PAKT RIBBENTROP-MOŁOTOW, WIELKA BRYTANIA A BAŁKANY. PRÓBA BILANSU

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PAKT RIBBENTROP-MOŁOTOW, WIELKA BRYTANIA A BAŁKANY. PRÓBA BILANSU"

Transkrypt

1 Mazowieckie Studia Humanistyczne Nr 1-2, 2000 Anna Garlicka PAKT RIBBENTROP-MOŁOTOW, WIELKA BRYTANIA A BAŁKANY. PRÓBA BILANSU Do marca 1939 r. ekspansja niemiecka w Europie Południowo-Wschodniej budziła w Londynie zaniepokojenie, jednak nie do tego stopnia, aby fakt ten powodował zasadnicze zmiany w polityce brytyjskiej. Rokowania w Monachium, w końcu września 1938 r., skłaniały premiera Neville'a Chamberlaina ku przekonaniu, że udało się częściowo przyciągnąć Niemcy do negocjacji w sprawach ułożenia stosunków w Europie. Na posiedzeniu rządu, 22 listopada 1938 r., premier stwierdził, że nie należy spodziewać się szybkich efektów w rozwiązywaniu problemów Europy Środkowej i Bałkanów, ponieważ rząd brytyjski nie jest jeszcze w stanie wyznaczyć konkretnej linii politycznej, odnoszącej się do tego regionu 1. Było to potwierdzeniem dążenia politycznego do zachowania możliwości wyboru opcji, w zależności od rozwoju sytuacji. Dlatego też, choć główny nurt zainteresowań premiera koncentrował się wokół kwestii porozumienia z Adolfem Hitlerem, to jednak przy jego akceptacji Foreign Office pracowało nad zabezpieczeniem Anglii możliwości zmiany kursu w razie załamania się dotychczasowego kierunku polityki. Zmieniająca się sytuacja międzynarodowa po aneksji Czech zmusiła Wielką Brytanię do zmiany taktyki i większego zaangażowania się w Europie Wschodniej. Gwarancje udzielone Polsce, Rumunii i Grecji nie były zasadniczym odstępstwem od dotychczasowych założeń polityki brytyjskiej, a jedynie bardziej czytelnym i zdecydowanym podkreśleniem determinacji w powstrzymaniu III Rzeszy w razie nowych aktów agresji. W przededniu wojny rząd brytyjski, przystępując do pozyskiwania sojuszników na wschodzie Europy, wybrał Polskę, a nie ZSRR jako głównego swego partnera. Rosję nadal uważano za alianta niepewnego, który bezpośrednio nie zagrożony, nigdy nie zdecydowałby się na zaatakowanie Niemiec. Państwa środkowoeuropejskie, a przede wszystkim Polska i Rumunia, wyraźnie demonstrowały niechęć do opierania swego bezpieczeństwa na sojuszu z Rosją Sowiecką. Nie- 1 Public Record Office (dalej PRO), Cabinet (dalej CAB), 56/38, Sprawozdanie z posiedzenia rządu z 22 XI 1938 r.

2 84 Anna Garlicka mniej jednak rząd angielski przystąpił do rokowań z Moskwą które miały przynieść określenie warunków, na jakich rząd sowiecki udzieli pomocy kolejnej ofierze agresji niemieckiej. Było to jednak działanie głównie taktyczne. Pozostawienie ZSRR poza prowadzonymi negocjacjami oznaczałoby torowanie drogi porozumieniu niemiecko-sowieckiemu. W Londynie dostrzegano niebezpieczeństwo wznowienia polityki Rapalla, ale nie było jasności co do bliskości zagrożenia. Podsekretarz stanu w Foreign Office Alexander Cadogan widział możliwość zbliżenia niemiecko-sowieckiego, ale traktował je jako bardzo odległe i mało realne. Z kolei współpracownik Edwarda Halifaxa, szef Departamentu Centralnego i Południowego w Foreign Office Orme Sargent, miał w tej sprawie odmienną opinię. W lutym 1939 r. w rozmowie z posłem bułgarskim w Londynie zauważył on, że rząd jego bardziej obawia się porozumienia sowiecko-niemieckiego, niż ekspansji Rzeszy w kierunku Europy Południowo-Wschodniej. Można sądzić, że była to odpowiedź na informację posła bułgarskiego, odnoszącą się do pewnych przecieków z Moskwy. Rzecz charakterystyczna, że właśnie w styczniu i lutym 1939 r. miały miejsce sygnały, idące od polityków sowieckich, o możliwości takiego porozumienia. W lutym 1939 r. zastępca komisarza spraw zagranicznych Władimir Potiomkin, w czasie spotkania z posłem bułgarskim w Moskwie, wyjaśniał swojemu rozmówcy, że niezależnie od obecnego stanu stosunków Polski z Niemcami i Niemiec z Rosją Sowiecką, porozumienie tych ostatnich jest możliwe i w przyszłości dojdzie do czwartego rozbioru Polski. W podobnym duchu, w styczniu 1939 r., rozmawiał z posłem bułgarskim w Londynie poseł sowiecki - Iwan Maj ski 2. Tego rodzaju enuncjacje służyły niewątpliwie dwóm celom: poinformowania Berlina o gotowości Moskwy do podjęcia rokowań, a jednocześnie oddziaływania na Anglię i Francję w kierunku większej ustępliwości i uznania mocarstwowych ambicji Rosji. Aktywność sowiecka w Europie Środkowej i na Bałkanach groziła nie tylko przejęciem przez Rosję kontroli nad Cieśninami, ale - poprzez porozumienie na linii Moskwa-Berlin - Hitler uzyskałby swobodę działania na Zachodzie. W korespondencji dyplomatycznej możliwość porozumienia sowiecko-niemieckiego pojawia się stale od połowy maja 1939 r. I tak np. w raportach z Londynu i Waszyngtonu, posłowie jugosłowiańscy podkreślali, że dla Anglii najważniejszą kwestią staje się niedopuszczenie do porozumienia niemiecko-sowieckiego. Przeważała jednak opinia, że w obecnej sytuacji taki układ jest wykluczony kwietnia poseł bułgarski w Rzymie poinformował posła jugosłowiańskiego, że otrzymał wiadomość o rozpoczęciu rozmów między Berlinem a Moskwą rów- 2 Centralen dyržawen istoriczeski archiw, Sofia (dalej CDIA), fond 176, op. 7, nr 581, Raport z Moskwy z 2 II 1939 r.; ibidem, nr 969, Raport z Londynu z 2 II 1939 r. 3 Diplomatski arhiv Državnog sekretarijata inostranih poslova, Belgrad (dalej DASIP), Poselstwo Londyn 1939, fond 2, broj 10035, Telegram Cinkar-Markovicia do Londynu z 23 V 1939 r.

3 Pakt Ribbentrop-Mołotow, Wielka Brytania a Bałkany. Próba bilansu 85 nolegle ze wznowieniem rozmów na linii Londyn-Paryż-Moskwa 4. Wiadomość ta nie była daleka od prawdy. 17 kwietnia ambasador sowiecki w Berlinie Aleksiej Mieriekałow przedłożył sekretarzowi stanu Ernstowi von Weizsäckerowi ofertę normalizacji stosunków z możliwością dalszego ich zacieśnienia. Również politycy estońscy oceniali, że porozumienie sowiecko-niemieckie może okazać się bardziej prawdopodobne od sojuszu Moskwy z Anglią i Francją. Zmiana na stanowisku ministra spraw zagranicznych Rosji stała się także powodem do kolejnych spekulacji. Podobnie jak estońscy, również politycy tureccy i jugosłowiańscy skłaniali się ku opinii, że odejście Maksima Litwinowa i powołanie, 4 maja 1939 r., Wiaczesława Mołotowa na stanowisko komisarza spraw zagranicznych ZSRR, może oznaczać usztywnienie stanowiska sowieckiego w rokowaniach z Anglią i Francją. 9 maja ambasador Turcji w Londynie poinformował posła jugosłowiańskiego, że takie wyjaśnienia otrzymał od ambasadora sowieckiego 5. Należy założyć, że dyplomata turecki z uwagi na bliskie stosunki powiadomił o tym fakcie także Foreign Office. Na temat stanowiska rządu brytyjskiego wobec zagrożenia, jakie stwarzało zawarcie porozumienia sowiecko-niemieckiego niewiele wiemy. Trudno jednak przypuszczać, że pojawiające się już od stycznia różnego rodzaju przecieki nie docierały do Londynu lub były przez rząd brytyjski lekceważone. Wydaje się, że mimo pojawiających się sygnałów zakładano, że w bliższej lub dalszej przyszłości uda się skłonić Józefa Stalina do przystąpienia do wojny przeciwko Rzeszy. Łudzono się przy tym nadzieją że prowadzone negocjacje z Moskwą pozwolą zyskać na czasie i odsuną na razie niebezpieczeństwo porozumienia się Rosji z Niemcami. David Llyod George, krytykując Chamberlaina za jego politykę wschodnią wprost pytał, skąd wypływa przekonanie rządu, że Rosja wcześniej czy później do nas dołączy" 6. Warto wspomnieć, że z kolei Winston Churchil i Anthony Eden uważali politykę rządu wobec ZSRR za czasowo zadowalającą Taktyka przewlekania negocjacji i pewnego umiarkowania w kontaktach z Berlinem była zgodna z dominującą latem 1939 r. tendencją w polityce brytyjskiej do zyskiwania na czasie i odsuwania momentu wybuchu wojny. Głównym filarem tworzenia frontu pokoju w Europie Południowo-Wschodniej była Turcja. Jej udział miał znaczenie strategiczne w wojnie z Niemcami i Włochami. Optymalnym rozwiązaniem, o które zabiegał Londyn, było powiązanie Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej systemem sojuszy reasekuracyjnych. Zabiegi o wzmocnienie bezpieczeństwa państw, którym udzielono 4 DASIP, Poselstwo Londyn 1939, fond 1, broj 7921, Telegram z MSZ do Londynu z 25 IV 1939 r. 5 DASIP, Poselstwo Londyn 1939, fond 1, broj 488, Telegram Milanovicia do Belgradu z 9 V 1939 r. M. J. Zacharias, Pakt Ribbentrop-Mołotow w dokumentach estońskich, Kwartalnik Historyczny" 1991, nr 4, s B. Liddel Hart, Me moi res, London 1966, s. 218.

