Józef Korczak Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu. Żywność funkcjonalna

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Józef Korczak Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu. Żywność funkcjonalna"

Transkrypt

1 Józef Korczak Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Żywność funkcjonalna Poznań, 15 czerwca 2013

2 Promocja zdrowego stylu życia dbałość o zdrowie podejmowanie aktywności fizycznej zapotrzebowanie na żywność o najwyższej wartości odżywczej zapotrzebowanie na żywność o określonych właściwościach prozdrowotnych

3 Niech żywnośd będzie Twoim lekarstwem, a lekarstwo Twoją żywnością (Hipokrates)

4 Uczestnicy rynku żywności Producent Hurtownik Konsument Dostępność i cena surowców Koszty produkcji Stały popyt i wysoki zysk Wysoka marża Małe ryzyko handlowe (duża trwałość) Walory marketingowe Łatwość zakupu Wysoka jakość za korzystną cenę Zgodność z osobistymi upodobaniami Walory użytkowe, odżywcze i prozdrowotne produktu Żywieniowiec, Dietetyk, Lekarz Konsument?

5 Rynek żywności funkcjonalnej Prognozy agencji badawczych szacowały w 2012 roku wartośd rynku żywności funkcjonalnej na świecie na ok. 170 mld euro W Polsce 1,2 mld euro

6 Nowe rodzaje żywności W praktyce rynkowej wielu krajów, w odniesieniu do żywności korzystnie działającej na zdrowie człowieka, stosuje się wiele pojęd, często się zazębiających, np.: Designer Foods, Agromedical Foods, Medifoods, Medical Food, Fortified Foods, Fitness Food, Wellness Food, VitaFoods, Therapeutic Food, Performance Food, Pharma Food, Nutraceutical

7 Terminy opisujące walory zdrowotne żywności w języku polskim Termin Plusy Minusy Zdrowa żywność Żywność specjalnego przeznaczenia Żywność funkcjonalna - Zwięzłość - Powszechność - Definicja ustawowa - Jednoznaczne kryteria klasyfikacji - Zwięzłość - Powszechność stosowania - Niepoprawność - Brak definicji ustawowej - Niejednoznaczne kryteria klasyfikacji - Rozwlekłość - Brak uniwersalizmu - Powszechna niezrozumiałość - Brak definicji ustawowej - Nieprecyzyjność semantyczna Żywność bioaktywna - Zwięzłość - Brak definicji ustawowej (?) - Niepoprawność semantyczna - Niejednoznaczne kryteria klasyfikacji (Gawęcki, 2012)

8 Termin opisujący walory zdrowotne żywności W języku polskim bardziej odpowiednim terminem będzie: żywność prozdrowotna Pro - pierwszy człon wyrazów łączący się z przymiotnikami, określający pozytywny stosunek do tego, co oznacza drugi człon (Słownik języka polskiego PWN)

9 Tradycyjne pojęcie żywności Żywność Składniki odżywcze Jakość sensoryczna Efekt odżywczy Funkcje metaboliczne Preferencje Przyjemność Tradycje kulturowe 9

10 Nowa kategoria żywności Żywność Składniki odżywcze Jakość sensoryczna Składniki bioaktywne Efekt odżywczy Preferencje Dodatkowe Funkcje metaboliczne Przyjemność korzyści zdrowotne Tradycje kulturowe Żywność funkcjonalna 10

11 Nutraceutyki Nutrition Pharmaceuticals Nutraceuticals Nutraceutyki Substancje bioaktywne spożyte: z żywnością żywność funkcjonalna w postaci kapsułek, tabletek suplement diety 11

12 Nowa kategoria żywności w UE W Unii Europejskiej uznawaną jest definicja, która powstała w ramach europejskiego programu badawczego ( ) FUFOSE (Functional Food Science in Europe)

13 Nowa kategoria żywności Koncepcja żywności funkcjonalnej wywodzi się z tradycji Wschodu, zgodnie z którą nie ma wyraźnej różnicy między lekiem a pożywieniem Badania nad żywnością funkcjonalną zapoczątkowano właśnie w Japonii w połowie lat 80. XX wieku. Japończycy także jako pierwsi na świecie zdefiniowali ten typ produktów jako żywność o określonej przydatności zdrowotnej Food for Specified Health Use FOSHU

14 Nowe kategorie żywności w Japonii Rząd japoński wprowadził w 2001 roku system regulacji dotyczący żywności funkcjonalnej Przyjęto nowe obszerniejsze określenie żywność ze specjalnymi żywieniowymi deklaracjami (Food with Health Claims FHC) Odnosi się do żywności spełniającej normy ustalone przez rząd Pod pojęciem żywność FHC mieszczą się jej dwa rodzaje

15 Nowa kategoria żywności w Japonii - żywność zawierająca funkcjonalne składniki odżywcze Food with Nutritient Function Claims FNFC żywność, która w składzie posiada pewne dodatki, aktualnie to 12 witamin i 5 substancji mineralnych Jeśli żywność ta spełnia odpowiednie normy, to może być dowolnie przetwarzana i dystrybuowana bez potrzebnej rejestracji oraz informowania organów prawnych

16 Nowa kategoria żywności w Japonii - żywność o określonym przeznaczeniu zdrowotnym (Food for Special Health Use FOSHU) żywność, która posiada w swym składzie substancje o działaniu prozdrowotnym, których fizjologiczny wpływ na organizm ludzki jest ogólnie znany, a spożycie jej ma skutkować utrzymaniem zdrowia Do dystrybuowania żywności FOSHU konieczne jest badanie jej bezpieczeństwa i pozytywnego oddziaływania na zdrowie, które musi zostać zatwierdzone przez ministra zdrowia i opieki

17 Nowe produkty na rynku w Japonii

18 Nowe produkty na rynku w Japonii Japończycy preferują słodycze

19 Co to jest żywność funkcjonalna? pochodzenia naturalnego, może być wzbogacona lub zmodyfikowana poza dostarczaniem składników odżywczych korzystnie wpływa na zdrowie - może zmniejszać ryzyko rozwoju pewnych chorób zwłaszcza tzw. cywilizacyjnych - ogólnie poprawia stan zdrowia i samopoczucie musi przypominać żywność konwencjonalną musi wykazywać korzystne działanie w ilościach, które mogą być dostarczane z normalną zbilansowaną dietą nie mogą to być ani kapsułki, ani tabletki

20 Podstawowe wymagania dla żywności funkcjonalnej posiadanie naukowo udowodnionego korzystnego działania na stan zdrowotny organizmu posiadanie oświadczenia żywieniowego i zdrowotnego

21 Klasyfikacja żywności funkcjonalnej Różny podział ze względu na szereg kryteriów, najczęściej wyróżnia się cztery grupy: 1. naturalna żywność bogata w składniki prozdrowotne, 2. żywność, w której zwiększono dostępność prozdrowotnych składników, 3. żywność, do której dodano składnik lub składniki prozdrowotne, 4. żywność, z której usunięto składniki niepożądane, w tym antyżywieniowe

22 Klasyfikacja żywności funkcjonalnej Inny podział uwzględnia jej oddziaływanie na organizm człowieka, również na cztery grupy: 1. Produkty wpływające istotnie na zdrowie poprzez: hamowanie rozwoju chorób cywilizacyjnych, osłabianie dolegliwości chorób przewlekłych, poprawne żywienie podczas choroby, oddziaływanie lecznicze, dostarczanie większej ilości składników odżywczych w danych stanach fizjologicznych, opóźnianiu procesów życiowych organizmu.

