębniliśmy bowiem między innymi dwie zasadnicze trudności : 1) Jak zdefiniować terroryzm? 2) Jak należy rozumieć szczebel lokalny? Na początek podjęto dyskusję nad określeniem «wojna z terroryzmem», stanowiącym wyraz eskalacji podejścia, które można by określić jako brutalne. Użycie słowa «wojna» w tym kontekście przywodzi na myśl przede wszystkim politykę represyjną, sprzyjającą czarno-białemu postrzeganiu konfrontacji między władzą a terrorystami. Dyskusja na seminarium w Bristolu wyraźnie nawiązywała do oświadczenia rządu brytyjskiego, w którym podkreśla on ryzyko niepotrzebnego wywoływania nadmiernych emocji przez fakt, że walka z terroryzmem jest nazywana wojną. Aby nie zaogniać sytuacji, rząd brytyjski zwrócił się do pracowników swojej administracji, aby przestali używać w tym kontekście słowa wojna 9. W niniejszym raporcie przyjęliśmy podobne podejście, aby uniknąć niepotrzebnych dyskusji w związku z używaniem terminu «wojna». Podobnie podchodzimy do zagadnienia statusu więźniów. 2.1 Co to jest terroryzm? Historycznie rzecz biorąc, określenie terroryzm odnosi się do reżimu z okresu rewolucji francuskiej. Terror rewolucyjny ( La terreur) rozszalał się we wrześniu 1792 roku i trwał do Początek tego okresu nazywamy dziś «pierwszym terrorem», a koniec «wielkim terrorem». Wielki terror zakończył się Konwencją Termidoriańską. Określenie «La terreur» oficjalnie weszło do języka francuskiego z chwilą wydania suplementu do słownika Akademii Francuskiej w 1798 roku (Silvia Ciotti Galetti, 2007). Rzecz zyskała nazwę dopiero pod koniec XVIII wieku, ale przejawy jej obserwujemy w historii już o wiele wcześniej. I tak np. dwa religijne ugrupowania terrorystyczne : Zeloci Sykariusze (w I wieku n.e.) et i Asasyni (w XI i XII wieku) są szczególnie interesujące, ponieważ oba były aktywne na skalę międzynarodową i charakteryzowały się dużą siłą niszczycielską (Arnaud Blin, 2007, Jessica Stern, 2003). Zeloci w swoich akcjach terrorystycznych, nastawionych na wzniecenie powstania przeciw Rzymianom i buntu przeciw kultowi cesarza, który ci ostatni usiłowali narzucać poddanym ludom, używali prymitywnej broni (sztyletów i mieczy), niemniej popełniali zabójstwa i prowadzili akcje dewastacyjne w rodzaju zniszczenia świątyni w Masadzie. Później przez około dwieście lat Asasyni promowali «czystą» wersję islamu, w ramach narzucania której mordowali nie tylko krzyżowców, ale i muzułmanów. Możemy porównać te akcje z samobójczymi zamachami, popełnianymi przez dzisiejszych kamikadze. Wtedy zamachy wymierzane były przeciwko jednostkom, np. osobistościom świata polityki lub przedstawicielom władzy religijnej, ale zagrażały także rządom państw, np. Imperium Ottomańskiego. Działalność dzisiejszych grup terrorystycznych nie wydaje się zbyt daleka od aktów, popełnianych przez Zelotów i Asasynów, ponieważ jest to znowu terroryzm w imię Boga. Poza tym współczesne zamachy dokładnie tak samo, jak zamachy poprzedników - nie uderzają w konkretnych ludzi, tylko w niewinne ofiary. Niezależnie od tego, jak ogromna jest skala zjawiska terroryzmu religijnego, nie powinniśmy zapomnieć o specyfice wszelkiego terroryzmu, który jest zawsze próbą osiągnięcia przemocą celów politycznych. Terroryzm można odróżnić od innych form przemocy i innych 9 Raport Uniwersytetu w Bristolu, str. 5 9

11 przejawów konfliktów 10 Wilkinsona (2006: 1-2) : w oparciu o listę jego cech charakterystycznych, sporządzoną przez Zakłóca przyjęte normy rozstrzygania sporów, organizowania akcji protestacyjnych i prowadzenia działalności opozycyjnej. Działa z premedytacją, mając na celu wytworzenie klimatu strachu, doprowadzonego do granic możliwości. Jest skierowany przeciwko szerszej grupie ludzi, niż fizyczne ofiary zamachu. Wyraża się poprzez zamachy, zorientowane na cele przypadkowe lub symboliczne, także przeciwko cywilom. Jest uznany przez społeczeństwo, w którym popełnia zamachy za «niekonwencjonalny», czyli będący pogwałceniem przyjętych norm rozstrzygania sporów, organizowania akcji protestacyjnych i prowadzenia działalności opozycyjnej. Jest przede wszystkim, choć nie wyłącznie wykorzystywany w celu wywarcia wpływu na polityczne posunięcia rządów, społeczności ludzkich lub specyficznych grup społecznych. Tak więc terrorystyczna działalność XXI wieku jest zbliżona do działań Zelotów i Asasynów. Może więc, zamiast kusić się o precyzyjną definicję lepiej ustalić, jakie są cechy charakterystyczne współczesnego terroryzmu? Z historycznego punktu widzenia, współczesny terroryzm międzynarodowy sięga korzeniami końca lat sześćdziesiątych i początku lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku. Wtedy to z jednej strony pojawiły się frakcje Organizacji Wyzwolenia Palestyny (OLP), jak Al Fatah, a z drugiej takie ugrupowania, jak frakcja Armii Czerwonej, japońska Armia Czerwona i Czerwone Brygady. Wtedy też po raz pierwszy dały znać o sobie nacjonalistyczne ugrupowania w rodzaju IRA i ETA. Dla terrorystów, działających w krajach demokratycznych i liberalnych, swobody obywatelskie, a zwłaszcza swoboda wypowiedzi stanowią kluczowy element, umożliwiający promowanie własnych działań i konsolidowanie utworzonych sieci. Wykorzystywanie mediów też ma zasadnicze znaczenie w procesie wywoływania wśród ludności i w całym narodzie atmosfery strachu. W tej sytuacji wiele krajów na długo przed zamachami z dnia 11 września określiło ramy prawne i zaczęło promować współpracę międzynarodową w dziedzinie prewencji i walki z terroryzmem. Powstało krajowe ustawodawstwo antyterrorystyczne, zostały poza tym ustanowione międzynarodowe akty prawne przeciw zbrodniom tej kategorii. W niewielu krajach jednak ustawodawstwo wyraźnie określa, co rozumie przez zamach terrorystyczny. Ustawodawstwo krajowe skupia się przede wszystkim na sposobach walki w terroryzmem, a dokładniej na sposobie znalezienia równowagi między polityką represyjną a prewencyjną. Natomiast ustawodawstwo brytyjskie definiuje terroryzm nie stosując wyżej przytoczonych kryteriów. (1) Ustawa brytyjska definiuje terroryzm jako grożenie określonego typu działaniem, przy czym : (a) działanie podpada pod definicję z ustępu (2), (b) groźba ma na celu wywarcie wpływu na decyzje rządu, zastraszenie ludności lub części ludności, a ponadto (c) groźba ma na celu forsowanie sprawy politycznej, religijnej lub ideologicznej. (2) Działanie podpadające pod tę definicję : (a) prowadzi do drastycznych form przemocy wobec osób, (b) prowadzi do rujnowania majątku, (c) stwarza zagrożenie dla życia osób innych, niż sprawca zamachu, (d) stwarza poważne zagrożenie dla zdrowia lub bezpieczeństwa populacji lub grupy ludzi lub (e) ma na celu zakłócenie działania lub poważne uszkodzenie systemu elektronicznego. 10 W trakcie realizacji projektu «Miasta przeciw terroryzmowi» toczyła się dyskusja na temat podziału aktów terroryzmu na kategorie. W raporcie tym uznajemy terroryzm za specyficzny rodzaj zbrodniczej działalności, chociaż nie ma konsensusu odnośnie definicji. Z alternatywną perspektywą czytelnik może zapoznać się choćby czytając sprawozdanie z seminarium w Bristolu (www.fesu.org).. 10

12 (3) Działanie lub groźba działania, podpadającego pod definicję z ustępu (2) i obejmującego użycie broni palnej lub materiałów wybuchowych są uważane za akty terroryzmu niezależnie od tego, czy ma do nich zastosowanie ustęp (1) (b). (Ustawa o terroryzmie, 2000, Rozdział 1 «Terroryzm : interpretacja ) Na płaszczyźnie międzynarodowej, Rada Bezpieczeństwa ONZ przegłosowała dwie ważne rezolucje. Rezolucja nr 1373 (2001) przypomina członkom ONZ o konieczności prowadzenia wspólnej walki przeciw terroryzmowi, natomiast jednogłośnie podjęta przez Radę rezolucja nr 1566 (2004) zawiera definicję terroryzmu, z której jednoznacznie wynika, iż akty terroryzmu są niewybaczalne i nie do usprawiedliwienia jakimikolwiek przyczynami politycznymi czy ideologicznymi. ( ) 3. Przypomina, że czynów zbrodniczych - zwłaszcza wymierzonych przeciw cywilnej ludności z zamiarem spowodowania śmierci lub poważnych obrażeń - ani też brania zakładników w celu szerzenia terroru wśród ludności, w grupie ludzi lub wśród określonych osób prywatnych, zastraszenia populacji lub zmuszenia rządu lub organizacji międzynarodowej do określonego działania lub zaniechania a więc czynów, o których mowa w konwencjach i protokołach międzynarodowych, dotyczących terroryzmu jako o aktach pogwałcenia tych konwencji i protokołów nie można w żadnym wypadku usprawiedliwić motywami politycznymi, filozoficznymi, ideologicznymi, rasowymi, etnicznymi, religijnymi ani podobnymi ; apeluje do wszystkich państw o posunięcia prewencyjne, umożliwiające przeciwdziałanie takim aktom, a w razie ich popełnienia mimo posunięć prewencyjnych, represjonowanie takich aktów sankcjami współmiernymi do ich społecznej szkodliwości. Rezolucja Rady, podobnie jak Karta Narodów Zjednoczonych, stanowi jedną z politycznych dyrektyw na użytek państw i organizacji międzynarodowych po zamachach w USA (11 września 2001 r.), w Wielkiej Brytanii (7 lipca 2005 r.) i w Hiszpanii (11 marca 2004 r.). W istocie oba te akty są dokumentami odniesienia w walce z terroryzmem, któremu nadają bardziej, niż kiedykolwiek międzynarodowego wymiaru. Zamachy jednak mają miejsce głównie w wielkich miastach, w związku z czym sprowadzają terroryzm o charakterze międzynarodowym do problemu lokalnego. Duże miasta obierane są za cel po pierwsze dlatego, że symbolizują cywilizację zachodnią z jej nowoczesnością, a po drugie dlatego, że charakteryzuje je wysoka gęstość zaludnienia. Są zatem idealnym celem dla tych, którzy chcą uderzyć w samo serce systemu wartości, niszcząc zarówno ten system, jak i osoby, umożliwiające mu funkcjonowanie. Do tego aspektu powrócimy jeszcze w następnym rozdziale. Sformułowana przez Radę Europejską po zamachach madryckich propozycja zorganizowania europejskiego dnia pamięci ofiar terroryzmu potwierdza wagę tego zagadnienia w harmonogramie politycznym zarówno na szczeblu międzynarodowym, jak i lokalnym. Ponadto Rada stwierdza istnienie bezpośredniego związku między zamachami o charakterze lokalnym, a obawami o zasięgu ogólnoświatowym i wyraża stanowisko, że zagrożenie dotyczy wszystkich ogniw władzy na całej planecie. «Rada Europejska, ogromnie zaszokowana popełnionymi w Madrycie zamachami terrorystycznymi, daje wyraz swojej sympatii i solidarności z ofiarami, ich rodzinami i całym narodem hiszpańskim. Te barbarzyńskie, tchórzliwe zamachy w straszny sposób przypomniały nam, jak bardzo terroryzm zagraża naszemu społeczeństwu. Akty terroryzmu to ataki przeciwko fundamentalnym wartościom UE. Unia i jej państwa członkowskie zobowiązują się do uczynienia wszystkiego, co w ich mocy na rzecz walki z wszelkimi formami terroryzmu, w imię zasad, na których opiera się Unia, zgodnie z postanowieniami Karty Narodów Zjednoczonych i zobowiązaniami, zawartymi w rezolucji 1373 (2001) Rady Bezpieczeństwa ONZ. Groźba terroryzmu dotyczy nas wszystkich. Zamach, wymierzony w którykolwiek kraj, uderza w całą spoę międzynarodową. Wobec terrorystów nie będziemy okazywali słabości, nie będziemy szli z nimi na kompromisy. Żaden na świecie kraj nie może uznać, że jest wolny od zagrożenia. Terroryzm możemy zwyciężyć tylko solidarnością i współdziałaniem. Rada Europejska popiera propozycję Europarlamentu, aby dzień 11 marca ogłosić europejskim dniem 11