4 86 Anna Garlicka gwarancji, nie przyniosły wymiernych rezultatów. Nierozwiązane pozostały cztery zasadnicze kwestie: 1) rozszerzenie zobowiązań sojuszniczych między Polską a Rumunią, również na wypadek ataku ze strony Niemiec; 2) skłonienie Turcji do udzielenia pomocy partnerom z Ententy Bałkańskiej, gdyby państwa te zostały zaatakowane przez Włochy lub Niemcy i podjęły działania obronne; 3) poszerzenie Ententy Bałkańskiej o udział Bułgarii; 4) sfinalizowanie porozumienia wojskowego i politycznego z Rosją Sowiecką które oznaczałoby wsparcie wojskowe dla sojuszników brytyjskich na wschodzie Europy 7. Niemniej jednak rządowi brytyjskiemu udało się osiągnąć dwa cele: sojusz z Polską gwarantował, że w razie wojny Niemcy będą zaangażowane na dwóch frontach, a deklaracja współpracy z Turcją i toczące się przygotowania do podpisania sojuszu oznaczały udaremnienie niemieckich planów związania Turcji z Osią i zabezpieczenia ważnego strategicznie przyczółka na Morzu Śródziemnym. Nie była to kokieteria, gdy ambasador angielski w Ankarze zapewniał prezydenta Republiki, że układ z Turcją stanowi podstawę śródziemnomorskiej polityki Wielkiej Brytanii. Dążenie wszystkich państw bałkańskich, w tym Turcji, związanej już układem z Anglią do nieangażowania się po stronie bloków i w ten sposób wymanewrowania swojego kraju z przyszłej wojny, skłaniało Foreign Office do skoncentrowania się na planach minimalnych, tj. niedopuszczenia do związania się krajów bałkańskich z Osią. Dlatego latem 1939 r. dyplomacja brytyjska na odcinku polityki bałkańskiej koncentrowała swoje działania na wyciszeniu konfliktów w tym rejonie Europy i utrudnieniu w ten sposób Hitlerowi wykorzystywania rewizjonizmu bułgarskiego i węgierskiego jako elementu nacisku. Z zadowoleniem odnotowano podkreślanie przez regenta Jugosławii ks. Pawła zainteresowania utrzymaniem jedności państw bałkańskich i jego sugestie, aby Foreign Office użyło swoich wpływów dla doprowadzenia do zbliżenia stanowisk Rumunii i Węgier. Sprawa stała się przedmiotem rozmów ministra Halifaxa z posłem rumuńskim w Londynie Virgilem Tileą. Brytyjski minister spraw zagranicznych wyraził rozczarowanie, że doszło do incydentów granicznych między Węgrami a Rumunią i że prasa rumuńska podtrzymuje kampanię antywęgierską 8. Deklarowane przez państwa bałkańskie dążenie do prowadzenia polityki neutralności było dla Londynu do zaakceptowania. Wyrazem takich właśnie tendencji były, latem 1939 r., dyskusje wokół sprecyzowania kierunku polityki wobec Rumunii. O ile szefowie sztabów forsowali koncepcję, że należy naciskać na Rumunię, aby na wypadek wojny zrezygnowała z neutralności, o tyle Foreign Office było przeciwnego zdania. Z analiz Ministerstwa Spraw Zagranicznych wynikało, że Anglia nie dysponuje środkami, aby zmusić Rumunię do 7 PRO, Foreign Office (dalej FO), 371/23752, R 6217/1763/7, Opracowanie Foreign Office z 12 VII 1939 r. 8 PRO, FO, 371/23852, R 6800/1716/37, Notatka z rozmowy Halifaxa z Tileąz 3 VIII 1939 r.; ibidem, R 6268/1716/37, Opracowanie Foreign Office z 2 VIII 1939 r.

5 Pakt Ribbentrop-Mołotow, Wielka Brytania a Bałkany. Próba bilansu 87 zmiany dotychczasowego stanowiska i dlatego musi zaakceptować neutralność Rumunii. Podobnie jak rumuńska, również polityka pozostałych państw bałkańskich, u podstaw której leżało nieangażowanie się po stronie przeciwstawnych bloków, stwarzała nadzieję, że Węgry i Bułgaria, a także Włochy pozostaną neutralne 9. Pozostawanie Półwyspu Bałkańskiego poza przyszłą wojną stanowiło, z punktu widzenia polityki brytyjskiej, również i pewne zagrożenie. Obawiano się, że neutralność Włoch i Rumunii może spowodować, że trudniej będzie skłonić Turcję, aby weszła do wojny po stronie Anglii. Rzecz ciekawa, że zbliżone obiekcje miały również Włochy, choć z innego powodu. W końcu sierpnia Benito Mussolini zapewniał Halifaxa, że uczyni wszystko, aby Włochy nie zostały wciągnięte dó wojny z powodu Gdańska, ale uważał, że nie należy przekazywać tej informacji do Ankary, bo to może ułatwić Turcji znalezienie kompromisu z Rosją i Niemcami 10. Przywódcy III Rzeszy byli zdecydowani przeprowadzić swoje plany w Europie Środkowej i Południowo-Wschodniej wbrew woli Londynu. Dlatego też dyplomacja hitlerowska przystąpiła do szeroko zakrojonej ofensywy, której efektem miało być ekonomiczne i polityczne związanie Europy Południowo-Wschodniej z blokiem Osi. Przed ostateczną realizacją planów wschodnich i na wypadek wojny z mocarstwami zachodnimi Berlin dążył do zabezpieczenia sobie tyłów. Do problemu zasadniczego urastała kwestia zabezpieczenia Rzeszy swobodnego dopływu surowców strategicznych z Europy Południowo-Wschodniej, a zwłaszcza ropy rumuńskiej. Były one konieczne zarówno dla funkcjonowania gospodarki Rzeszy, przestawionej na tory wojenne, jak i zabezpieczenia się na wypadek wprowadzenia przez aliantów blokady gospodarczej. Odzwierciedleniem tego typu zainteresowań była podróż ministra gospodarki Waltera Funka do krajów bałkańskich wkrótce po aneksji Sudetów. W sferze politycznej sprawą która przykuwała uwagę polityków niemieckich było przeciwstawienie się próbom zmontowania na Bałkanach probrytyjsko nastawionego ugrupowania, jakim mogłaby stać się Ententa Bałkańska po przyłączeniu doń Bułgarii. Zamierzenia polityków niemieckich i włoskich szły w kierunku pogodzenia Jugosławii z Węgrami i ostatecznego wymanewrowania Belgradu z bloku bałkańskiego. Rozważano na razie jeszcze bardzo mgliste projekty zmontowania na Bałkanach bloku na linii Budapeszt-Belgrad-Sofia związanego z Osią. Tymczasem ciągle nie przynosiły wymiernych efektów niemieckie próby przeciwstawiania się aktywności politycznej Wielkiej Brytanii. Deklarowana przez państwa Europy Południowo-Wschodniej neutralność nie stanowiła gwarancji, 9 PRO, FO, 371/23852, R 6101/1417/37, Opracowanie Foreign Office z 25 VII 1939 r. 10 PRO, FO, 371/22316, R 6751/135/44, Telegram z Rzymu z 24 VIII 1939 r.

6 88 Anna Garlicka że po wybuchu wojny państwa te będą lojalnie współdziałały z Niemcami, a dopływ surowców będzie przebiegał bez zakłóceń. W ocenie Berlina istniało niebezpieczeństwo, że państwa bałkańskie w dalszej przyszłości mogą włączyć się do wojny po stronie aliantów, jak to miało miejsce w I wojnie światowej. Na tego rodzaju niebezpieczeństwo zwracali uwagę politycy niemieccy sojusznikowi włoskiemu. Hitler uważał Rumunię za najbardziej niepewny element na Bałkanach, a dopiero następnie Jugosławię i Grecję. W rozmowie z ministrem spraw zagranicznych Galeazzo Ciano, 12 sierpnia 1939 r., Führer podkreślał, że przyjaźń Rumunii jest wątpliwa i dlatego Niemcy muszą zbroić Bułgarię i Węgry, aby państwa te gwarantowały neutralność rumuńską 11. W tej sytuacji Hitler był zmuszony szukać nowych rozwiązań, które dawały pewność zabezpieczenia tyłów. Tymczasem kłopoty sprawiał także sojusznik z Osi - Włochy. Mussolini, aby zapewnić swojemu państwu wyłączne wpływy na Bałkanach, wznowił kontakty z separatystami chorwackimi i próbował wcielać bezskutecznie idee bloku środkowoeuropejskiego. Przygotowując się do interwencji na wypadek powstania w Chorwacji, Ciano pisał, że jeżeli Niemcy zechcą nam przeszkadzać - będziemy strzelać do nich 12. Nie ufano bowiem w Rzymie zapewnieniom polityków niemieckich, że Jugosławia w 100% znajduje się w sferze interesów włoskich. Ostatecznie, 22 maja, doszło do podpisania tzw. układu sojuszniczego, tzn. Paktu Stalowego". Jednakże propozycje wspólnego wystąpienia odłożono dopiero na 1942 r., do czasu osiągnięcia przez armię włoską pełnej gotowości. Mimo tych uzgodnień Hitler wystąpił z propozycją wcześniejszego włączenia się Włoch do wojny. Był to rezultat gorączkowego poszukiwania przez Berlin sojuszników. Decyzja o uderzeniu na Polskę została już podjęta, gdy tymczasem porozumienie z Rosją nie było jeszcze sfinalizowane, a stanowisko krajów bałkańskich w sytuacji mającej wybuchnąć wojny nie do końca pewne. W czasie spotkania w Salzburgu, 11 sierpnia, minister spraw zagranicznych Rzeszy Joachim von Ribbentrop, informując Ciana o przygotowaniach do agresji na Polskę, radził, by Włochy wykorzystały tę sytuację i przyłączyły Dalmację i Chorwację. W rozmowie z Ciano, 12 sierpnia w Berchtesgaden, Hitler porównał stanowisko Polski wobec Niemiec do stanowiska Jugosławii w stosunku do Włoch. Wskazywał, że działania wojenne przeciw Jugosławii są tym bardziej konieczne, że Belgrad pozostanie neutralny tak długo, jak długo Włochy będą miały silną pozycję międzynarodową - w razie jakichkolwiek trudności Jugosławia napadnie z tyłu 13. Jednakże poczucie własnej słabości zaważyło na decy- 11 Tajni archivi grafa Ciano, Zagreb 1952, s G. Ciano, Diario, t. II: , Milano 1948, s Tajni archivi grafa Ciano..., s. 313, 316; N. Smirnova, Bałkańska polityka fasistskoj Italii, Moskwa 1969, s. 139; L. Villari, Italian Foreign Policy under Mussolini, New York 1956, s. 230.