23 Klasyfikacja żywności funkcjonalnej 2. Produkty wpływające na wydolność fizyczną organizmu dzięki: ułatwieniu w wykonywaniu intensywnego wysiłku fizycznego, zapewnieniu wzmożonej wydolności umysłowej i fizycznej, osłabianiu przejawów stresu i zmęczenia, poprawie regeneracji organizmu.

24 Klasyfikacja żywności funkcjonalnej 3. Żywność specjalna i dietetyczna dla: osób z nietolerancjami i alergiami pokarmowymi, osób wymagających projektowanych specjalnych diet, osób z zaburzeniami metabolizmu, osób wymagających długookresowego żywienia sondą, dzieci, niemowląt, kobiet w ciąży i karmiących.

25 Klasyfikacja żywności funkcjonalnej 4. Produkty kształtujące dobrostan organizmu dzięki: poprawie nastroju i percepcji, polepszeniu samopoczucia psychicznego, wzmożeniu wydolności umysłowej, dodaniu związków psychoaktywnych, prekursorów neuromediatorów

26 Oświadczenie żywieniowe i zdrowotne Wymagania związane ze stosowaniem oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych określa Rozporządzenie Komisji Europejskiej nr 432/2012

27 Oświadczenie żywieniowe Jest to każde oświadczenie, które stwierdza, sugeruje lub daje do zrozumienia, że żywność ma szczególne właściwości odżywcze, ze względu na energię lub składniki odżywcze, np.: - zawiera witaminę C, źródło potasu, wysoką zawartość białka, podwyższoną zawartość wapnia, - nie zawiera sodu, cukru. Przedsiębiorca może stosować jedynie oświadczenia żywieniowe, jeżeli jego produkt spełnia zawarte w załączniku warunki. Na przykład zastosowanie oświadczenia Niska zawartość cukrów jest możliwe w sytuacji, gdy produkt zawiera nie więcej niż 5 g cukrów na 100 g produktów stałych lub 2,5 g cukrów na 100 ml dla produktów płynnych

28 Oświadczenie zdrowotne oznacza każde oświadczenie, które stwierdza, sugeruje lub daje do zrozumienia, że istnieje związek pomiędzy kategorią żywności, daną żywnością lub jednym z jej składników, a zdrowiem

29 Oświadczenia zdrowotne są dopuszczalne jedynie pod warunkiem umieszczenia informacji przy etykietowaniu, a jeżeli ono nie występuje przy prezentacji i w reklamie: - stwierdzenia wskazujące na znaczenie zrównoważonego sposobu żywienia i zdrowego trybu życia; - ilości środka spożywczego i poziom jego spożycia niezbędnych do uzyskania korzystnego działania, o którym mówi oświadczenie; - w stosownych przypadkach, stwierdzenia skierowane do osób, które powinny unikać danego środka spożywczego; - odpowiedniego ostrzeżenia w przypadku produktów, które mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia, jeżeli są spożywane w nadmiarze

30 Oświadczenia zdrowotne Prawo ogranicza stosowania niektórych oświadczeo zdrowotnych określając, że niedozwolone są: - oświadczenia, które sugerują, że niespożycie danej żywności mogłoby mied wpływ na zdrowie; - oświadczenia, które odwołują się do szybkości lub wielkości obniżenia masy ciała; - oświadczenia, które odwołują się do zaleceo poszczególnych lekarzy lub specjalistów w zakresie zdrowia i innych stowarzyszeo niewymienionych w rozporządzeniu. Uznano również, że napoje o zawartości alkoholu większej niż 1,2% nie mogą byd opatrywane oświadczeniami zdrowotnymi.

31 Oświadczenia zdrowotne dzielimy na: funkcjonalne (inne niż dotyczące zmniejszenia ryzyka choroby) - oparte na znanych dowodach naukowych - oparte na nowych dowodach naukowych dotyczące zmniejszenia ryzyka choroby dotyczące zdrowia i rozwoju dzieci

32 Oświadczenia zdrowotne funkcjonalne nazywane potocznie oświadczeniami funkcjonalnymi oznaczają każdą treść, która opisuje lub powołuje się na rolę żywności (lub jej składników) we wzroście, rozwoju lub funkcjach organizmu Oświadczenia można stosować, jeżeli są: - oparte na ogólnie zaakceptowanych dowodach naukowych, - zrozumiałe dla przeciętnego konsumenta, - spełniają ogólne warunki. np.: Biotyna bierze udział w utrzymaniu prawidłowego stanu skóry i błon śluzowych.

33 Oświadczenia zdrowotne funkcjonalne oświadczenia, które wydają się oświadczeniami żywieniowymi, np. - zawiera prebiotyczny błonnik, - zawiera składniki o właściwościach antyoksydacyjnych, są również uznawane za oświadczenia funkcjonalne ponieważ informują o pewnej funkcji jaką dana żywność pełni

34 Przykłady oświadczeń zdrowotnych

35 Oświadczenie zdrowotne Składnik Oświadczenie Warunki stosowania oświadczenia Betaglukany Beta-glukany pomagają w utrzymaniu prawidłowego poziomu cholesterolu we krwi Oświadczenie może być stosowane wyłącznie w odniesieniu do żywności, która zawiera co najmniej 1 g beta-glukanów pochodzących z owsa, jęczmienia, otrębów owsianych, jęczmiennych lub mieszanek tych źródeł na porcję. Aby oświadczenie mogło być stosowane, podaje się informację, że korzystne działanie występuje w przypadku spożywania dziennie 3 g beta-glukanów pochodzących z owsa, jęczmienia, otrębów owsianych, jęczmiennych lub mieszanek tych beta-glukanów.

36 Oświadczenie zdrowotne Składnik Oświadczenie Warunki stosowania oświadczenia Betaina Betaina przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu homocysteiny Oświadczenie może być stosowane wyłącznie w odniesieniu do żywności zawierającej 500 mg betainy na określoną porcję. Aby oświadczenie mogło być stosowane, podaje się informację, że korzystne działanie występuje w przypadku spożywania 1,5 g betainy dziennie Warunki lub ograniczenia stosowania danej żywności, dodatkowe wyjaśnienia lub ostrzeżenia Aby oświadczenie mogło być stosowane, podaje się informację dla konsumenta, że dzienne spożycie przekraczające 4 g może znacznie zwiększyć poziom cholesterolu we krwi.

37 Oświadczenie o zmniejszeniu ryzyku choroby jest to każda treść, która stwierdza, sugeruje lub daje do zrozumienia, że: istnieje związek pomiędzy spożyciem danej żywności, a znaczącym zmniejszeniem jakiegoś czynnika ryzyka w rozwoju choroby dotykającej ludzi

38 Oświadczenie o zmniejszeniu ryzyku choroby Przedsiębiorca może korzystać z oświadczeń, pod warunkiem uzyskania indywidualnego zezwolenia na wpisanie oświadczenia do wspólnotowego wykazu dopuszczalnych oświadczeń Po wpisaniu danego oświadczenia do wykazu, może ono być wykorzystane przez każdy podmiot działający na rynku spożywczym, o ile wnioskodawca nie zastrzegł własnych danych naukowych, które udowadniają oświadczenie

39 Oświadczenie o zmniejszeniu ryzyka choroby Przykład oświadczenia: Beta-glukan pochodzący z owsa zmniejsza / redukuje stężenie cholesterolu we krwi. Redukcja stężenia cholesterolu może zmniejszać ryzyko rozwoju choroby niedokrwiennej serca Oświadczenie takie można umieścić w komunikacji produktu jedynie, gdy dostarcza on co najmniej 3 gramy betaglukanu dziennie Zgodnie z przepisami, oświadczeniu o zmniejszeniu ryzyka choroby powinien towarzyszyć zapis że "istnieje wiele czynników ryzyka wyżej wymienionej choroby i zmiana jednego z nich może wywierać korzystny wpływ lub go nie wywierać"

