Akademia Górniczo-Hutnicza. Praca Dyplomowa. Fotogrametryczne metody w rekonstrukcji wypadków drogowych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Akademia Górniczo-Hutnicza. Praca Dyplomowa. Fotogrametryczne metody w rekonstrukcji wypadków drogowych"

Transkrypt

1 Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie Wydział Geodezji Górniczej i Inżynierii Środowiska Katedra Geodezji Inżynieryjnej i Budownictwa Praca Dyplomowa Fotogrametryczne metody w rekonstrukcji wypadków drogowych Photogrammetric methods in road accident reconstruction Nazwisko i imię: Sobczyk Dagmara Kierunek studiów: Geodezja i Kartografia Specjalność: Fotogrametria i Teledetekcja Ocena: Promotor dr hab inż. Regina Tokarczyk Recenzent dr inż. Urszula Marmol Oświadczam, świadoma odpowiedzialności karnej za poświadczenie nieprawdy, że niniejszą pracę dyplomową wykonałam osobiście i samodzielnie i że nie korzystałam ze źródeł innych niż wymienione w pracy.... czytelny podpis autora pracy Kraków 2010

2 Składam podziękowania Pani promotor dr hab. inż. Reginie Tokarczyk za wyrozumiałość, pomoc oraz wszelkie merytoryczne uwagi i wskazówki podczas pisania niniejszej pracy. Dziękuję również panom, z Instytutu Ekspertyz Sądowych w Krakowie, Janowi Unarskiemu oraz Wojciechowi Wachowi za pomoc w gromadzeniu niezbędnej literatury oraz przybliżeniu tematyki w ich pracy codziennej. 3

3 Streszczenie Przedmiotem pracy dyplomowej jest ocena możliwości zastosowania metod fotogrametrii w procesie rekonstrukcji wypadku drogowego. Omówiono podstawowe zagadnienia z zakresu rekonstrukcji i zasad opisu wypadku drogowego oraz przedstawiono reguły prawidłowego sporządzania dokumentacji fotograficznej. Zaprezentowano metody fotogrametryczne jednoobrazowe wykorzystujące zależności perspektywiczne i rzutowe oraz metody fotogrametrii dwu - i wieloobrazowej. Przedstawione zostały programy komputerowe wspomagające proces rekonstrukcji oraz przykłady zastosowań fotogrametrii do rejestracji wypadków drogowych w Polsce i na świecie. Opisano przyczyny otrzymywania błędnych wymiarów obiektów odtwarzanych ze zdjęć fotograficznych oraz przedstawiono metodę obliczeniową pozwalającą na korekcję współrzędnych tłowych obarczonych błędem dystorsji radialnej. 4

4 Summary The matter of the Master Thesis is to assess the application of photogrammetry methods in the traffic accident reconstruction process. In the thesis are shown the basic issues of the traffic accident reconstruction, the principles of traffic accident description and the proper rules of the correct photographic documentation executing. In the dissertation are described photogrammetric methods single imaging using perspective and projective dependency and two - and multi imaging. The thesis presents computer aided process of traffic accident reconstruction and shows examples of using photogrammetry for the traffic accident reconstruction in Poland and in the world. The last part of the dissertation describes the causes of the reproduced object dimensions error and includes description of the analytical method for the correction of the fiducial coordinates radial distortion error. 5

5 Spis treści 1.Wstęp. str Podstawowe wiadomości z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowych. str Pojęcie rekonstrukcji. str Cel i efekt rekonstrukcji. str Etapy rekonstrukcji. str Rzetelność prac rekonstrukcyjnych. str Zasady opisu miejsca wypadku drogowego. str Oględziny. str Opis miejsca wypadku. str Dokumentacja fotograficzna. str Pojęcie dokumentacji fotograficznej. str Zawartość dokumentacji fotograficznej. str Reguły sporządzenia prawidłowej dokumentacji. str Widoki. str Widoki sytuacyjne z dalszej odległości. str Widoki ogólne miejsca wypadku. str Widoki szczegółowe. str Położenie powypadkowe pojazdów i pozycje końcowe ofiar wypadku. str Widok z miejsca kierowcy. str Jakość zdjęć do dokumentacji fotograficznej. str Czas ekspozycji. Czas naświetlania (czas otwarcia migawki). str Kompozycja. str Głębia ostrości (dawniej "głębokość ostrości"). str Przysłona (Przesłona). str Czułość ISO. str.35 6

6 4.6 Rodzaj obiektywu do wykonywania dokumentacji fotograficznej. str Źródła błędów wymiarów obiektów odtwarzanych ze zdjęć fotograficznych. str Dystorsja. str Rozdzielczość mapy bitowej. str Rozdzielczość obrazu. str Mapa bitowa. str Wyznaczenie parametrów określających dystorsję z prostych odwzorowanych na zdjęciu. str Przegląd metod fotogrametrii stosowanych przy rekonstrukcji wypadków drogowych. str Metody jednoobrazowe wykorzystujące zależności perspektywiczne i rzutowe. str Metoda paska papieru. str Metoda zagęszczenia siatki. str Metoda rozbudowania siatki na wzorcu prostokątnym. str Wprowadzenie do restytucji perspektywy oraz metoda restytucji koła głębokości. str Pojecie restytucji oraz jej zadania. str Cel odwzorowań perspektywicznych. str Właściwości kamer fotograficznych, materiały oraz zasady fotografowania w odwzorowaniach fotograficznych. str Wymagania stawiane odwzorowaniom fotograficznym do celów restytucji. str Metoda restytucji koła głębokości. str Metody fotogrametrii dwu- i wieloobrazowej. str Transformacja rzutowa 3D (DLT). str Stereofotogrametria. str.72 7

7 Metoda wiązki. str Programy komputerowe wspomagające rekonstrukcję wypadków drogowych. str Informacje wprowadzające. str Programy do fotogrametrii. str Programy do transformacji płaskiej. str HawkEye. str PC-Rect. str Dokładność w PC-Rect i HawkEye. str PHOTORECT 1.0 str Programy do transformacji przestrzennej. str iwitness. str PhotoModeler. str Programy rysunkowe. str Programy kalkulacyjne. str Programy do analizy czasowo przestrzennej. str Programy symulacyjne. str Zastosowanie fotogrametrii do rejestracji wypadków drogowych przeglądowo. str Na świecie. str Niemcy. str Japonia. str Kanada. str Singapur. str Rosja. str W Polsce. str Podsumowanie. str Literatura. str Bibliografia. str Netografia. str Programy komputerowe. str.132 8

8 10. Wykazy. str Wykaz rysunków. str Wykaz tabel. str.138 9

9 1.Wstęp Fotografia, która jako technika tworzenia za pomocą aparatów fotograficznych trwałych obrazów, posiada w obecnych czasach spektrum zastosowań w wielu dziedzinach nauki i techniki. Stanowi ona homograficzny rzut przestrzeni na płaszczyznę, przez co podlega ścisłym prawom geometrycznym. Umożliwia to odtworzenie prawdziwych proporcji i wymiarów przedmiotów na niej odwzorowanych. Główną zaletą zdjęcia jest rejestracja obiektów stałych jak również i tych, które po pewnym czasie ulegają zniszczeniu. Dzięki temu fotografia znalazła swoje zastosowanie w rekonstrukcji wypadków samochodowych pozwalając utrwalić na zdjęciu wiele śladów powstałych w wyniku zderzenia jak np. śladów hamowania opon, odłamków szkła czy wycieków płynów eksploatacyjnych. Rejestracja powstałych śladów jest obiektywna, dlatego fotografia staje się pełnowartościowym materiałem dowodowym przy procesie rekonstrukcji wypadków drogowych. Trzeba mieć na uwadze jednak fakt, że pełnowartościowym materiałem jest dopiero seria zdjęć tej samej sytuacji przestrzennej wykonana z różnych, starannie przemyślanych ujęć oraz według określonych zasad postępowania, a nie jedynie pojedyncze zdjęcie. Na uwadze trzeba mieć również fakt, że wymiary obiektów na fotografii obarczone są błędami takimi jak dystorsją radialna oraz tangencjalna. W pracy zamieszczono algorytm obliczeniowy pozwalający na korekcję współrzędnych tłowych obarczonych błędem dystorsji radialnej, który został opracowany na podstawie publikacji [12]. Celem niniejszej pracy jest przedstawienie możliwości uczynienia zdjęcia miejsca wypadku, bardziej wartościowym technicznie dokumentem, przez wskazanie metod pozwalających zdjęciom wykonanym zwykłym aparatem fotograficznym na wydobycie z niego informacji dotyczącej kątów, między obiektami na zdjęciu oraz wymiarów śladów i szczegółów zarejestrowanych, w sposób łatwy, użyteczny i z dokładnością wystarczająca do celów ekspertyzy wypadku drogowego. Jak również przybliżenie możliwości wykorzystania programów komputerowych, zarówno tych fotogrametrycznych jak i niefotogrametrycznych, do odtworzenia miejsca zdarzenia. Wykorzystanie programów komputerowych pozwala na powielanie obliczeń i poszukiwanie rozwiązań, pozwalających na zrekonstruowanie przebiegu wydarzeń. 10

10 2. Podstawowe wiadomości z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowych 2.1 Pojęcie rekonstrukcji. Pod słowem rekonstrukcja przyjęło się w literaturze fachowej zajmującej się ekspertyzami powypadkowymi rozumieć rekonstrukcję kryminalistyczną, zwaną też niekiedy techniczną, której istotą jest odtworzenie przebiegu wypadku lub niektórych jego fragmentów, w oparciu o kryminalistyczne i techniczno fizykalne, a także medyczno sądowe, przesłanki dowodowe nie uzależnione od dowodów osobowych. Przesłankami tymi są: - sytuacja powypadkowa, - wiedza specjalistyczna biegłego, dotycząca praw przyrody rządzących zjawiskami, których pochodnymi są te ślady obiektywne nośniki informacji o zdarzeniach, które je wywołały [3]. Rekonstrukcja wypadku drogowego jest czynnością intelektualną, w której główną rolę odgrywają zdolność przygotowującego ekspertyzę do krytycznego wyboru oraz oceny zawartości materiału zgromadzonego w aktach danej sprawy. Produkt końcowy, czyli ekspertyza, jest zbiorem obliczeń, analiz i wniosków przedstawionych w formie pisemnej [13]. Rekonstrukcję przebiegu wypadku drogowego przeprowadza się z różnorakich przyczyn. Podstawową z nich jest chęć poznania mechanizmu wypadku i wyświetlenia jego przyczyn w celu ustalenia, co zawiodło w systemie człowiek droga - pojazd. Największe zapotrzebowanie na ekspertyzy z zakresu rekonstrukcji wypadków pojawia się ze strony organów procesowych oraz instytucji ubezpieczeniowych, dla których znajomość przyczyn i rozkład odpowiedzialności uczestników wypadku ma podstawowe znaczenie [13]. 2.2 Cel i efekt rekonstrukcji. Celem i efektem prawidłowo przeprowadzonej rekonstrukcji kryminalistycznej jest : - odtworzenie przebiegu i okoliczności zdarzenia, - weryfikacja i kontrola prawdziwości wersji przebiegu wypadku podawanych przez jego uczestników i świadków, 11

11 - wypełnienie luk i niejasności w informacjach podawanych przez te osoby, wynikających z nieciągłości ich obserwacji, błędnych ocen lub mylnych wrażeń lub skojarzeń [3]. 2.3 Etapy rekonstrukcji. Typowa procedura rekonstrukcji jest z reguły odwijaniem do tyłu taśmy czasu i zdarzeń. Można ją z grubsza podzielić na trzy zasadnicze etapy : I. Wychodząc z sytuacji powypadkowej odtwarzamy ruch pojazdów po zderzeniu, tak, aby w efekcie uzyskać parametry ich ruchu w końcowym momencie zderzenia, tj. wtedy, gdy pojazdy rozdzielają się i rozpoczynają swój samodzielny ruch po zderzeniu. II. Odtwarzamy zmianę parametrów ruchu podczas samego zderzenia, po to, aby określić parametry ruchu tuż przed zderzeniem, tj. w pierwszej chwili zetknięcia się pojazdów. III. Na podstawie śladów ruchu pojazdów przed zderzeniem odtwarzamy ruch pojazdów w fazie powstania stanu zagrożenia wypadkowego [3]. W rekonstrukcyjnej części ekspertyzy należy ustalić na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego jak przebiegał wypadek i odtworzyć jego kolejne fazy. Najlepiej jest, jeśli w poszukiwaniu rozwiązania problemu wykorzystane zostaną dwie metody : od tyłu metoda rekonstrukcyjna, i do przodu metoda symulacyjna. Użycie dwóch różnych metod zmniejszy możliwość przypadkowego błędu, może również zmniejszyć liczbę prób kolejnych poszukiwań [13]. Pierwszy z nich to : I. Rekonstrukcja prowadząca od położeń powypadkowych, w których obiekty zatrzymały się po zdarzeniu, poprzez pozostawione na jezdni ślady, do miejsca kolizji. Na pierwszym odcinku rekonstrukcji licząc od tyłu, a więc w fazie powypadkowej pozostaje największa liczba śladów po zdarzeniu. Jeśli jest ich wystarczająco wiele, to i wiarygodność takiego odtworzenia może być wystarczająco duża. Wtedy też matematyczny opis będzie prostszy, a możliwość powstania błędu w odtworzeniu minimalna. Wiele wartości parametrów używanych na tym etapie obliczeń jest stabelaryzowanych, co zmniejsza ryzyko błędu. Większość danych, takich, jak: - współczynnik przyczepności opon, - czas reakcji kierowcy, 12