13 pamięci ofiar terroryzmu.» Rada Europejska, Plan działań w ramach walki z terroryzmem nr 10586/04 z dnia 15 czerwca 2004 r. Unia Europejska i Narody Zjednoczone uważają, że terroryzm jest zjawiskiem ogólnoświatowym, wymagającym solidarności wszystkich krajów i organizacji. Dlatego UE rozumie walkę z terroryzmem jako zaangażowanie ogółu podmiotów od szczytu władzy aż do każdego pojedynczego obywatela, łącznie z samorządem regionalnym i lokalnym, a także stowarzyszeniami. Terroryzm ostatnich lat nie jest zjawiskiem nowym, nowe są tylko stosowane techniki i metody, które powinny skłonić nas do ponownego przemyślenia ogólnoświatowego podejścia do walki z terroryzmem, jak powiedziano w poniższym komunikacie Komisji dla Rady Europejskiej i Europarlementu : «Prawo do życia, prawo do wolności i prawo do bezpieczeństwa należą do najważniejszych praw człowieka. Terroryzm zagraża wszystkim tym prawom. Ochrona ich jest podstawowym zadaniem, wymagającym współuczestnictwa wszystkich podmiotów w naszych demokratycznych społeczeństwach. Tak więc, nie wystarczy już dziś w Europie prowadzenie polityki zintegrowanej : polityka europejska musi być globalna i obejmować swym zasięgiem także parlamenty krajów członkowskich, podmioty gospodarcze, struktury społeczeństwa obywatelskiego, a jednocześnie wszystkich obywateli europejskich. W naszych czasach ochrona ludzkiego życia, bezpieczeństwa i wolności wymagają rozwiązań, środków i metod nowego typu. Jeżeli chcemy pozbawić terrorystów prawa wykorzystywania swobód demokratycznych w sposób zagrażający wolności wszystkich, to całe społeczeństwo musi uczestniczyć w procesie definiowania i opracowywania nowych, skuteczniejszych systemów i instrumentów do walki ze światowym terroryzmem, jak również nowych systemów kontroli, umożliwiających zachowanie równowagi między bezpieczeństwem całej zbiorowości a wolnością jednostki. Cele, obierane w zakresie bezpieczeństwa muszą jednak pozostać możliwe do pogodzenia z podstawowymi swobodami i regułami międzynarodowymi w sferze przedsiębiorczości i wymiany handlowej. Wszystkie podmioty w UE i pozaunijni partnerzy handlowi muszą bezwzględnie przestrzegać zasad poufności danych osobowych i informacji handlowej, której udzielania wymaga bezpieczeństwo ogółu. Ataki terrorystyczne : prewencja, gotowość, metody walki z terroryzmem. Bruksela, 20 października 2004 r. COM(2004) 698, akt końcowy. Dokument ten podkreśla dwa zasadnicze aspekty walki z terroryzmem w krajach liberalnodemokratycznych. Pierwszym jest konieczność zachowania równowagi między bezpieczeństwem całej zbiorowości a wolnością jednostki. Nie można starać się o osiągnięcie celów, formułowanych w kategoriach bezpieczeństwa ze szkodą dla swobód, stanowiących filar zachodnich demokracji. Doświadczenie wykazało jednak, że ta zasada bywa różnie interpretowana w poszczególnych państwach, a nieprzekraczalna granica, na którą istnieje konsensus jest nie tylko funkcją zagrożenia rzeczywistego, ale także postrzeganego przez polityków i obywateli. Drugi zasadniczy aspekt obejmuje bardziej konkretne elementy walki z terroryzmem o światowym zasięgu, a w szczególności nowe instrumenty, systemy i metody. Stosowanie nowych instrumentów, systemów i metod nie oznacza, że terroryzm jest zjawiskiem nowym ani że zmieniła się jego definicja. Oznacza natomiast, że zmieniły się formy terroryzmu. Po pierwsze międzynarodowy terroryzm Al- Kaidy wykazuje zdolność do tworzenia sieci niezależnych ogniw, co utrudnia jego rozpracowywanie przez policję i służbę bezpieczeństwa. Po drugie, organizowanie spektakularnych zamachów otwiera drogę do wszelkiego rodzaju spekulacji odnośnie celów, obieranych przez ugrupowania terrorystyczne i środków, jakimi mogą dysponować (broń konwencjonalna, biologiczna, chemiczna, radiologiczna i atomowa). 12

14 W rezultacie, nie umniejszając znaczenia teoretycznej dyskusji nt. definicji terroryzmu należy stwierdzić, że gra idzie przede wszystkim o metody walki i o to, jakie podmioty będą w nią zaangażowane - ponieważ celem jest zaproponowanie rozwiązań, możliwych do przyjęcia w sytuacji groźby terroryzmu. Pierwsze stwierdzenie, wynikające z przeprowadzonych badań jest takie, że wydarzenia 11 września zadziałały jak katalizator, zachęcający do wprowadzenia lub przyśpieszenia strukturalnych i organizacyjnych zmian planów walki z terroryzmem, zmian politycznych oraz reform ustawodawstwa - o czym będzie mowa w następnym rozdziale. W szczególności wydaje się, że wzrosło znaczenie lokalnych podmiotów, a to przynajmniej z dwóch powodów. Po pierwsze miasta, jako potencjalne cele ataków obok państw i organizacji międzynarodowych, staną się indywidualnie lub poprzez powołaną w tym celu organizację, podmiotami międzynarodowego systemu. W tym kierunku będą ewoluowały szczególnie wielkie aglomeracje w rodzaju Nowego Jorku, Londynu czy Madrytu - a także inne stolice, zwłaszcza europejskie. Gdy jednak mówimy o rosnącym znaczeniu miast, nie możemy nie wspomnieć o ogólnej roli lokalnych podmiotów. W tym momencie pojawia się jedna z pierwszych napotkanych w tym projekcie trudności, a mianowicie jak określić, co rozumiemy pod określeniem szczebel lokalny. Cztery uczestniczące w naszym projekcie Uniwersytety zaproponowały cztery różne definicje. Każda z nich odpowiada innemu wzorcowi organizacji państwowej (scentralizowanej lub federalnej). 2.2 Lokalne władze : zasadność uczestniczenia w walce z terroryzmem W projekcie «Miasta przeciw terroryzmowi» szczebel lokalny nabiera zasadniczej wagi, ponieważ samorząd bezpośrednio angażuje się w konieczne działania tam, gdzie mają miejsce zamachy terrorystyczne, co wyraźnie wynika z doświadczeń londyńskich, madryckich czy nowojorskich. Miasta niewątpliwie stanowią centralny strategiczny punkt ataków terrorystycznych. Według Arnaud Blin 11, «( ) to właśnie w miastach terroryści podkładający wszelkiego rodzaju bomby uprawiają propagandę, mając nadzieję, że wywołają panikę wśród mas i popchną je do buntu. W miastach też ważne osobistości świata politycznego, członkowie rodzin królewskich i znani biznesmeni mogą padać ofiarą zamachów ( )». Tymczasem rola miast w walce z terroryzmem jest rzadko doceniana, w związku z czym nie mają one dostatecznej legitymizacji ani uprawnień do walki z terroryzmem. Uchwała 159 Kongresu władz lokalnych i regionalnych 12 uznaje, że miasta mają ważną rolę do odegrania i zwraca się do władz lokalnych w Europie o podjęcie szeregu środków koniecznych do ochrony obywateli przed zamachami terrorystycznymi i zagrożeniami dla demokracji. Oto niektóre ze sformułowanych na Kongresie postulatów : Wypracować politykę, sprzyjającą spójności społecznej, a jednocześnie obliczoną na promowanie tolerancji poprzez programy kulturalne i pedagogiczne ; Zachęcać do systematycznego dialogu między wyznaniami religijnymi i promować taki dialog ; Podejmować wszelkie konieczne środki, zmierzające do zapewnienia ochrony populacji w miejscach zgromadzeń, wspólnie z wyspecjalizowanymi biurami i rządami państw ; Informować ludność o wszelkich niebezpieczeństwach, zagrożeniach, zaplanowanych 11 Arnaud Blin. Demokracja i urbanizacja a terroryzm czego może nauczyć nas historia. Dyrektor Projektu Fundacji Charles-Léopolda Mayera w Paryżu, pracownik naukowy Francuskiego Instytutu Analizy Strategicznej, były dyrektor Ośrodka Międzynarodowych Badań Naukowych Beaumarchais w Waszyngtonie (USA). 12 Rada Europy. Kongres władz publicznych i regionalnych. Uchwała 159 (2003) o walce z terroryzmem rola, obowiązki i odpowiedzielność lokalnych władz. 13