40 Oświadczenie o zmniejszeniu ryzyku choroby Każdy podmiot może ubiegać się o uzyskanie indywidualnego zezwolenia na wpisanie oświadczenia na listę dopuszczalnych oświadczeń dotyczących zmniejszenia ryzyka choroby. Wniosek musi zawierać: odpowiednią charakterystykę żywności, dowody naukowe potwierdzające oświadczenie, warunki stosowania oświadczenia, propozycję sformułowania oświadczenia, nazwę i adres wnioskodawcy

41 Oświadczenie odnoszące się do zdrowia i rozwoju dzieci jest to każda treść, która stwierdza, sugeruje lub daje do zrozumienia, że istnieje związek przyczynowoskutkowy pomiędzy spożyciem danej żywności a zdrowiem i rozwojem wyłącznie dzieci oświadczenia takie powinny mieć uzasadnienie naukowe, które odnosi się tylko i wyłącznie do dzieci

42 Naturalne składniki bioaktywne żywności lub dodawane Składniki bioaktywne Substancje fitochemiczne Przykłady Związki polifenolowe, flawonoidy, karotenoidy, kofeina, glikozydy, fitosterole Wpływ na zdrowie Przeciwdziałanie chorobom układu krążenia, nowotworom, usprawnianie procesów metabolicznych, poprawa nastroju

43 Zawartość antocyjanów w warzywach i owocach (mg/100 g produktu) Aronia Czerwone winogrona Wiśnia Czarna porzeczka Czerwona porzeczka Pomarańcza 200 Żurawina Malina Truskawka Pomidor Czerwone wino Czerwona kapusta 25

44 Zawartość fenoli ogółem w wybranych owocach (mg /100 g produktu) Owoce Całkowita zawartość polifenoli Aronia 2080 Czarna porzeczka 560 Wiśnie 460 Truskawki 225 Jeżyny 248 Maliny 126 Borówka 525 Borówka amerykańska Żurawina Śliwka Jabłko

45 Potencjał przeciwutleniający przypraw Produkt ORAC [µmol TE/100g próby] Goździki mielone 290 Oregano 175 Rozmaryn 165 Tymianek 157 Cynamon 131 Szałwia 120 Pietruszka 74 Bazylia 61 Pieprz biały 40 Pieprz czarny 34 Pieprz czerwony 19

46 Potencjał przeciwutleniający owoców Produkt ORAC [µmol TE/100g próby] Śliwka 6,1 Jabłko 3,1 Morela 1,1 Brzoskwinia 1,9 Grapefruit 1,6 Pomarańcze 0,4 Cytryny 1,3 Winogrono czerwone 1,8 Winogrono czarne 1,5 Winogrono białe/ziel. 1,0 Ananas 0,4 Granat 4,5 Czarna porzeczka 5,9 Żurawina 9,1

47 Potencjał przeciwutleniający warzyw Czerwona fasola 8,6 Brokuły 1,5 Kalafior 1,7 Kapusta 0,5 Kapusta czerw. 2,5 Szpinak 1,5 Marchew 0,7 Pomidory 0,4 Seler 0,5 Ziemniaki 0,6 Czosnek 5,7 Cebula 0,9 Sałata masłowa 1,4 Sałata lodowa 0,4 Kiełki rzodkiewki 2,2 Kiełki lucerny 1,5

48 Potencjał przeciwutleniający wina i orzechów Wino Melrot 2,7 Wino Zinfandel 2,4 Wino różowe 1,0 Wino białe 0,4 Orzechy włoskie 13,5 Orzechy laskowe 9,6 Pistacje 7,7 Migdały 4,5 Orzechy włoskie przyczyniają się do poprawy elastyczności naczyń krwionośnych Oświadczenie może być stosowane wyłącznie w odniesieniu do żywności zapewniającej spożycie 30 g orzechów włoskich dziennie. Aby oświadczenie mogło być stosowane, podaje się informację dla konsumenta, że korzystne działanie występuje w przypadku spożywania 30 g orzechów włoskich dziennie

49 Zastrzeżenia do fitozwiązów o właściwościach przeciwutleniajacych Liczne badania dotyczące działania przeciwutleniającego, oparte na błędnych przesłankach lub niestabilnych biomarkerach z wątpliwym wpływem na choroby Wiele przeciwutleniaczy żywieniowych jest absorbowanych w krwiobiegu ale biologiczne znaczenie nie zawsze jest jasne Liczne badania zostały przeprowadzone jedynie na zwierzętach, do których często używano nieistotnych dawek

50 Niekorzystne skutki działania fitozwiązków alergie pokarmowe (białka, peptydy, olejki eteryczne cytrusów i przypraw korzennych) efekt rozwalniający (alkohole wielowodorotlenowe) nasilenie objawów egzemy (składniki bioaktywne wosków, mięty, cynamonu, wanilii, lubczyku, jałowca, kminku) hamowanie trawienia białek i wchłaniania aminokwasów przez polisacharydy nieskrobiowe obniżanie biodostępności niektórych witamin przez frakcje błonnika ( A, β-karoten, D, E, B 2 i kwas foliowy) - obniżenie biodostepności składników mineralnych (Fe, Ca, Zn) niebezpieczne dla zdrowia toksyczne lub antyodżywcze reakcje (polifenole, tioglikozydy, saponiny) interakcje z lekami

51 Naturalne składniki bioaktywne żywności lub dodawane Składniki bioaktywne Bakterie fermentacji mlekowej (probiotyki) Przykłady Lactobacillus acidophilus, L. plantarum, L. rhamnosus, Bifidobacterium bifidum Wpływ na zdrowie Zapobieganie zaparciom, nowotworom jelita grubego, zmniejszanie poziomu cholesterolu, stymulacja układu odpornościowego

52 Bakterie probiotyczne Funkcja uznane przez EFSA w oświadczeniach zdrowotnych dotyczy tylko obecności w jogurtach żywych bakterii i łagodzenia objawów nietolerancji laktozy

53 Naturalne składniki bioaktywne żywności lub dodawane Składniki bioaktywne Oligosacharydy (prebiotyki) Przykłady Rafinoza, stachioza, laktoza, oligofruktoza, oligogalaktoza, inulina Wpływ na zdrowie Stymulacja rozwoju probiotycznej flory jelitowej, zmniejszenie poziomu cholesterolu we krwi, zapobieganie zaparciom

54 Naturalne składniki bioaktywne żywności lub dodawane Składniki bioaktywne Cholina i lecytyna Przykłady Sojowa, rzepakowa, jajeczna Wpływ na zdrowie Usprawnienie funkcjonowania centralnego układu nerwowego, ułatwienie metabolizmu tłuszczów

55 Naturalne składniki bioaktywne żywności lub dodawane Składniki bioaktywne Błonnik pokarmowy Przykłady Pektyny, betaglukany, guar, alginiany, karageny, ksantan, ligniny, skrobia oporna Wpływ na zdrowie Przeciwdziałanie zaparciom, nowotworom jelita grubego, zmniejszanie poziomu cholesterolu we krwi

56 Funkcje preparatów błonnika i warunki określone w oświadczeniach zdrowotnych uznane przez EFSA Preparat błonnikowy Poziom cholesterolu Indeks glikemiczny Β-glukany 3g dziennie 4g na 30g cukr. przyswajalnych Chitozany 3g dziennie Pektyny 6g dziennie 10g w posiłku Guma guarowa 10g dziennie Skrobia oporna Otręby pszenne 10g dziennie 14% og. skrobi HPM Celuloza 5g dziennie 4g w posiłku Arabinoksylan 8g na 100g cukr. przysw. Przewód pokarmowy Objętość kału Objętość kału Czas pasażu