12 - prędkość równoważna energii EES (Equivalent Energy Speed), musi być przyjmowana w pewnym obszarze tolerancji, gdyż uzyskanie prawdziwych wartości z chwili i miejsca wypadku jest niemożliwe, a to z kolei powoduje konieczność przeprowadzenia analizy niepewności tak prowadzonych obliczeń [13]. Drugi z nich to : II. Symulacja przebiegu wypadku, przy wykorzystaniu odpowiedniego oprogramowania, które w możliwie największym stopniu dokładności opisuje rzeczywistość. Symulacja wypadku w przeciwieństwie do jego rekonstrukcji jest liczeniem w kierunku do przodu. Zakłada się w niej przypuszczalne prędkości ruchu pojazdów, próbując przeprowadzić sztuczny wypadek, możliwie zbliżony do rekonstruowanego. Porównaniu podlegać wtedy będą ślady i przebieg zdarzenia, a kolejne zmiany parametrów wejściowych powinny dać przygotowującemu ekspertyzę jak najlepsze przybliżenie zarejestrowanych torów ruchu pojazdów i być w zgodzie z ujawnionymi ich odkształceniami. Metoda ta polega na wykonaniu całej serii obliczeń, a w celu szybszego uzyskania rezultatów wspomagają ją procedury optymalizacyjne lub statystyczne [13]. Ostatni etap rekonstrukcji to analiza fazy przedzderzeniowej. Tu zwykle sytuacja okazuje się najtrudniejsza, gdyż bardzo często ruch pojazdów na tym odcinku nie pozostawia żadnych śladów materialnych. Rekonstrukcja odbywa się wówczas na podstawie hipotetycznych pozycji zbliżających się obiektów, przy wykorzystaniu uzyskanych wartości przedzderzeniowych pozycji i prędkości pojazdów oraz prawdopodobnych opisów zachowań kierowców na drodze [13]. 2.4 Rzetelność prac rekonstrukcyjnych. Nieustanne rozszerzenie się wiedzy z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowych, prowadzone badania naukowe i szkolenia oraz bogata już literatura powodują, że coraz mniej błędów pojawia się w obszarze rachunkowej rekonstrukcji wypadków, a nadal jest ich sporo w sferze interpretacji śladów i oceny zachowań uczestników zdarzenia [13]. Metody fotogrametryczne również mają swoje ograniczenia i osiągana dokładność przekształcenia zależna jest głównie od wysokości, z jakiej wykonano zdjęcie oraz od odległości danego miejsca na fotografii od obiektywu aparatu [13]. 13

13 3. Zasady opisu miejsca wypadku drogowego. 3.1 Oględziny. Oględziny są czynnością procesową, w trakcie której organ prowadzący oględziny po szczegółowym zapoznaniu się z ich przedmiotem, którym może być miejsce, osoba, rzecz lub zwłoki, podejmuje działania polegające na wykrywaniu, zabezpieczeniu i wstępnym zbadaniu szeroko rozumianych śladów kryminalistycznych w celu ujawnienia charakteru i okoliczności zaistniałego zdarzenia oraz ustalenia jego sprawcy [8]. Zasady przeprowadzenia i sposób dokumentowania określają odpowiednio artykuły 143, 148, 150 oraz 207, 211, 212 k.p.k. [22]. Czynności, które powinny zostać wykonane przez policję w ramach oględzin, określa Zarządzenie nr 1426 Komendanta Głównej policji z dnia 23 grudnia 2004r. W sprawie metodyki wykonywania czynności dochodzeniowo - śledczych przez służby policyjne wyznaczone do wykrywania przestępstw i ścigania ich sprawców. Czynności oględzin powinny być podjęte w jak najkrótszym czasie od momentu zdarzenia, ze względu na wartość informacji, które możemy pozyskać podczas ich procedury. Dużą rolę odgrywa praca funkcjonariusza policji, który jako pierwszy pojawia się na miejsce zdarzenia. Jego zadaniem jest niezwłoczne zabezpieczenie ujawnionych śladów kryminalistycznych pod względem technicznym i procesowym przed ich utratą lub zniekształceniem, w tym również przez służby ratownicze i techniczne, jak również sporządzenie dokumentacji z przeprowadzonych czynności procesowych, a w szczególności: - szkic miejsca wypadku drogowego w skali, - dokumentację fotograficzną, - w razie potrzeby dokonać rejestracji wideo. W sytuacjach tego wymagających, poinformować dyżurnego jednostki Policji o konieczności wezwania ekspertów tj. biegłego sądowego o określonej i wymaganej wiedzy specjalistycznej, a w przypadku wypadków śmiertelnych prokuratora [21]. Oględziny miejsca wypadku polegają na ujawnieniu i inwentaryzacji wszystkich śladów, mających związek ze zdarzeniem i mają swoje odzwierciedlenie w opisie miejsca wypadku [13]. 14

14 3.2 Opis miejsca wypadku drogowego. Opis miejsca wypadku drogowego jest to zbiór informacji zgromadzonych podczas inwentaryzacji miejsca zdarzenia, dotyczących obiektywnych zmian rzeczywistości, których przyczyną był wypadek. Zmiany te zwane śladami i obejmują nie tylko ślady opon na jezdni, ale też wszelkie inne elementy, które odpowiednio zinterpretowane, pozwalają odtworzyć przebieg całego wypadku lub jej części [13]. Opis miejsca wypadku powinien zawierać następujące elementy składowe: 1. Protokół oględzin miejsca wypadku, w którego skład wchodzą : a. Informacje ogólne o : - geometrii drogi, - stanie nawierzchni, - stanie prawnym obowiązującym na danym odcinku drogi, - warunkach atmosferycznych, - stanie widoczności. b. Opis śladów, czyli : - krótka charakterystyka każdego śladu, - zapis pozycji śladu względem przyjętego układu odniesienia, - opis wszelkich zmian w stosunku do stanu powypadkowego. 2. Szkic miejsca wypadku wykonany z zachowaniem skali, pokazujący precyzyjnie i jednoznacznie położenie wszystkich śladów, a w razie potrzeby także ich kształt [13]. Musi być wykonany w rzucie prostokątnym, z uwzględnieniem przyjętej skali. Najczęściej do pomiarów wykorzystuje się typowe środki, którymi dysponują osoby przeprowadzające rutynowo oględziny miejsca wypadku a więc : - taśma miernicza, - koło pomiarowe, - dalmierz laserowy [13]. 15

15 Rys Taśma miernicza [36] Rys Koło pomiarowe [37] Rys Dalmierz laserowy [45] Rys Wykorzystanie taśmy mierniczej do pomiaru śladu hamowania koła [24] Rys Wykorzystanie koła pomiarowego przez policję na miejscu zdarzenia drogowego [43] Trzeba dążyć do wymiarowania w kartezjańskim układzie współrzędnych, jeżeli zachodzi potrzeba wykonywać dodatkowe pomiary kontrolne, a do odwzorowania kształtów krzywoliniowych najlepiej stosować metodę triangulacyjną [13]. Ponieważ wykonując pomiary w terenie czasem trudno jest precyzyjnie odmierzyć położenie niektórych punktów, warto w takich przypadkach zastosować przewymiarowanie. Polega ono na tym, że chociaż pozycja danego punktu została odmierzona jednoznacznie, wykonywany jest dodatkowy, nadmiarowy pomiar kontrolny w stosunku do innego punktu odniesienia, tak, aby rysując skalowany szkic można było się upewnić, że nie popełniono istotnego błędu [13]. 16

16 Rys Wymiarowanie śladów załamanych, składających się z dwóch odcinków prostoliniowych; położenie końca śladów z prawej strony zostało dla pewności przewymiarowane poprzez pomiar szerokości ich rozstawu [13] Wymiarowanie w układzie biegunowym bez zastosowania specjalistycznych urządzeń geodezyjnych jest w praktyce niedozwolone, gdyż prowadzi do niedopuszczalnie dużych błędów [13]. 3. Dokumentacja fotograficzna ukazująca widoki ogólne i szczegółowe miejsca zdarzenia, wykonane według określonej procedury oraz zawierająca zbliżenia poszczególnych śladów [13]. Do śladów, które powinny być ujawnione i opisane podczas oględzin miejsca zdarzenia należą : - ślady kół na jezdni i jej otoczeniu, Ślady pozostawione przez opony pozwalają na odtworzenie toru ruchu pojazdu. Są wykorzystywane do obliczenia parametrów ruchu w stanie granicznym, a często także do dokładnego wskazania miejsca kolizji [13]. a) b) c) Rys Zdjęcia a), b), c) przedstawiają ślady opon pojazdów [a) 7][b) 28][c) 25] 17

17 Podczas inwentaryzacji miejsca wypadku charakterystyczne elementy śladów, takie jak początek czy koniec, a nawet całe ślady powinny być obrysowane kredą, aby nie było wątpliwości przy ich identyfikacji na zdjęciach. Ważnym elementem dokumentowania śladów kół jest jednoznaczne wskazanie na szkicu ich końca [13]. a) b) Rys Zdjęcia a), b) przedstawiają obrysowane kredą ślady opon na jezdni [37] Regułą przy dokumentowaniu śladów krzywoliniowych powinno być odwzorowanie ich kształtu, ponieważ wtedy wnoszą one ważne informacje potrzebne do zrekonstruowania położenia pojazdu w kolejnych fazach jego ruchu i ułatwiają oszacowanie prędkości początkowej na podstawie swej krzywizny. Pomiar samej długości takich śladów jest niewystarczający [13]. - zarysowania na nawierzchni jezdni, Ślady tego typu należy udokumentować poprzez pomiar ich położenia względem linii lub punktów bazowych, krótki opis oraz zdjęcia. Widząc opisane ślady, przy oględzinach pojazdu należy także poszukiwać elementów podwozia, które spowodowały poszczególne zarysowania nawierzchni. Ich identyfikacja niesie ważne informacje, które będą pomocne przy rekonstruowaniu ruchu pojazdu [13]. - ślady zarycia w ziemi, powstałe podczas przewracania się pojazdu, - elementy ze sztucznego tworzywa i innych materiałów pozostawione na miejscu wypadku, - obszary rozrzutu rozbitego szkła szyb i lamp, - obszary błota i rdzy, które odpadły od pojazdów podczas uderzenia, 18

18 - plamy płynów eksploatacyjnych, Podczas opisu miejsca wypadku należy określić położenie i zaznaczyć na szkicu pola rozrzutu wyżej wymienionych elementów oraz obszary rozlanych płynów itp. Są to ważne ślady ułatwiające odnalezienie miejsca kolizji, ale nie wskazujące go precyzyjnie [13]. Dokumentowanie tych śladów polega na zaznaczeniu na szkicu przybliżonego kształtu obszaru, wskazaniu wewnątrz niego rejonu o największym zagęszczeniu, opisie słownym oraz wykonaniu zdjęć [13]. Rys Obszar rozrzutu odłamków ze szkła i sztucznego tworzywa oraz elementów, które odpadły od pojazdów na skutek zderzenia [44] - położenie końcowe pojazdów, - położenie zwłok i osób rannych, - położenie obuwia, elementów garderoby, siatki na zakupy, torby, okulary, itp., - plamy krwi, - uszkodzenia pojazdów, - uszkodzenia urządzeń infrastruktury drogowej [13]. 19

19 4. Dokumentacja fotograficzna. 4.1 Pojęcie dokumentacji fotograficznej. Dokumentacja fotograficzna to zbiór zdjęć przedstawiających rejon zdarzenia wraz ze wszystkimi śladami, stanowi ona uzupełnienie opisu miejsca wypadku [13]. Wszelkiego rodzaju dokumentacje techniczne, a w szczególności inwentaryzacje wypadków drogowych nie mogą się na ogół obyć bez zdjęć fotograficznych obiektów inwentaryzowanych [3]. Brak dokumentacji fotograficznej miejsca wypadku oraz pojazdów uczestniczących w kolizji należy uznać za niedopuszczalne zaniedbanie, zwłaszcza w kontekście zbyt często niestarannie wykonanego szkicu sytuacyjnego i protokołu oględzin [3]. Problem ten jest szczególnie istotny, gdy nie opisano, lub opisano niepoprawnie krzywoliniowy ślad poślizgu. Poważnym uchybieniem jest brak dokładnego odwzorowania kształtu śladów krzywoliniowych, lecz tylko podanie ich długości. W przypadku takich śladów tylko dokładny kształt, a nie długość, daje możliwości szacowania prędkości pojazdu lub symulacji komputerowej zdarzenia [3]. Zdjęcia bezwzględnie muszą być wykonane podczas inwentaryzowania każdego wypadku drogowego, gdyż w zasadniczy sposób ułatwiają jego zrozumienie, rekonstrukcję i ocenę [3]. Dokumentacja fotograficzna nie może jednakże zastępować protokołu oględzin lecz ma stanowić materiał uzupełniający, którego drugim zadaniem jest zabezpieczenie przed bezpowrotną utratą istotnych elementów zastanej sytuacji, nieopisanych w protokole i na szkicu [3]. Istnieją tradycyjne i bardzo unowocześnione metody stereofotogrametryczne pozwalające z dużą precyzją odwzorowywać w rzutach prostokątnych prawdziwy kształt każdego przedmiotu, czy każdą inwentaryzowaną sytuację przestrzenną. Wymagają one jednak bardzo kosztownej aparatury, i to zarówno do wykonywania zdjęć, jak i do odtwarzania [3]. Istnieją także metody fotogrametryczne umożliwiające odtworzenie sytuacji przestrzennej lub płaskiej na podstawie zdjęcia wykonywanego zwykłym aparatem fotograficznym, takie jak choćby metoda siatki proporcjonalnej, czy metoda oparta o restytucję koła głębokości. Bywa, że niewłaściwe wykonanie zdjęcia uniemożliwia odtworzenie koniecznych wymiarów, nawet pomimo wykorzystania najbardziej wyrafinowanych technik [3]. 20