7 Pakt Ribbentrop-Mołotow, Wielka Brytania a Bałkany. Próba bilansu 89 zjach przywódców włoskich. Mimo podpisania układu o sojuszu w Rzymie panowała pewna nieufność. Perspektywa uzależnienia od Berlina w razie gdyby Włochy, w danej chwili nieprzygotowane do wojny, weszły w konflikt z Jugosławią zadecydowała, że Duce zrezygnował z czynnego wystąpienia po stronie III Rzeszy 14. Powyższe sugestie Hitlera wynikały z niepewności, w jakim kierunku potoczy się w przyszłości rozwój wydarzeń na Bałkanach. Berlin próbował w ten sposób przeciwstawić się zabiegom brytyjskim o stworzenie frontu państw bałkańskich, współdziałającego z mocarstwami zachodnimi i powstrzymania Włoch przed wejściem do wojny po stronie Niemiec. III Rzesza, wychodząc naprzeciw aspiracjom Mussoliniego na Bałkanach, dążyła do wciągnięcia Włoch do wpjny od samego początku, aby w ten sposób doprowadzić do związania części sił nieprzyjacielskich. Niepokój Hitlera budziła nie tylko niepewność co do dalszego rozwoju sytuacji na Bałkanach z uwagi na poczynania angielskie, ale wynikał on również z obawy przed włączeniem się Rosji do wojny po stronie demokracji zachodnich, w zamian za ustępstwa w Europie Środkowej i Południowo-Wschodniej. Berlin był więc zmuszony wyeliminować Rosję zarówno jako potencjalnego konkurenta w Europie Środkowej i Południowej, jak i potencjalnego sojusznika Anglii i Francji. W sytuacji odmowy Włoch uderzenia na Jugosławię i zbrojnie podporządkowania sobie Bałkanów, pozostawała Hitlerowi już tylko droga porozumienia z Rosją, która od dłuższego czasu wyrażała gotowość do podjęcia pertraktacji. Warto wspomnieć, że konieczność zagwarantowania współdziałania Rosji wynikała nie tylko z uwagi na prowadzone przygotowania do wojny z Polską ale również z potrzeby zapewnienia przychylnej neutralności Bałkanów. Stalin z niezadowoleniem przyjął fakt pozostawienia Rosji poza stołem obrad w Monachium. Dyktator sowiecki nie chciał dopuścić do sytuacji, w której ZSRR byłby izolowany i pozbawiony głosu w sprawach Europy Południowo- -Wschodniej. Moskwa wyraźnie demonstrowała, że Bałkany tradycyjnie wchodzą w jej sferę zainteresowania. Na początku lutego 1939 r. komisarz spraw zagranicznych Maksim Litwinow wystąpił z projektem utworzenia paktu państw Morza Czarnego. Proponował on krajom bałkańskim nową formę współpracy. Wskazywał, że Ententa Bałkańska stała się ugrupowaniem martwym z uwagi zarówno na zbliżenie włosko-jugosłowiańskie, jak i zagrożenie Rumunii przez Rzeszę. Nowy sojusz grupowałby ZSRR, Rumunię, Turcję i Bułgarię. Kolejną manifestacją aktywności Rosji była podróż Potiomkina, w kwietniu 1939 r., do krajów środkowoeuropejskich, w czasie której polityk sowiecki odwiedził An- 14 Niemniej jednak politycy włoscy, a zwłaszcza Mussolini sprawę agresji przeciw Jugosławii i Grecji traktowali jako kwestię najbliższej przyszłości i z myślą o tym zamierzali podnieść hasło zjednoczenia narodu albańskiego w jednym państwie, które zależnie od sytuacji mogło być wymierzone zarówno przeciw Grecji, jak i Jugosławii.

8 90 Anna Garlicka karę, Sofię, Bukareszt i Warszawę. W swoich rozmowach, zastępca sowieckiego komisarza spraw zagranicznych raz jeszcze ponowił ofertę zawarcia paktu czarnomorskiego, ale i tym razem idea ta nie spotkała się z poparciem zainteresowanych stron 15. Dyplomaci sowieccy czynili starania, aby zacieśnić relacje z Bułgarią i Turcją które miały stanowić przyczółki dla realizacji celów sowieckich na Bałkanach. W sierpniu 1939 r. w Moskwie przebywała z wizytą bułgarska delegacja parlamentarna. Podobnie jak w czasie wizyty Potiomkina, politycy bułgarscy otrzymali zapewnienie, że ZSRR jest za powrotem Dobrudży Południowej i Tracji Zachodniej do Bułgarii. Jak również, że Moskwa nie zgodzi się na udzielenie wspólnie z Anglią gwarancji dla Rumunii i Grecji, jeśli będą one dotyczyły terytoriów, do których Sofia rości pretensje 16. Moskwa, podejmując rokowania z mocarstwami zachodnimi, zwodząc Polskę, Rumunię i Turcję, nie chciała dopuścić do podporządkowania tych państw Rzeszy. Uległość tych państw groziła bowiem pozbawieniem Rosji atutów i możliwości prowadzenia gry, która mogła pozwolić na dyktowanie osłabionym uczestnikom wojny swoich warunków. 19 sierpnia, na posiedzeniu Biura Politycznego, Stalin jednoznacznie sformułował cele polityki sowieckiej wskazując, że pakt z mocarstwami zachodnimi mógłby udaremnić wybuch wojny, a dalszy bieg wypadków mógłby przybrać niebezpieczny obrót dla Związku Sowieckiego 17. Podobnie jak Hitlera, również Stalina interesowała wojna i dlatego możliwe stało się porozumienie dotychczasowych wrogów. Ostatecznie w nocy z 23 na 24 sierpnia Ribbentrop i Mołotow podpisali układ o nieagresji, uzupełniony tajnym protokołem. Osiągnięte porozumienie przypominało bardziej pakt o agresji niż układ 0 nieagresji. Tajny protokół rozgraniczał strefy wpływów w krajach bałtyckich 1 w Finlandii oraz sankcjonował rozbiór Polski. Uzgodnienia odnoszące się Europy Południowo-Wschodniej sprowadzały się do potwierdzenia specjalnych interesów Rosji w Besarabii i zadeklarowania przez Niemcy całkowitego politycznego désintéressement tym regionem. Brak bardziej szczegółowych ustaleń wynikał ze sprzeczności interesów i trudności w rozgraniczeniu sfer wpływów. Złożoność sytuacji była spowodowana ponadto konfliktowością relacji między państwami bałkańskimi oraz aspiracjami politycznymi Włoch. W rezultacie porozumienie gwarantowało Moskwie możliwość aneksji Besarabii, a Rzeszy wykorzystanie potencjału gospodarczego krajów bałkańskich na potrzeby wojenne. W przededniu wojny zarówno Hitler, jak i Stalin bardziej byli zainteresowani zamrożeniem status quo na Bałkanach niż otwieraniem nowego frontu. Obaj 15 L. Spasow, Byłgaro-sywetski diplomaticzeski otnoszenija , Sofija 1987, s ; G. Marków, By łgaro-germański te otnoszenija , Sofija 1984, s E. Znamierowska-Rakk, Sprawa Tracji Zachodniej w polityce bułgarskiej ( ), Warszawa 1991, s M. K. Kamiński, Stosunki niemiecko-sowieckie w kontekście polityki międzynarodowej ZSRR , Mazowieckie Studia Humanistyczne" 1998, nr 2, s. 15 i nn.

9 Pakt Ribbentrop-Mołotow, Wielka Brytania a Bałkany. Próba bilansu 91 dyktatorzy nie rezygnowali tym samym z realizacji swoich planów, ale liczyli, że w przyszłości będą decydowali o układzie stosunków w tym regionie z pozycji siły. Weizsäcker w instrukcji do placówek zagranicznych wskazywał, że układ z Rosją był niezbędny z uwagi na konieczność udaremnienia porozumienia Moskwy z Zachodem i że nie był to wyraz ani przyjaźni, ani kapitulacji przed ZSRR, ale dążenia do kontrolowania rozwoju wydarzeń na Wschodzie 18. W liście do Mussoliniego, z 25 sierpnia, Hitler, wyjaśniając motywy podpisania porozumienia z Rosją stwierdzał, że współdziałanie Moskwy na wypadek konfliktu zostało zagwarantowane 19. Państwa bałkańskie, z wyjątkiem Turcji, przyjęły fakt porozumienia Niemiec z Rosją Sowiecką z pewną dozą akceptacji, jako wybór mniejszego zła. Rumunia, Jugosławia, Bułgaria i Grecja przez cały okres pertraktacji Zachodu z Moskwą były przeciwne wciąganiu Rosji do współpracy nie tylko, dlatego że obawiano się penetracji sowieckiej w regionie, do którego rościła ona odwieczne aspiracje, ale przede wszystkim, dlatego że obawiano się wplątania Europy Południowo-Wschodniej w wojnę. O tym, jak duże było poczucie zagrożenia latem 1939 r., świadczy m.in. fakt, że Belgrad przesłał rezerwy w złocie z Banku Jugosłowiańskiego do Londynu, a Rumunia i Grecja zdecydowały się na koncentrację wojsk na granicy z odwiecznymi wrogami - Węgrami i Bułgarią. Dlatego też układ z 23 sierpnia postrzegano jako rozwiązanie odsuwające groźbę wciągnięcia krajów bałkańskich do wojny. Łudzono się nadzieją, że sprzeczne interesy Rosji i Rzeszy w tym regionie Europy spowodują wzajemne blokowanie się Moskwy i Berlina oraz zainteresowanie obydwu mocarstw kontynuowaniem przez kraje bałkańskie polityki neutralności. Wierzono również, że pakt Ribbentrop-Mołotow odsunie od Bałkanów zagrożenie włoskie. Zdenerwowanie Rzymu zdawało się potwierdzać to założenie. Ciano, nie czekając na dalszy rozwój wydarzeń, już następnego dnia po podpisaniu paktu, poinformował stronę rosyjską, że Włochy nie czują się związane tym sojuszem i zachowują swobodę działania 20. Rumunia, osiągnięte porozumienie na linii Moskwa-Berlin, przyjęła z pewną nerwowością uchylając się od komentarzy, co było widoczne również w prasie. Zasadnicze zastrzeżenia wynikały z obawy, czy porozumienie nie dokonało się kosztem zgody Berlina na aneksję Besarabii. Natomiast sam fakt porozumienia wydawał się oddalać niebezpieczeństwo, że Rumunia stanie się frontem 18 Documents on German Foreign Policy (dalej - DGFP), Series D ( ), vol. VII, Washington 1954, dok Nazi-Soviet Relations Documents from the Archives of the German Foreign Office, Washington, Departament of State, eds. R. J. Sontag, J. S. Beddie, Publication 3023, s M. G. Hitchens, Germany, Russia and the Balkans. Prelude to the Nazi-Soviet Pact, New York 1983, s. 227.