57 Naturalne składniki bioaktywne żywności lub dodawane Składniki bioaktywne Poliole Przykłady Sorbitol, ksylitol, maltitol, laktitol, izomalt Wpływ na zdrowie Zmniejszenie poziomu glukozy we krwi, hamowanie rozwoju próchnicy

58 Naturalne składniki bioaktywne żywności lub dodawane Składniki bioaktywne Aminokwasy, peptydy, białka Przykłady Kwas glutaminowy, kreatyna, karnityna, tauryna, tyrozyna, glutation, hydrolizatybiałkowe, koncentraty i izolaty białkowe z soi Wpływ na zdrowie Zapewnienie prawidłowej budowy tkanek, regulacja procesów metabolicznych, ułatwianie przyswajania składników mineralnych

59 Naturalne składniki bioaktywne żywności lub dodawane Składniki bioaktywne Wielonienasycone kwasy tłuszczowe Przykłady Z grupy omega-3: kwas linolenowy, eikozapentaenowy, dokozaheksaenowy Wpływ na zdrowie Przeciwdziałanie chorobom krążenia, hamowanie zapaleń i alergii, umożliwienie prawidłowego rozwoju układu nerwowego

60 Składnik tłuszczowy Funkcja Warunki stosowania Tłuszcz Wchłanianie witamin Nie określono Kw. nasycone Poziom cholesterolu Obniżenie o 30% Kw. linolowy Poziom cholesterolu 15% z 10g zalec. dziennego spożycia Kw. α-linolenowy Poziom cholesterolu 15% z 2g zalec. dziennego spożycia Fitosterole Poziom cholesterolu 0,8g dziennie DHA i EPA DHA Funkcje lipidów i warunki określone w oświadczeniach zdrowotnych uznane przez EFSA Poziom triglicerydów Regulacja ciśnienia krwi Funkcje serca Wzrok Funkcje mózgu 2-4 g dziennie 3g dziennie 250mg dziennie 250mg dziennie 250mg dziennie

61 Naturalne składniki bioaktywne żywności lub dodawane Składniki bioaktywne Witaminy Przykłady Z grupy B, D i antyoksydacyjne (A, C, E) Wpływ na zdrowie Regulacja procesów metabolicznych, neutralizacja wolnych rodników, stymulacja układu odpornościowego

62 Funkcje witamin w oświadczeniach zdrowotnych uznane przez EFSA Funkcja w organizmie Witaminy Przeciwutleniacz C, E, B 2 Wzrost odporności A, C, D, B 6, B 12 Funkcje mózgu i układu nerwowego C, biotyna, B 1, B 2, B 6, B 12, foliany, PP, kw. pantotenowy Układ kostny i zęby Skóra, włosy, tkanka łączna D, K A, biotyna, B 2, PP Funkcje wzroku A, B 2 Funkcje mięśni Krew, hemoglobina, transport tlenu Podział i różnicowanie komórek Hormony Metabolizm składników odżywczych D A, C, K, B 2, B 6, B 12, foliany A, D, B 12, foliany B 6, kw. pantotenowy C, biotyna, B 1, B 2, B 6, B 12, PP, kw. pantotenowy

63 Naturalne składniki bioaktywne żywności lub dodawane Składniki bioaktywne Składniki mineralne Przykłady Wapń, magnez, żelazo, cynk, selen, jod, mangan Wpływ na zdrowie Zapewnienie prawidłowej mineralizacji kości, regulacja procesów metabolicznych, stymulacja układu odpornościowego

64 Funkcje składników mineralnych w oświadczeniach zdrowotnych uznane przez EFSA Funkcja w organizmie Przeciwutleniacz Wzrost odporności Funkcje mózgu i układu nerwowego Układ kostny i zęby Skóra, włosy, tkanka łączna Funkcje wzroku Funkcje mięśni Krew, hemoglobina, transport tlenu Podział i różnicowanie komórek Hormony Metabolizm składników odżywczych Składnik mineralny Cu, Mn, Se Cu, Fe, Se, Zn Cu, Fe, J, K, Mg, Zn Ca, Mg, P, Cu, K, Mn, Zn, F Cu, J, Se, Zn Zn Ca, Cu, K, Mg Ca, Cu, Fe Ca, Fe, Mg, Zn J, Se, Zn Ca, Cr, Cu, Fe, J, Mg, Mn, Mo, P, Zn

65 Produkty uznane przez EFSA w kontroli masy ciała Zamiennik posiłku : Zastąpienie dwóch posiłków dziennie posiłkiem zastępczym o wartości energetycznej maks. 250kcal / porcję (utrata masy) lub jednego posiłku (utrzymanie masy) Zastąpienie diety zwyczajowej dietą o bardzo niskiej kaloryczności: kcal na dzień 100% pokrycia zalecanego spożycia witamin i skł. min. 50g pełnowartościowego białka 3g kw. linolowego i co najmniej 0,5g kw. α-linolowego 50g przyswajalnych węglowodanów Czas stosowania 8-16 tygodni

66 Zalecane dzienne spożycie naturalnych produktów żywnościowych wg Amerykańskiego Stowarzyszenia Dietetyków Produkt Zalecane spożycie na dzień Efekt zdrowotny herbata zielona lub czarna 4-6 filiżanek/dzień obniżanie ryzyka nowotworów przewodu pokarmowego białko sojowe 25 g/dzień obniżanie poziomu LDL białko sojowe 60 g/dzień łagodzenie dolegliwości menopauzalnych czosnek mg/dzień obniżanie ciśnienia krwi czosnek warzywa i owoce ryby bogate w kwasy tłuszczowe z rodziny n-3 sok z winogron lub czerwone wino 1 świeża cebula/dzień 5-9 porcji/dzień powyżej 180 g/tydzień 240 g/dzień obniżanie poziomu cholesterolu we krwi obniżenie ryzyka nowotworów prostaty, jelita grubego, piersi oraz obniżenie ciśnienia krwi obniżenie ryzyka niedokrwiennej choroby serca ograniczenie agregacji płytek krwi

67 Nowa żywność bioaktywna o zaprogramowanych właściwościach prozdrowotnych

68

69 Opracowanie produktów spożywczych dla wybranych jednostek chorobowych: 1. cukrzyca typu I 2. otyłość 3. nadciśnienie tętnicze łagodne/umiarkowane 4. zaburzenia niedoboru żelaza

70 Etapy projektu A - Rozeznanie rynku dla produktów bioaktywnych B Badanie wrażliwości sensorycznej grup docelowych C - Wybór surowców bogatych w związki bioaktywne D - Separacja i koncentracja bioaktywnych składników E Właściwości chemiczne, reologiczne i sensoryczne pozyskanych frakcji F Ocena bezpieczeństwa otrzymanych preparatów G - Projektowanie finalnej postaci produktów spożywczych H - Ochrona produktu i stabilizacja czynnika aktywnego (pakowanie i zwiększenie biodostępności składników)

71 I - Opracowanie technologii w skali laboratoryjnej J - Opracowanie koncepcji linii technologicznych do przemysłowych nowych produktów K - Wyprodukowanie partii próbnych wybranych produktów w skali pilotowej L - Ocena składu, bezpieczeństwa i wartości żywieniowej produktów finalnych Ł - Wyprodukowanie partii produktów w skali przemysłowej M - Badana żywieniowo-kliniczne N - Badania rynkowe nowych linii produktów