15 posunięciach w nagłych wypadkach i adekwatnym do sytuacji zarządzaniu kryzysowym ( ). 13 Analizy, przeprowadzone przez cztery wspomniane uniwersytety w celu określenia roli miast w walce z terroryzmem, wykazały bardzo różny stopień zapotrzebowania na działania prewencyjne i różne możliwości organizowania takich działań. Taki wynik badań nie jest dla nas zaskoczeniem, ponieważ odpowiada organizacji państwowej poszczególnych krajów (zob. 1.4). Na tym etapie warto jednak zauważyć, że projekt «Miasta przeciw terroryzmowi» bynajmniej nie ma celu wypracowania europejskiego wzorca prewencji na szczeblu lokalnym, tylko zaproponowanie kierunków refleksji i dostarczenie konkretnych informacji pod kątem opracowania programu szkolenia z zakresu walki z terroryzmem dla europejskich władz lokalnych. Na pierwszym etapie, aby zorientować się z czego wynika zróżnicowanie istniejących praktyk, powinniśmy zainteresować się możliwym sposobem zdefiniowania pojęcia «władze lokalne». Z definicji władza lokalna jest najmniejszą jednostką polityczną państwa. W zależności organizacji politycznej państwa może ona oznaczać tak różne rzeczywistości, jak prowincja, hrabstwo, region, departament, urząd wojewódzki, urząd powiatowy, urząd miasta czy urząd gminy. Poza tym zakres uprawnień, przyznawanych lokalnym władzom, bywa bardzo różny. W Niemczech na przykład uprawnienia w zakresie czuwania nad bezpieczeństwem terytorium są rozdzielone między szczebel federalny a kraje związkowe - podobnie jak w Belgii, w której policja jest częściowo w gestii szczebla federalnego, a częściowo w gestii trzech regionów : Walonii, Okręgu Brukselskiego i Flandrii. Z kolei polska czy portugalska organizacja terytorialna jest odbiciem scentralizowanej koncepcji zarządzania jednostkami policji, których rolą jest zapewnienie bezpieczeństwa i sprawowanie funkcji prewencyjnych, jak to opisano w następnym rozdziale. Wobec tak zróżnicowanej rzeczywistości, problematyka walki z terroryzmem na szczeblu lokalnym staje się wyzwaniem niesłychanie złożonym, ponieważ jest dokładnie tyle polityk samorządowych, ile państw europejskich. Programy współpracy policji różnych krajów umożliwiają złagodzenie tej przeszkody : przykładem jest tu choćby wymiana doświadczeń w zakresie organizowania wielkich imprez sportowych (przykład : mistrzostwa świata w piłce nożnej w Niemczech) czy wydarzeń politycznych (przykład : posiedzenia Rady Europejskiej w Brukseli), ale także wykorzystanie wniosków i współdziałanie po tragicznych wydarzeniach typu zamachy madryckie czy londyńskie. Trzeba jednak stwierdzić, że niezależnie od przyjmowanej definicji władzy lokalnej rola lokalnego szczebla w walce z terroryzmem jest coraz bardziej widoczna i coraz wyraźniej daje o sobie znać. Od dwudziestu lat obserwujemy tendencję do coraz poważniejszego brania pod uwagę podmiotów lokalnych w zarządzaniu polityką publiczną : świadczy o tym choćby fakt spisania w Radzie Europejskiej w 1985 roku europejskiej karty autonomii lokalnej (zob. art. 3 et i 4), który to dokument został następnie ratyfikowany przez 42 państwa. Nie zmienia to faktu, że rola władzy lokalnej w walce z terroryzmem wciąż pozostaje terenem mało zbadanym. Terroryzm jest ogólnie postrzegany jako zjawisko globalne, ale dla władzy sądowej, policji, a jeszcze bardziej dla polityków pozostaje problemem lokalnym. Tymczasem w praktyce lokalny aspekt terroryzmu nie jest jeszcze w wystarczającym stopniu dostrzegany na szczeblach rządowych, czego przykładem jest Biała księga rządu francuskiego nt. bezpieczeństwa wewnętrznego wobec terroryzmu. Rola samorządów lokalnych nie została w tym tekście należycie doceniona, tzn. zostały one potraktowane tylko jako jedno w wielu ogniw, uczestniczących w planach zarządzania kryzysowego (plan Vigipirate) i komunikowania (sieć ACROPOL). Jednym ze wskaźników pomiaru stopnia uświadomienia sobie znaczenia tego problemu w krajach członkowskich jest fakt wprowadzania reform lub realizowania projektów reform, zainicjowanych przez dany kraj w dziedzinie walki z terroryzmem. Otóż kraje, w których działają współpracujące z nami Uniwersytety, podjęły takie reformy i zainicjowały takie projekty reform. Można stwierdzić, że zwracanie uwagi na groźbę terroryzmu i komunikowanie na jego temat działa jak katalizator reform (we Francji i w Szwajcarii 14 ułatwiło restrukturyzację policji) albo przyśpiesza 13 Tamże, artykuł Wywiad z Pascalem Riat z ze specjalnej służby śledczej, policja sądowa w Genewie, Szwajcaria. 14

16 proces rozpoczęty już przed zamachami z 11 września 2001 r. W Belgii np. konieczność reform uświadomiono sobie w szczególny sposób po skandalu politycznym, wywołanym przez sprawę Dutroux 15. W sytuacji nieustannego wyzwania, jakim jest zapewnienie zbiorowego bezpieczeństwa, wielką nowość stanowi wzrost zainteresowania lokalnym szczeblem, a co za tym idzie - wola większej integracji wymiaru lokalnego do krajowej polityki prewencyjnej, w środku której znajdują się miasta. Niewykluczone, że taka zmiana podejścia doprowadzi do istotnych zmian, a mianowicie, że wielkie stolice europejskie staną się nowym podmiotem międzynarodowego systemu walki z terroryzmem na wzór miasta Nowy Jork, które w szczególny sposób wsławiło się na tym polu - a jednocześnie potencjalnym liderem współczesnej walki z tym poważnym zagrożeniem. Innymi słowy mówiąc, sprawą najwyższej wagi jest dziś określenie na nowo roli miast, a w szczególności ich miejsca w ONZ-owskim systemie, który oczywiście nie obejdzie się bez odnowy. Od chwili utworzenia w 1987 roku Europejskiego Forum na rzecz Bezpieczeństwa Miejskiego - organizacji pozarządowej, skupiającej prawie trzysta europejskich ogniw lokalnej władzy - popiera ono kluczową rolę lokalnego szczebla w działaniach na rzecz bezpieczeństwa. W 2001 r. burmistrzowie miast, zrzeszonych w Forum przekazali wyrazy współczucia obywatelom USA, który ucierpieli na skutek zamachów z dnia 11 września i zaapelowali o mobilizację na wszystkich szczeblach podkreślając fakt, że «Miasta mają istotną rolę do odegrania w ogólnej mobilizacji na rzecz wyeliminowania terroryzmu. Rola ta nie polega na prowadzeniu wojny, tylko na walce w obronie ideałów demokracji». Manifest z Saragossy 16 stanowił ważny etap na drodze do uznania zasadności lokalnych działań miast przeciw przestępczości i terroryzmowi. Aby pomóc radnym w opracowywaniu całościowej i konsekwentnej polityki, Forum Europejskie popiera transfer fachowej wiedzy i wymianę doświadczeń według wzorca «miast, pomagających innych miastom» Stawić czoło terroryzmowi na szczeblu lokalnym : kierunki działań Złożoność szczebla lokalnego w Europie z punktu widzenia posiadanych uprawnień, odgrywanej roli i dostępnych lokalnym władzom zasobów bynajmniej nie ułatwia zaangażowania osób, działających na tym szczeblu. Nasi czterej partnerzy, uczestniczący w projekcie reprezentują cztery różne kraje europejskie, w których zakresy uprawnień i możliwości lokalnych władz są niejednakowe. Dokładne określenie korelacji między szczeblem lokalnym a wyższymi szczeblami w działaniach, składających się na walkę z terroryzmem jest konieczne do zrozumienia podstawowych podobieństw i różnic, a także określenia możliwości ustanowienia wspólnych dyrektyw dla władz lokalnych w całej Europie. a) Sytuacja w Wielkiej Brytanii 17 W Wielkiej Brytanii istnieją dwa rodzaje struktur samorządowych : struktura dwupoziomowa i struktura jednopoziomowa. Struktura dwupoziomowa obejmuje, po pierwsze - rady hrabstw, zajmujące się m.in. edukacją, służbami socjalnymi i zarządzaniem kryzysowym na terytorium hrabstwa - a po drugie rady dystryktów, zajmujące się usługami o charakterze najbardziej 15 Przy okazji europejskiej konferencji na szczycie w dniach 8 i 9 marca 2007 r. w Brukseli, przeprowadziliśmy wywiad z Rolandem Vanreuselem, szefem policji w okręgu brukselskim (Bruxelles-Capitale-Ixelles) oraz komisarzami Christianem De Coninck i Lukiem Ysebaertem. Udaliśmy się także w teren, aby ocenić zapewniony na tę okazję system bezpieczeństwa. 16 Europejskie Forum Bezpieczeństwa Miast. Manifest z Saragossy. Konferencja w Saragossie w dniach 2, 3 i 4 listopada 2006 r. 17 W tym rozdziale autorzy zainspirowali się przemówieniem, wygłoszonym przez Spencera Webstera na seminarium w Katowicach («Doświadczenia brytyjskich władz lokalnych w zakresie prewencji terroryzmu») i dyskusją na seminarium, zorganizowanym w ramach projektu «Miasta przeciw terroryzmowi» w Bristolu. Szczegółowe sprawozdania z obu tych seminariów można znaleźć na stronie (Secutopic Terrorism) 15