20 Nieświadomość osoby fotografującej miejsce wypadku niejednokrotnie skutkuje tym, że powstają zdjęcia mało wartościowe z technicznego punktu widzenia [3]. Należy podkreślić, że wymienione tu warunki wykonania poprawnej dokumentacji fotograficznej nie są warunkami do wykonania zdjęć fotogrametrycznych, bo te podlegają prawom wynikającym z przyjętej metody fotogrametrycznej, co zostanie przybliżone w dalszej części pracy. 4.2 Zawartość dokumentacji fotograficznej. Dokumentacja fotograficzna powinna zawierać następujące elementy : 1. Informacje na temat kamery fotograficznej oraz zdjęcia w formie źródłowej, tzn. negatywy lub pliki na nośniku elektronicznym. 2. Zdjęcia obejmujące : - widoki sytuacyjne z dalszej odległości, bez szczegółów, które pozwalają na zorientowanie się w topografii drogi, jej otoczeniu i oznakowaniu, - widoki ogólne miejsca wypadku, - widoki szczegółowe, - położenia powypadkowe pojazdów i pozycje końcowe ofiar wypadku, - uszkodzenia i odkształcenia pojazdów, - obiekty mające wpływ na zaistnienie i przebieg wypadku, - widoki z miejsca kierowcy, - widoki specjalne, np. zdjęcia nocne, zdjęcia we mgle itp. [13]. 4.3 Reguły sporządzenia prawidłowej dokumentacji fotograficznej. Zadaniem dokumentacji jest zarejestrowanie dowodów rzeczowych. Dlatego musi być ona wykonana z zachowaniem pewnych reguł : [3] 1. Prawidłowo wykonana dokumentacja fotograficzna miejsca zdarzenia powinna zawierać część opisową. 21

21 Rys Wzór dokumentacji fotograficznej [14] 2. Zbiór podpisanych fotografii wykonanych za pomocą aparatów analogowych i cyfrowych [14]. W przypadku zdjęć wykonanych aparatem analogowym, należy dołączyć negatyw, który najlepiej pociąć na odcinki np. po sześć fotografii i włożyć do koperty, nie powinien natomiast być zginany, gdyż łatwo może się zniszczyć [3]. Obecnie obserwuje się dynamiczny wzrost parametrów technicznych poprawiających jakość fotografii cyfrowej i szybkość ich wykonywania. Z tego powodu fotografia analogowa została praktycznie całkowicie zastąpiona technikami cyfrowymi. 22

22 3. Jeżeli nie jest to konieczne z bardzo ważnych względów, nie wolno dopuścić do porządkowania drogi przed wykonaniem zdjęć. W przeciwnym wypadku każdą zmianę stanu sytuacji na miejscu wypadku trzeba bezwzględnie opisać w protokole, aby wyeliminować wszelkie niejednoznaczności skutkujące możliwością błędnej interpretacji fotografii [3]. 4. Bardzo pomocnym w późniejszej analizie fotogrametrycznej jest wrysowanie kredą na jezdni wzorca w postaci kwadratu o znanym boku. Kwadrat ten musi być widoczny na zdjęciu, natomiast w protokole trzeba napisać jaką długość ma jego bok. Kwadrat wzorcowy z powodzeniem może zastąpić położona na jezdni łata, utworzona przez dwie połączone w środku, skrzyżowane pod kątem prostym cienkie listwy [3]. Rys Łata wzorcowa w formie składanego krzyża o znanym boku [3] Bardzo przydatne mogą być również : linijka wzorcowa, która może być zastosowana do zaznaczania szczegółów uszkodzonego pojazdu oraz markery do oznakowania punktów charakterystycznych na miejscu zdarzenia drogowego [14]. a) b) c) d) Rys Wzorce stosowane do zaznaczenia szczegółów uszkodzonego pojazdu i punktów na planie wypadku a) linijka wzorcowa b), c), d) markery ustawione na drodze [a),b),d) 14] [c) 43] Największą dokładność transformacji fotogrametrycznej można uzyskać wówczas, gdy wzorzec widoczny jest na pierwszym planie zdjęcia. Dokładność będzie również tym większa im większy będzie wzorzec. Kamera fotografująca ślady na jezdni powinna być nachylona w stosunku do fotografowanej płaszczyzny pod kątem jak najbardziej zbliżonym do kata prostego [3]. 23

23 a b Rys Fotografia drogi z widocznym śladem hamowania; a) zdjęcie zrobione pod zbyt małym kątem w stosunku do płaszczyzny jezdni, b) zdjęcie prawidłowe [14] 5. Zamiast stosowania łaty można wykonać zdjęcie w taki sposób, aby obejmowało przynajmniej cztery dowolne nie współliniowe punkty dokładnie zwymiarowane na szkicu [3]. Rys Jezdnia z widocznymi śladami zarzucania, obejmujące cztery nie współliniowe punkty ABCD o znanych wzajemnych odległościach, leżące w płaszczyźnie jezdni [3] 6. Zdjęcia należy wykonywać przede wszystkim wzdłużnie i poprzecznie do osi jezdni z obydwóch stron [3]. Zdjęcia wzdłuż osi jezdni wykonuje się dla ułatwienia określenia prawdziwych proporcji w poprzek i w głąb jezdni. Dzięki temu uzyskuje się pewność, że każda linia poprowadzona równolegle do poziomych krawędzi zdjęcia jest w rzeczywistości prostopadła do osi i krawędzi jezdni [13]. Zdjęcia wykonane są z dwóch stron, ponieważ zdarza się, że przy danym oświetleniu, pozycji słońca lub odblaskach na jezdni, pewne ślady będą widoczne tylko z jednej strony, a z drugiej staną się ukryte. W przypadku zdjęć wykonanych pod kątem w stosunku do kierunku drogi bardzo trudno będzie odnaleźć prawidłowe proporcje wymiarów, a to może prowadzić do znaczących błędów przy pomiarach i przekształceniach fotogrametrycznych [13]. 24

24 Rys Podstawowe kierunki fotografowania miejsca wypadku [3] 7. Ślady pozostawione na jezdni, szczególnie ślady opon i zarysowań nawierzchni oraz obszary rozrzutu różnych odłamków, bardzo często są słabo widoczne na zdjęciach z powodu zbyt małego kontrastu. Dlatego przed rozpoczęciem fotografowania powinny być obrysowane kredą i ponumerowane [13]. Ponadto zastosowane znaki muszą być wyjaśnione w uzupełniającym tekście, aby nie było wątpliwości, jakich śladów dotyczą [13]. Rys Ślady opon pozostawione na jezdni obrysowane kredą [a) 33] 25

25 Do obrysowania śladów pozostawionych na jezdni można wykorzystać oznaczenia : [13] Rys Dodatkowe znaki stosowane do poprawienia widoczności i ułatwienia rozpoznania na zdjęciach różnych śladów znajdujących się na jezdni [13] 8. Jeżeli ślady obejmują długi odcinek drogi konieczne jest wykonanie serii zdjęć [3]. Jeżeli na jezdni narysowano bazę referencyjną, należy wykonywać serię zdjęć wzdłuż osi jezdni, począwszy od początku inwentaryzowanego obszaru, przemieszczając się do przodu o długość kolejnego czworokąta referencyjnego [13]. Rys Obszar jezdni, które powinny być kolejno sfotografowane przy wykonywaniu dokumentacji fotograficznej długiego odcinka drogi [13] 9. Uszkodzony pojazd należy fotografować przede wszystkim z czterech stron, prostopadle do boków w miarę możliwości także z góry, aby możliwe było późniejsze wyznaczenie stopnia deformacji i obliczenie energii utraconej na odkształcenie nadwozia, a co za tym idzie prędkość pojazdów tuż przed zderzeniem [3]. 26

26 a) b) c) d) Rys Kierunki fotografowania pojazdu a), b), c), fotografia samochodu wykonana z góry [14] Zdjęcia pojazdu najlepiej wykonać obiektywem wąskokątnym z dłuższego dystansu, w celu zmniejszenia efektu perspektywy, a przez to przybliżenia obrazu pojazdu na fotografii do rzutu prostokątnego [13]. Rys Kąt widzenia sylwetki samochodu przez aparat fotograficzny [14] 27

27 Ze zdjęcia przedstawionego wyżej wynika, że im bliżej fotografowanego obiektu znajduje się aparat fotograficzny tym bardziej obcinane są skrajne obszary fotografowanego samochodu [14]. Rys Fotografia tyłu samochody z naniesioną sylwetką rzeczywistą [14] 10. Jeżeli jest to możliwe wskazane jest sfotografowanie miejsca wypadku z góry np. z najwyższego piętra sąsiadującego budynku [3]. Rys Fragment skrzyżowania z miejsca zdarzenia drogowego sfotografowany z góry z pobliskiego budynku. Na zdjęciu naniesiono czworokąt, który mógłby stanowić bazę ewentualnej transformacji fotogrametrycznej [40] 28

28 11. Miejsce wypadku nocnego powinno być równomiernie oświetlone przy pomocy przenośnych, mocnych lamp na wysokich statywach, najlepiej takich, jakie są na wyposażeniu pojazdów Straży Pożarnej. Przynajmniej dwie lampy powinny być ustawione na środku jezdni, po przeciwnych stronach obszaru poddawanego oględzinom i skierowane do jego wnętrza [13]. Rys Zdjęcie oświetlenia miejsca wypadku nocą [42] Zdjęcia nocne wymagają długich, kilkusekundowych czasów naświetlania, dlatego kamera powinna być stabilnie umocowana na statywie [13]. Rys Zdjęcie nocne miejsca wypadku wykonane przy równomiernym oświetleniu przenośnymi lampami halogenowymi[41] W przypadku fotografowania pojazdów w nocy najlepsze efekty uzyskuje się oświetlając samochody z czterech stron [3]. 29

29 Można tego dokonać przy pomocy jednej lampy błyskowej w następujący sposób : - ustawiamy aparat fotograficzny na statywie, - nastawiamy przesłonę zgodnie z liczbą przewodnią lampy błyskowej, - otwieramy migawkę na stałe, ustawiając ją przedtem na B lub T o ile aparat ma taką pozycję, - trzymając lampę błyskową w ręce wyzwalamy kolejno cztery błyski obchodząc pojazdy czterech stron, - zamykamy przesłonę [13]. 7.4 Widoki. Rys Schemat oświetlenia pojazdów [3] 4.4 Widoki Widoki sytuacyjne z dalszej odległości Zdjęcia dokumentujące miejsce wypadku należy wykonywać metodą od ogółu do szczegółu. Najbardziej ogólnymi ujęciami są widoki sytuacyjne, które mają walor poglądowy. Ich celem jest ukazanie rejonu wypadku w kontekście topografii drogi i jej otoczenia [13]. 30

30 4.4.2 Widoki ogólne miejsca wypadku Widoki ogólne obejmują położenie wszystkich śladów i obiektów związanych z wypadkiem. Stanowią uzupełnienie i zobrazowanie opisowej dokumentacji miejsca wypadku oraz szkicu [13]. W odróżnieniu od poglądowych widoków sytuacyjnych mają one w pierwszym rzędzie wartość techniczną, ponieważ na ich podstawie możliwe będzie w przyszłości dokonanie dodatkowych pomiarów różnych odległości, które nie zostały zmierzone podczas oględzin [13] Widoki szczegółowe Widok szczegółowy jest to ujęcie fragmentu śladu lub obiektu w zbliżeniu. Oznakowanie śladów kredą na jezdni i ponumerowanie umożliwi łatwą ich identyfikację oraz umiejscowienie w kontekście całego obrazu miejsca wypadku. Korzystne jest wykonanie zdjęć tego samego szczegółu przynajmniej w dwóch lub trzech różnych ujęciach, pod różnymi kątami [13] Położenie powypadkowe pojazdów i pozycje końcowe ofiar wypadku Zdjęcia te ułatwiają wyobrażenie stanu powypadkowego i dostrzeżenie elementów, które mogły umknąć uwadze przy oglądaniu innych zdjęć. Mają bardzo ważne znaczenie poglądowe, a czasem są także pomocne przy odtworzeniu jakichś nie zmierzonych wymiarów [13]. Ponieważ pojazdy lub ofiary wypadku zostały już uchwycone na zdjęciach ogólnych, można wykonać zbliżenia pod dowolnymi kątami, nie sugerując się bazą referencyjną [13]. 31