72 - 200 osób - czas trwania 9 tygodni - kryteria włączenia i wyłączenia - grupy randomizowane Badana żywieniowo-kliniczne OTYŁOŚĆ

73 Produkty zaproponowane do badań żywieniowoklinicznych dla otyłości: - owsianka czekoladowa z ekstraktem herbaty żółtej - musli z owocami morwy - chleb razowy z ekstraktem z morwy - kasza pszenna z ekstraktem herbaty żółtej - makaron z ekstraktem z pokrzywy - wafle ryżowe z ekstraktem herbaty żółtej - chleb chrupki z ekstraktem herbaty żółtej - kisiel porzeczkowy z ekstraktem herbaty żółtej - maślanka owocowa z ekstraktem z morwy

74 Biomarkery przyjęte w badaniach żywieniowoklinicznych dla otyłości: - wskaźniki antropometryczne - skład masy ciała -badania biochemiczne krwi: adyponektyna, leptyna, morfologia, OB, Fe i TIBC, kreatynina, ALAT, ASPAT, bilirubina, GGTP, fosfataza zasadowa, cholesterol (HDL,LDL), triglicerydy, apolipoproteina A-1 i B, insulina, glukoza (obciążenie OGTT), kwas moczowy, hscrp (białko C-reaktywne), homocysteina, PAI-1 (inhibitor aktywatora plazminogenu, NA, K, tlenek azotu, aldehyd dimalonowy, wit. E, wit. C, β-karoten, izoprostany, AOPP (Advanced oxidation protein products), NAG (N acetyl-beta-d-glucosaminidase), Peroksydaza glutationowa (GPX), reduktaza glutationowa, dysmutaza ponadtlenkowa (SOD), TAS (Total Antioxidant Status)

75 Elementy końcowe wyniku projektu: dokumentacja technologiczna produkcji innowacyjnej żywności wyniki badań rynkowych pokazujące reakcje konsumenckie na nowe produkty wyniki badań klinicznych umożliwiające wystąpienie o deklaracje żywieniowe i zdrowotne dla opracowanych produktów

76 Taka żywność funkcjonalna, spełniająca wymagania? 76

77 Taka żywność funkcjonalna? Czy taka? 77

78 Wnioski 1. Nowe potrzeby żywieniowe konsumentów sprzyjają szybkiemu rozwojowi rynku żywności funkcjonalnej 2. Producenci żywności tworzą nowe wyroby spożywcze pomimo braku regulacji w prawie żywności funkcjonalnej 3. Istnieje niebezpieczeństwo powstawania nowych błędów żywieniowych ze względu na brak dostatecznie udokumentowanych badań klinicznych nad wpływem substancji biologicznie aktywnych 4. System dopuszczania na rynek produktów spożywczych jako żywności funkcjonalnej wymaga stosowania procedur opartych o rzetelne badania naukowe oraz poprawne znakowanie deklaracjami żywieniowo-zdrowotnymi 5. Wzrasta edukacyjna i doradcza rola żywieniowców i dietetyków w stosunku do konsumentów oraz producentów żywności i preparatów substancji biologicznie aktywnych

79 Wnioski 1. Nowe potrzeby żywieniowe konsumentów sprzyjają szybkiemu rozwojowi rynku żywności funkcjonalnej 2. Producenci żywności tworzą nowe wyroby spożywcze pomimo braku regulacji w prawie żywności funkcjonalnej 3. Istnieje niebezpieczeństwo powstawania nowych błędów żywieniowych ze względu na brak dostatecznie udokumentowanych badań klinicznych nad wpływem substancji biologicznie aktywnych 4. System dopuszczania na rynek produktów spożywczych jako żywności funkcjonalnej wymaga stosowania procedur opartych o rzetelne badania naukowe oraz poprawne znakowanie deklaracjami żywieniowo-zdrowotnymi 5. Wzrasta edukacyjna i doradcza rola żywieniowców i dietetyków w stosunku do konsumentów oraz producentów żywności i preparatów substancji biologicznie aktywnych

80 Wnioski 1. Nowe potrzeby żywieniowe konsumentów sprzyjają szybkiemu rozwojowi rynku żywności funkcjonalnej 2. Producenci żywności tworzą nowe wyroby spożywcze pomimo braku regulacji w prawie żywności funkcjonalnej 3. Istnieje niebezpieczeństwo powstawania nowych błędów żywieniowych ze względu na brak dostatecznie udokumentowanych badań klinicznych nad wpływem substancji biologicznie aktywnych 4. System dopuszczania na rynek produktów spożywczych jako żywności funkcjonalnej wymaga stosowania procedur opartych o rzetelne badania naukowe oraz poprawne znakowanie deklaracjami żywieniowo-zdrowotnymi 5. Wzrasta edukacyjna i doradcza rola żywieniowców i dietetyków w stosunku do konsumentów oraz producentów żywności i preparatów substancji biologicznie aktywnych

81 Wnioski 1. Nowe potrzeby żywieniowe konsumentów sprzyjają szybkiemu rozwojowi rynku żywności funkcjonalnej 2. Producenci żywności tworzą nowe wyroby spożywcze pomimo braku regulacji w prawie żywności funkcjonalnej 3. Istnieje niebezpieczeństwo powstawania nowych błędów żywieniowych ze względu na brak dostatecznie udokumentowanych badań klinicznych nad wpływem substancji biologicznie aktywnych 4. System dopuszczania na rynek produktów spożywczych jako żywności funkcjonalnej wymaga stosowania procedur opartych o rzetelne badania naukowe oraz poprawne znakowanie deklaracjami żywieniowo-zdrowotnymi 5. Wzrasta edukacyjna i doradcza rola żywieniowców i dietetyków w stosunku do konsumentów oraz producentów żywności i preparatów substancji biologicznie aktywnych

82 Wnioski 1. Nowe potrzeby żywieniowe konsumentów sprzyjają szybkiemu rozwojowi rynku żywności funkcjonalnej 2. Producenci żywności tworzą nowe wyroby spożywcze pomimo braku regulacji w prawie żywności funkcjonalnej 3. Istnieje niebezpieczeństwo powstawania nowych błędów żywieniowych ze względu na brak dostatecznie udokumentowanych badań klinicznych nad wpływem substancji biologicznie aktywnych 4. System dopuszczania na rynek produktów spożywczych jako żywności funkcjonalnej wymaga stosowania procedur opartych o rzetelne badania naukowe oraz poprawne znakowanie deklaracjami żywieniowo-zdrowotnymi 5. Wzrasta edukacyjna i doradcza rola żywieniowców i dietetyków w stosunku do konsumentów oraz producentów żywności i preparatów substancji biologicznie aktywnych

83 Dziękuję za uwagę 83

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) Dz.U.07.137.967 2010.01.22 zm. Dz.U.2010.9.63 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) (Dz. U. z dnia 31 lipca 2007 r.) Na

Bardziej szczegółowo

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r.