17 zlokalizowanym, jak wywóz i recykling odpadów, bezpieczeństwo społeczności mieszkańców, urbanizacja i zarządzanie kryzysowe w mniejszym zakresie terytorialnym. Struktura jednopoziomowa obejmuje rady gminne i miejskie (rady miejskie są dwojakiego rodzaju, ponieważ istnieje rozróżnienie między wielką aglomeracją, a małym ośrodkiem miejskim). Rady te posiadają pełną autonomię w dziedzinach, pozostających w ich gestii. Wszystkie usługi, świadczone przez rady gminne i miejskie są finansowane z dotacji rządu centralnego i podatków lokalnych. Poza świadczeniem usług zwyczajowo pozostających w gestii szczebla lokalnego, rady gminne i miejskie są wykonawcami inicjatyw rządu centralnego, pełniącymi zadania określane przez rząd drogą zaleceń lub rozporządzeń z mocą ustawy. Przykłady zaleceń rządowych można znaleźć w ustawie o planach obrony cywilnej z 2004 r., w poradniku Ministerstwa Zdrowia z ustaleniami o posunięciach w razie pandemii grypy, okólnikach Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (z zaleceniami odnośnie procedur bezpieczeństwa dla samorządów) i tekstach wykonawczych gabinetu rządowego, sporządzanych przez rządowy sekretariat ds. planów obrony cywilnej 18. Sekretariat ten został ustanowiony z zamiarem skuteczniejszego reagowania przez brytyjską władzę państwową w nagłych sytuacjach, wymagających natychmiastowej interwencji i przywrócenia stanu normalnego. W ramach ujednolicania reguł obrony cywilnej w Wielkiej Brytanii, przyjęto ustawę o planach reagowania cywilnego z 2004 r. 19 Przyjęcie jej poprzedził szereg poważnych incydentów o zasięgu ogólnokrajowym, w tym powodzie, epidemia pryszczycy, pożary i kryzys paliwowy 20. Brytyjska ustawa o przestępczości i zamieszkach (z 1998 r.) narzuca (między innymi) ogółowi służb, pozostających w gestii władz lokalnych, obowiązek analizowania wpływu zmniejszenia przestępczości na poziom bezpieczeństwa oraz podejmowania działań, nastawionych na optymalizację sposobów zagwarantowania bezpieczeństwa usług, codziennie świadczonych na rzecz lokalnej społeczności. Ponieważ zamach terrorystyczny jest uznany za zbrodnię, władze lokalne i inne typy służby publicznej, jak służba zdrowia już wcześniej były statutowo zobowiązane do odgrywania roli podmiotu działań prewencyjnych. Okazuje się jednak, że terroryzm rzadko bywa wyraźnie i dosłownie uwzględniany, a walka z nim wpleciona w strategię danej służby. Na szczeblu krajowym, oddzielenie walki z terroryzmem od całokształtu inicjatyw publicznych jest też bardzo wyraźnie widoczne w strukturach organizacyjnych urzędów i procedurach politycznych. Mimo wspomnianych wyżej luk i mankamentów organizacyjnych, władze publiczne w Wielkiej Brytanii na różnych płaszczyznach, w bezpośredni i pośredni sposób dokładają starań o prewencję zamachów terrorystycznych i przeciwdziałanie skutkom terroryzmu. Charakter i zakres inicjatyw prewencyjnych, podejmowanych w tej dziedzinie przez władze lokalne bywa bardzo różny, ale każda z nich jest jak najbardziej adekwatna. Historia wykazuje, że stolice i wielkie aglomeracje miejskie są o wiele bardziej narażone na akty terroryzmu, niż miasta małe i prowincjonalne. W ciągu ostatniego czterdziestolecia prawie wszystkie zamachy terrorystyczne, popełnione w Anglii miały miejsce w administracyjnych granicach Londynu. Jednymi wyjątkami od tej reguły są dwa zamachy przeciw miastom Birmingham i Manchester (dwóm największym w Anglii aglomeracjom po Londynie) i 18 Rządowy sekretariat planów reagowania cywilnego (Civil Contingencies Secretariat - CCS) ma siedzibę w gmachu Gabinetu Rządu. 19 Pełny tekst ustawy o planach reagowania cywilnego dostępny jest na brytyjskiej stronie : 20 Bardziej szczegółową analizę ustawy z 2004 r. o planach obrony cywilnej zawarto w rozdziale : Podejście wielostronne : przykład Wielkiej Brytanii. 16

18 zaskakujący zamach bombowy, popełniony przez IRA w średnich rozmiarów miejskim ośrodku przemysłowym St Helen s w hrabstwie Lancashire. b) Sytuacja w Portugalii 21 W Portugalii, zakres zadań samorządów miejskich określa ustawa kompetencyjna 169/99 z dnia 18 września 1999 roku. Ustawa definiuje między innymi status prawny organów samorządów miejskich i cywilnych parafii. Władze miejskie mają uprawnienia policji administracyjnej, w związku z czym mogą powoływać straż miejską oraz Miejską Radę Bezpieczeństwa. Dodatkowo, burmistrzowie sprawują nadzór nad miejskimi służbami obrony cywilnej w ścisłej współpracy z Krajowym Urzędem Obrony Cywilnej, w sposób gwarantujący wykonanie przyjętych wcześniej planów i programów oraz zgodnie z zasadą koordynacji wszystkich działań w zakresie obrony cywilnej (działań ratowniczych, szczególnie w sytuacji klęski żywiołowej lub katastrofy cywilizacyjnej). Obrona Cywilna w Portugalii odpowiada przede wszystkim za zarządzanie sytuacjami nagłych zagrożeń i interweniuje w razie poważnych wypadków i katastrof - zgodnie z zakresem właściwości, określonym w Ustawie o Obronie Cywilnej 22. Służby obrony cywilnej mają za zadanie zapobiegać zagrożeniom o charakterze naturalnym i technologicznym oraz wszelkim innym ryzykom zagrażającym mieszkańcom i mieniu, a także łagodzić ich skutki. Chodzi tu zarówno o zagrożenie powodziowe, trzęsienia ziemi, pożary i wybuchy wulkanu, jak i o wszelkiego typu wypadki (wypadki przemysłowe, przy transporcie materiałów toksycznych lub niebezpiecznych, skażenie środowiska substancjami toksycznymi). Służby obrony cywilnej koncentrują się na zagrożeniach identyfikowalnych o ograniczonym zasięgu. Zakres akcji ratowniczej można zwykle przewidzieć z góry : całość zagrożeń, punktów newralgicznych i pozostałych elementów, generujących ryzyko, jest w zasadzie skatalogowana i dobrze rozpoznana. Plany i środki stosowane w sytuacjach zagrożenia są, przynajmniej częściowo, operacyjne i dostępne. Podmioty interweniujące w sytuacjach kryzysowych dobrze znają swoich partnerów, także pod kątem ich zadań i zakresu odpowiedzialności. Równocześnie jednak, jak przypomina Manuel João Ribeiro, wydarzenia z 11 września w Nowym Jorku, podobnie jak zamachy 11 marca w Madrycie i 7 lipca w Londynie wymusiły gruntowne przewartościowanie stosowanego dotychczas podejścia, co dotyczy zresztą nie tylko Portugalii. Pojęcie kryzysu uzyskało nowe znaczenie społeczne i jest obecnie traktowane jako zjawisko niezależne, inne niż wypadek czy sytuacja nagłego zagrożenia. W Portugalii, instancją odpowiedzialną za określanie kierunków i nadzorowanie działań służb przeciwpożarowych oraz za koordynację całości działań z zakresu obrony cywilnej i pierwszej pomocy na szczeblu ogólnokrajowym jest Krajowy Urząd Obrony Cywilnej 23 (NACP). Zgodnie z zapisami Ustawy o Obronie Cywilnej, do podstawowych zadań Urzędu Krajowego należą : prewencja i ograniczanie zagrożeń, związanych z katastrofami oraz łagodzenie skutków tych wydarzeń ; 21 W tym rozdziale autorzy zainspirowali się głównie przemówieniem, wygłoszonym przez Manuela Joao Ribeiro na seminarium, zorganizowanym w Lizbonie w ramach projektu «Miasta przeciw terroryzmowi» (tytuł : «Krajowa służba obrony cywilnej a zarządzanie kryzysowe»). Sprawozdanie z tego seminarium dostępne jest na stronie (Secutopic Terrorism). 22 Law nr 27/2006, 3 lipca 2006 r. 23 Powstała w wyniku połączenia trzech instytucji : Państwowej Straży Pożarnej, Państwowej Służby Obrony Cywilnej i Państwowej Komisji Pożarów Lasów. 17

19 koordynacja i nadzorowanie wszystkich działań operacyjnych portugalskich jednostek straży pożarnej ; ocena badań, projektów i planów zapobiegania pożarom oraz weryfikacja ich wykonalności w terenie ; zarządzanie i koordynowanie akcji ratowniczych w sytuacjach nagłego zagrożenia na szczeblu krajowym i lokalnym. Poza służbami centralnymi (do których należy Krajowy Sztab Reagowania Kryzysowego) NACP obejmuje obecnie 18 okręgowych ośrodków reagowania kryzysowego (po jednym w każdej z 18 prowincji Portugalii). Na szczeblu gminy, odpowiedzialność za przedsięwzięcia w zakresie obrony cywilnej spoczywa na burmistrzu. W strukturze urzędów miejskich istnieją służby ds. obrony cywilnej odpowiedzialne za organizację, przygotowanie, uruchamianie i wspieranie całości działań obrony cywilnej. Zgodnie z międzynarodowymi normami, stosującymi się do służb obrony cywilnej, NACP prowadzi swoją działalność w czterech obszarach : prewencja (analiza zagrożeń, identyfikacja i monitorowanie zagrożeń, działania edukacyjne i uwrażliwiające na rzecz społeczeństwa) ; przygotowanie (tworzenie narzędzi planowania dla potrzeb akcji ratowniczych w przypadku współwystępowania wielu zagrożeń) ; pierwsza pomoc i akcje ratownicze (pożary lasów, pożary miejskie, wypadki, pierwsza pomoc medyczna, międzynarodowe misje pomocy humanitarnej i technicznej) ; usuwanie skutków katastrof (pomoc w odpowiednim przygotowaniu działań szczebla terenowego w ramach nadzoru nad planami rozwoju terytorialnego i miejscowymi planami zagospodarowania). Zagrożenie terrorystyczne nie należało nigdy do tradycyjnych priorytetów NACP. Niemniej jednak, urząd uczestniczy dziś w ćwiczeniach polowych i symulacjach aktów terroryzmu, organizowanych od czasu zmiany podejścia w tej dziedzinie. Po zamachach z 11 września przeprowadzono także kilka działań operacyjnych w związku z pojawieniem się zagrożenia wąglikiem ( białym proszkiem ). Jednocześnie nie wolno zapominać, że walka z terroryzmem jest sferą działania służb wywiadowczych i bezpieczeństwa policji oraz wojska, posiadających znaczące zadania w tej dziedzinie. Ewentualny udział i sposób brania udziału NACP w działaniach antyterrorystycznych pozostaje zatem póki co kwestią otwartą. Po pierwsze, opisywana sfera należy do właściwości rządu. W tej sytuacji oczywista jest konieczność mobilizowania wszystkich dostępnych zasobów i środków. Po drugie, NACP działa w oparciu o procedury operacyjne, które choć nie zostały sporządzone z myślą o sytuacjach zagrożenia terrorystycznego, mogą bez większych trudności uwzględnić specyfikę działań w tym zakresie. Po trzecie, coraz powszechniejsza jest świadomość konieczności dostosowania dotychczasowej polityki reagowania na zagrożenia i przesunięcia jej środka ciężkości z zagrożeń specyficznych na wielokierunkowe. Wreszcie w dalszym ciągu obowiązuje zasada promowania współpracy pomiędzy wszystkimi zainteresowanymi stronami. W związku z powyższym, NACP powinien mieć własne zadania w zakresie walki z terroryzmem i wykonywać je w sposób nie zakłócający działań pozostałych uczestników akcji ratowniczej. NACP 18