10 92 Anna Garlicka zmagań wojennych między Niemcami a Rosją Król Karol i minister spraw zagranicznych Grigore Gafencu usiłowali odsunąć groźbę wciągnięcia Rumunii do wojny, próbując uwolnić się od zobowiązań wobec Polski i potwierdzając determinację w odniesieniu do prowadzenia polityki ścisłej neutralności. 27 sierpnia Gafencu zapewniał posła niemieckiego Wilhelma Fabriciusa, że Rumunia pozostanie neutralna w razie konfliktu niemiecko-polskiego, nawet w sytuacji włączenia się do wojny Anglii i Francji. Z kolei król Karol informował niemieckiego attache wojskowego, że Anglia i Francja przedstawiły plan sabotażu wydobycia ropy na wypadek wojny, ale Rumunia sugestie te odrzuciła. W dwa dni później, informował posła, że zobowiązania wobec Turcji ograniczają się wyłącznie do Bałkanów i że Rumunia nie przyłączy się do kombinacji, które będą obejmowały Morze Śródziemne, co w praktyce oznaczałoby ewentualne wsparcie aliantów 21. Dotychczas dyplomacja rumuńska próbowała wygrywać napięcia na linii Berlin-Moskwa, aby oprzeć się naciskom potężnych sąsiadów. Możliwości te skurczyły się po 23 sierpnia 1939 r. i w zasadzie pozostawała opcja bliższego związania się z jednym z nich. Wiele sygnałów świadczyło o tym, że w razie konieczności wyboru Bukareszt przedkładał oparty nawet na ciężkich warunkach kompromis z Rzeszą, nad układy z ZSRR. Jeszcze w końcu września 1938 r. poseł niemiecki Fabricius informował centralę, że król Karol wypowiadał się, że wolałby widzieć Niemców w charakterze wrogów, niż Rosjan w charakterze przyjaciół 22. Rząd bukareszteński miał nadzieję, że Niemcy nie zostawiły Rumunii w całości w sowieckiej strefie wpływów. Równocześnie rząd rumuński starał się zabezpieczyć sobie przychylność Wielkiej Brytanii. 26 sierpnia poseł Tilea, w rozmowie z Halifaxem, zapewniał, że Rumunia nie zmieniła swojego stanowiska i że została zarządzona mobilizacja, choć bez oficjalnego ogłoszenia. Poseł prosił ponadto o przechowanie 150 tys. ton zboża jako rezerwy na wypadek niespodziewanych okoliczności. Kolejnym omawianym problemem było dozbrojenie armii rumuńskiej. Powołując się na umowę handlową z 11 maja 1939 r., która stwarzała Rumunii nowe możliwości finansowe, prosił o wyposażenie 15 dywizji i natychmiastowe przysłanie 500 tys. par butów 23. Sprawa zakupu uzbrojenia przewijała się w rozmowach od początku lata. 12 lipca strona rumuńska złożyła listę niezbędnych jej materiałów wojskowych, na czele której umieszczono 50 samolotów typu Hurricane, w miejsce przyznanych jej pięciu, a także prośbę o dalsze kredyty. W odpowiedzi Orme 21 DGFP, Series D, vol. VII, dok. 361, 362, 385, 386 i G. Gafencu, Ostatnie dni Europy. Podróż dyplomatyczna w 1939 r, Warszawa 1984, s. 120; A. Koryn, Polityka zagraniczna Rumunii w przededniu przystąpienia jej do wojny , w: Droga ku wojnie. Polityka europejska i amerykańska w przededniu II wojny światowej, Bydgoszcz 1999, s PRO, FO, 371/23852, R 6800/1716/37, Notatka Halifaxa z 26 VIII 1939 r.

11 Pakt Ribbentrop-Mołotow, Wielka Brytania a Bałkany. Próba bilansu 93 Sargent podkreślił, że nota została przyjęta, ale Rumunia nie może natychmiast spodziewać się dalszej pomocy 24. Z kolei w Belgradzie porozumienie Ribbentrop-Mołotow oceniano jako układ przynoszący wzmocnienie pozycji Królestwa. Pakt oddalał groźbę włączenia się Włoch do wojny za cenę nabytków terytorialnych w Jugosławii. Wierzono też, że układ z Sowietami przyspieszy konsolidację frontu antyniemieckiego w Europie. Rząd belgradzki podjął też decyzje, z którymi dotychczas wstrzymywał się, aby nie prowokować przeciwników. Zarządzono mobilizację i skierowano wojska na granicę północno-wschodnią przyznano koncesję amerykańskiej firmie Standard Oil, wstrzymano eksport zboża do Niemiec w odpowiedzi na niewywiązywanie się firm niemieckich z terminowych dostaw uzbrojenia. Pakt z 23 sierpnia stanowił potwierdzenie słuszności obranej linii polityki nieangażowania i stwarzał szanse na jej kontynuowanie również w razie wojny, która toczyłaby się poza Bałkanami 25. Szczególnie ważne dla utrzymania integralności terytorialnej Królestwa Jugosławii było podpisanie, 23 sierpnia, porozumienia rządu belgradzkiego z opozycją chorwacką (Sporazum), które gwarantowało Chorwatom pewną autonomię. Grecja na wiadomość o pakcie przyjęła stanowisko wyczekiwania. Nie spieszono się z deklaracjami zanim Włochy nie sprecyzują swojego stanowiska, jak również Wielka Brytania i Francja. Gdy czas mijał, a Mussolini nie czynił żadnych kroków, uznano, że konflikt interesów z Niemcami na Bałkanach powstrzymuje Włochy przed włączeniem się do wojny. Premier Joannis Metaxas ostatecznie zdecydował się podążyć śladami Turcji, tzn. nie zrywając kontaktów z Wielką Brytanią, starał się zachować przyjazne stosunki z Niemcami. Polityka ta odpowiadała Berlinowi. 27 sierpnia 1939 r. poseł niemiecki w Atenach Wiktor Erbach Schoenberg spotkał się z wiceministrem Nicolasem Movroudisem i wyraził zadowolenie z przyjaznych stosunków łączących Grecję z Niemcami oraz podkreślił znaczenie, jakie przywiązuje Rzesza do polityki neutralności Grecji 26. Najbardziej przychylnie pakt niemiecko-sowiecki został przyjęty w Bułgarii. Po raz pierwszy od zakończenia wojny Bułgaria uwolniła się od presji sąsiadów. Uwolniła się też od niewygodnej sytuacji, w której musiałaby wybierać między odrzuceniem wsparcia niemieckiego lub rosyjskiego. Oba mocarstwa, choć znajdowały się w przeciwstawnych obozach politycznych, deklarowały poparcie dla rewizjonizmu bułgarskiego. Porozumienie Rzeszy z ZSRR przybliżało szansę na rewizję traktatu z Neuilly i to bez konieczności opowiadania się po stronie jednego z tych państw. Nowa sytuacja polityczna na Bałkanach nie 24 PRO, FO, 371/23852, R 6268/1716/37, Opracowanie dla Halifaxa w związku z mającą się odbyć rozmową z Tileą z 2 VIII 1939 r. 25 M. G. Hitchens, op. cit., s DASIP, Poselstwo Londyn 1939, fond 1, pov. broj 586, Nota cyrkularna z MSZ z 4 IX 1939 r.

12 94 Anna Garlicka zamykała Bułgarii możliwości kontynuowania polityki lawirowania, a nawet przeciwnie - ułatwiała wykorzystywanie sprzecznych interesów niemiecko-sowieckich do utrzymania stanowiska neutralnego. Król Borys nie omieszkał powiadomić Berlina o zadowoleniu, jakie Pakt wywołał w Bułgarii z uwagi na uwolnienie się od presji, jaką wywierała Wielka Brytania na przystąpienie Bułgarii do Ententy Bałkańskiej i na załamanie się koncepcji porozumienia rosyjsko-angielskiego, które groziło stworzeniem bazy wojskowej w Salonikach i otwarciem frontu bałkańskiego, podobnie jak w I wojnie światowej. Z kolei w rozmowach z politykami obozu przeciwnego przywódcy sofijscy zapewniali, że Bułgaria nie przystąpi do wojny po stronie Rzeszy. Przejawy proniemieckich sympatii w Bułgarii spowodowały zaniepokojenie w Londynie. Poseł angielski George Rendell skrócił urlop i wrócił do Sofii. Z kolei poseł angielski w Berlinie Neville Henderson przestrzegał przedstawiciela Bułgarii przed popełnieniem tego samego błędu, co w I wojnie światowej. Błędu, który doprowadził do zniszczenia Bułgarii. 31 sierpnia, na posiedzeniu rządu sofijskiego jeszcze raz zostało potwierdzone dążenie Bułgarii do utrzymania neutralności za wszelką cenę 27. Dla Turcji układ z 23 sierpnia 1939 r. był całkowitym zaskoczeniem. Podstawy bezpieczeństwa Turcji prezydent Ismet Inönü budował na powiązaniu układów o współpracy z Wielką Brytanią i z Rosją. W nowej sytuacji rząd ankarski stanął przed dylematem dokonania wyboru i to pod presją III Rzeszy. Hitler był przekonany, że potrzeby zbrojeniowe Turcji, której nie satysfakcjonowały dostawy z Zachodu, a także presja sowiecka na zmianę statusu Cieśnin, zmuszą przywódców tureckich do zmiany polityki. 24 sierpnia ambasador niemiecki w Ankarze Franz von Papen odbył rozmowę z ministrem spraw zagranicznych Turcji $ükrü Saraęoglou. Wskazywał, że nowo zawarty pakt uniemożliwił Wielkiej Brytanii prowadzenie polityki okrążania Osi i dlatego Turcja powinna powrócić do polityki neutralności 28. W kołach politycznych Ankary przeważały jednak opinie, że Hitler nie zostawił Stalinowi w tym regionie swobody działania. Były więc szanse na pogodzenie sojuszu z Anglią z porozumieniem z Rosją tym bardziej że ta ostatnia nadal czyniła awanse pod adresem Turcji. Znajdując się w centrum uwagi mocarstw, prezydent Inönü podjął grę, która pozwoliłaby Turcji na zachowanie dobrych stosunków z Rzeszą nie zamykając drogi dla zawarcia sojuszu z Wielką Brytanią. 25 sierpnia Saraęoglu, wskazując na ciągle istniejące zagrożenie dla Turcji ze strony Włoch, których neutralność traktowano jako posunięcie taktyczne i czasowe, zapewnił von Papena, że jeśli dojdzie do wojny Niemiec z Polską Anglią i Francją a Włochy włączą się do wojny, to Turcja w obronie własnych żywotnych interesów będzie musiała wypełnić 27 G. Markow, op. cit., s DGFP, Series D, vol. VII, dok. 247.