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r. Warsztaty dla Rodziców Wiosenne śniadanie Warszawa 26.05.2015 r. Urozmaicenie Uregulowanie Umiarkowanie Umiejętności Unikanie Prawidłowe żywienie 7 zasad wg prof. Bergera + Uprawianie sportu + Uśmiech

Bardziej szczegółowo

Oświadczenia żywieniowe i zdrowotne TOMASZ DOŁGAŃ

Oświadczenia żywieniowe i zdrowotne TOMASZ DOŁGAŃ Oświadczenia żywieniowe i zdrowotne TOMASZ DOŁGAŃ Granola z Granatem Sante jest źródłem witamin i składników mineralnych takich jak kwas foliowy, fosfor, miedź, mangan Fosfor pomaga w utrzymaniu zdrowych

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

Soki 100% naturalne MALINA ARONIA

Soki 100% naturalne MALINA ARONIA Soki 100% naturalne MALINA Sok z malin 100 % jest doskonałym uzupełnieniem codziennej diety. Zawiera bogactwo witamin: C, E, B1, B2, B6, PP oraz minerały: magnez, potas, wapń i żelazo. W jego składzie

Bardziej szczegółowo

Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy

Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy Wysiłek fizyczny codziennie ok. 30-60 minut Codzienna aktywność fizyczna wpływa na dobre samopoczucie i lepsze funkcjonowanie organizmu. Każdy wysiłek fizyczny jest

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

(Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA

(Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA PL 25.5.2012 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 136/1 II (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR 432/2012 z dnia 16 maja 2012 r. ustanawiające wykaz dopuszczonych

Bardziej szczegółowo

GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie)

GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie) 1. Czym jest GDA? GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie) to wartości poziomu spożycia poszczególnych składników odżywczych w codziennej diecie zostały wyznaczone przez naukowców dla przeciętnego

Bardziej szczegółowo

Żywność dla przyszłości

Żywność dla przyszłości Żywność dla przyszłości doskonalenie metod przetwórstwa rolno-spożywczego w celu poprawienia zdrowotności uzyskanych wyrobów dla ludzi i zwierząt Renata Jędrzejczak 1, Marian Remiszewski 1, Józef Korczak

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu.

Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu. Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu. Dostarczają także kwasu foliowego. Zawierają znaczne ilości składników

Bardziej szczegółowo

Suplementy. Wilkasy 2014. Krzysztof Gawin

Suplementy. Wilkasy 2014. Krzysztof Gawin Suplementy Wilkasy 2014 Krzysztof Gawin Suplementy diety - definicja Suplement diety jest środkiem spożywczym, którego celem jest uzupełnienie normalnej diety, będący skoncentrowanym źródłem witamin lub

Bardziej szczegółowo

Kategoria żywności, środek spożywczy lub składnik żywności. Warunki dla stosowania oświadczenia

Kategoria żywności, środek spożywczy lub składnik żywności. Warunki dla stosowania oświadczenia Kategoria, WITAMINY VITAMINS 1 Wiatminy ogólnie Vitamins, in general - witaminy pomagają w rozwoju wszystkich struktur organizmu; - witaminy pomagają zachować silny organizm; - witaminy są niezbędne dla

Bardziej szczegółowo

prof. Krzysztof Krygier Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Wiceprezes Polskiego Towarzystwa Technologów Żywności

prof. Krzysztof Krygier Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Wiceprezes Polskiego Towarzystwa Technologów Żywności prof. Krzysztof Krygier Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Wiceprezes Polskiego Towarzystwa Technologów Żywności Motto: Prawidłowe żywienie jest konieczne nie tylko dlatego, aby zapobiec chorobom, ale

Bardziej szczegółowo

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r.

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Polega na systematycznym dostarczaniu do organizmu wszystkich niezbędnych składników odżywczych w ilościach i proporcjach

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Piramida Żywienia Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Zasady zdrowego żywienia 1. Dbaj o różnorodnośd spożywanych produktów. 2. Strzeż się nadwagi i otyłości, nie zapominaj o codziennej aktywności fizycznej.

Bardziej szczegółowo

WARZYWA JAKIE I ILE W WYBRANYCH SCHORZENIACH

WARZYWA JAKIE I ILE W WYBRANYCH SCHORZENIACH WARZYWA JAKIE I ILE W WYBRANYCH SCHORZENIACH dr inż. Dominika Głąbska Zakład Dietetyki Katedra Dietetyki Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji SGGW warzywa i owoce są istotnym elementem codziennej

Bardziej szczegółowo

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Lekarze z Chin uważają, że owoce głożyny znane jako chińskie daktyle pomagają zachować sprawność, poprawiają odporność, wspomagają

Bardziej szczegółowo

SANPROBI Super Formula

SANPROBI Super Formula SUPLEMENT DIETY SANPROBI Super Formula Unikalna formuła siedmiu żywych szczepów probiotycznych i dwóch prebiotyków Zdrowie i sylwetka a w super formie Zaburzenia metaboliczne stanowią istotny problem medyczny

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku Nadwaga i otyłość - najważniejszy problem zdrowia publicznego. Istnieje ok. 80 chorób powstających na tle wadliwego

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Zdrowe odżywianie polega na odpowiednim wyborze produktów i przygotowaniu posiłków umożliwiających prawidłowe funkcjonowanie organizmu poprzez

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka TALERZ CZY PIRAMIDA? Przedstawione w modelach zdrowego żywienia zalecenia żywieniowe to sugestie ogólne,

Bardziej szczegółowo

Olej rybi z olejem z rokitnika i witaminą E. Omega-3. Wyjątkowa formuła wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię

Olej rybi z olejem z rokitnika i witaminą E. Omega-3. Wyjątkowa formuła wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię Olej rybi z olejem z rokitnika i witaminą E Wyjątkowa formuła wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię Dlaczego kwasy tłuszczowe są tak ważne? Kwasy tłuszczowe należą do grupy

Bardziej szczegółowo

BIOLOGICZNIE AKTYWNY SUPLEMENT DIETY. www.calivita.com.pl

BIOLOGICZNIE AKTYWNY SUPLEMENT DIETY. www.calivita.com.pl BIOLOGICZNIE AKTYWNY SUPLEMENT DIETY WOLNE RODNIKI TO AKTYWNE ATOMY LUB CZĄSTECZKI, KTÓRE ZGUBIŁY JEDEN ELEKTRON. PRÓBUJĄC GO ODZYSKAĆ, SZYBKO WCHODZĄ W REAKCJE Z RÓŻNYMI ELEMENTAMI KOMÓREK, USZKADZAJĄC

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny fizycznie - ruch korzystnie wpływa na sprawność i prawidłową sylwetkę.

Bardziej szczegółowo

Pięć minut dla Twojego zdrowia! Copyright profit Sp. z o.o.

Pięć minut dla Twojego zdrowia! Copyright profit Sp. z o.o. Pięć minut dla Twojego zdrowia! Piramida zdrowia i witalności Trzy filary zdrowia to Aktywność fizyczna Racjonalne odżywianie Zarządzanie stresem (relaks) Szlachetne zdrowie Nikt się nie dowie Jako smakujesz,

Bardziej szczegółowo

4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE. suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach

4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE. suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach 4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach JESTEŚ RODZICEM MŁODEGO SPORTOWCA? Czy Twoje dziecko uczęszcza na treningi minimum 2 razy w tygodniu? Zdarzyło się, że

Bardziej szczegółowo

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06. Wymienniki dietetyczne w cukrzycy Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.2012 Zalecenia szczegółowe - węglowodany: 40 50% wartości energetycznej

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Pamiętaj o codziennym spożywaniu produktów zawartych w piramidzie! PRODUKTY ZBOŻOWE ( mąki, kasza, ryż, płatki, pieczywo i makarony) Sągłównym

Bardziej szczegółowo

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Potrawy typu fast food a żywność przygotowywana w domu. Cele: uświadomienie różnic pomiędzy daniami typu fast food a żywnością przygotowywaną

Bardziej szczegółowo

Indeks glikemiczny a produkty piekarskie. Dr inż. Małgorzata Wronkowska

Indeks glikemiczny a produkty piekarskie. Dr inż. Małgorzata Wronkowska Indeks glikemiczny a produkty piekarskie Dr inż. Małgorzata Wronkowska Według danych Urzędu Statystycznego za rok 2010 przeciętne miesięczne spożycie chleba na osobę w Polsce w ostatnich 10 latach spadło