31 4.4.5 Widok z miejsca kierowcy Zdjęcia te są ujęciami sytuacji przed pojazdem wykonanymi kamerą w takiej pozycji, w jakiej znajdowała się głowa kierowcy. Najczęściej nie są wykonywane bezpośrednio po wypadku, ale dopiero w czasie rekonstruowania zdarzenia, dla zilustrowania tego, co widzieli kierowcy w konkretnych pozycjach przedwypadkowych. Mogą to być także ujęcia przez boczną szybę lub zdjęcia lusterka wstecznego [13]. Fotografie takie powinny być wykonywane przy ogniskowej aparatu ustawionej w pozycji naturalnej, czyli nie oddalającej i nie przybliżającej. Jako pojazd, w którym jest ustawiona kamera, może być wykorzystany samochód taki sam, jak biorący udział w wypadku lub o podobnych rozmiarach [13]. 4.5 Jakość zdjęć do dokumentacji fotograficznej Jakość zdjęć zawartych w dokumentacji powinna być możliwie jak najwyższa. O jakości tej decydują trzy elementy, które mogą być kontrolowane przez wykonującego dokumentację : - czas ekspozycji, - kompozycja, - głębia ostrości [14] Czas ekspozycji. Czas naświetlania (czas migawki) Czas naświetlania jest to czas otwarcia migawki, w którym naświetlany jest element światłoczuły w aparacie. Czasy otwarcia migawki liczone są w ułamkach sekundy (1/2000, 1/1000, 1/500, 1/250, 1/125, 1/60, 1/30, 1/15, 1/8, 1/4, 1/2) gdzie np. 1/2 oznacza pół sekundy, a 1/30 jedna trzydziestą część sekundy. Migawka może być także otwarta dłużej, wtedy liczy się ją w całkowitych sekundach (1", 2", 4",8"...) [30]. Czas naświetlania obok przysłony jest jednym z najistotniejszych parametrów robionego zdjęcia. W warunkach słabego oświetlenia konieczne są dłuższe czasy naświetlania, a przy mocnym świetle krótsze [30]. 32

32 Robiąc zdjęcia nocne, zwykle konieczne jest zamontowanie aparatu na statywie, a często nawet trzeba korzystać z wyzwalacza, gdyż przyciśnięcie spustu może poruszyć aparat. Zrobienie zdjęcia z ręki nocą jest niezwykle trudne, ponieważ nawet najbardziej sztywna i spokojna ręka nie jest nieruchoma. Podobnie jest w sytuacji, gdy robimy zdjęcie przy dużej przysłonie w średnich warunkach oświetleniowych. Ilość światła zatrzymana przez przysłonę musi być zrównoważona wydłużeniem czasu naświetlania. W przeciwnym wypadku zdjęcie wyjdzie nam niedoświetlone. Z kolei jeśli ustawimy zbyt długi czas naświetlania, otrzymamy prześwietlony obraz [30]. Główny wpływ na naświetlenie mają trzy elementy : - przysłona, - czas naświetlania - ekwiwalent czułości matrycy/filmu. Mogą być one w pełni regulowane przez fotografa w trybie manualnym (M) lub przez aparat w trybie auto, a także częściowo przez człowieka i częściowo przez aparat w trybach półautomatycznych jak np. Tv, Av (Canon) S, A (Nikon), P [30] Kompozycja Zdjęcie fotograficzne prawidłowo skomponowane to takie, które przedstawia tylko te elementy, które są istotne dla potrzeb analizy zakresu uszkodzeń. Zapewnienie prawidłowej kompozycji jest szczególnie istotne przy analizie komputerowej wymagającej wielokrotnego powiększenia fotografii w celu zaznaczenia na niej punktu na jezdni lub na pojeździe [14] Głębia ostrości (dawniej "głębokość ostrości") Parametr określający zakres odległości, w którym obiekty obserwowane przez urządzenie optyczne sprawiają wrażenie ostrych. W fotografii, to zjawisko wynika z ograniczeń technicznych medium rejestrującego obraz : - rozmiaru ziarna błony filmowej, lub - pikseli sensora. 33

33 Duża głębia ostrości zapewnia ostrość większości elementów na zdjęciu, natomiast mała głębia ostrości (czyli precyzyjne ustawienie i nieostre tło) wyodrębnia fotografowany obiekt na tle otoczenia [40]. Bezpośrednio, na zakres głębi ostrości mają wpływ następujące czynniki : - przysłona im mniejszy otwór względny jest pozostawiony (czyli: czym wyższa liczba przysłony, np. 16 lub 22), tym większa głębia, - odległość na jaką ustawiona jest ostrość obiektywu (odległość między przedmiotem a aparatem) - im odległość ta jest mniejsza, tym głębia ostrości również, - ogniskowa. Pośrednio, na zakres głębi ostrości ma wpływ : - rozdzielczość, - wielkość sensora/filmu [40]. Rys Głębia ostrości [26] Przysłona (Przesłona) Przysłona, często określana również jako "przesłona", jest to mechaniczna część aparatu, a właściwie obiektywu, składająca się z nachodzących na siebie, wyprofilowanych blaszek. Celem tego mechanizmu jest regulacja ilości światła 34

34 przechodzącej przez obiektyw i padającej na element światłoczuły (matrycę - aparaty cyfrowe / film - analogowe). Jest to jeden z elementów decydujących o naświetleniu zdjęcia. Zwykle przysłona oznaczana jest jako f (wartość) na przykład f 2,8 lub jako sama wartość. Im owa wartość jest wyższa, tym przysłona przepuszcza mniej światła do obiektywu. Przeważnie występujące wartości przysłony to np.: 1,4-1,8-2,8-3, , Im niższa jest dolna wartość przysłony, tym obiektyw jest jaśniejszy [30]. Rys Schemat otwarcia otworu względnego z zależności od wartości przysłony [31] Czułość ISO Czułość ISO to parametr określający, w jakim stopniu element światłoczuły jest wrażliwy na światło. Inaczej mówiąc określa ilość światła potrzebną do prawidłowego naświetlenia filmu/matrycy. Obecnie czułości określa się w skali ISO. Na przykład w kompaktowych aparatach cyfrowych pojawiają się najczęściej czułości ISO 50, 100, 200, 400, w niektórych 800. Czułości te są odpowiednikami czułości filmu z aparatu analogowego. Im mniejsza wartość ISO tym element światłoczuły jest mniej wrażliwy na światło i potrzeba więcej światła do prawidłowego naświetlenia zdjęcia. W sytuacji słabych warunków oświetleniowych stosuje się wyższe wartości ISO. Jeżeli chcemy 35

35 zrobić zdjęcie przy danej wartości przysłony i długości czasu naświetlania, a przy tych ustawieniach warunki oświetleniowe są niewystarczające do zrobienia prawidłowo naświetlonego zdjęcia, wtedy możemy podnieść parametr ISO. Warunki oświetleniowe mogą być tak słabe, że nawet przy najmniejszej przysłonie konieczne jest zastosowanie tak długiego czasu naświetlania, który uniemożliwia zrobienie nieporuszonego zdjęcia. Wtedy jedynym wyjściem jest zwiększenie czułości. Jednak podnoszenie czułości pociąga za sobą pewne konsekwencje, mianowicie wyższe wartości ISO powodują tak zwane szumy, czyli zakłócenia objawiające się widocznymi pikselami sprawiającymi, że zdjęcie jest bardziej ziarniste. Wprawdzie przy dużych rozdzielczościach dopiero wysokie wartości ISO (powyżej 200) powodują widoczną, przeszkadzającą ziarnistość, jednak przy niskich rozdzielczościach granica ta się obniża. Szumy często są widoczne w powiększeniu zdjęcia, co może utrudnić nam późniejsze wykadrowanie zdjęcia, gdy na przykład chcemy wyciąć jego kawałek [30] Rodzaj obiektywu do wykonywania dokumentacji fotograficznej W celu podniesienia dokładności przekształceń fotogrametrycznych, mających na celu uzyskanie z nich wartości rzeczywistych o jak największej precyzji, należy stosować podczas wykonywania zdjęć wyłącznie aparaty wyposażone w obiektywy normalnokątne [14]. Obiektyw normalnokątny jest to obiektyw, którego wartość ogniskowej jest równa długości przekątnej klatki negatywu (aparaty analogowe) lub długości przekątnej matrycy światłoczułej (aparaty cyfrowe) [14]. Wymóg dotyczący rodzaju obiektywu jest niezbędny jeżeli do przekształceń fotogrametrycznych będą stosowane metody wykreślne lub programy komputerowe wykonujące przekształcenia płaskie (PC-Rect, Hawkeye) [14]. W wielu przypadkach popularnie stosowane aparaty cyfrowe są wyposażone w obiektywy typu zoom, na których brakuje oznakowań wartości ogniskowych. Wówczas jedyną sensowną możliwością jest ustawienie ogniskowej obiektywu w pozycji skrajnej odpowiadającej obiektywowi szerokokątnemu, który wprowadza jednakże do wyników transformacji znaczny błąd spowodowany dystorsją [14]. Wyżej wymienioną niedogodność można wyeliminować stosując do transformacji fotogrametrycznych metody oparte o przekształcenia przestrzenne z dodatkowymi procedurami eliminującymi błędy dystorsji obiektywów. Ze względu na duży stopień skomplikowania wykorzystuje się w tym przypadku wyłącznie programy komputerowe 36

36 wyposażone w procedurę kalibracji aparatu fotograficznego eliminującego błędy związane z dystorsją obiektywu szerokokątnego (Photomodeler i iwitness) [14]. 4.7 Źródła błędów wymiarów obiektów odtwarzanych ze zdjęć fotograficznych Na dokładność odtworzenia wymiarów obiektów utrwalonych na zdjęciach fotograficznych wchodzących w skład dokumentacji fotograficznej wpływają m.in. błędy spowodowane dystorsją zastosowanego obiektywu fotograficznego jak również błędy odczytu spowodowanego niską rozdzielczością mapy bitowej przedstawiającej zdjęcie wczytane do pamięci komputera. Poprawna rozdzielczość mapy bitowej związana jest głównie z zastosowanym aparatem fotograficznym [14] Dystorsja Do opisu modelu matematycznego kamery stosowane są przeważnie równania opisujące rzut środkowy. x = c k y = c k X Y Y Z (4.1) (4.2) gdzie : c k stała kamery, X, Y współrzędne terenowe, x, y współrzędne tłowe. Dystorsja jest uwzględniana jako poprawki do równań rzutu środkowego. Ta transformacja z układu współrzędnych 3D do 2D w przypadku zastosowania współrzędnych jednorodnych staje się układem liniowym. Rzeczywiste kamery odbiegają od modelu liniowego, zwłaszcza dotyczy to niedrogich kamer (aparatów) cyfrowych ze zmienną ogniskową. W tym przypadku okazuje się, że główną przyczyną błędów są przede wszystkim zniekształcenia zwane dystorsją radialną. Potrafią one dochodzić do 100 pikseli przy przekątnej obrazu 2000 pikseli. Często istnieje potrzeba wykorzystania takich zdjęć nie do celu pomiarów lecz dokumentacyjnych, tworzenia modeli 3D i pokrywania ich teksturą. 37

37 Istnieje wiele metod kalibracji kamer pozwalających na wyznaczenie parametrów orientacji wewnętrznej, w tym dystorsji. Większość z nich wykorzystuje wzorce kalibracyjne lub obiekty (punkty osnowy) o znanych współrzędnych 3D. W praktyce zdarza się konieczność wykorzystania już wykonanych zdjęć nie zawierających punktów o znanych współrzędnych. Znane są metody samokalibracji oparte na wykorzystaniu kilku zdjęć, w których następuje jednoczesne wyznaczenie parametrów orientacji wewnętrznej, dystorsji, orientacji wzajemnej kamer, jednak ze względu na korelacje parametrów nie jest możliwe ich dokładne wyznaczenie. Ze względu na coraz większe zainteresowanie możliwością wykorzystania zdjęć cyfrowych i koniecznością ich korekcji niezbędne jest wyznaczenie potrzebnych parametrów. Konieczna jest więc kompensacja dystorsji poprzez wprowadzenie nieliniowych poprawek do wyników pomiarów w płaszczyźnie tłowej (2D). W celu umożliwienia szybkiego "poprawienia" takich zdjęć zostały opracowane programy pozwalające na wizualne "korygowanie" zdjęć [12]. Największe błędy kształtów sfotografowanych obiektów powodują obiektywy szerokokątne, których ogniskowe są mniejsze od przekątnych klisz. Te obiektywy wprowadzają trzy rodzaje zniekształceń spowodowanych dystorsją [14]. Rodzaje dystorsji do których można zaliczyć : - dystorsję radialną - dystorsję przemieszczenia - dystorsję prostopadłości Rys a [14] Rys b [14] Rys c [14] (a) (b) (c) Błędy związane z dystorsją są do wyeliminowania przez kalibrowanie aparatu fotograficznego. Programy komputerowe takie, jak Photomodeler i iwitness wyposażone są w nakładki umożliwiające skorygowanie efektów dystorsji [14]. Proces kalibracji w programie Photomodeler polega na sfotografowaniu pod różnym kątami rastra o znanych wymiarach [14]. Następnie po wczytaniu zdjęć do programu i zaznaczeniu punktów charakterystycznych przeprowadzony jest proces kalibracji polegający na doborze 38