13 Pakt Ribbentrop-Mołotow, Wielka Brytania a Bałkany. Próba bilansu 95 zaciągnięte zobowiązania. 27 sierpnia Inónii poinformował posła niemieckiego, że Turcja wypełni również zobowiązania wynikające z Paktu Ententy Bałkańskiej 29. W tej sytuacji kluczem do zachowania neutralności przez Turcję była neutralność Włoch. Na tę neutralność Hitler się godził. Po podpisaniu układu z Rosją udział Włoch w wojnie mógłby tylko skomplikować sytuację na Bałkanach, prowadząc do otwarcia frontu na Bałkanach i całkowitego związania się Turcji z Anglią, a także konieczności ewentualnego wsparcia Włoch przez armię niemiecką Układ Ribbentrop-Mołotow zniweczył ostatecznie nadzieje brytyjskie na zmontowanie w Europie Południowo-Wschodniej frontu państw przeciw agresji. Jednak i sam Londyn w przededniu wojny nie bardzo już liczył na realizację tych planów i koncentrował się na wspieraniu wysiłków państw bałkańskich w ich walce o zachowanie suwerenności i integralności terytorialnej. Akceptowana przez Wielką Brytanię neutralność Bałkanów była czymś innym niż ta, którą zagwarantował układ rosyjsko-niemiecki. W oczekiwaniach angielskich neutralność miała chronić państwa tego regionu przed związaniem się z blokiem Osi. Deklarowana przez państwa bałkańskie polityka niewiązania się z przeciwstawnymi obozami politycznymi oznaczała zamrożenie dotychczasowego układu sił, w którym zaznaczała się znaczna przewaga Rzeszy, ale układu, w którym Berlin nie miał pełnej swobody działania i to nie tylko z uwagi na przeciwdziałania Wielkiej Brytanii, ale również ze względu na polityczne aspiracje wobec tego regionu Włoch i Rosji Sowieckiej. Układ z 23 sierpnia 1939 r. zmienił sytuację na korzyść III Rzeszy. Wprawdzie gwarantował pozostawienie Bałkanów poza frontem wojny, ale utrzymanie neutralności państw tego regionu dokonało się w układzie sił niekorzystnym dla Anglii. W nowej sytuacji państwa bałkańskie zostały pozbawione możliwości manewru i skazane, niejako z góry, na uległość i ekonomiczną eksploatację przez Niemcy, a w przyszłości i Związek Sowiecki. Trzeba też odkreślić, że zagwarantowanie neutralności Bałkanów dawało jednak Wielkiej Brytanii bardzo istotną korzyść, a mianowicie swobodę komunikacji po Morzu Śródziemnym. Był to jeden z zasadniczych celów polityki Anglii w tym regionie Europy. Jedynie Turcja, która - wbrew oczekiwaniom zarówno Moskwy, jak i Berlina - nie uległa ich presji i zdecydowała się na kontynuację kontaktów, a w końcu - na podpisanie sojuszu z Wielką Brytanią Trzeba jednak nadmienić, że fakt ten nie był równoznaczny z przystąpieniem Turcji do wojny i odejściem od polityki neutralności i dlatego nie spotkał się z ostrym przeciwdziałaniem Rosji i Niemiec. Zgodnie z zamierzeniami, pakt z Rosją umożliwił Niemcom zachowanie kontroli nad Europą Południowo-Wschodnią i stworzenie zaplecza surowcowego dla przestawionej na tory wojenne gospodarki Rzeszy. Dogadując się z Moskwą Hitler pokrzyżował plany angielskie, ale nie tyle w aspekcie bałkańskiej 29 Ibidem, dok. 393 i 342.

14 96 Anna Garlicka polityki Londynu, ile w strategii generalnej. Opierała się ona na kalkulacji, że po pokonaniu Polski dojdzie do zderzenia dwóch imperializmów, zderzenia, które musi doprowadzić do wojny. Latem 1939 r. właściwie wszystkie państwa, zarówno rewizjonistyczne, jak i walczące o utrzymanie status quo, były za zachowaniem neutralności Bałkanów. Różnica polegała przede wszystkim na tym, że w rozumieniu Berlina miała to być neutralność przychylna Rzeszy, stopniowo prowadząca do wasalizacji, przede wszystkim w aspekcie stosunków gospodarczych. Natomiast kalkulacja brytyjska opierała się na założeniu, że neutralność bałkańska, w razie konieczności, może zostać przekształcona we współpracę z obozem alianckim, a doraźnie Wielkiej Brytanii wystarczało zabezpieczenie swobody komunikacji po Morzu Śródziemnym.

Spis treści. Wstęp...

Spis treści. Wstęp... Wstęp... Dokument 1 1920 listopad 13, Warszawa Fragment protokółu z konferencji naczelników wydziałów politycznych MSZ z wypowiedzią naczelnika w Wydziale Środkowo-Europejskim Jerzego Dzieduszyckiego na

Bardziej szczegółowo

Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949

Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949 Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949 na mocy podpisanego 4 kwietnia 1949 Traktatu Północnoatlantyckiego.

Bardziej szczegółowo

POLSKA W LATACH 1944-1947 WALKA O WŁADZĘ. Łukasz Leśniak IVti

POLSKA W LATACH 1944-1947 WALKA O WŁADZĘ. Łukasz Leśniak IVti POLSKA W LATACH 1944-1947 WALKA O WŁADZĘ Łukasz Leśniak IVti W początkowej fazie drugiej wojny światowej rząd polski w skutek działań wojennych musiał ewakuować się poza granice kraju. Po agresji sowieckiej

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2014 ISSN 2353-5822 NR 144/2014 ZAINTERESOWANIE SYTUACJĄ NA UKRAINIE I POCZUCIE ZAGROŻENIA W PAŹDZIERNIKU

Warszawa, październik 2014 ISSN 2353-5822 NR 144/2014 ZAINTERESOWANIE SYTUACJĄ NA UKRAINIE I POCZUCIE ZAGROŻENIA W PAŹDZIERNIKU Warszawa, październik ISSN 2353-5822 NR 144/ ZAINTERESOWANIE SYTUACJĄ NA UKRAINIE I POCZUCIE ZAGROŻENIA W PAŹDZIERNIKU Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia roku

Bardziej szczegółowo

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND TRANSATLANTIC TRENDS POLAND P.1 Czy uważa Pan(i), że dla przyszłości Polski będzie najlepiej, jeśli będziemy brali aktywny udział w sprawach światowych, czy też jeśli będziemy trzymali się od nich z daleka?

Bardziej szczegółowo

KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK

KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK Dał Polsce wolność, granice, moc i szacunek. Warsztaty historyczne KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK Śladami Józefa Piłsudskiego Część 2: DAŁ POLSCE WOLNOŚĆ, GRANICE, MOC SZACUNEK Podczas studiów Józef zaangażował

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIA TEMATYCZNE M-631

OPRACOWANIA TEMATYCZNE M-631 KANCELARIA SENATU BIURO ANALIZ I DOKUMENTACJI Dział Analiz i Opracowań Tematycznych ZESTAWIENIE NAJWAŻNIEJSZYCH UMÓW I POROZUMIEŃ MIĘDZYNARODOWYCH DOTYCZĄCYCH STOSUNKÓW POMIĘDZY POLSKĄ, NIEMCAMI I ROSJĄ

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ A 388068 Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe Redakcja i opracowanie: Andrzej Ciupiński Kazimierz Malak WARSZAWA 2004 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 CZĘŚĆ I. NOWE PODEJŚCIE DO POLITYKI

Bardziej szczegółowo

70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ

70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ 70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ Wojna 1939-1945 była konfliktem globalnym prowadzonym na terytoriach: Europy, http://wiadomosci.dziennik.pl/wydarzenia/galeria/402834,5,niemcy-atakuja-polske-ii-wojna-swiatowa-na-zdjeciach-koszmar-ii-wojny-swiatowej-zobacz-zdjecia.html

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O ZBLIŻENIU MIĘDZY ROSJĄ A ZACHODEM I STOSUNKACH POLSKO-ROSYJSKICH BS/38/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O ZBLIŻENIU MIĘDZY ROSJĄ A ZACHODEM I STOSUNKACH POLSKO-ROSYJSKICH BS/38/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 WARSZAWA, MAJ 95

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 WARSZAWA, MAJ 95 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI

Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 84/2015 O KONFLIKCIE NA UKRAINIE I SANKCJACH GOSPODARCZYCH WOBEC ROSJI Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 9 stycznia 2015 roku

Bardziej szczegółowo

Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r.

Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r. Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r. I Preambuła 1. Osiągnięcie celów Traktatu Północnoatlantyckiego wymaga integracji przez jego państwa-strony takich środków

Bardziej szczegółowo

Warszawa, sierpień 2014 ISSN 2353-5822 NR 119/2014 KONFLIKT UKRAIŃSKI I WOJNA HANDLOWA Z ROSJĄ

Warszawa, sierpień 2014 ISSN 2353-5822 NR 119/2014 KONFLIKT UKRAIŃSKI I WOJNA HANDLOWA Z ROSJĄ Warszawa, sierpień 2014 ISSN 2353-5822 NR 119/2014 KONFLIKT UKRAIŃSKI I WOJNA HANDLOWA Z ROSJĄ Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

. omasz Stępniewskr. ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG. ^, w pozimnowojennym świecie

. omasz Stępniewskr. ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG. ^, w pozimnowojennym świecie . omasz Stępniewskr ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG ^, w pozimnowojennym świecie Wstęp 11 Geopolityka jako przedmiot badań - wprowadzenie 23 CZĘŚĆ 1 (Geo)polityka państw nadbrzeżnych regionu Morza

Bardziej szczegółowo

PAKT Ribbentrop Mołotow

PAKT Ribbentrop Mołotow Artykuł pobrano ze strony eioba.pl PAKT Ribbentrop Mołotow Czwarty Rozbiór Polski, 23 VIII 1939 Zdjęcie/Wikipedia Poruszając zagadnienie stosunków sowiecko-niemieckich w przededniu wybuchu II wojny światowej

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 59/2014 WYDARZENIA NA UKRAINIE A POCZUCIE ZAGROŻENIA W EUROPIE ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ

Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 59/2014 WYDARZENIA NA UKRAINIE A POCZUCIE ZAGROŻENIA W EUROPIE ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 59/2014 WYDARZENIA NA UKRAINIE A POCZUCIE ZAGROŻENIA W EUROPIE ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia

Bardziej szczegółowo

Etyka kompromisu. Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu.

Etyka kompromisu. Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu. Etyka kompromisu Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu.pl 20.IX.2013 Struktura problemu Ład społeczny Konflikt Kompromis Ład

Bardziej szczegółowo

Przemówienie ambasadora Stephena D. Mulla Międzynarodowy Salon Przemysłu Obronnego, Kielce 2 września 2013 r.

Przemówienie ambasadora Stephena D. Mulla Międzynarodowy Salon Przemysłu Obronnego, Kielce 2 września 2013 r. Przemówienie ambasadora Stephena D. Mulla Międzynarodowy Salon Przemysłu Obronnego, Kielce 2 września 2013 r. Szanowni Państwo, Z przyjemnością witam przedstawicieli polskich władz i sił zbrojnych obu

Bardziej szczegółowo

II WOJNA ŚWIATOWA GRZEGORZ GRUŻEWSKI KLASA III G SZKOŁA PODSTAWOWA NR 19 GDAŃSK

II WOJNA ŚWIATOWA GRZEGORZ GRUŻEWSKI KLASA III G SZKOŁA PODSTAWOWA NR 19 GDAŃSK KLASA III G SZKOŁA PODSTAWOWA NR 19 GDAŃSK WYBUCH II WOJNY ŚWIATOWEJ PRZEBIEG WOJNY - NAJWAŻNIEJSZE WYDARZENIA UDZIAŁ POLAKÓW W WOJNIE POWSTANIE WARSZAWSKIE KAPITULACJA NIEMIEC I JAPONII II Wojna Światowa

Bardziej szczegółowo

NEGOCJACJE W SPRAWIE PRZYSTĄPIENIA BUŁGARII I RUMUNII DO UNII EUROPEJSKIEJ

NEGOCJACJE W SPRAWIE PRZYSTĄPIENIA BUŁGARII I RUMUNII DO UNII EUROPEJSKIEJ NEGOCJACJE W SPRAWIE PRZYSTĄPIENIA BUŁGARII I RUMUNII DO UNII EUROPEJSKIEJ Bruksela, 31 marca 2005 r. (OR. en) AA 24/2/05 REV 2 TRAKTAT O PRZYSTĄPIENIU: DEKLARACJE PROJEKTY AKTÓW PRAWODAWCZYCH I INNYCH

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Uwagi wstępne Wstęp do wydania trzeciego. CZĘŚĆ PIERWSZA Geneza i zasięg konfliktu zbrojnego lat 1914-1918

Spis treści. Uwagi wstępne Wstęp do wydania trzeciego. CZĘŚĆ PIERWSZA Geneza i zasięg konfliktu zbrojnego lat 1914-1918 Spis treści Uwagi wstępne Wstęp do wydania trzeciego CZĘŚĆ PIERWSZA Geneza i zasięg konfliktu zbrojnego lat 1914-1918 Rozdział I. Narodziny wieku (1890-1914) 1. Nie spełnione obawy końca XIX wieku 2. Rewolucja

Bardziej szczegółowo

HITLER I JEGO SOJUSZNICY W II WOJNIE ŚWIATOWEJ.