Bardziej szczegółowo

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA Na czym polega zdrowy styl życia? ZDROWY STYL ŻYCIA Prawidłowe odżywianie Aktywność

Bardziej szczegółowo

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 29 lipca 2014 r. (OR. en)

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 29 lipca 2014 r. (OR. en) Rada Unii Europejskiej Bruksela, 29 lipca 2014 r. (OR. en) 12284/14 ADD 1 DENLEG 138 AGRI 520 SAN 304 PISMO PRZEWODNIE Od: Komisja Europejska Data otrzymania: 24 lipca 2014 r. Do: Sekretariat Generalny

Bardziej szczegółowo

Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010

Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010 Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010 Analiza rejestru powiadomień o pierwszym wprowadzeniu do obrotu środków spożywczych Środki spożywcze specjalnego

Bardziej szczegółowo

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które DROGI RODZICU Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które zjadamy w ciągu dnia. Przy czym obowiązuje zasada,

Bardziej szczegółowo

ICBerry (Vision) suplement diety

ICBerry (Vision) suplement diety Preparaty Dla kobiet VISION ziołowe ICBerry (Vision) suplement diety Hiper (Vision) suplement diety Junior Neo (Vision) suplement diety ICBerry (Vision) suplement diety Powiększ zdjęcie Cena za 184.00

Bardziej szczegółowo

Jak działają witaminy z serii FA CORE i dlaczego to najlepszy wybór. Olej słonecznikowy Witaminy Witamina A Witamina D Witamina E Witamina C

Jak działają witaminy z serii FA CORE i dlaczego to najlepszy wybór. Olej słonecznikowy Witaminy Witamina A Witamina D Witamina E Witamina C FA Core Vita Core Kompleks witamin i minerałów wzbogacony o olej słonecznikowy bogaty w zdrowe kwasy tłuszczowe z grupy Omega. Doskonały suplement diety dla zawodowych sportowców oraz osób aktywnych, których

Bardziej szczegółowo

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Jurata Jurkun Specjalista ds. odżywiania i kontroli wagi Centrum Zdrowego Odżywiania i Kontroli Wagi w Suwałkach Zmiany cywilizacyjne Zmiany cywilizacyjne Transport Zbiory

Bardziej szczegółowo

WITAMINY I MINERAŁY DLA OSÓB DIALIZOWANYCH

WITAMINY I MINERAŁY DLA OSÓB DIALIZOWANYCH Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego WITAMINY I MINERAŁY DLA OSÓB DIALIZOWANYCH Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany w oparciu o doniesienia naukowe oraz przyjęte

Bardziej szczegółowo

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM (Instytutu Żywności i Żywienia 2009) 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny

Bardziej szczegółowo

Dodatkowe informacje umieszczane na opakowaniach

Dodatkowe informacje umieszczane na opakowaniach 1 grudnia 2010 r. Dodatkowe informacje umieszczane na opakowaniach Izabela Tańska Doradca ds. Prawa Żywnościowego IGI Food Consulting Sp. z o.o. Wszelkie prawa zastrzeżone IGI Food Consulting 1 Program

Bardziej szczegółowo

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 1.Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2.Bądź codziennie aktywny fizycznie ruch korzystnie wpływa na sprawność

Bardziej szczegółowo

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47 Spis treści Przedmowa... 9 1. Ustalanie zapotrzebowania energetycznego w róŝnych stanach chorobowych (Danuta Gajewska)... 11 Wiadomości ogólne... 11 Całkowita przemiana materii... 12 Wprowadzenie... 12

Bardziej szczegółowo

Flawopiryna roślinna alternatywa dla przeciwpłytkowego zastosowania aspiryny

Flawopiryna roślinna alternatywa dla przeciwpłytkowego zastosowania aspiryny Flavopharma. Studium przypadku spółki spin-off. Flawopiryna roślinna alternatywa dla przeciwpłytkowego zastosowania aspiryny Tomasz Przygodzki Pomysł (analiza rynku) Projekt B+R Próba komercjalizacji rezultatów

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA Uwaga: Dopuszcza się modyfikację kolejności zaplanowanych tematów. Kolejne zajęcia Temat główny - Liczba godzin Metody prowadzenia zajęć: Opis 1 PODSTAWOWE

Bardziej szczegółowo

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy To NASZ Zielony sklepik w Zespole Szkół im. Jana Pawła II w Zielonkach! ZIELONKI = Zielony Sklepik = zdrowe i smaczne jedzenie Mamy coś do powiedzenia o piramidzie zdrowego

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW SPIS TREŚCI 1. Zasady zdrowego żywienia 2. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 3. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 4. Zalecenia

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE Dietetyka Dietetyka to nauka, która bada jak to, co spożywamy wpływa na nasze zdrowie i wydajność organizmu. Bada pewne składniki pożywienia, które mogą wpływać na nasze zdrowie. Na przykład

Bardziej szczegółowo

Nowe wymagania UE w znakowaniu żywności TOMASZ DOŁGAŃ

Nowe wymagania UE w znakowaniu żywności TOMASZ DOŁGAŃ Nowe wymagania UE w znakowaniu żywności TOMASZ DOŁGAŃ Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z 25 października 2011 w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności

Bardziej szczegółowo

AE/ZP-27-17/15 Załącznik Nr 1 Formularz Cenowy

AE/ZP-27-17/15 Załącznik Nr 1 Formularz Cenowy AE/ZP-27-17/15 Załącznik Nr 1 Formularz Cenowy Cena brutto zamówienia - każdego pakietu powinna stanowić sumę wartości brutto wszystkich pozycji ujętych w pakiecie, natomiast wartość brutto poszczególnych

Bardziej szczegółowo

Związki bioaktywne w żywności

Związki bioaktywne w żywności Anna Horszwald Zakład Chemii i Biodynamiki Żywności Instytut Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności PAN w Olsztynie Żywność funkcjonalna wzbogacana dietetyczna projektowana ekologiczna modyfikowana genetycznie

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH

ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH Dr inż. Anna Tokarska Dział Żywienia Świętokrzyskie Centrum Onkologii Obserwowane trendy w żywieniu w ostatnim czasie wskazują, że na wskaźniki zachorowalności

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY ORAZ WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE ZDROWEGO STYLU ŻYCIA Gimnazja

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY ORAZ WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE ZDROWEGO STYLU ŻYCIA Gimnazja ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY ORAZ WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE ZDROWEGO STYLU ŻYCIA Gimnazja Zestaw 1 Krupnik Waga 1 porcji - 400 g I porcja 10 porcji g kg Kasza jęczmienna perłowa 15,0 0,150

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS 1 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil kształcenia: Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: Nazwa przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY POMOCNICZE

MATERIAŁY POMOCNICZE MATERIAŁY POMOCNICZE 1. Wiersze Wesołe owoce i Przechwałki warzyw Przechwałki warzyw Na straganie, w dzień targowy, ogórek z pomidorem prowadzi rozmowę. Pierwszy zaczął pomidor: Jestem czerwony i gładki,

Bardziej szczegółowo

1.5. Zasady planowania diet leczniczych na podstawie dziennej racji pokarmowej człowieka zdrowego

1.5. Zasady planowania diet leczniczych na podstawie dziennej racji pokarmowej człowieka zdrowego DIETETYKA Dariusz Włodarek SPIS TREŚCI Rozdział I. Planowanie i organizacja żywienia dietetycznego 1.1. Zagadnienia sanitarno-higieniczne w żywieniu dietetycznym 1.2. Dobór surowców i technik przyrządzania