20 powinien zatem uczestniczyć w działaniach prewencyjnych, prowadzić szkolenia mieszkańców zagrożonych stref i ogólnokrajowe działania informacyjne, dyskontując tym samym bogate doświadczenia, jakie posiada w tych dziedzinach. Może także zapewnić lepszą spójność i koordynować plany akcji ratowniczych. 24 Równocześnie, należy w dalszym ciągu organizować symulacje i ćwiczenia na szczeblu krajowym i międzynarodowym, ukierunkowując je w pierwszej kolejności na identyfikację i usuwanie błędów oraz słabości w celu podnoszenia skuteczności działań. c) Sytuacja w Polsce 25 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku określiła podstawy prawne działania samorządów terytorialnych. Ustawy reformujące administrację publiczną z 1998 roku wprowadzają trójstopniowy podział terytorialny kraju : 1) województwo jednostka administracyjna szczebla regionalnego (w chwili obecnej istnieje 16 województw). Na szczeblu wojewódzkim działa samorząd województwa, reprezentowany przez Marszałka, oraz administracja rządowa szczebla wojewódzkiego podlegająca wojewodzie, reprezentującemu rząd. Wojewoda odpowiada za realizację polityki rządu na szczeblu wojewódzkim. Jako przedstawiciel rządu, Wojewoda może wydawać decyzje wiążące dla wszystkich terenowych służb administracji rządowej, których obligatoryjność rozciąga się w sytuacjach zagrożenia także na samorządy terytorialne. Będąc bezpośrednim zwierzchnikiem zespolonej administracji rządowej (w skład której wchodzą policja i państwowa straż pożarna), wojewoda kieruje działalnością tych służb oraz zapewnia im właściwe warunki funkcjonowania. Jest również odpowiedzialny za ich wyniki. Wojewoda posiada uprawnienia do działania na szczeblu administracji niezespolonej (w skład której wchodzą struktury podporządkowane właściwym ministrom lub urzędom centralnym, jak na przykład wojewódzkie stacje sanitarno-epidemiologiczne). Wojewoda sprawuje nadzór nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego na zasadach określonych w przepisach. 2) Powiat jest pośrednim szczeblem administracji samorządowej, mniejszym od województwa i większym od gminy, będącej podstawową jednostką samorządu terytorialnego. Powiat wykonuje zadania publiczne o charakterze ponadgminnym, jak zarządzanie i utrzymanie szkół, bibliotek, klubów powiatowych, budowa i utrzymanie dróg, pomoc społeczna oraz walka z bezrobociem. Organami powiatu są zarząd powiatu i rada powiatu kierowana przez Starostę. 3) Gmina - to najmniejsza jednostka administracji samorządowej, odpowiedzialna za zaspokojenie podstawowych i konkretnych potrzeb mieszkańców : gmina odpowiada zatem za zagospodarowanie przestrzenne, ochronę środowiska, drogi, mosty, ulice, transport publiczny i zaopatrzenie mieszkańców w elektryczność i ciepło ; do jej zadań należy także utrzymanie przestrzeni publicznej, 24 Przestrzeganie tych wymogów było jednym z kluczowych czynników, decydujących o sukcesie operacji natychmiastowego reagowania po zamachach londyńskich. 25 W tym rozdziale autorzy zainspirowali się głównie przemówieniem pt. «Zarządzanie kryzysowe a system komunikowania» wygłoszonym przez Grzegorza Kamienowskiego na seminarium, zorganizowanym w ramach projektu «Miasta przeciw terroryzmowi» w Katowicach (pełny tekst sprawozdania dostępny w portalu oraz informacjami, dostarczonymi przez Śląski Urząd Wojewódzki. uw.gov.pl/ 19

III. (Akty przygotowawcze) KOMITET REGIONÓW 83. SESJA PLENARNA, 9 10 LUTEGO 2010 R.

III. (Akty przygotowawcze) KOMITET REGIONÓW 83. SESJA PLENARNA, 9 10 LUTEGO 2010 R. C 175/40 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 1.7.2010 III (Akty przygotowawcze) 83. SESJA PLENARNA, 9 10 LUTEGO 2010 R. Opinia Komitetu Regionów Europejski Rok (2011 r.) (2010/C 175/10) Przyjmuje z

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. Europejski program bezpieczeństwa lotniczego

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. Europejski program bezpieczeństwa lotniczego KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 7.12.2015 r. COM(2015) 599 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Europejski program bezpieczeństwa lotniczego PL PL 1. KOMUNIKAT KOMISJI Z 2011

Bardziej szczegółowo

Wniosek DECYZJA RADY

Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 8.4.2016 r. COM(2016) 183 final 2016/0094 (NLE) Wniosek DECYZJA RADY w sprawie stanowiska, jakie należy przyjąć w imieniu Unii Europejskiej w odniesieniu do międzynarodowego

Bardziej szczegółowo

Konwencja nr 187 dotycząca struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy

Konwencja nr 187 dotycząca struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy Konwencja nr 187 dotycząca struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy, zwołana do Genewy przez Radę Administracyjna Międzynarodowego Biura

Bardziej szczegółowo

Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Joanna Skonieczna

Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Joanna Skonieczna Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej Joanna Skonieczna Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej European Union Agency for Fundamental Rights (FRA) Rozporządzenie Rady (WE) nr 168/2007 z dnia

Bardziej szczegółowo

ma uporządkowaną wiedzę o istocie i zakresie bezpieczeństwa społecznego

ma uporządkowaną wiedzę o istocie i zakresie bezpieczeństwa społecznego Efekty kształcenia dla kierunku Bezpieczeństwo wewnętrzne Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia: kierunek należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych Profil kształcenia: praktyczny

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

14399/5/08 REV 5 (pl) ppa/zm 1 DG I - 2B LIMITE PL

14399/5/08 REV 5 (pl) ppa/zm 1 DG I - 2B LIMITE PL 14399/5/08 REV 5 (pl) ppa/zm 1 DG I - 2B LIMITE PL Konkluzje Rady na temat architektury: udział kultury w zrównoważonym rozwoju RADA UNII EUROPEJSKIEJ, 1. POWOŁUJĄC SIĘ na Traktat ustanawiający Wspólnotę

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW KOMISJA EUROPEJSKA Strasburg, dnia 12.3.2013 COM(2013) 144 final KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Inicjatywa na rzecz

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 47/135 przyjęta i proklamowana w dniu 10 grudnia 1992 roku Zgromadzenie

Bardziej szczegółowo

(Rezolucje, zalecenia i opinie) REZOLUCJE RADA (2008/C 241/01)

(Rezolucje, zalecenia i opinie) REZOLUCJE RADA (2008/C 241/01) 20.9.2008 C 241/1 I (Rezolucje, zalecenia i opinie) REZOLUCJE RADA Rezolucja Rady i przedstawicieli rządów państw członkowskich zebranych w Radzie z dnia 16 maja 2007 r. w sprawie realizacji wspólnych

Bardziej szczegółowo

STRATEGICZNE FORUM BEZPIECZEŃSTWA STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP

STRATEGICZNE FORUM BEZPIECZEŃSTWA STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP STRATEGICZNE FORUM BEZPIECZEŃSTWA STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP Założenia i implementacja Stanisław Koziej Szef BBN www.bbn.gov.pl @SKoziej 7 stycznia 2015 r. 1 AGENDA 1. GŁÓWNE ZAŁOŻENIA SBN

Bardziej szczegółowo

Zalecenie nr 197 dotyczące struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy

Zalecenie nr 197 dotyczące struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy Zalecenie nr 197 dotyczące struktur promujących bezpieczeństwo i higienę pracy Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy, zwołana do Genewy przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura

Bardziej szczegółowo

Konwencja Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej

Konwencja Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej Konwencja Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej Katarzyna Wolska-Wrona Biuro Pełnomocniczki Rządu do Spraw Równego Traktowania Footer Text 12/3/2013 1 Postęp

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 6 MODEL REAGOWANIA NA ZAGROŻENIA PIRACTWEM MIĘDZYNARODOWEGO TRANSPORTU MORSKIEGO

ROZDZIAŁ 6 MODEL REAGOWANIA NA ZAGROŻENIA PIRACTWEM MIĘDZYNARODOWEGO TRANSPORTU MORSKIEGO ROZDZIAŁ 6 MODEL REAGOWANIA NA ZAGROŻENIA PIRACTWEM MIĘDZYNARODOWEGO TRANSPORTU MORSKIEGO Rozdział szósty zawiera analizę inicjatyw w poszczególnych regionach oraz ich schematy. Autorka zaproponuje w nim

Bardziej szczegółowo

POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020

POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020 ZINTEGROWANE INWESTYCJE TERYTORIALNE POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020 W grudniu 2013 r. Rada Unii Europejskiej formalnie zatwierdziła nowe przepisy i ustawodawstwo dotyczące kolejnej rundy inwestycji

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE KURZĘTNIK NA ROK 2008

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE KURZĘTNIK NA ROK 2008 Załącznik do Uchwały Rady Gminy w Kurzętniku z dnia GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W GMINIE KURZĘTNIK NA ROK 2008 I. Wstęp. Przeciwdziałanie narkomanii jest jednym z podstawowych i najbardziej

Bardziej szczegółowo

Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r.

Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r. Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r. I Preambuła 1. Osiągnięcie celów Traktatu Północnoatlantyckiego wymaga integracji przez jego państwa-strony takich środków

Bardziej szczegółowo

Anna Tuz Zastępca Dyrektora Departamentu Informacji Europejskiej Ministerstwo Spraw Zagranicznych

Anna Tuz Zastępca Dyrektora Departamentu Informacji Europejskiej Ministerstwo Spraw Zagranicznych Współpraca Ministerstwa Spraw Zagranicznych z organizacjami pozarządowymi i samorządami przy realizacji wybranych zadań z zakresu współpracy międzynarodowej Anna Tuz Zastępca Dyrektora Departamentu Informacji

Bardziej szczegółowo

Wspólny obszar bezpieczeństwa w wymiarze ponadsektorowym

Wspólny obszar bezpieczeństwa w wymiarze ponadsektorowym Wspólny obszar bezpieczeństwa w wymiarze ponadsektorowym Strategiczna wizja administracji publicznej w obszarze zarządzania kryzysowego Zmienne uwarunkowania środowiska kształtowania polityki i tworzenia

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO?