HITLER I JEGO SOJUSZNICY W II WOJNIE ŚWIATOWEJ. Wiesław Kutek Historycy to adwokaci, którzy bronią swoich klientów dopiero po ich śmierci. Harold Macmillan HITLER I JEGO SOJUSZNICY W II WOJNIE ŚWIATOWEJ. W kolejną rocznicę września 1939 roku. Powszechnie

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH CBOS BRYTYJCZYCY I POLACY O ROZSZERZENIU UNII EUROPEJSKIEJ BS/46/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH CBOS BRYTYJCZYCY I POLACY O ROZSZERZENIU UNII EUROPEJSKIEJ BS/46/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 http://www.cbos.pl sekretariat@cbos.pl SEKRETARIAT 629-35 - 69, 628-37

Bardziej szczegółowo

1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI. Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu

1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI. Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu 1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu W 1945 roku skończyła się II wojna światowa. Był to największy, jak do tej pory, konflikt zbrojny na świecie. Po 6 latach ciężkich walk hitlerowskie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, luty 2015 ISSN 2353-5822 NR 22/2015 O SYTUACJI NA UKRAINIE I POLSKIEJ POMOCY DLA WSCHODNIEGO SĄSIADA

Warszawa, luty 2015 ISSN 2353-5822 NR 22/2015 O SYTUACJI NA UKRAINIE I POLSKIEJ POMOCY DLA WSCHODNIEGO SĄSIADA Warszawa, luty 2015 ISSN 2353-5822 NR 22/2015 O SYTUACJI NA UKRAINIE I POLSKIEJ POMOCY DLA WSCHODNIEGO SĄSIADA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia roku

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 48/2014 POLACY O BEZPIECZEŃSTWIE NARODOWYM I NATO

Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 48/2014 POLACY O BEZPIECZEŃSTWIE NARODOWYM I NATO Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 48/2014 POLACY O BEZPIECZEŃSTWIE NARODOWYM I NATO Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 54/2014 O SYTUACJI NA UKRAINIE PRZED AKCJAMI SEPARATYSTÓW NA WSCHODZIE

Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 54/2014 O SYTUACJI NA UKRAINIE PRZED AKCJAMI SEPARATYSTÓW NA WSCHODZIE Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 54/2014 O SYTUACJI NA UKRAINIE PRZED AKCJAMI SEPARATYSTÓW NA WSCHODZIE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014

Bardziej szczegółowo

OGÓLNOPOLSKI ZWIĄZEK ZAWODOWY PIELĘGNIAREK I POŁOŻNYCH ZARZĄD KRAJOWY

OGÓLNOPOLSKI ZWIĄZEK ZAWODOWY PIELĘGNIAREK I POŁOŻNYCH ZARZĄD KRAJOWY OGÓLNOPOLSKI ZWIĄZEK ZAWODOWY PIELĘGNIAREK I POŁOŻNYCH ZARZĄD KRAJOWY Warszawa, 15.07.2015r. ZK-964/VII/2015 Pani Ewa Kopacz Prezes Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej Szanowna Pani Premier, działając

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ POLACY WOBEC EWENTUALNEJ AKCJI PRZECIW IRAKOWI BS/161/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, WRZESIEŃ 2002

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ POLACY WOBEC EWENTUALNEJ AKCJI PRZECIW IRAKOWI BS/161/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, WRZESIEŃ 2002 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

- polityk polski, pułkownik, dyplomata; 1932-1939 minister spraw zagranicznych;

- polityk polski, pułkownik, dyplomata; 1932-1939 minister spraw zagranicznych; - polityk polski, pułkownik, dyplomata; 1932-1939 minister spraw zagranicznych; - uznawany za spadkobiercę myśli politycznej J. Piłsudskiego, główny polityk sanacji; - w maju 1939 zdecydowanie przeciwstawił

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Materiał na konferencję prasową w dniu 23 października 2007 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Badań Demograficznych Notatka informacyjna WYNIKI BADAŃ GUS Informacja o rozmiarach i kierunkach emigracji

Bardziej szczegółowo

Polacy podczas I wojny światowej

Polacy podczas I wojny światowej Polacy podczas I wojny światowej 1. Orientacje polityczne Polaków przed rokiem 1914 Orientacja proaustriacka (koncepcja austropolska) Szansa to unia z Austrią, a największym wrogiem Rosja 1908 r. we Lwowie

Bardziej szczegółowo

PRZESŁANKI, NEGOCJACJE I OGŁOSZENIE BRYTYJSKO-TURECKIEJ DEKLARACJI O WZAJEMNEJ POMOCY Z 12 MAJA 1939 ROKU

PRZESŁANKI, NEGOCJACJE I OGŁOSZENIE BRYTYJSKO-TURECKIEJ DEKLARACJI O WZAJEMNEJ POMOCY Z 12 MAJA 1939 ROKU ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS FOLIA HISTORICA 89, 2012 PRZESŁANKI, NEGOCJACJE I OGŁOSZENIE BRYTYJSKO-TURECKIEJ DEKLARACJI O WZAJEMNEJ POMOCY Z 12 MAJA 1939 ROKU Pogorszenie się sytuacji międzynarodowej

Bardziej szczegółowo

Świat u progu I wojny światowej

Świat u progu I wojny światowej Świat u progu I wojny światowej 1. Rywalizacja mocarstw na Bliskim Wschodzie Chęć zdobywania nowych posiadłości kolonialnych (głównie przez Niemców i Japończyków) ograniczony przez to, że ich jest coraz

Bardziej szczegółowo

Rok po wojnie rosyjsko-gruzińskiej Stan realizacji porozumień Sarkozy Miedwiediew z 12 sierpnia 2008 r. oraz 8 września 2008 r.

Rok po wojnie rosyjsko-gruzińskiej Stan realizacji porozumień Sarkozy Miedwiediew z 12 sierpnia 2008 r. oraz 8 września 2008 r. www.bbn.gov.pl bbn@bbn.gov.pl Departament Bezpieczeństwa Międzynarodowego ul. Karowa 10, 00-909 Warszawa tel. 0-22 695 18 62, faks 0-22 695 18 61 Warszawa, 10 sierpnia 2009 r. Rok po wojnie rosyjsko-gruzińskiej

Bardziej szczegółowo

WSPÓLNE DEKLARACJE I OŚWIADCZENIA OBECNYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON I NOWYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON UMOWY

WSPÓLNE DEKLARACJE I OŚWIADCZENIA OBECNYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON I NOWYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON UMOWY WSPÓLNE DEKLARACJE I OŚWIADCZENIA OBECNYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON I NOWYCH UMAWIAJĄCYCH SIĘ STRON UMOWY AF/EEE/BG/RO/DC/pl 1 WSPÓLNA DEKLARACJA W SPRAWIE TERMINOWEJ RATYFIKACJI UMOWY O UDZIALE REPUBLIKI

Bardziej szczegółowo

Stan wiedzy lub świadomości danej osoby nie stanowi informacji publicznej. Stan wiedzy lub świadomości danej osoby nie stanowi informacji publicznej.

Stan wiedzy lub świadomości danej osoby nie stanowi informacji publicznej. Stan wiedzy lub świadomości danej osoby nie stanowi informacji publicznej. Od: bip Data: 11 grudnia 2013 12:21 Temat: RE: Wniosek o udostępnienie informacji publicznej Do: Fundacja Panoptykon Szanowni Państwo, poniżej przekazujemy odpowiedzi

Bardziej szczegółowo

-2- Jak widać, wydarzenia, o których mowa - podobnie jak wcześniej konflikt w Czeczenii -

-2- Jak widać, wydarzenia, o których mowa - podobnie jak wcześniej konflikt w Czeczenii - CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET: http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Szefowa MSW: Działamy solidarnie i odpowiedzialnie

Szefowa MSW: Działamy solidarnie i odpowiedzialnie Źródło: http://msw.gov.pl Wygenerowano: Wtorek, 27 października 2015, 11:05 Strona znajduje się w archiwum. Piątek, 11 września 2015 Szefowa MSW: Działamy solidarnie i odpowiedzialnie - Działania polskiego

Bardziej szczegółowo

Warszawa, luty 2014 NR 22/2014 POLACY O ROZWOJU SYTUACJI NA UKRAINIE

Warszawa, luty 2014 NR 22/2014 POLACY O ROZWOJU SYTUACJI NA UKRAINIE Warszawa, luty 2014 NR 22/2014 POLACY O ROZWOJU SYTUACJI NA UKRAINIE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

Nadzwyczajne spotkanie sekretarzy generalnych Bruksela, 7 grudnia 2009 STRESZCZENIE I KONKLUZJE NA TEMAT IPEX

Nadzwyczajne spotkanie sekretarzy generalnych Bruksela, 7 grudnia 2009 STRESZCZENIE I KONKLUZJE NA TEMAT IPEX Nadzwyczajne spotkanie sekretarzy generalnych Bruksela, 7 grudnia 2009 Prezydencja szwedzka UE 1 lipca 31 grudnia 2009 STRESZCZENIE I KONKLUZJE NA TEMAT IPEX 9 grudnia 2009 Streszczenie Sekretarze generalni

Bardziej szczegółowo

1. Uzupełnij tabelę. Zapisz przy podanych opisach imiona i nazwiska polityków. (0 4 p.)

1. Uzupełnij tabelę. Zapisz przy podanych opisach imiona i nazwiska polityków. (0 4 p.) Test a Świat po I wojnie światowej Test podsumowujący rozdział I 1. Czytaj uważnie tekst i zadania. 2. W zadaniach od 5. do 6., 8, 10. oraz od 12. do 14. znajdują się cztery odpowiedzi: A, B, C, D. Wybierz

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA

MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA W SPRAWIE WZMOCNIENIA WSPÓŁPRACY W DZIEDZINIE TRANSPORTU W REGIONIE KARPAT ORAZ DALSZEGO ROZWOJU VIA CARPATIA Warszawa, 3 marca 2016 r. *Problemy Strukturalne Wskaźnik konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