38 współczynników korygujących błędy dystorsji. Po zakończonym procesie kalibracji w pamięci komputera zapisywany jest plik ze współczynnikami korygującymi, który powinien być wczytany przed każdym procesem odtwarzania kształtów analizowanych obiektów utrwalonych na zdjęciach fotograficznych [14]. Rys Fotografie rastra wykonane przy różnych położeniach aparatu fotograficznego[39] Proces kalibracji w programie iwitness przebiega identycznie. Różne są jedynie wzorce zastosowanego rastra [14].W rozdziale 4.8 przedstawiono algorytm pozwalający w prosty sposób na korekcję dystorsji w oparciu o pomiar współrzędnych tłowych punktów znajdujących się w rzeczywistości na jednej prostej. Przydatne jest to w metodach jednoobrazowych, które znalazły zastosowanie w rekonstrukcji wypadków samochodowych, o czym jest mowa w poniższych rozdziałach. 39

39 4.7.2 Rozdzielczość mapy bitowej Rozdzielczość obrazu Rozdzielczość obrazu określa się jako ilość pikseli w poziomie razy ilość w pionie. Znając wymiary obszaru utworzonego przez piksele, możemy obliczyć wymiar poziomy i pionowy. Im większa rozdzielczość obrazu, tym wyższa jest jego jakość. Powszechnie mówi się o rozdzielczości jako ilość pikseli na cal (2,54 cm). Skrót: dpi jako ilość kropek na cal bardziej odpowiada dla urządzeń drukujących. Obok skrótu dpi jest używany skrót : ppi, z angielskiego : point per inch albo piel per inch. Ten skrót jest odpowiedni dla urządzeń rejestrujących. Zarówno dpi jak i ppi nie jest precyzyjną informacją, bowiem nic nie mówi o rozdzielczości piksela. Można jedynie zakładać, że rozdzielczość przez nią określona dotyczy w domniemany sposób punktów kwadratowych. W zastosowaniach praktycznych, występuje więc jeszcze jedna miara: lpi z angielskiego : lines per inch (linia na cal). Ta informacja określa drugi wymiar. Najczęściej mamy sytuację, że dpi lub ppi określa rozdzielczość poziomą, a lpi określa rozdzielczość pionową [16] Mapa bitowa Mapa bitowa jest to zestaw bitów służący do odwzorowania obiektów graficznych (rysunków, zdjęć). Komputerowy odpowiednik rastra. Podstawowym graficznym elementem mapy bitowej jest piksel [27]. Błąd w pomiarach na zdjęciach może wynikać z niewystarczającej jego dokładności. Zdjęcia, dla których mapa bitowa będzie posiadała za małą liczbę pikseli tracą na użyteczności, gdyż nie jest możliwy dokładny pomiar odwzorowanej sytuacji. Z tego powodu zaleca się stosowanie aparatów o matrycach wysokiej rozdzielczości. 40

40 4.8 Wyznaczenie parametrów określających dystorsję z prostych odwzorowanych na zdjęciu Rys Rozkład wektora dystorsji na składowe: radialną (Δr) i tangencjalną (Δt) [2] oznaczenia: r - składowa radialna wektora dystorsji, t - składowa tangencjalna wektora dystorsji, S' - punkt najlepszej symetrii, P' - rzeczywiste położenie punktu, P'' - odwzorowane położenie punktu. Rys Błąd odwzorowania punktu ( r) spowodowany dystorsją radialną obiektywu w płaszczyźnie obrazu [2] W nowych obiektywach odcinek O'S' < 0.01mm, a wielkość składnika tangencjalnego nie przekracza 3µm. Z tego powodu pominięto w rozważaniach wpływ dystorsji tangencjalnej. 41

41 Poniżej przedstawiono matematyczny opis dystorsji: ( ) 2 1 k 1 r d 4 2n 2 x u x 0 + x d x k 2 r d.. k n r d + p 1 2 x d x 0 + r d + 2 p 2 x d x 0 y d y 0 ( ) 2 1 k 1 r d ( ) ( ) ( ) 4 2n 2 y u y 0 + y d y k 2 r d.. k n r d + p 1 2 y d y 0 + r d + 2 p 2 x d x 0 y d y 0 ( ) ( ) ( ) (4.3) (4.4) gdzie : x 0, y 0 - współrzędne punktu najlepszej symetrii, x d, y d - współrzędne tłowe odczytane ze zdjęcia, ( ) 2 ( y d y 0 ) 2 r d - promień wodzący, r d x d x 0 +, (4.5) x u, y u - współrzędne po skorygowaniu (usunięciu dystorsji). Oprócz pominięcia wpływu dystorsji tangencjalnej poniższe rozważania zawężono do wyznaczenia współczynnika k 1, który w praktyce koryguje 90% zniekształceń dystorsji. Tak więc przy założeniu, że początek układu współrzędnych jest umieszczony w punkcie najlepszej symetrii, oraz przy pominięciu współczynników k 2, k 3,... k n wielomiany opisujące dystorsję radialną można zapisać w postaci : ( ) := x d 1 + k 1 ( r d ) 2 x u k 1, x d, r d y u k 1, y d, r d ( ) := y d 1 + k 1 ( r d ) 2 (4.6) (4.7) Parametr dystorsji można wyznaczyć w oparciu o pomiar współrzędnych tłowych punktów znajdujących się w rzeczywistości na jednej prostej (w rzucie środkowym proste powinny odwzorować się w proste). W pierwszym kroku wyznaczamy przecięcie rozważanej prostej z okręgiem o zadanym promieniu r (zakładamy, że dla danego promienia r zniekształcenie dystorsji jest identyczne). Następnie wyznaczamy równanie prostej przechodzącej przez punkty przecięcia prostej z okręgiem (punkty A i B na Rys. 4.25). 42

Wstęp do fotografii. piątek, 15 października 2010. ggoralski.com

Wstęp do fotografii. piątek, 15 października 2010. ggoralski.com Wstęp do fotografii ggoralski.com element światłoczuły soczewki migawka przesłona oś optyczna f (ogniskowa) oś optyczna 1/2 f Ogniskowa - odległość od środka układu optycznego do ogniska (miejsca w którym

Bardziej szczegółowo

Projektowanie naziemnego pomiaru fotogrametrycznego. Dokładność - specyfikacja techniczna projektu

Projektowanie naziemnego pomiaru fotogrametrycznego. Dokładność - specyfikacja techniczna projektu Projektowanie naziemnego pomiaru fotogrametrycznego Dokładność - specyfikacja techniczna projektu Aparat cyfrowy w fotogrametrii aparat musi być wyposażony w obiektyw stałoogniskowy z jednym aparatem można

Bardziej szczegółowo

Temat ćwiczenia: Zasady stereoskopowego widzenia.

Temat ćwiczenia: Zasady stereoskopowego widzenia. Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Środowiska i Geodezji Katedra Fotogrametrii i Teledetekcji Temat ćwiczenia: Zasady stereoskopowego widzenia. Zagadnienia 1. Widzenie monokularne, binokularne

Bardziej szczegółowo

Temat: Podział aparatów fotograficznych

Temat: Podział aparatów fotograficznych Temat: Podział aparatów fotograficznych 1. Podział ze względu na technologię Klasyczny aparat fotograficzny jest urządzeniem przystosowanym do naświetlania materiału światłoczułego. Materiał ten umieszcza

Bardziej szczegółowo

Warsztaty fotograficzne dla seniorów i seniorek MILANÓWEK 2013 Sylwia Nikko Biernacka SKRÓT TECHNIKI

Warsztaty fotograficzne dla seniorów i seniorek MILANÓWEK 2013 Sylwia Nikko Biernacka SKRÓT TECHNIKI Warsztaty fotograficzne dla seniorów i seniorek MILANÓWEK 2013 Sylwia Nikko Biernacka SKRÓT TECHNIKI TROCHĘ TECHNIKI Przysłona (źrenica) regulowany otwór w obiektywie pozwalający na kontrolę ilości padającego

Bardziej szczegółowo

RAFAŁ MICHOŃ. rmichonr@gmail.com. Zespół Szkół Specjalnych nr 10 im. ks. prof. Józefa Tischnera w Jastrzębiu Zdroju O4.09.2015 r.

RAFAŁ MICHOŃ. rmichonr@gmail.com. Zespół Szkół Specjalnych nr 10 im. ks. prof. Józefa Tischnera w Jastrzębiu Zdroju O4.09.2015 r. RAFAŁ MICHOŃ rmichonr@gmail.com Zespół Szkół Specjalnych nr 10 im. ks. prof. Józefa Tischnera w Jastrzębiu Zdroju O4.09.2015 r. - Główne zagadnienia (ekspozycja, czułość, przysłona, głębia ostrości, balans

Bardziej szczegółowo

Wydział Inżynierii Środowiska i Geodezji Katedra Fotogrametrii i Teledetekcji Katedra Geodezji Rolnej, Katastru i Fotogrametrii.

Wydział Inżynierii Środowiska i Geodezji Katedra Fotogrametrii i Teledetekcji Katedra Geodezji Rolnej, Katastru i Fotogrametrii. Uniwersytet Uniwersytet Rolniczy Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Środowiska i Geodezji Wydział Inżynierii Środowiska i Geodezji Katedra Fotogrametrii i Teledetekcji Katedra Geodezji Rolnej, Katastru

Bardziej szczegółowo

TELEDETEKCJA Z ELEMENTAMI FOTOGRAMETRII WYKŁAD 10

TELEDETEKCJA Z ELEMENTAMI FOTOGRAMETRII WYKŁAD 10 TELEDETEKCJA Z ELEMENTAMI FOTOGRAMETRII WYKŁAD 10 Fotogrametria to technika pomiarowa oparta na obrazach fotograficznych. Wykorzystywana jest ona do opracowywani map oraz do różnego rodzaju zadań pomiarowych.

Bardziej szczegółowo

Proste pomiary na pojedynczym zdjęciu lotniczym

Proste pomiary na pojedynczym zdjęciu lotniczym Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Środowiska i Geodezji Katedra Fotogrametrii i Teledetekcji Temat: Proste pomiary na pojedynczym zdjęciu lotniczym Kartometryczność zdjęcia Zdjęcie lotnicze

Bardziej szczegółowo

Temat ćwiczenia: Technika fotografowania.

Temat ćwiczenia: Technika fotografowania. Uniwersytet Uniwersytet Rolniczy Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Środowiska i Geodezji Wydział Inżynierii Środowiska i Geodezji Katedra Fotogrametrii i Teledetekcji Katedra Geodezji Rolnej, Katastru

Bardziej szczegółowo

PODZIAŁ PODSTAWOWY OBIEKTYWÓW FOTOGRAFICZNYCH

PODZIAŁ PODSTAWOWY OBIEKTYWÓW FOTOGRAFICZNYCH OPTYKA PODZIAŁ PODSTAWOWY OBIEKTYWÓW FOTOGRAFICZNYCH OBIEKTYWY STAŁO OGNISKOWE 1. OBIEKTYWY ZMIENNO OGNISKOWE (ZOOM): a) O ZMIENNEJ PRZYSŁONIE b) O STAŁEJ PRZYSŁONIE PODSTAWOWY OPTYKI FOTOGRAFICZNEJ PRZYSŁONA

Bardziej szczegółowo

BADANIA SYMULACYJNE PROCESU HAMOWANIA SAMOCHODU OSOBOWEGO W PROGRAMIE PC-CRASH

BADANIA SYMULACYJNE PROCESU HAMOWANIA SAMOCHODU OSOBOWEGO W PROGRAMIE PC-CRASH BADANIA SYMULACYJNE PROCESU HAMOWANIA SAMOCHODU OSOBOWEGO W PROGRAMIE PC-CRASH Dr inż. Artur JAWORSKI, Dr inż. Hubert KUSZEWSKI, Dr inż. Adam USTRZYCKI W artykule przedstawiono wyniki analizy symulacyjnej

Bardziej szczegółowo

Obiektywy fotograficzne

Obiektywy fotograficzne Obiektywy fotograficzne Wstęp zadaniem obiektywu jest wytworzenie na powierzchni elementu światłoczułego (film lub matryca) obrazu przedmiotu fotografowanego obraz powinien być jak najwierniejszy najważniejsza

Bardziej szczegółowo

QUICKMAP 3D KOMPLEKSOWY SYSTEM DO REKONSTRUKCJI I WIZUALIZACJI ZDARZEŃ

QUICKMAP 3D KOMPLEKSOWY SYSTEM DO REKONSTRUKCJI I WIZUALIZACJI ZDARZEŃ Ireneusz Wrzesiński Technik kryminalistyki Komendy Powiatowej Policji w Kutnie QUICKMAP 3D KOMPLEKSOWY SYSTEM DO REKONSTRUKCJI I WIZUALIZACJI ZDARZEŃ W połowie 2007 roku Komenda Powiatowa Policji w Kutnie

Bardziej szczegółowo

Wstęp posiadaczem lustrzanki cyfrowej

Wstęp posiadaczem lustrzanki cyfrowej Budowa aparatu Wstęp aparat robi zdjęcie, nie każde stanie się fotografią kupując nowoczesną lustrzankę cyfrową stajemy się... posiadaczem lustrzanki cyfrowej oczywiście lepszy i nowocześniejszy sprzęt

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej.