I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO? I. PROJEKT EDUKACYJNY CO TO TAKIEGO? Projekt edukacyjny jest to metoda nauczania, która kształtuje wiele umiejętności oraz integruje wiedzę z różnych przedmiotów. Istotą projektu jest samodzielna praca

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII GMINY ŁUBNIANY NA 2015 ROK

GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII GMINY ŁUBNIANY NA 2015 ROK Załącznik do Uchwały Nr XLIII/298/14 Rady Gminy Łubniany z dnia 12 listopada 2014 r. GMINNY PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII GMINY ŁUBNIANY NA 2015 ROK 1 Wstęp 1. Narkomania stanowi jeden z najpoważniejszych

Bardziej szczegółowo

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: kierunek administracja jest przypisany

Bardziej szczegółowo

GMINNY OŚRODEK POMOCY SPOŁECZNEJ w LIPNIE ZESPÓŁ KONTRAKT PROGRAM INTERDYSCYPLINARNY

GMINNY OŚRODEK POMOCY SPOŁECZNEJ w LIPNIE ZESPÓŁ KONTRAKT PROGRAM INTERDYSCYPLINARNY GMINNY OŚRODEK POMOCY SPOŁECZNEJ w LIPNIE ZESPÓŁ KONTRAKT PROGRAM INTERDYSCYPLINARNY AKTYWNOŚCI LOKALNEJ ZESPÓŁ INTERDYSCYPLINARNY - KONFERENCJA - MISJA CELE I ZADANIA PROCEDURY Lipno, 04 listopada 2010

Bardziej szczegółowo

Miejsce w dokumencie Dotychczasowy zapis (jest) Powinno być s. 32 IV.1.14. Planowane działania: a) badanie możliwości godzenia ról rodzinnych z rolami

Miejsce w dokumencie Dotychczasowy zapis (jest) Powinno być s. 32 IV.1.14. Planowane działania: a) badanie możliwości godzenia ról rodzinnych z rolami Errata do Planu działania na lata 2007-2008 dla Priorytetu I Zatrudnienie i integracja społeczna (sprostowanie treści dokumentu w związku z pomyłką techniczną polegającą na zamianie opisu działań pomiędzy

Bardziej szczegółowo

Monitorowanie budżetu jako metoda aktywizacji obywatelskiej

Monitorowanie budżetu jako metoda aktywizacji obywatelskiej Monitorowanie budżetu jako metoda aktywizacji obywatelskiej Stowarzyszenie Jeden Świat (SJŚ) i holenderski Oxfam Novib, realizują wspólny projekt pt. E-Motive, który dotyczy transferu wiedzy z Krajów Globalnego

Bardziej szczegółowo

Program na rzecz Innowacyjnego Rozwoju Gmin i Powiatów Województwa Śląskiego

Program na rzecz Innowacyjnego Rozwoju Gmin i Powiatów Województwa Śląskiego Program na rzecz Innowacyjnego Rozwoju Gmin i Powiatów Województwa Śląskiego Tarnów-Katowice, wrzesień 2005 Wprowadzenie Program i»silesia jest odpowiedzią samorządów z województwa śląskiego na Inicjatywę

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Petycji 27.05.2014 KOMUNIKAT DLA POSŁÓW Przedmiot: Petycja 0436/2012, którą złożył Mark Walker (Wielka Brytania) w sprawie transgranicznego doradztwa prawnego 1.

Bardziej szczegółowo

Opracowanie: Katarzyna Stępniak, ORE

Opracowanie: Katarzyna Stępniak, ORE Opracowanie: Katarzyna Stępniak, ORE Materiał informacyjny oraz odpowiedzi na pytania dotyczące dwóch programów upowszechnianych w Ośrodku Rozwoju Edukacji przez Zespół ds. Promocji Zdrowia w Szkole. 1.

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY WYKAZ ZADAŃ I ICH PODZIAŁ POMIĘDZY PODMIOTY REALIZUJĄCE NARODOWY PROGRAM OCHRONY ZDROWIA PSYCHICZNEGO

SZCZEGÓŁOWY WYKAZ ZADAŃ I ICH PODZIAŁ POMIĘDZY PODMIOTY REALIZUJĄCE NARODOWY PROGRAM OCHRONY ZDROWIA PSYCHICZNEGO Załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia.. SZCZEGÓŁOWY WYKAZ ZADAŃ I ICH PODZIAŁ POMIĘDZY PODMIOTY REALIZUJĄCE NARODOWY PROGRAM OCHRONY ZDROWIA PSYCHICZNEGO Cele ogólne Cele szczegółowe Zadania

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Petycji 16.12.2011 KOMUNIKAT DLA POSŁÓW Przedmiot: Petycja 1788/2009, którą złożył M.T. (Bułgaria) w sprawie fabryki asfaltu w Sewliewie w Bułgarii CM\887583.doc

Bardziej szczegółowo

Zmieniaj siebie i świat! Bądź wolontariuszem! Bądź wolontariuszem! Zmieniaj siebie i świat!

Zmieniaj siebie i świat! Bądź wolontariuszem! Bądź wolontariuszem! Zmieniaj siebie i świat! Bądźwolontariuszem! Zmieniaj siebie i świat! Bądź wolontariuszem! Zmieniaj siebie i świat! Bądź wolontariuszem! Zmieniaj siebie i świat! Bądź wolontariuszem! Zmieniaj siebie i świat! Bądźwolontariuszem!

Bardziej szczegółowo

Zrozumieć prawa pacjenta

Zrozumieć prawa pacjenta Zrozumieć prawa pacjenta Historia praw dziecka w pigułce 1819 r. - Wielka Brytania, Robert Owen proponuje prawem zagwarantowany zakaz zatrudnienia małych dzieci w kopalniach i fabrykach; 1908 r. zakaz

Bardziej szczegółowo

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR:

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR: Czym jest SIR? Sieć na rzecz innowacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich funkcjonuje w ramach Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich (podsieć KSOW) i ma charakter otwarty. Uczestnikami Sieci mogą być wszystkie

Bardziej szczegółowo

ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA

ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA ŚWIATOWY KONGRES BEZPIECZEŃSTWA CHEMICZNEGO KIELCE, 18-20 KWIETNIA 2016 www.chemss2016.org DEKLARACJA na temat rozwoju współpracy międzynarodowej w celu umacniania bezpieczeństwa chemicznego oraz rozwoju

Bardziej szczegółowo

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLANICA ZDRÓJ NA LATA 2010-2013

PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLANICA ZDRÓJ NA LATA 2010-2013 Załącznik do Uchwały Nr XL/222 /2010 Rady Miejskiej w Polanicy Zdroju z dnia 28 stycznia 2010 r. PROGRAM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ DLA GMINY POLANICA ZDRÓJ NA LATA 2010-2013 1.Wstęp Program Aktywności Lokalnej

Bardziej szczegółowo

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH COUNCIL OF EUROPE CONSEIL DE L EUROPE Czym jest Konwencja Ramowa o Ochronie Mniejszości Narodowych? Konwencja Ramowa, która weszła w życie 1 lutego 1998

Bardziej szczegółowo

OPIS DOBREJ PRAKTYKI. ambas@ambas.pl. w radach i komitetach utworzonych przez władze publiczne

OPIS DOBREJ PRAKTYKI. ambas@ambas.pl. w radach i komitetach utworzonych przez władze publiczne OPIS DOBREJ PRAKTYKI 1. Dane dotyczące podmiotu ubiegającego się o wpis nazwa inicjatywy nazwa podmiotu Polska Sieć Ambasadorów Przedsiębiorczości Kobiet Urszula Ciołeszynska - Fundatorka i Prezes Fundacji

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. GWIEZDNY KRĄG Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG I. Zawody I stopnia 1. Społeczeństwo. Definicja społeczeństwa. Pojęcie zbiorowości społecznej.

Bardziej szczegółowo

PROJEKT SPRAWOZDANIA

PROJEKT SPRAWOZDANIA WSPÓLNE ZGROMADZENIE PARLAMENTARNE AKP UE Komisja ds. Politycznych 30.10.2013 PROJEKT SPRAWOZDANIA w sprawie rozprzestrzeniania się terroryzmu na świecie: rola internetu i mediów społecznościowych Współsprawozdawcy:

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo

PROJEKT SPRAWOZDANIA

PROJEKT SPRAWOZDANIA PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych 14.10.2013 2013/2183(INI) PROJEKT SPRAWOZDANIA w sprawie unijnego harmonogramu działań przeciwko homofobii

Bardziej szczegółowo

Nowa granica. [ Europa i jej granice ] dla Europy

Nowa granica. [ Europa i jej granice ] dla Europy [ Europa i jej granice ] W chwilach niepewności co do dalszych losów traktatu konstytucyjnego Unii Europejskiej panuje dość powszechne przekonanie, że stoimy w obliczu pilnej potrzeby ponownego pozyskania

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Plan z Seulu: Cele rozwoju edukacji artystycznej *

Plan z Seulu: Cele rozwoju edukacji artystycznej * P l a n z S e u l u : C e l e r o z w o j u e d u k a c j i a r t y s t y c z n e j 343 Plan z Seulu: Cele rozwoju edukacji artystycznej * dokument przyjęty na II Światowej Konferencji UNESCO na temat

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA PROCESU TWORZENIA WIELOLETNIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY ROZWOJOWEJ NA LATA 2012-2016

ZAŁOŻENIA PROCESU TWORZENIA WIELOLETNIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY ROZWOJOWEJ NA LATA 2012-2016 WSTĘP ZAŁOŻENIA PROCESU TWORZENIA WIELOLETNIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY ROZWOJOWEJ NA LATA 2012-2016 Projekt założeń projektu ustawy o współpracy rozwojowej nakłada na Ministra Spraw Zagranicznych obowiązek

Bardziej szczegółowo

Rozumienie EO i EPC. Szkoła demokracji szkoła samorządności. Program rozwoju kompetencji społecznych i obywatelskich rad pedagogicznych Spotkanie II

Rozumienie EO i EPC. Szkoła demokracji szkoła samorządności. Program rozwoju kompetencji społecznych i obywatelskich rad pedagogicznych Spotkanie II Program rozwoju kompetencji społecznych i obywatelskich rad pedagogicznych Spotkanie II Rozumienie EO i EPC Opracowały: Irena Denisoff Mirosława Horodok Cele spotkania: Omówienie kompetencji z grupy A:

Bardziej szczegółowo

Nauczanie języka: Kształcenie zawodowe: Wizja regionu przygranicznego: Portal internetowy: Planowanie przestrzenne obszarów morskich:

Nauczanie języka: Kształcenie zawodowe: Wizja regionu przygranicznego: Portal internetowy: Planowanie przestrzenne obszarów morskich: Protokół z XXVI posiedzenia Polsko-Niemieckiej Komisji Międzyrządowej ds. Współpracy Regionalnej i Przygranicznej Szczecin, 29-30 września 2015 r. 1. Zalecenia -Współpraca przygraniczna - 1. Połączenia

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW

KOMUNIKAT DLA POSŁÓW PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Petycji 22.1.2010 KOMUNIKAT DLA POSŁÓW Dotyczy: Petycji 0402/2008, którą złożyła Pavlina Radkova (Bułgaria) w sprawie godnego życia dla jej niepełnosprawnego dziecka

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI Wykaz skrótów Wstęp Rozdział 1 Kryminologia jako nauka Rozdział 2 Jednostka i społeczeństwo Rozdział 3 Teorie kryminologiczne

SPIS TREŚCI Wykaz skrótów Wstęp Rozdział 1 Kryminologia jako nauka Rozdział 2 Jednostka i społeczeństwo Rozdział 3 Teorie kryminologiczne SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... 11 Wstęp... 13 Rozdział 1 Kryminologia jako nauka... 15 1.1. Pojęcie i zakres nauki kryminologii... 15 1.2. Kryminologia a inne nauki... 15 1.3. Podstawowe nurty w kryminologii...