NEGOCJACJE SPOŁECZNE

NEGOCJACJE SPOŁECZNE NEGOCJACJE SPOŁECZNE NEGOCJACJE SPOŁECZNE SCHEMAT WYDARZENIE: zmiana, skargi, napady DIALOG ZERWANIE DIALOGU DZIAŁANIA ANIA SPOŁECZNE ECZNE, KONFLIKT SPOŁECZNY = chęć wpływu NEGOCJACJA SPOŁECZNA NEGOCJACJE

Bardziej szczegółowo

Droga Polski do NATO - kalendarium

Droga Polski do NATO - kalendarium Droga Polski do NATO - kalendarium 31 III 1991 r. Rozwiązane zostały struktury wojskowe Układu Warszawskiego. W lipcu 1991r. oficjalnie rozwiązano te organizacje. 11-12 III 1992 r. Podczas wizyty w Polsce,

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY SZKOLENIOWE Rozwiązywanie konfliktów

MATERIAŁY SZKOLENIOWE Rozwiązywanie konfliktów MATERIAŁY SZKOLENIOWE Rozwiązywanie konfliktów trener: Alicja Buczak - Zapart 1 KONFLIKT Konflikt jest powszechnym zjawiskiem społecznym. Tworzą go ludzie. Jego pojawienie się lub nie zależy bezpośrednio

Bardziej szczegółowo

Zjednoczenie Niemiec

Zjednoczenie Niemiec Zjednoczenie Niemiec 1. Drugie Cesarstwo we Francji lipiec 1851 - Ludwik Napoleon żąda od Zgromadzenia rewizji konstytucji, gdyż chce być wybrany po raz drugi (konstytucja nie przewidywała reelekcji prezydenta);

Bardziej szczegółowo

MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE

MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE 2015.05.11 1 BALTIJOS JŪRA LENKIJOS IR LIETUVOS KONCEPCIJOSE IR POLITIKOJE: ŽVILGSNIS Į LIETUVIŠKUS VADOVĖLIUS / MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE

Bardziej szczegółowo

Spis treści: WYKAZ SKRÓTÓW WSTĘP

Spis treści: WYKAZ SKRÓTÓW WSTĘP Spis treści: WYKAZ SKRÓTÓW WSTĘP ROZDZIAŁ I. RELACJA ZALEŻNOŚCI W NAUCE O STOSUNKACH MIĘDZYNARODOWYCH 1.Pojęcie zależności 2. Historyczne i współczesne formy zależności 2.1. Okres przedwestfalski 2.2.

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E. 1. Potrzeba i cel związania Rzeczypospolitej Polskiej Umową międzynarodową

U Z A S A D N I E N I E. 1. Potrzeba i cel związania Rzeczypospolitej Polskiej Umową międzynarodową U Z A S A D N I E N I E 1. Potrzeba i cel związania Rzeczypospolitej Polskiej Umową międzynarodową W dniu 22 marca 1990 r. została zawarta Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Stanów

Bardziej szczegółowo

Warszawa, styczeń 2015 ISSN 2353-5822 NR 4/2015 WYDARZENIE ROKU 2014 W POLSCE I NA ŚWIECIE

Warszawa, styczeń 2015 ISSN 2353-5822 NR 4/2015 WYDARZENIE ROKU 2014 W POLSCE I NA ŚWIECIE Warszawa, styczeń 2015 ISSN 2353-5822 NR 4/2015 WYDARZENIE ROKU 2014 W POLSCE I NA ŚWIECIE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE DO KOMUNIKACJI NEGOCJACJE

WPROWADZENIE DO KOMUNIKACJI NEGOCJACJE WPROWADZENIE DO KOMUNIKACJI NEGOCJACJE DLA ZAINTERESOWANYCH NEGOCJACJE http://www.uwm.edu.pl/pa/fileadmin/pliki_do_pobrania/przewodnik_negocjacje.pdf Zbigniew Nęcki Negocjacje w biznesie Fisher, Ury, Patton

Bardziej szczegółowo

MOŻLIWE STRATEGIE MEDIACYJNE

MOŻLIWE STRATEGIE MEDIACYJNE dr Marta Janina Skrodzka MOŻLIWE STRATEGIE MEDIACYJNE Wprowadzenie Każde postępowanie mediacyjne, co zostało wskazane w przygotowanych do tej pory opracowaniach, przebiega zasadniczo w podobny sposób,

Bardziej szczegółowo

Czy warto mieć polską walutę?

Czy warto mieć polską walutę? Czy warto mieć polską walutę? dr hab. Eryk Łon Katedra Finansów Publicznych Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Ważne linki: Raport dla NBP: Dlaczego Polska nie powinna wchodzić do strefy euro, 2007: http://analizy-rynkowe.pl/raport/

Bardziej szczegółowo

Wiek XVII w Polsce. Wojny ze Szwecją.

Wiek XVII w Polsce. Wojny ze Szwecją. XVII wiek Wiek XVII w Polsce Wojny ze Szwecją. Przyczyny: - Władcy Szwecji chcieli zdobyć ziemie mogące być zapleczem rolniczym kraju - Walka o dominację na Morzu Bałtyckim - Dążenie Zygmunta III Wazy

Bardziej szczegółowo

Nauczanie języka: Kształcenie zawodowe: Wizja regionu przygranicznego: Portal internetowy: Planowanie przestrzenne obszarów morskich:

Nauczanie języka: Kształcenie zawodowe: Wizja regionu przygranicznego: Portal internetowy: Planowanie przestrzenne obszarów morskich: Protokół z XXVI posiedzenia Polsko-Niemieckiej Komisji Międzyrządowej ds. Współpracy Regionalnej i Przygranicznej Szczecin, 29-30 września 2015 r. 1. Zalecenia -Współpraca przygraniczna - 1. Połączenia

Bardziej szczegółowo

Gospodarka światowa w 2015. Mateusz Knez kl. 2A

Gospodarka światowa w 2015. Mateusz Knez kl. 2A Gospodarka światowa w 2015 Mateusz Knez kl. 2A Koło Ekonomiczne IV LO Nasze koło ekonomiczne współpracuje z Uniwersytetem Ekonomicznym w Poznaniu. Wspólne działania rozpoczęły się od podpisania umowy pomiędzy

Bardziej szczegółowo

Kongres wiedeński. Kongres się nie posuwa, on tańczy

Kongres wiedeński. Kongres się nie posuwa, on tańczy Kongres wiedeński Kongres się nie posuwa, on tańczy 1. Zwołanie kongresu w Wiedniu Wiosna 1814 r. armie VI koalicji wchodzą do Paryża i detronizują Napoleona Królem został Ludwik XVIII, Bonaparte na Elbie

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Informacje na temat europejskiej inicjatywy obywatelskiej: dostęp do wody i urządzeń sanitarnych jest prawem każdego człowieka!

Informacje na temat europejskiej inicjatywy obywatelskiej: dostęp do wody i urządzeń sanitarnych jest prawem każdego człowieka! Historia Podczas kongresu w 2009 roku Europejska Federacja Związków Usług Publicznych (ang. European Public Services Unions, w skrócie EPSU) postanowiła zdobyć milion podpisów popierających inicjatywę

Bardziej szczegółowo

POLSKIE DOŚWIADCZENIA UKRAIŃSKIE PERSPEKTYWY

POLSKIE DOŚWIADCZENIA UKRAIŃSKIE PERSPEKTYWY POLSKIE DOŚWIADCZENIA UKRAIŃSKIE PERSPEKTYWY Wybory 2012 Autorzy: Ewa Nowak-Koprowicz Dominik Łazarz Katarzyna Stępak Daniel Szeligowski PO SĄSIEDZKU - cykl warsztatów o polskich doświadczeniach i ukraińskich

Bardziej szczegółowo

70 lat później Jak Polacy oceniają stosunki polsko-niemieckie i niemiecką politykę europejską?

70 lat później Jak Polacy oceniają stosunki polsko-niemieckie i niemiecką politykę europejską? 70 lat później Jak Polacy oceniają stosunki polsko-niemieckie i niemiecką politykę europejską? Komunikat z badań 1 września mija siedemdziesiąta rocznica wybuchu II wojny światowej. Kilkadziesiąt lat po

Bardziej szczegółowo

ING to my wszyscy. A nasz cel to: wspieranie i inspirowanie ludzi do bycia o krok do przodu w życiu i w biznesie.

ING to my wszyscy. A nasz cel to: wspieranie i inspirowanie ludzi do bycia o krok do przodu w życiu i w biznesie. Pomarańczowy Kod ING to my wszyscy. A nasz cel to: wspieranie i inspirowanie ludzi do bycia o krok do przodu w życiu i w biznesie. Pomarańczowy Kod determinuje sposób, w jaki realizujemy powyższy cel określa

Bardziej szczegółowo

CZY ZAANGAŻOWANIE SPOŁECZNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ W ROZWIĄZANIE KONFLIKTU UKRAIŃSKIEGO JEST WYSTARCZAJĄCE? NR 134/2014

CZY ZAANGAŻOWANIE SPOŁECZNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ W ROZWIĄZANIE KONFLIKTU UKRAIŃSKIEGO JEST WYSTARCZAJĄCE? NR 134/2014 Warszawa, październik 2014 ISSN 2353-5822 NR 134/2014 CZY ZAANGAŻOWANIE SPOŁECZNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ W ROZWIĄZANIE KONFLIKTU UKRAIŃSKIEGO JEST WYSTARCZAJĄCE? Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację

Bardziej szczegółowo

Państwa Strony zobowiązują się ponadto przyznać Podkomitetowi do spraw prewencji nieograniczony dostęp do wszystkich informacji dotyczących:

Państwa Strony zobowiązują się ponadto przyznać Podkomitetowi do spraw prewencji nieograniczony dostęp do wszystkich informacji dotyczących: UZASADNIENIE Protokół Fakultatywny do Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania został przyjęty w dniu 18 grudnia 2002 r.