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej. LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej.. Wprowadzenie Soczewką nazywamy ciało przezroczyste ograniczone

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PHOTORECT NOWE NARZĘDZIE DO STOSOWANIA FOTOGRAMETRII W ANALIZIE WYPADKÓW DROGOWYCH

PROGRAM PHOTORECT NOWE NARZĘDZIE DO STOSOWANIA FOTOGRAMETRII W ANALIZIE WYPADKÓW DROGOWYCH Regina Tokarczyk Dariusz Bułka PROGRAM PHOTORECT NOWE NARZĘDZIE DO STOSOWANIA FOTOGRAMETRII W ANALIZIE WYPADKÓW DROGOWYCH Streszczenie W artykule przytoczono najważniejsze założenia charakterystyczne dla

Bardziej szczegółowo

Kalibracja kamery. Kalibracja kamery

Kalibracja kamery. Kalibracja kamery Cel kalibracji Celem kalibracji jest wyznaczenie parametrów określających zaleŝności między układem podstawowym a układem związanym z kamerą, które występują łącznie z transformacją perspektywy oraz parametrów

Bardziej szczegółowo

Technika świetlna. Przegląd rozwiązań i wymagań dla tablic rejestracyjnych. Dokumentacja zdjęciowa

Technika świetlna. Przegląd rozwiązań i wymagań dla tablic rejestracyjnych. Dokumentacja zdjęciowa Technika świetlna Przegląd rozwiązań i wymagań dla tablic rejestracyjnych. Dokumentacja zdjęciowa Wykonał: Borek Łukasz Tablica rejestracyjna tablica zawierająca unikatowy numer (kombinację liter i cyfr),

Bardziej szczegółowo

Osiągnięcia ucznia na ocenę dostateczną. Zna najważniejszych wynalazców z dziedziny fotografii.

Osiągnięcia ucznia na ocenę dostateczną. Zna najważniejszych wynalazców z dziedziny fotografii. L.p. Zadanie h Tematy zajęć ocenę dopuszczającą I Planowanie pracy II Wstęp do 1 Planowanie pracy na rok szkolny. 2 Krótka historia. Plan wynikowy z przedmiotu zajęcia artystyczne fotografia (klasy III).

Bardziej szczegółowo

Komentarz fototechnik 313[01]-01-06 Czerwiec 2009 Rozwiązanie zadania egzaminacyjnego podlegało ocenie w zakresie następujących elementów pracy:

Komentarz fototechnik 313[01]-01-06 Czerwiec 2009 Rozwiązanie zadania egzaminacyjnego podlegało ocenie w zakresie następujących elementów pracy: Rozwiązanie zadania egzaminacyjnego podlegało ocenie w zakresie następujących elementów pracy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej. II. Założenia wynikające z treści zadania i załączonej dokumentacji III. Wykaz

Bardziej szczegółowo

FOTOGRAMETRIA I TELEDETEKCJA

FOTOGRAMETRIA I TELEDETEKCJA FOTOGRAMETRIA I TELEDETEKCJA 2014-2015 program podstawowy dr inż. Paweł Strzeliński Katedra Urządzania Lasu Wydział Leśny UP w Poznaniu Format Liczba kolorów Rozdzielczość Wielkość pliku *.tiff CMYK 300

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 42 WYZNACZANIE OGNISKOWEJ SOCZEWKI CIENKIEJ. Wprowadzenie teoretyczne.

Ćwiczenie 42 WYZNACZANIE OGNISKOWEJ SOCZEWKI CIENKIEJ. Wprowadzenie teoretyczne. Ćwiczenie 4 WYZNACZANIE OGNISKOWEJ SOCZEWKI CIENKIEJ Wprowadzenie teoretyczne. Soczewka jest obiektem izycznym wykonanym z materiału przezroczystego o zadanym kształcie i symetrii obrotowej. Interesować

Bardziej szczegółowo

Krótki kurs podstaw fotografii Marcin Pazio, 201 4

Krótki kurs podstaw fotografii Marcin Pazio, 201 4 Krótki kurs podstaw fotografii Marcin Pazio, 201 4 Za wikipedią: Fotografia (gr. φως, phōs, D. phōtós światło; gráphō piszę, graphein rysować, pisać; rysowanie za pomocą światła) zbiór wielu różnych technik,

Bardziej szczegółowo

Trochę informacji Na początek

Trochę informacji Na początek Betty Book Foto Rozdział 1 Wstęp Fotografia jest sztuką, która nie ustępuje niczym malarstwu i innym dziedzinom sztuk pięknych. Tak jak malarz ma nieskończone możliwości używania barw i technik malarskich,

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi programu PowRek

Instrukcja obsługi programu PowRek Instrukcja obsługi programu PowRek środa, 21 grudnia 2011 Spis treści Przeznaczenie programu... 4 Prezentacja programu... 5 Okno główne programu... 5 Opis poszczególnych elementów ekranu... 5 Nowy projekt...

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie z fizyki Doświadczalne wyznaczanie ogniskowej soczewki oraz współczynnika załamania światła

Ćwiczenie z fizyki Doświadczalne wyznaczanie ogniskowej soczewki oraz współczynnika załamania światła Ćwiczenie z fizyki Doświadczalne wyznaczanie ogniskowej soczewki oraz współczynnika załamania światła Michał Łasica klasa IIId nr 13 22 grudnia 2006 1 1 Doświadczalne wyznaczanie ogniskowej soczewki 1.1

Bardziej szczegółowo

Zakres wiadomości i umiejętności z przedmiotu GEODEZJA OGÓLNA dla klasy 1ge Rok szkolny 2014/2015r.

Zakres wiadomości i umiejętności z przedmiotu GEODEZJA OGÓLNA dla klasy 1ge Rok szkolny 2014/2015r. Zakres wiadomości i umiejętności z przedmiotu GEODEZJA OGÓLNA dla klasy 1ge - Definicja geodezji, jej podział i zadania. - Miary stopniowe. - Miary długości. - Miary powierzchni pola. - Miary gradowe.

Bardziej szczegółowo

Zajęcia fotograficzne plan wynikowy

Zajęcia fotograficzne plan wynikowy Zajęcia fotograficzne plan wynikowy GIMNAZJUM Dział zeszytu tematycznego Temat lekcji Liczba godzin Wymagania podstawowe Uczeń: Wymagania ponadpodstawowe Uczeń: Podstawy 1. Lekcja organizacyjna kryteria

Bardziej szczegółowo

D-01.01.01 Odtwarzanie trasy i punktów wysokościowych D-01.01.01. ODTWORZENIE TRASY I PUNKTÓW WYSOKOŚCIOWYCH

D-01.01.01 Odtwarzanie trasy i punktów wysokościowych D-01.01.01. ODTWORZENIE TRASY I PUNKTÓW WYSOKOŚCIOWYCH D-01.01.01 Odtwarzanie trasy i punktów wysokościowych D-01.01.01. ODTWORZENIE TRASY I PUNKTÓW WYSOKOŚCIOWYCH 1. WSTĘP 1.1. Przedmiot specyfikacji technicznej (ST) Przedmiotem niniejszej ST są wymagania

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia: równanie soczewki, ogniskowa soczewki, powiększenie, geometryczna konstrukcja obrazu, działanie prostych przyrządów optycznych.

Zagadnienia: równanie soczewki, ogniskowa soczewki, powiększenie, geometryczna konstrukcja obrazu, działanie prostych przyrządów optycznych. msg O 7 - - Temat: Badanie soczewek, wyznaczanie odległości ogniskowej. Zagadnienia: równanie soczewki, ogniskowa soczewki, powiększenie, geometryczna konstrukcja obrazu, działanie prostych przyrządów

Bardziej szczegółowo

Zasady rzutowania prostokątnego. metodą europejską. Opracował: Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu. Zasady rzutowania prostokątnego

Zasady rzutowania prostokątnego. metodą europejską. Opracował: Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu. Zasady rzutowania prostokątnego Zasady rzutowania prostokątnego metodą europejską Opracował: Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu Wiadomości ogólne Rzutem nazywamy rysunkowe odwzorowanie przedmiotu lub bryły geometrycznej

Bardziej szczegółowo

Definicja obrotu: Definicja elementów obrotu:

Definicja obrotu: Definicja elementów obrotu: 5. Obroty i kłady Definicja obrotu: Obrotem punktu A dookoła prostej l nazywamy ruch punktu A po okręgu k zawartym w płaszczyźnie prostopadłej do prostej l w kierunku zgodnym lub przeciwnym do ruchu wskazówek

Bardziej szczegółowo

Problematyka budowy skanera 3D doświadczenia własne

Problematyka budowy skanera 3D doświadczenia własne Problematyka budowy skanera 3D doświadczenia własne dr inż. Ireneusz Wróbel ATH Bielsko-Biała, Evatronix S.A. iwrobel@ath.bielsko.pl mgr inż. Paweł Harężlak mgr inż. Michał Bogusz Evatronix S.A. Plan wykładu

Bardziej szczegółowo

Kamery naziemne. Wykonanie fotogrametrycznych zdjęć naziemnych.

Kamery naziemne. Wykonanie fotogrametrycznych zdjęć naziemnych. Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Środowiska i Geodezji Katedra Fotogrametrii i Teledetekcji Temat ćwiczenia: Kamery naziemne. Wykonanie fotogrametrycznych zdjęć naziemnych. Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

Kąty Ustawienia Kół. WERTHER International POLSKA Sp. z o.o. dr inż. Marek Jankowski 2007-01-19

Kąty Ustawienia Kół. WERTHER International POLSKA Sp. z o.o. dr inż. Marek Jankowski 2007-01-19 WERTHER International POLSKA Sp. z o.o. dr inż. Marek Jankowski 2007-01-19 Kąty Ustawienia Kół Technologie stosowane w pomiarach zmieniają się, powstają coraz to nowe urządzenia ułatwiające zarówno regulowanie

Bardziej szczegółowo

Piotr Targowski i Bernard Ziętek WYZNACZANIE MACIERZY [ABCD] UKŁADU OPTYCZNEGO

Piotr Targowski i Bernard Ziętek WYZNACZANIE MACIERZY [ABCD] UKŁADU OPTYCZNEGO Instytut Fizyki Uniwersytet Mikołaja Kopernika Piotr Targowski i Bernard Ziętek Pracownia Optoelektroniki Specjalność: Fizyka Medyczna WYZNAZANIE MAIERZY [ABD] UKŁADU OPTYZNEGO Zadanie II Zakład Optoelektroniki

Bardziej szczegółowo

Spis treści CZĘŚĆ I POZYSKIWANIE ZDJĘĆ, OBRAZÓW I INNYCH DANYCH POCZĄTKOWYCH... 37

Spis treści CZĘŚĆ I POZYSKIWANIE ZDJĘĆ, OBRAZÓW I INNYCH DANYCH POCZĄTKOWYCH... 37 Spis treści Przedmowa... 11 1. Przedmiot fotogrametrii i rys historyczny jej rozwoju... 15 1.1. Definicja i przedmiot fotogrametrii... 15 1.2. Rozwój fotogrametrii na świecie... 23 1.3. Rozwój fotogrametrii

Bardziej szczegółowo

Światłomierze Polaris

Światłomierze Polaris Światłomierze Polaris Udoskonalenie systemów wewnętrznego pomiaru światła w kamerach małoobrazkowych i formatu 6x4,5 cm spowodowało zmniejszenie zapotrzebowania na światłomierze zewnętrzne. Coraz powszechniejsze

Bardziej szczegółowo

Simp-Q. Porady i wskazówki

Simp-Q. Porady i wskazówki Simp-Q Porady i wskazówki ROZWÓJ ZESTAWÓW BEZCIENIOWYCH Pierwsza generacja Najnowsza generacja Profesjonalne studio idealne dla zawodowych fotografów. Zestawy bezcieniowe Simp-Q to rewolucyjne i kompletne

Bardziej szczegółowo

PORÓWNANIE EDUKACYJNEGO OPROGRAMOWANIA DO LOTNICZEJ FOTOGRAMETRII CYFROWEJ Z PROFESJONALNYMI SYSTEMAMI FOTOGRAMETRYCZNYMI

PORÓWNANIE EDUKACYJNEGO OPROGRAMOWANIA DO LOTNICZEJ FOTOGRAMETRII CYFROWEJ Z PROFESJONALNYMI SYSTEMAMI FOTOGRAMETRYCZNYMI Michał Kędzierski PORÓWNANIE EDUKACYJNEGO OPROGRAMOWANIA DO LOTNICZEJ FOTOGRAMETRII CYFROWEJ Z PROFESJONALNYMI SYSTEMAMI FOTOGRAMETRYCZNYMI Streszczenie. W referacie zostało porównane edukacyjne oprogramowanie

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z ZAJĘĆ TECHNICZNYCH. (na podstawie Zeszytu tematycznego Zajęcia fotograficzne wyd.

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z ZAJĘĆ TECHNICZNYCH. (na podstawie Zeszytu tematycznego Zajęcia fotograficzne wyd. WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z ZAJĘĆ TECHNICZNYCH (na podstawie Zeszytu tematycznego Zajęcia fotograficzne wyd. Operon) Wymagania na poszczególne stopnie szkolne - zajęcia techniczne fotograficzne

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE TECHNICZNE K-1.1 METRYKA MAPY ZASADNICZEJ. Arkusz... Skala...