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 3 6. LICZBA GODZIN: 30 WY/30 CA 7.

Bardziej szczegółowo

Newsletter 01/2015. Szanowni Państwo,

Newsletter 01/2015. Szanowni Państwo, Newsletter 01/2015 Szanowni Państwo, Z przyjemnością prezentujemy pierwszy newsletter poświęcony podsumowaniu działań Krajowej Platformy Współpracy na Rzecz Integracji w roku 2014. Ubiegły rok obfitował

Bardziej szczegółowo

Program wspierania systemu bezpieczeństwa Województwa Dolnośląskiego Zbigniew Szczygieł Członek Zarządu Województwa Dolnośląskiego

Program wspierania systemu bezpieczeństwa Województwa Dolnośląskiego Zbigniew Szczygieł Członek Zarządu Województwa Dolnośląskiego Program wspierania systemu bezpieczeństwa Województwa Dolnośląskiego Zbigniew Szczygieł Członek Zarządu Województwa Dolnośląskiego Program wspierania systemu bezpieczeństwa Województwa Dolnośląskiego Inicjatywa

Bardziej szczegółowo

Rola miast w polityce spójności na lata 2014 2020

Rola miast w polityce spójności na lata 2014 2020 DYREKCJA GENERALNA DS. POLITYK WEWNĘTRZNYCH UNII DEPARTAMENT POLITYCZNY B: POLITYKA STRUKTURALNA I POLITYKA SPÓJNOŚCI ROZWÓJ REGIONALNY Rola miast w polityce spójności na lata 2014 2020 STRESZCZENIE Treść:

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne

Konsultacje społeczne Konsultacje społeczne Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 10 maja 2011 r. Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego Prezentacja drugiego celu operacyjnego: zwiększenie partycypacji społecznej

Bardziej szczegółowo

Jakie nowe elementy wniosłaby ona do obecnego podejścia do spójności gospodarczej i społecznej w formie, którą praktykuje się w Unii Europejskiej?

Jakie nowe elementy wniosłaby ona do obecnego podejścia do spójności gospodarczej i społecznej w formie, którą praktykuje się w Unii Europejskiej? Artur Prażniewski Kujawsko-Pomorskie Biuro Planowania Przestrzennego i Regionalnego 1. Definicja Spójność terytorialna przynosi coraz to nowe zagadnienia oraz stawia istniejące problemy w nowym świetle.

Bardziej szczegółowo

RAPORT KOŃCOWY Z WDROŻENIA

RAPORT KOŃCOWY Z WDROŻENIA Wzmocnienie mechanizmów współpracy finansowej administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi jako realizatorami zadań publicznych RAPORT KOŃCOWY Z WDROŻENIA URZĄD NAZWA WDROŻONYCH INSTRUMENTÓW

Bardziej szczegółowo

Ma podstawową wiedzę na temat podstaw prawnych, organizacji i zakresu działania instytucji tworzących państwowy aparat bezpieczeństwa wewnętrznego.

Ma podstawową wiedzę na temat podstaw prawnych, organizacji i zakresu działania instytucji tworzących państwowy aparat bezpieczeństwa wewnętrznego. Zgodnie z załącznikiem do rozporządzenia ministra nauki i szkolnictwa wyższego z dnia 8 sierpnia 2011 r. w sprawie obszarów wiedzy, dziedzin nauki sztuki oraz dyscyplin naukowych i artystycznych nauki

Bardziej szczegółowo

Rozumienie niepełnosprawności jako kwestii praw człowieka

Rozumienie niepełnosprawności jako kwestii praw człowieka Rozumienie niepełnosprawności jako kwestii praw człowieka Maria Król POLSKIE FORUM OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Stowarzyszenie Pomocy Dzieciom Niepełnosprawnym Krok za krokiem w Zamościu 1 Konwencja ONZ/Preambuła/

Bardziej szczegółowo

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych Wzorem lat ubiegłych Wyższa Szkoła Gospodarki Euroregionalnej im. Alcide de Gasperi

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE / ZARZĄDZANIE BEZPIECZEŃSTWEM

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE / ZARZĄDZANIE BEZPIECZEŃSTWEM PROGRAM KSZTAŁCENIA Kierunek Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony jest kierunek studiów BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE / ZARZĄDZANIE BEZPIECZEŃSTWEM NAUKI SPOŁECZNE Forma kształcenia STUDIA PODYPLOMOWE

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

Integracja osób niepełnosprawnych

Integracja osób niepełnosprawnych Integracja osób niepełnosprawnych Europejska strategia równych szans Komisja Europejska Równe szanse dla równych praw Europejska wartość dodana Europejski Rok Osób Niepełnosprawnych (ERON) w 2003 r. skłonił

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne zarządzanie kryzysowe

Nowoczesne zarządzanie kryzysowe Studia podyplomowe Nowoczesne zarządzanie kryzysowe rok akademicki 2009/20 Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny Chodkowskiej Centrum Studiów Podyplomowych Tel./fax (022) 539 19 5; e-mail: csp@chodkowska

Bardziej szczegółowo

Program wychowawczy Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Żorach ZAGROŻENIOM. Autorzy programu: mgr Renata Gibas, mgr Barbara Suska

Program wychowawczy Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Żorach ZAGROŻENIOM. Autorzy programu: mgr Renata Gibas, mgr Barbara Suska Program wychowawczy Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Żorach ZAGROŻENIOM Autorzy programu: mgr Renata Gibas, mgr Barbara Suska Wstęp Wychodząc na przeciw potrzebom wynikającym z obserwacji, rozmów i analizy

Bardziej szczegółowo

KLASA II GIMNAZJUM. Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej. Wymagania na poszczególne oceny dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra celująca

KLASA II GIMNAZJUM. Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej. Wymagania na poszczególne oceny dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra celująca WYMAGANIA EDUKACYJNE Z WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE NA POSZCZEGÓLNE OCENY KLASA II GIMNAZJUM Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej Temat lekcji 1. O czym będziemy się uczyć na lekcjach wiedzy o społeczeńst

Bardziej szczegółowo

Rządowy program ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań "Razem Bezpieczniej"

Rządowy program ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań Razem Bezpieczniej Rządowy program ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań "Razem Bezpieczniej" Program Razem Bezpieczniej to formuła kompleksowego i zdecydowanego działania w celu ograniczenia zjawisk i zachowań,

Bardziej szczegółowo

Zintegrowane zarządzanie w aglomeracjach

Zintegrowane zarządzanie w aglomeracjach Zintegrowane zarządzanie w aglomeracjach 18-19 maja 2010 / ul. Śląska 11/13, 42-217 w projekcie Rola miast w zintegrowanym rozwoju regionu kwiecień 2008 r. kwiecień 2011 r. ul. Śląska 11/13, 42-217 Partnerzy

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W PRZEWORSKU W LATACH 2006 2008

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W PRZEWORSKU W LATACH 2006 2008 MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W PRZEWORSKU W LATACH 2006 2008 Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr XLII/269/06 Rady Miasta Przeworska z dnia 26 stycznia 2006r. SPIS TRESCI I. Wprowadzenie II. Diagnoza

Bardziej szczegółowo

Środowisko dla Rozwoju

Środowisko dla Rozwoju ENEA Krajowa sieć partnerstwa Środowisko dla Rozwoju na rzecz promowania zasad zrównowaŝonego rozwoju i jej rola we wdraŝaniu POIiŚ 27 maja 2010 r. Zamość Spis treści 1. Europejska Sieć Organów Środowiskowych

Bardziej szczegółowo

Rola samorządu terytorialnego w realizacji ponadnarodowych projektów edukacyjnych w programie Erasmus+

Rola samorządu terytorialnego w realizacji ponadnarodowych projektów edukacyjnych w programie Erasmus+ Rola samorządu terytorialnego w realizacji ponadnarodowych projektów edukacyjnych w programie Erasmus+ Liliana Budkowska Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji PROGRAM WSPIERAJĄCY EDUKACJĘ, SZKOLENIA, MŁODZIEŻ

Bardziej szczegółowo

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem)

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem) Efekty kształcenia dla kierunku STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział prowadzący kierunek studiów: Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych Kierunek studiów: Stosunki międzynarodowe Poziom

Bardziej szczegółowo

Kierunek studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA SYLWETKA ABSOLWENTA

Kierunek studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA SYLWETKA ABSOLWENTA Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA Specjalność międzynarodowe stosunki ekonomiczne skierowana jest do osób, które pragną aktywnie działać na rynkach międzynarodowych,

Bardziej szczegółowo

Protokół z 2014 r. do Konwencji nr 29 dotyczącej pracy przymusowej, z 1930 r.

Protokół z 2014 r. do Konwencji nr 29 dotyczącej pracy przymusowej, z 1930 r. Protokół z 2014 r. do Konwencji nr 29 dotyczącej pracy przymusowej, z 1930 r. Konferencja Ogólna Międzynarodowej Organizacji Pracy, zwołana do Genewy przez Radę Administracyjną Międzynarodowego Biura Pracy

Bardziej szczegółowo

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Departament Polityki Regionalnej W prezentacji przedstawione zostaną: Cele programu Interreg IVC Priorytety programu Typy działań

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Sportu i Turystyki Rzeczypospolitej Polskiej

Ministerstwo Sportu i Turystyki Rzeczypospolitej Polskiej Ministerstwo Sportu i Turystyki Rzeczypospolitej Polskiej Wspólne konsultacje mające na celu stworzenie międzynarodowej płaszczyzny promocji i rozwoju tradycyjnych sportów i gier 2006-11-06 W dniach 5-6

Bardziej szczegółowo

Pakt dla edukacji. VIII Kongres Zarządzania Oświatą Warszawa, 25-27 września 2013 r.