Bardziej szczegółowo

Polityka RP wobec konfliktu na Ukrainie szanse i wyzwania

Polityka RP wobec konfliktu na Ukrainie szanse i wyzwania FAE Policy Paper nr 20/2014 Polityka RP wobec konfliktu na Ukrainie szanse i wyzwania Warszawa, 2014-08-20 Strona 1 Nie ulega wątpliwości, że ostatnie wydarzenia za wschodnią granicą RP stanowią jedno

Bardziej szczegółowo

olityka zagraniczna i bezpieczeństwa RFN

olityka zagraniczna i bezpieczeństwa RFN SUB Hamburg A/553448 Patrycja Sokołowska olityka zagraniczna i bezpieczeństwa RFN wobec państw obszaru byłej Jugosławii wiatach 1990-2005 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów 13 Wstęp 17 ROZDZIAŁ 1 Główne kierunki

Bardziej szczegółowo

Zawieszenie działalności gospodarczej Nie palmy za sobą mostów. Wpisany przez Jarosław Chałas

Zawieszenie działalności gospodarczej Nie palmy za sobą mostów. Wpisany przez Jarosław Chałas Pomimo dużego szumu medialnego, ustawodawca nie zdołał przez ostatnie dwa lata poprawić sytuacji przedsiębiorców w kwestii zawieszenia działalności gospodarczej. Przedsiębiorca, który rozpoczyna działalność

Bardziej szczegółowo

Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 95/2014 STOSUNKI POLSKO-UKRAIŃSKIE W OPINIACH POLAKÓW

Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 95/2014 STOSUNKI POLSKO-UKRAIŃSKIE W OPINIACH POLAKÓW Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 95/2014 STOSUNKI POLSKO-UKRAIŃSKIE W OPINIACH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE "PRZED 75 LATY, 27 WRZEŚNIA 1939 R., ROZPOCZĘTO TWORZENIE STRUKTUR POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO. BYŁO ONO FENOMENEM NA SKALĘ ŚWIATOWĄ. TAJNE STRUKTURY PAŃSTWA POLSKIEGO, PODLEGŁE

Bardziej szczegółowo

Ludność Polski na tle Europy

Ludność Polski na tle Europy Ludność Polski na tle Europy Liczba mieszkańców Polski wynosiła w roku 2011 ok. 38,5 mln. Pod względem liczby mieszkańców Polska zajmuje 6 miejsce w Unii Europejskiej (8 miejsce w całej Europie). Według

Bardziej szczegółowo

W negocjacjach biznesowych konieczna jest znajomość technik negocjacyjnych i wybór odpowiedniej do charakteru danych negocjacji.

W negocjacjach biznesowych konieczna jest znajomość technik negocjacyjnych i wybór odpowiedniej do charakteru danych negocjacji. DAGMARA TAFLIŃSKA NEGOCJACJE W BIZNESIE CZ. I. ZASADY I TECHNIKI NEGOCJACJI W negocjacjach biznesowych konieczna jest znajomość technik negocjacyjnych i wybór odpowiedniej do charakteru danych negocjacji.

Bardziej szczegółowo

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy

Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy Warsztaty grupowe z zakresu kluczowych umiejętności społeczno - zawodowych istotnych z punktu widzenia rynku pracy II ETAP AKTYWIZACJI MATERIAŁY DLA BENEFICJENTÓW/BENEFICJENTEK CO TO SĄ EMOCJE? EMOCJE

Bardziej szczegółowo

Seminaria europejskie

Seminaria europejskie Seminaria europejskie koordynatorka: Aleksandra Saczuk a.saczuk@schuman.org.pl SE(5) 7.12.2009 Partnerstwo Wschodnie polski sukces w unijnej polityce zewnętrznej Partnerstwo Wschodnie jest polskim sukcesem

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO

PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO PROGRAM PRZYSPOSOBIENIA OBRONNEGO Cel kształcenia Opanowanie przez studentów i studentki podstawowej wiedzy o bezpieczeństwie narodowym, w szczególności o organizacji obrony narodowej oraz poznanie zadań

Bardziej szczegółowo

VI Powiatowy Jurajski Konkurs Historyczny

VI Powiatowy Jurajski Konkurs Historyczny KOD UCZNIA VI Powiatowy Jurajski Konkurs Historyczny POLACY I ZIEMIE POLSKIE W OKRESIE 1918-1989 r. Informacja dla ucznia : ETAP POWIATOWY 2012/2013 1. Na stronie tytułowej arkusza w wyznaczonym miejscu

Bardziej szczegółowo

POLITYKA ZAGRANICZNA I ODZYSKANIE NIEPODLEGŁOŚCI

POLITYKA ZAGRANICZNA I ODZYSKANIE NIEPODLEGŁOŚCI A 332 02 < Krzysztof Skubiszewski POLITYKA ZAGRANICZNA I ODZYSKANIE NIEPODLEGŁOŚCI Przemówienia, oświadczenia, wywiady 1989-1993 Warszawa 1997 PRZEDMOWA 11 WYBRANE PRZEMÓWIENIA, OŚWIADCZENIA I WYWIADY

Bardziej szczegółowo

_ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ. WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY

_ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ. WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY _ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego AON wewn. 4969/97 QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY. Redakcja naukowa prof. zw. dr hab.

Bardziej szczegółowo

Akt końcowy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE)

Akt końcowy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE) 1 Akt końcowy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE) Sporządzony w Helsinkach dnia 1 sierpnia 1975 r. Deklaracja zasad rządzących wzajemnymi stosunkami między Państwami uczestniczącymi

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Astrid Heeper, Michael Schmidt. Jak planować, prowadzić i finalizować negocjacje

Astrid Heeper, Michael Schmidt. Jak planować, prowadzić i finalizować negocjacje Astrid Heeper, Michael Schmidt Negocjacje Jak planować, prowadzić i finalizować negocjacje Astrid Heeper, Michael Schmidt Negocjacje Jak planować, prowadzić i finalizować negocjacje Wydano na licencji

Bardziej szczegółowo

Niemcy Austro-Węgry Bułgaria Turcja. Francja Rosja Wielka Brytania

Niemcy Austro-Węgry Bułgaria Turcja. Francja Rosja Wielka Brytania I wojna światowa 1914-1918, do 1939 zwana wielką wojną 1914-1918, pierwszy konflikt zbrojny w skali światowej, burzący układ stosunków politycznych po kongresie wiedeńskim 1814-1815. Była to tzw. Wojna

Bardziej szczegółowo

Miejsce Ukrainy jest w Unii

Miejsce Ukrainy jest w Unii Miejsce Ukrainy jest w Unii Z Walerijem Czałym, byłym wiceministrem spraw zagranicznych Ukrainy, rozmawia Piotr Pogorzelski PIOTR POGORZELSKI: Władze Ukrainy często mówią, że integracja europejska jest

Bardziej szczegółowo

BS/181/2006 POLACY, WĘGRZY, CZESI I SŁOWACY O SYTUACJI NA BLISKIM WSCHODZIE KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 2006

BS/181/2006 POLACY, WĘGRZY, CZESI I SŁOWACY O SYTUACJI NA BLISKIM WSCHODZIE KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 2006 BS/181/2006 POLACY, WĘGRZY, CZESI I SŁOWACY O SYTUACJI NA BLISKIM WSCHODZIE KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 2006 PRZEDRUK I ROZPOWSZECHNIANIE MATERIAŁÓW CBOS W CAŁOŚCI LUB W CZĘŚCI ORAZ WYKORZYSTANIE

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Rozkład materiału kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Lp. Temat jednostki lekcyjnej Zagadnienia 1. I wojna światowa geneza, przebieg, skutki Proponowana Scenariusz lekcji liczba godzin str.

Bardziej szczegółowo

Koledzy i koleżanki zapytali mnie dzisiaj: - Dlaczego jesteś taka smutna i zamyślona? czy to na pewno z powodu powrotu do szkoły?

Koledzy i koleżanki zapytali mnie dzisiaj: - Dlaczego jesteś taka smutna i zamyślona? czy to na pewno z powodu powrotu do szkoły? Koledzy i koleżanki zapytali mnie dzisiaj: - Dlaczego jesteś taka smutna i zamyślona? czy to na pewno z powodu powrotu do szkoły? Odpowiedziałam: - Nie jestem przygnębiona. Po prostu próbuję sobie wyobrazić

Bardziej szczegółowo

Bursztynowa komnata kopia; oryginał zaginął w czasie II wojny światowej. Rosja. Renata Gurba. z 9 slajdów

Bursztynowa komnata kopia; oryginał zaginął w czasie II wojny światowej. Rosja. Renata Gurba. z 9 slajdów Bursztynowa komnata kopia; oryginał zaginął w czasie II wojny światowej. Rosja Renata Gurba 1 1. Położenie a. Rosja zajmuje ponad 17 mln km 2 powierzchni i jest największym państwem na świata b. Terytorium

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O PODATKACH I ULGACH PODATKOWYCH BS/179/179/98 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 98

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O PODATKACH I ULGACH PODATKOWYCH BS/179/179/98 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 98 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

BIULETYN INFORMACYJNY RODM BIAŁYSTOK. lipiec 2015

BIULETYN INFORMACYJNY RODM BIAŁYSTOK. lipiec 2015 BIULETYN INFORMACYJNY RODM BIAŁYSTOK lipiec 2015 Grecki roller coaster Lipiec 2015 r. wyryje w historii Hellady głęboką rysę, a wszystko za sprawą pogłębiającego się kryzysu, tego wyspiarskiego państwa,

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

Andrzej Karpmski V UNIA EUROPEJSKA - POLSKA DYLEMATY PRZYSZŁOŚCI. Warszawa 1998

Andrzej Karpmski V UNIA EUROPEJSKA - POLSKA DYLEMATY PRZYSZŁOŚCI. Warszawa 1998 A- Andrzej Karpmski V UNIA EUROPEJSKA - POLSKA DYLEMATY PRZYSZŁOŚCI Warszawa 1998 SPIS TREŚCI Przedmowa 12 Od autora 13 Rozdział I. Czy i jak można zdynamizować rozwój Europy 18 1. Główne przejawy słabości

Bardziej szczegółowo

Poważny krok w kierunku normalności

Poważny krok w kierunku normalności Poważny krok w kierunku normalności Dwadzieścia lat po podpisaniu polsko-niemieckiego Traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy : wyniki raportu Instytutu Allensbach na temat relacji polskoniemieckich

Bardziej szczegółowo

Surowce energetyczne a energia odnawialna

Surowce energetyczne a energia odnawialna Surowce energetyczne a energia odnawialna Poznań 6 czerwca 2012 1 Energia = cywilizacja, dobrobyt Warszawa 11 maja 2012 Andrzej Szczęśniak Bezpieczeństwo energetyczne - wykład dla PISM 2 Surowce jako twarda

Bardziej szczegółowo

Minimalizowanie ryzyka prawnego związanego z wprowadzaniem leku generycznego na rynek. Zagadnienia procesowe.

Minimalizowanie ryzyka prawnego związanego z wprowadzaniem leku generycznego na rynek. Zagadnienia procesowe. Minimalizowanie ryzyka prawnego związanego z wprowadzaniem leku generycznego na rynek. Zagadnienia procesowe. Marek Wiński, radca prawny Partner WTS Rzecznicy Patentowi Plan prezentacji: I. Definicje i

Bardziej szczegółowo

Ku szczytowi NATO w Warszawie

Ku szczytowi NATO w Warszawie Komentarz Międzynarodowy Pułaskiego Pulaski Policy Papers ISSN 2080-8852 Warszawa, 05.08.2015 r. Autor: Przemysław Pacuła Ku szczytowi NATO w Warszawie Odbywający się we wrześniu 2014 r. szczyt Sojuszu

Bardziej szczegółowo

BAŁKANY ZACHODNIE PODSTAWA PRAWNA CELE KONTEKST INSTRUMENTY

BAŁKANY ZACHODNIE PODSTAWA PRAWNA CELE KONTEKST INSTRUMENTY BAŁKANY ZACHODNIE Unia Europejska opracowała politykę mającą na celu wsparcie stopniowej integracji państw Bałkanów Zachodnich z Unią. Dnia 1 lipca 2013 r. Chorwacja, jako pierwsza z siedmiu państw tego

Bardziej szczegółowo