WYTYCZNE TECHNICZNE K-1.1 METRYKA MAPY ZASADNICZEJ. Arkusz... Skala... WYTYCZNE TECHNICZNE K-1.1 METRYKA MAPY ZASADNICZEJ Arkusz... Skala... WARSZAWA 1980 Warszawa, dnia 27 marca 1980 r. GŁÓWNY URZĄD GEODEZJI I KARTOGRAFII ul. Jasna 2/4 skrytka pocztowa 145 tel. 26-42-21

Bardziej szczegółowo

MIKROSKOPIA OPTYCZNA 19.05.2014 AUTOFOCUS TOMASZ POŹNIAK MATEUSZ GRZONDKO

MIKROSKOPIA OPTYCZNA 19.05.2014 AUTOFOCUS TOMASZ POŹNIAK MATEUSZ GRZONDKO MIKROSKOPIA OPTYCZNA 19.05.2014 AUTOFOCUS TOMASZ POŹNIAK MATEUSZ GRZONDKO AUTOFOCUS (AF) system automatycznego ustawiania ostrości w aparatach fotograficznych Aktywny - wysyła w kierunku obiektu światło

Bardziej szczegółowo

A2 Edycja informacji zmiana parametrów ekspozycji aparatem fotograficznym NIKON D3100

A2 Edycja informacji zmiana parametrów ekspozycji aparatem fotograficznym NIKON D3100 A2 Edycja informacji zmiana parametrów ekspozycji aparatem fotograficznym NIKON D3100 Ekran informacji Opracował: Andrzej Kazimierczyk, Namysłów 2013 Wizjer 1. Tryb fotografowania zmieniamy pokrętłem trybu

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2006 roku

Warszawa, czerwiec 2006 roku ZATWIERDZAM MINISTERSTWO SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI DEPARTAMENT ROZWOJU REJESTRÓW INSTRUKCJA WYKONYWANIA ZDJĘĆ SPEŁNIAJĄCYCH KRYTERIA ICAO W ZAKRESIE BIOMETRYCZNEGO WIZERUNKU TWARZY W PASZPORTACH

Bardziej szczegółowo

MAKROFOTOGRAFIA Skala odwzorowania najważniejsze pojęcie makrofotografii

MAKROFOTOGRAFIA Skala odwzorowania najważniejsze pojęcie makrofotografii MAKROFOTOGRAFIA Skala odwzorowania najważniejsze pojęcie makrofotografii W fotografii można wyróżnić kilka ważnych terminów m.in. ekspozycja, kompozycja oraz nieco bardziej techniczne pojęcia, takie jak

Bardziej szczegółowo

Opis matematyczny odbicia światła od zwierciadła kulistego i przejścia światła przez soczewki.

Opis matematyczny odbicia światła od zwierciadła kulistego i przejścia światła przez soczewki. Opis matematyczny odbicia światła od zwierciadła kulistego i przejścia światła przez soczewki. 1. Równanie soczewki i zwierciadła kulistego. Z podobieństwa trójkątów ABF i LFD (patrz rysunek powyżej) wynika,

Bardziej szczegółowo

PRZEKROJE RYSUNKOWE CZ.1 PRZEKROJE PROSTE. Opracował : Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu

PRZEKROJE RYSUNKOWE CZ.1 PRZEKROJE PROSTE. Opracował : Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu PRZEKROJE RYSUNKOWE CZ.1 PRZEKROJE PROSTE Opracował : Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu IDEA PRZEKROJU stosujemy, aby odzwierciedlić wewnętrzne, niewidoczne z zewnątrz, kształty przedmiotu.

Bardziej szczegółowo

Opis postępowania przy eksportowaniu geometrii z systemu Unigraphics NX do pakietu PANUKL (ver. A)

Opis postępowania przy eksportowaniu geometrii z systemu Unigraphics NX do pakietu PANUKL (ver. A) 1 Opis postępowania przy eksportowaniu geometrii z systemu Unigraphics NX do pakietu PANUKL (ver. A) Przedstawiony poniżej schemat przygotowania geometrii w systemie Unigraphics NX na potrzeby programu

Bardziej szczegółowo

Temat 2. 1.Rzut środkowy 2.Wyznaczenie elementów orientacji wewnętrznej 3.Kamera naziemna 4.Kamera lotnicza

Temat 2. 1.Rzut środkowy 2.Wyznaczenie elementów orientacji wewnętrznej 3.Kamera naziemna 4.Kamera lotnicza Temat 2 1.Rzut środkowy 2.Wyznaczenie elementów orientacji wewnętrznej 3.Kamera naziemna 4.Kamera lotnicza Rzut środkowy Rzut środkowy czworościanu ABCD na płaszczyznę rzutów Pi O środek rzutów Pi rzutnia,

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM ELEKTROTECHNIKI POMIAR PRZESUNIĘCIA FAZOWEGO

LABORATORIUM ELEKTROTECHNIKI POMIAR PRZESUNIĘCIA FAZOWEGO POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ TRANSPORTU KATEDRA LOGISTYKI I TRANSPORTU PRZEMYSŁOWEGO NR 1 POMIAR PRZESUNIĘCIA FAZOWEGO Katowice, październik 5r. CEL ĆWICZENIA Poznanie zjawiska przesunięcia fazowego. ZESTAW

Bardziej szczegółowo

Podstawy grafiki komputerowej

Podstawy grafiki komputerowej Podstawy grafiki komputerowej Krzysztof Gracki K.Gracki@ii.pw.edu.pl tel. (22) 6605031 Instytut Informatyki Politechniki Warszawskiej 2 Sprawy organizacyjne Krzysztof Gracki k.gracki@ii.pw.edu.pl tel.

Bardziej szczegółowo

7. Metody pozyskiwania danych

7. Metody pozyskiwania danych 7. Metody pozyskiwania danych Jedną z podstawowych funkcji systemu informacji przestrzennej jest pozyskiwanie danych. Od jakości pozyskanych danych i ich kompletności będą zależały przyszłe możliwości

Bardziej szczegółowo

Automatyka ekspozycji

Automatyka ekspozycji Funkcje aparatu Wstęp każdy aparat musi umożliwić ustawienie podstawowych parametrów ekspozycji (ostrość, czas, przysłona) oprócz nich konstruktorzy aparatów wprowadzili wiele dodatkowych funkcji pozwalają

Bardziej szczegółowo

Układ kierowniczy. Potrzebę stosowania układu kierowniczego ze zwrotnicami przedstawia poniższy rysunek:

Układ kierowniczy. Potrzebę stosowania układu kierowniczego ze zwrotnicami przedstawia poniższy rysunek: 1 Układ kierowniczy Potrzebę stosowania układu kierowniczego ze zwrotnicami przedstawia poniższy rysunek: Definicja: Układ kierowniczy to zbiór mechanizmów umożliwiających kierowanie pojazdem, a więc utrzymanie

Bardziej szczegółowo

Najprostszą soczewkę stanowi powierzchnia sferyczna stanowiąca granicę dwóch ośr.: powietrza, o wsp. załamania n 1. sin θ 1. sin θ 2.

Najprostszą soczewkę stanowi powierzchnia sferyczna stanowiąca granicę dwóch ośr.: powietrza, o wsp. załamania n 1. sin θ 1. sin θ 2. Ia. OPTYKA GEOMETRYCZNA wprowadzenie Niemal każdy system optoelektroniczny zawiera oprócz źródła światła i detektora - co najmniej jeden element optyczny, najczęściej soczewkę gdy system służy do analizy

Bardziej szczegółowo

www.xblitz.pl Rejestrator Jazdy Limited www.kgktrade.pl

www.xblitz.pl Rejestrator Jazdy Limited www.kgktrade.pl Rejestrator jazdy, kamera samochodowa Limited firmy Xblitz pozwoli Ci na spokojną codzienną jazdę jak i bezpieczną podróż. Niezbędna zarówno podczas długich wyjazdów wakacyjnych jak i podczas codziennych

Bardziej szczegółowo

P i o t r Ś l a s k i : Ł a t w e f o t o g r a f o w a n i e 1 www.e-bookowo.pl

P i o t r Ś l a s k i : Ł a t w e f o t o g r a f o w a n i e 1 www.e-bookowo.pl P i o t r Ś l a s k i : Ł a t w e f o t o g r a f o w a n i e 1 Piotr Ślaski ŁATWE FOTOGRAFOWANIE Jedyny tak prosty poradnik dla początkujących amatorów fotografii P i o t r Ś l a s k i : Ł a t w e f o

Bardziej szczegółowo

Metrologia: charakterystyki podstawowych przyrządów pomiarowych. dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie

Metrologia: charakterystyki podstawowych przyrządów pomiarowych. dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Metrologia: charakterystyki podstawowych przyrządów pomiarowych dr inż. Paweł Zalewski Akademia Morska w Szczecinie Przyrządy z noniuszami: Noniusz jest pomocniczą podziałką, służącą do powiększenia dokładności

Bardziej szczegółowo

Nazwisko i imię: Zespół: Data: Ćwiczenie nr 53: Soczewki

Nazwisko i imię: Zespół: Data: Ćwiczenie nr 53: Soczewki Nazwisko i imię: Zespół: Data: Ćwiczenie nr : Soczewki Cel ćwiczenia: Wyznaczenie ogniskowych soczewki skupiającej i układu soczewek (skupiającej i rozpraszającej) oraz ogniskowej soczewki rozpraszającej

Bardziej szczegółowo

Transformacja współrzędnych geodezyjnych mapy w programie GEOPLAN

Transformacja współrzędnych geodezyjnych mapy w programie GEOPLAN Transformacja współrzędnych geodezyjnych mapy w programie GEOPLAN Program GEOPLAN umożliwia zmianę układu współrzędnych geodezyjnych mapy. Można tego dokonać przy udziale oprogramowania przeliczającego

Bardziej szczegółowo

ZADANIA MATURALNE - ANALIZA MATEMATYCZNA - POZIOM ROZSZERZONY Opracowała - mgr Danuta Brzezińska. 2 3x. 2. Sformułuj odpowiedź.

ZADANIA MATURALNE - ANALIZA MATEMATYCZNA - POZIOM ROZSZERZONY Opracowała - mgr Danuta Brzezińska. 2 3x. 2. Sformułuj odpowiedź. ZADANIA MATURALNE - ANALIZA MATEMATYCZNA - POZIOM ROZSZERZONY Opracowała - mgr Danuta Brzezińska Zad.1. (5 pkt) Sprawdź, czy funkcja określona wzorem x( x 1)( x ) x 3x dla x 1 i x dla x 1 f ( x) 1 3 dla

Bardziej szczegółowo

WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH

WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH Scientific Bulletin of Che lm Section of Technical Sciences No. 1/2008 WYBÓR PUNKTÓW POMIAROWYCH WE WSPÓŁRZĘDNOŚCIOWEJ TECHNICE POMIAROWEJ MAREK MAGDZIAK Katedra Technik Wytwarzania i Automatyzacji, Politechnika

Bardziej szczegółowo

Technologiczne i prawne aspekty wznawiania oraz ustalania przebiegu granic działek ewidencyjnych

Technologiczne i prawne aspekty wznawiania oraz ustalania przebiegu granic działek ewidencyjnych Robert Łuczyński Politechnika Warszawska Wydział Geodezji i Kartografii Zakład Katastru i Gospodarki Nieruchomościami Technologiczne i prawne aspekty wznawiania oraz ustalania przebiegu granic działek

Bardziej szczegółowo

A-DTR-100-52(1) 2010 Sony Corporation

A-DTR-100-52(1) 2010 Sony Corporation NEX-3/NEX-5/NEX-5C Tutaj opisano nowe funkcje oferowane przez zaktualizowane oprogramowanie sprzętowe i ich działanie. Szczegółowe informacje można znaleźć w Instrukcja obsługi i Podręcznik α znajdujących

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie momentu magnetycznego obwodu w polu magnetycznym

Wyznaczanie momentu magnetycznego obwodu w polu magnetycznym Ćwiczenie E6 Wyznaczanie momentu magnetycznego obwodu w polu magnetycznym E6.1. Cel ćwiczenia Na zamkniętą pętlę przewodnika z prądem, umieszczoną w jednorodnym polu magnetycznym, działa skręcający moment

Bardziej szczegółowo

Poniżej przedstawiony został podział wymagań na poszczególne oceny szkolne:

Poniżej przedstawiony został podział wymagań na poszczególne oceny szkolne: Prosto do matury klasa d Rok szkolny 014/015 WYMAGANIA EDUKACYJNE Wyróżnione zostały następujące wymagania programowe: konieczne (K), podstawowe (P), rozszerzające (R), dopełniające (D) i wykraczające

Bardziej szczegółowo

Odmiany aparatów cyfrowych

Odmiany aparatów cyfrowych Plan wykładu 1. Aparat cyfrowy 2. Odmiany aparatów cyfrowych 3. Kamera cyfrowa 4. Elementy kamery cyfrowej 5. Kryteria wyboru aparatu i kamery cyfrowej Aparat cyfrowy Aparat cyfrowy (ang. Digital camera)

Bardziej szczegółowo

Politechnika Warszawska Wydział Mechatroniki Instytut Automatyki i Robotyki

Politechnika Warszawska Wydział Mechatroniki Instytut Automatyki i Robotyki Politechnika Warszawska Wydział Mechatroniki Instytut Automatyki i Robotyki Ćwiczenie laboratoryjne 2 Temat: Modelowanie powierzchni swobodnych 3D przy użyciu programu Autodesk Inventor Spis treści 1.