Pakt dla edukacji. VIII Kongres Zarządzania Oświatą Warszawa, 25-27 września 2013 r. VIII Kongres Zarządzania Oświatą Warszawa, 25-27 września 2013 r. Pakt dla edukacji Czy można pokonać oświatowe problemy komunikacyjne we władzach i w urzędzie JST Jan Zięba Oświata to najważniejsze zadanie

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

STANOWISKO RADY OCHRONY PRACY w sprawie zawierania umów cywilnoprawnych i zatrudnienia w szarej strefie

STANOWISKO RADY OCHRONY PRACY w sprawie zawierania umów cywilnoprawnych i zatrudnienia w szarej strefie STANOWISKO RADY OCHRONY PRACY w sprawie zawierania umów cywilnoprawnych i zatrudnienia w szarej strefie Rada Ochrony Pracy na posiedzeniu 9 lutego 2016 r. zapoznała się z przygotowanym przez Państwową

Bardziej szczegółowo

RADA UNII EUROPEJSKIEJ. Bruksela, 8 maja 2007 r. (23.05) (OR. en) 9363/07 SAN 89. NOTA Komitet Stałych Przedstawicieli

RADA UNII EUROPEJSKIEJ. Bruksela, 8 maja 2007 r. (23.05) (OR. en) 9363/07 SAN 89. NOTA Komitet Stałych Przedstawicieli RADA UNII EUROPEJSKIEJ Bruksela, 8 maja 2007 r. (23.05) (OR. en) 9363/07 SAN 89 NOTA Od: Komitet Stałych Przedstawicieli Do: Rada Nr poprz. dok.: 8850/07 SAN 73 Dotyczy: POSIEDZENIE RADY DS. ZATRUDNIENIA,

Bardziej szczegółowo

Uczenie się dorosłych w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 5 kwietnia 2013

Uczenie się dorosłych w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 5 kwietnia 2013 Uczenie się dorosłych w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 5 kwietnia 2013 Porządek prezentacji 1. Nowe podejście do kształcenia dorosłych w polityce LLL 2. Inicjowanie i monitorowanie krajowej polityki

Bardziej szczegółowo

Młody obywatel. 18 sierpnia 2010 r. Opis

Młody obywatel. 18 sierpnia 2010 r. Opis 18 sierpnia 2010 r. Młody obywatel Opis Młodzie ludzie przy wsparciu nauczycieli i władz samorządowych badają kapitał społeczny w swojej miejscowości. Przedstawiają wnioski władzom lokalnym. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI ROK SZKOLNY 2015/2016

PROGRAM PROFILAKTYKI ROK SZKOLNY 2015/2016 PROGRAM PROFILAKTYKI ROK SZKOLNY 2015/2016 ŚLĄSKIE TECHNICZNE ZAKŁADY NAUKOWE W KATOWICACH 1 Spis treści: 1. Wprowadzenie. 2. Założenia programowe. 3. Cele ogólne programu. 4. Sposoby realizacji. 5. Ewaluacja.

Bardziej szczegółowo

Czas Cele Temat Metody Materiały

Czas Cele Temat Metody Materiały Aleksandra Kalisz, Instytut Historii Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Konspekt dnia studyjnego w Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau "Dyskryminacja, prześladowanie,

Bardziej szczegółowo

Udział organizacji pozarządowych w podejmowaniu decyzji

Udział organizacji pozarządowych w podejmowaniu decyzji Reprezentacja. Jak sprawić by wszyscy mieli prawo do głosu Udział organizacji pozarządowych w podejmowaniu decyzji Bashy Quraishy Prezydent ENAR (Europejska Sieć Przeciw Rasizmowi Bruksela) Tel. i Faks:

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów bezpieczeństwo wewnętrzne należy do

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV/20/2015 RADY MIEJSKIEJ W ŻAROWIE. z dnia 23 stycznia 2015 r.

UCHWAŁA NR IV/20/2015 RADY MIEJSKIEJ W ŻAROWIE. z dnia 23 stycznia 2015 r. UCHWAŁA NR IV/20/2015 RADY MIEJSKIEJ W ŻAROWIE z dnia 23 stycznia 2015 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii w Gminie Żarów na 2015 rok Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15

Bardziej szczegółowo

Łukasz Gibała Poseł na Sejm RP

Łukasz Gibała Poseł na Sejm RP Kraków, czerwca 2012 r. Szanowny Pan Donald Tusk Prezes Rady Ministrów INTERPELACJA w sprawie konieczności udziału Polski w międzynarodowym porozumieniu Partnerstwo Otwartych Rządów (Open Government Partnership)

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ PREWENCJI KWP W KATOWICACH. Rola współpracy międzyresortowej w przeciwdziałaniu przemocy domowej

WYDZIAŁ PREWENCJI KWP W KATOWICACH. Rola współpracy międzyresortowej w przeciwdziałaniu przemocy domowej Rola współpracy międzyresortowej w przeciwdziałaniu przemocy domowej Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (...) Art.1 2. Do podstawowych zadań Policji należą: 1)ochrona życia i zdrowia ludzi oraz

Bardziej szczegółowo

Wstęp...3. I. Założenia teoretyczne programu...4. Adresaci programu...5. III. Cele programu...6. IV. Zadania Programu...6

Wstęp...3. I. Założenia teoretyczne programu...4. Adresaci programu...5. III. Cele programu...6. IV. Zadania Programu...6 POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ PROFILAKTYCZNYCH W ZAKRESIE PROMOWANIA I WDROŻENIA PRAWIDŁOWYCH METOD WYCHOWAWCZYCH W STOSUNKU DO DZIECI W RODZINACH ZAGROŻONYCH PRZEMOCĄ W RODZINIE Sandomierz 2013r. Spis treści

Bardziej szczegółowo

PROTOKÓŁ ZE SPOTKANIA GRUPY ROBOCZEJ DS. 3 UST. 3 USTAWY O DZIAŁALNOŚCI POŻYTKU PUBLICZNEGO I WOLONTARIACIE NA 2016 ROK

PROTOKÓŁ ZE SPOTKANIA GRUPY ROBOCZEJ DS. 3 UST. 3 USTAWY O DZIAŁALNOŚCI POŻYTKU PUBLICZNEGO I WOLONTARIACIE NA 2016 ROK PROTOKÓŁ ZE SPOTKANIA GRUPY ROBOCZEJ DS. TWORZENIA PROJEKTU PROGRAMU WSPÓŁPRACY MIASTA ŁOMŻY Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI, O KTÓRYCH MOWA W ART. 3 UST. 3 USTAWY O DZIAŁALNOŚCI POŻYTKU

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. Sprawozdanie roczne w sprawie wdrożenia inicjatywy Wolontariusze pomocy UE w 2014 r.

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. Sprawozdanie roczne w sprawie wdrożenia inicjatywy Wolontariusze pomocy UE w 2014 r. KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 13.7.2015 r. COM(2015) 335 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Sprawozdanie roczne w sprawie wdrożenia inicjatywy Wolontariusze pomocy UE w

Bardziej szczegółowo

EUROBAROMETR UE28 PARLAMENT EUROPEJSKI W ODBIORZE SPOŁECZNYM W POLSCE REGIONY W KRAJU ANALIZA MIĘDZYREGIONALNA WYNIKI DLA POLSKI

EUROBAROMETR UE28 PARLAMENT EUROPEJSKI W ODBIORZE SPOŁECZNYM W POLSCE REGIONY W KRAJU ANALIZA MIĘDZYREGIONALNA WYNIKI DLA POLSKI REGIONY W KRAJU 1 ZAŁĄCZNIK DOTYCZĄCY METODOLOGII: ANALIZA WYNIKÓW EUROBAROMETRU Z ROZBICIEM NA REGIONY Poniższa analiza regionalna jest oparta na badaniach Eurobarometru zleconych przez Parlament Europejski.

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr. Rady Powiatu w Nowym Dworze Gdańskim

Uchwała Nr. Rady Powiatu w Nowym Dworze Gdańskim Uchwała Nr Rady Powiatu w Nowym Dworze Gdańskim z dnia w sprawie: przyjęcia Powiatowego programu ochrony ofiar przemocy w rodzinie w Powiecie Nowodworskim na lata 20-205 Na podstawie art 2 ust ustawy z

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XI/79/2012 RADY GMINY MILEJCZYCE. z dnia 5 kwietnia 2012 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2012 rok

UCHWAŁA NR XI/79/2012 RADY GMINY MILEJCZYCE. z dnia 5 kwietnia 2012 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2012 rok UCHWAŁA NR XI/79/2012 w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii na 2012 rok Na podstawie art.10 ust.3 ustawy z dnia 29 lipca 2005r. o przeciwdziałaniu narkomanii /Dz.U z 2012 roku,

Bardziej szczegółowo

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu ostatnich kilku dekad diametralnie zmienił się charakter prowadzonej

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIA DLA JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO HIGHTECH RESCUE

SZKOLENIA DLA JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO HIGHTECH RESCUE SZKOLENIA DLA JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO HIGHTECH RESCUE Szkolenia Szkolenia prowadzone przez firmę Tomasz Kwoczak pod brandem Hightech Rescue obejmują tematykę szeroko rozumianego bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Rada Unii Europejskiej CYKL POLITYKI UNIJNEJ DOTYCZĄCEJ POWAŻNEJ I ZORGANIZOWANEJ PRZESTĘPCZOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ

Rada Unii Europejskiej CYKL POLITYKI UNIJNEJ DOTYCZĄCEJ POWAŻNEJ I ZORGANIZOWANEJ PRZESTĘPCZOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ Rada Unii Europejskiej CYKL POLITYKI UNIJNEJ DOTYCZĄCEJ POWAŻNEJ I ZORGANIZOWANEJ PRZESTĘPCZOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ CYKL POLITYKI UNIJNEJ DOTYCZĄCEJ POWAŻNEJ I ZORGANIZOWANEJ PRZESTĘPCZOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ

Bardziej szczegółowo

DECYZJA RAMOWA RADY 2003/568/WSISW(1) z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

DECYZJA RAMOWA RADY 2003/568/WSISW(1) z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym RADA UNII EUROPEJSKIEJ, Stan prawny: 2009-03-18 Numer dokumentu LexPolonica: 63305 DECYZJA RAMOWA RADY 2003/568/WSISW(1) z dnia 22 lipca 2003 r. w sprawie zwalczania korupcji w sektorze prywatnym RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając

Bardziej szczegółowo