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Figiel, Piotr Dzikowicz. Skanowanie 3D przy projektowaniu i realizacji inwestycji w Koksownictwie KOKSOPROJEKT

Zbigniew Figiel, Piotr Dzikowicz. Skanowanie 3D przy projektowaniu i realizacji inwestycji w Koksownictwie KOKSOPROJEKT 1 Zbigniew Figiel, Piotr Dzikowicz Skanowanie 3D przy projektowaniu i realizacji inwestycji w Koksownictwie 2 Plan prezentacji 1. Skanowanie laserowe 3D informacje ogólne; 2. Proces skanowania; 3. Proces

Bardziej szczegółowo

Rozmiar i wielkość dokumentu

Rozmiar i wielkość dokumentu Rozmiar i wielkość dokumentu I. Organizacja dokumentu 1. Otwórz dokument 01_Jesien.jpg 2. Zapisz go pod nazwą 01_Jesien_TwojeNazwiskoTwojeImie_SlowoDiO.xcf jako macierzysty dokument programu Gimp. Rysunek

Bardziej szczegółowo

OBIEKTYWY. Podstawy fotografii

OBIEKTYWY. Podstawy fotografii OBIEKTYWY Pamiętaj, gdy będziesz miał kupić drogi super aparat ze słabym obiektywem, lub słabszy aparat z super obiektywem zawsze wybierz drugą opcję. To właśnie obiektyw będzie okiem przez które patrzy

Bardziej szczegółowo

Fotografia i videografia sferyczna do obrazowania przestrzeni i pomiarów fotogrametrycznych

Fotografia i videografia sferyczna do obrazowania przestrzeni i pomiarów fotogrametrycznych Fotografia i videografia sferyczna do obrazowania przestrzeni i pomiarów fotogrametrycznych Karol Kwiatek Katedra Gospodarki Regionalnej Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Karol.Kwiatek@uek.krakow.pl 23.05.2014

Bardziej szczegółowo

Politechnika Śląska. Katedra Wytrzymałości Materiałów i Metod Komputerowych Mechaniki. Praca dyplomowa inżynierska. Wydział Mechaniczny Technologiczny

Politechnika Śląska. Katedra Wytrzymałości Materiałów i Metod Komputerowych Mechaniki. Praca dyplomowa inżynierska. Wydział Mechaniczny Technologiczny Politechnika Śląska Wydział Mechaniczny Technologiczny Katedra Wytrzymałości Materiałów i Metod Komputerowych Mechaniki Praca dyplomowa inżynierska Temat pracy Symulacja komputerowa działania hamulca tarczowego

Bardziej szczegółowo

Optyka 2012/13 powtórzenie

Optyka 2012/13 powtórzenie strona 1 Imię i nazwisko ucznia Data...... Klasa... Zadanie 1. Słońce w ciągu dnia przemieszcza się na niebie ze wschodu na zachód. W którym kierunku obraca się Ziemia? Zadanie 2. Na rysunku przedstawiono

Bardziej szczegółowo

Pomiar ogniskowych soczewek metodą Bessela

Pomiar ogniskowych soczewek metodą Bessela Ćwiczenie O4 Pomiar ogniskowych soczewek metodą Bessela O4.1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest wyznaczenie ogniskowych soczewek skupiających oraz rozpraszających z zastosowaniem o metody Bessela. O4.2.

Bardziej szczegółowo

Podstawy przetwarzania obrazów teledetekcyjnych. Format rastrowy

Podstawy przetwarzania obrazów teledetekcyjnych. Format rastrowy Podstawy przetwarzania obrazów teledetekcyjnych Format rastrowy Definicja rastrowego modelu danych - podstawowy element obrazu cyfrowego to piksel, uważany w danym momencie za wewnętrznie jednorodny -

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI WSTĘP... 8 1. LICZBY RZECZYWISTE 2. WYRAŻENIA ALGEBRAICZNE 3. RÓWNANIA I NIERÓWNOŚCI

SPIS TREŚCI WSTĘP... 8 1. LICZBY RZECZYWISTE 2. WYRAŻENIA ALGEBRAICZNE 3. RÓWNANIA I NIERÓWNOŚCI SPIS TREŚCI WSTĘP.................................................................. 8 1. LICZBY RZECZYWISTE Teoria............................................................ 11 Rozgrzewka 1.....................................................

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z matematyki w klasie III gimnazjum

Wymagania edukacyjne z matematyki w klasie III gimnazjum Wymagania edukacyjne z matematyki w klasie III gimnazjum - nie potrafi konstrukcyjnie podzielić odcinka - nie potrafi konstruować figur jednokładnych - nie zna pojęcia skali - nie rozpoznaje figur jednokładnych

Bardziej szczegółowo

POMIAR ODLEGŁOŚCI OGNISKOWYCH SOCZEWEK. Instrukcja wykonawcza

POMIAR ODLEGŁOŚCI OGNISKOWYCH SOCZEWEK. Instrukcja wykonawcza ĆWICZENIE 77 POMIAR ODLEGŁOŚCI OGNISKOWYCH SOCZEWEK Instrukcja wykonawcza 1. Wykaz przyrządów Ława optyczna z podziałką, oświetlacz z zasilaczem i płytka z wyciętym wzorkiem, ekran Komplet soczewek z oprawkami

Bardziej szczegółowo

POMIARY SYTUACYJNE POMIARY SYTUACYJNE Wykonanie każdej mapy powinno byd poprzedzone pracami wstępnymi polegającymi na określeniu skali mapy i treści mapy. Na wstępie należy przewidzied skalę mapy, gdyż

Bardziej szczegółowo

f = -50 cm ma zdolność skupiającą

f = -50 cm ma zdolność skupiającą 19. KIAKOPIA 1. Wstęp W oku miarowym wymiary struktur oka, ich wzajemne odległości, promienie krzywizn powierzchni załamujących światło oraz wartości współczynników załamania ośrodków, przez które światło

Bardziej szczegółowo

Zajęcia grafiki komputerowej 30 h

Zajęcia grafiki komputerowej 30 h Zajęcia grafiki komputerowej 30 h Poniższe tematy do wyboru. Właściwa tematyka zajęć zostanie ustalona z uczestnikami zajęć GRAFIKA Klonowanie i korygowanie elementów obrazu Retusz portretów usuwanie znamion,

Bardziej szczegółowo

Współczesne metody badań instrumentalnych

Współczesne metody badań instrumentalnych Współczesne metody badań instrumentalnych Wykład III Techniki fotograficzne Fotografia w świetle widzialnym Techniki fotograficzne Techniki fotograficzne techniki rejestracji obrazów powstałych wskutek

Bardziej szczegółowo

DIGITAL PHOTOGRAMMETRY AND LASER SCANNING IN CULTURAL HERITAGE SURVEY

DIGITAL PHOTOGRAMMETRY AND LASER SCANNING IN CULTURAL HERITAGE SURVEY DIGITAL PHOTOGRAMMETRY AND LASER SCANNING IN CULTURAL HERITAGE SURVEY Fotogrametria cyfrowa i skaning laserowy w dokumentacji i archiwizacji obiektów dziedzictwa kulturowego Autorzy artykułu: A. Guarnieria,

Bardziej szczegółowo

Mówiąc prosto, każdy aparat jest światłoszczelnym pudełkiem z umieszczonym w przedniej ściance obiektywem, przez który jest wpuszczane światło oraz

Mówiąc prosto, każdy aparat jest światłoszczelnym pudełkiem z umieszczonym w przedniej ściance obiektywem, przez który jest wpuszczane światło oraz Początek fotografii Mówiąc prosto, każdy aparat jest światłoszczelnym pudełkiem z umieszczonym w przedniej ściance obiektywem, przez który jest wpuszczane światło oraz materiałem lub matrycą światłoczułą.

Bardziej szczegółowo

Sprzęt do obserwacji astronomicznych

Sprzęt do obserwacji astronomicznych Sprzęt do obserwacji astronomicznych Spis treści: 1. Teleskopy 2. Montaże 3. Inne przyrządy 1. Teleskop - jest to przyrząd optyczny zbudowany z obiektywu i okularu bądź też ze zwierciadła i okularu. W

Bardziej szczegółowo

KGGiBM GRAFIKA INŻYNIERSKA Rok III, sem. VI, sem IV SN WILiŚ Rok akademicki 2011/2012

KGGiBM GRAFIKA INŻYNIERSKA Rok III, sem. VI, sem IV SN WILiŚ Rok akademicki 2011/2012 Rysowanie precyzyjne 7 W ćwiczeniu tym pokazane zostaną wybrane techniki bardzo dokładnego rysowania obiektów w programie AutoCAD 2012, między innymi wykorzystanie punktów charakterystycznych. Narysować

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału z matematyki dla II klasy technikum zakres podstawowy I wariant (38 tyg. 2 godz. = 76 godz.)

Rozkład materiału z matematyki dla II klasy technikum zakres podstawowy I wariant (38 tyg. 2 godz. = 76 godz.) Rozkład materiału z matematyki dla II klasy technikum zakres podstawowy I wariant (38 tyg. godz. = 76 godz.) I. Funkcja i jej własności.4godz. II. Przekształcenia wykresów funkcji...9 godz. III. Funkcja

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI Wstęp Rozdział I. Oględziny

SPIS TREŚCI Wstęp Rozdział I. Oględziny SPIS TREŚCI Wstęp... 11 Rozdział I. Oględziny... 13 1. Oględziny miejsca zdarzenia... 13 2. Zabezpieczenie miejsca zdarzenia do chwili oględzin... 15 3. Oględziny miejsca zdarzenia istota i rola... 16

Bardziej szczegółowo

Rozwiązanie: Część teoretyczna

Rozwiązanie: Część teoretyczna Zgodnie z prawem Hooke a idealnie sprężysty pręt o długości L i polu przekroju poprzecznego S pod wpływem przyłożonej wzdłuż jego osi siły F zmienia swoją długość o L = L F/(S E), gdzie współczynnik E

Bardziej szczegółowo

Rysowanie precyzyjne. Polecenie:

Rysowanie precyzyjne. Polecenie: 7 Rysowanie precyzyjne W ćwiczeniu tym pokazane zostaną różne techniki bardzo dokładnego rysowania obiektów w programie AutoCAD 2010, między innymi wykorzystanie punktów charakterystycznych. Z uwagi na

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 53. Soczewki

Ćwiczenie 53. Soczewki Ćwiczenie 53. Soczewki Małgorzata Nowina-Konopka, Andrzej Zięba Cel ćwiczenia Pomiar ogniskowych soczewki skupiającej i układu soczewek (skupiająca i rozpraszająca), obliczenie ogniskowej soczewki rozpraszającej.

Bardziej szczegółowo

Techniki fotografowania z uwzględnieniem fotografii kryminalistycznej

Techniki fotografowania z uwzględnieniem fotografii kryminalistycznej Techniki fotografowania z uwzględnieniem fotografii kryminalistycznej Szkolenie przeznaczone jest dla każdego, kto interesuje się fotografią, a jego ambicja wyrasta wyżej niż zrobienie na wycieczce za

Bardziej szczegółowo

Instrukcja przygotowania zdjęć do elektronicznej legitymacji studenckiej (ELS) oraz informacja o opłacie za jej wydanie

Instrukcja przygotowania zdjęć do elektronicznej legitymacji studenckiej (ELS) oraz informacja o opłacie za jej wydanie Instrukcja przygotowania zdjęć do elektronicznej legitymacji studenckiej (ELS) oraz informacja o opłacie za jej wydanie Spis treści Rozdział 1. Etapy przygotowania zdjęcia do elektronicznej legitymacji

Bardziej szczegółowo

BlackSys wyznaczamy standardy dla produktów CAR DVR!

BlackSys wyznaczamy standardy dla produktów CAR DVR! BlackSys wyznaczamy standardy dla produktów CAR DVR! Wideorejestratory BLACKSYS BLACKSYS wyznaczamy standard dla CAR DVR CAR DVR czarna skrzynka samochodu popularnie nazywana wideo-rejestratorem to coraz

Bardziej szczegółowo

Optyka w fotografii Ciemnia optyczna camera obscura wykorzystuje zjawisko prostoliniowego rozchodzenia się światła skrzynka (pudełko) z małym okrągłym otworkiem na jednej ściance i przeciwległą ścianką

Bardziej szczegółowo

Geometryczne podstawy obróbki CNC. Układy współrzędnych, punkty zerowe i referencyjne. Korekcja narzędzi

Geometryczne podstawy obróbki CNC. Układy współrzędnych, punkty zerowe i referencyjne. Korekcja narzędzi Geometryczne podstawy obróbki CNC. Układy współrzędnych, punkty zerowe i referencyjne. Korekcja narzędzi 1 Geometryczne podstawy obróbki CNC 1.1. Układy współrzędnych. Układy współrzędnych umożliwiają

Bardziej szczegółowo