Bardziej szczegółowo

Miejsce mięsa w diecie

Miejsce mięsa w diecie Miejsce mięsa w diecie Walory zdrowotne mięsa od dawna są przedmiotem kontrowersyjnych poglądów wśród ludzi. Jedni widzą w mięsie znakomite źródło niezbędnych składników odżywczych, inni natomiast przypisują

Bardziej szczegółowo

Zbożowe śniadanie zimowe. dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Centrum Komunikacji Społecznej

Zbożowe śniadanie zimowe. dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Centrum Komunikacji Społecznej Zbożowe śniadanie zimowe dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Centrum Komunikacji Społecznej Asortyment produktów zbożowych Produkty zbożowe stanowią podstawę wyżywienia ludności na całym świecie, znajdują się

Bardziej szczegółowo

Kasze - jakie najzdrowsze? Porównanie wartości odżywczych

Kasze - jakie najzdrowsze? Porównanie wartości odżywczych ARTYKUŁY Kasze - jakie najzdrowsze? Porównanie wartości odżywczych Przeczytaj pełną wersję artykułu: http://www.odzywianie.info.pl/przydatne-informacje/artykuly/art,kasze-jakie-najzdrowszeporownanie-wartosci-odzywczych.html

Bardziej szczegółowo

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE PIRAMIDY EGIPSKIE Piramidy to budowle, które przetrwały tysiące lat. Najbardziej trwała była ich podstawa, czyli część zbudowana na ziemi. PIRAMIDA ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

PO BASENIE NA FRYTKI? ĆWICZENIA TO NIE WSZYSTKO

PO BASENIE NA FRYTKI? ĆWICZENIA TO NIE WSZYSTKO PO BASENIE NA FRYTKI? ĆWICZENIA TO NIE WSZYSTKO Monika Hajduk dietetyk ZNACZENIE PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY Prawidłowe żywienie dzieci i młodzieży jest czynnikiem warunkującym ich optymalny

Bardziej szczegółowo

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA Wartość odżywcza Żywność z tej grupy należy do grupy produktów białkowych. Białko mięsa, ryb i jaj charakteryzuje sie dużą wartością

Bardziej szczegółowo

Krupnik Waga 1 porcji - 250 g

Krupnik Waga 1 porcji - 250 g Krupnik Waga 1 porcji - 250 g Kasza jęczmienna perłowa 9,5 0,095 Marchew 15,5 0,155 Pietruszka, korzeń 6,5 0,065 Por 6,5 0,065 Seler korzeniowy 3,0 0,030 Ziemniaki 62,5 0,625 Margaryna 3,0 0,030 Ziele

Bardziej szczegółowo

GDA. Prawidłowe odżywianie

GDA. Prawidłowe odżywianie GDA Prawidłowe odżywianie Co to jest GDA? Prawidłowe odżywianie jest jednym z warunków zachowania dobrego stanu zdrowia. Aby móc dopasować swój sposób odżywiania do stylu życia jaki prowadzimy, niezbędne

Bardziej szczegółowo

7 00 L - karnityna + chrom + aminokwasy rozgałęzione, 7 30 I ŚNIADANIE, (głównie węglowodany złożone + owoce + warzywa):*

7 00 L - karnityna + chrom + aminokwasy rozgałęzione, 7 30 I ŚNIADANIE, (głównie węglowodany złożone + owoce + warzywa):* Przykładowe jadłospisy na redukcję masy ciała 1. Przykładowy jadłospis na zrzucenie wagi (zalecenia ogólne, na podstawie wywiadu z zawodnikiem trójboju siłowego): CZĘŚĆ I 3 TYGODNIE: 7 00 L - karnityna

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR L 283/22 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 30.10.2009 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) NR 1024/2009 z dnia 29 października 2009 r. w sprawie udzielania i odmowy udzielenia zezwoleń na oświadczenia zdrowotne

Bardziej szczegółowo

PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej. 13/t. 15

PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej. 13/t. 15 454 31996L0008 L 55/22 DZIENNIK URZĘDOWY WSPÓLNOT EUROPEJSKICH 6.3.1996 DYREKTYWA KOMISJI 96/8/WE z dnia 26 lutego 1996 r.w sprawie żywności przeznaczonej do użycia w dietach o obniżonej energetyczności

Bardziej szczegółowo

Konkursu wiedzy o zdrowym stylu życia Trzymaj Formę! rok szkolny 2013/2014

Konkursu wiedzy o zdrowym stylu życia Trzymaj Formę! rok szkolny 2013/2014 Konkursu wiedzy o zdrowym stylu życia Trzymaj Formę! rok szkolny 2013/2014 Kod ucznia Informacje dla ucznia 1. Na stronie tytułowej arkusza w wyznaczonym miejscu wpisz swój kod ustalony przez komisję.

Bardziej szczegółowo

Zestaw 12. Ziemniaki gotowane Waga l porcji -150 g. 10 porcji kg. l porcja g. Ziemniaki Sól 210,0 2,100

Zestaw 12. Ziemniaki gotowane Waga l porcji -150 g. 10 porcji kg. l porcja g. Ziemniaki Sól 210,0 2,100 Zestaw 12 Zupa ogórkowa Waga 1 porcji - 300 g I porcja 10 porcji Ogórek kwaszony 30,0 0,300 Marchew 18,7 0,187 Pietruszka, korzeń 7,5 0,075 Por 7,5 0,075 Seler korzeniowy 3,7 0,037 Ziemniaki 75,0 0,750

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z MONITORINGU ŚRODKÓW SPOŻYWCZYCH SPECJALNEGO PRZEZNACZENIA ŻYWIENIOWEGO I SUPLEMENTÓW DIETY W 2007 ROKU

RAPORT Z MONITORINGU ŚRODKÓW SPOŻYWCZYCH SPECJALNEGO PRZEZNACZENIA ŻYWIENIOWEGO I SUPLEMENTÓW DIETY W 2007 ROKU RAPORT Z BADAŃ MONITORINGOWYCH ZAKRESIE WYBRANYCH GRUP ŚRODKÓW SPOŻYWCZYCH SPECJALNEGO PRZEZNACZENIA ŻYWIENIOWEGO ORAZ SUPLEMENTÓW DIETY PRZEPROWADZONYCH PRZEZ PAŃSTWOWĄ INSPEKCJĘ SANITARNĄ W 2007 ROKU.

Bardziej szczegółowo

Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW

Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW Odżywiamy się zdrowo! PREZENTACJA DLA PRZEDSZKOLAKÓW CO POWINNY JEŚĆ DZIECI WITAMINY PRODUKTY ZBOŻOWE PRODUKTY POCHODZENIA ROŚLINNEGO PRODUKTY POCHODZENIA ZWIERZĘCEGO PRZETWORY MLECZNE ZASADY ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

Żywienie w szpiczaku mnogim

Żywienie w szpiczaku mnogim Żywienie w szpiczaku mnogim Spotkanie II : dbamy o kości mgr inż. Sławomir Kozłowski szpiczak mnogi leczenie osteoporoza- zaburzenie mineralizacji kości Czynniki środowiskowe dieta (wapń i witamina D)

Bardziej szczegółowo

Znakowanie żywności przyszłe zmiany, nowe wyzwania

Znakowanie żywności przyszłe zmiany, nowe wyzwania Znakowanie żywności przyszłe zmiany, nowe wyzwania Klaudyna Terlicka, Principal Regulatory Advisor 21 Październik 2011 Innovation Nutrition Regulatory Safety Sensory Leatherhead Food Research 1919 Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

Jakie produkty warto ze sobą łączyć a jakich połączeń produktów powinniśmy unikać?

Jakie produkty warto ze sobą łączyć a jakich połączeń produktów powinniśmy unikać? Jakie produkty warto ze sobą łączyć a jakich połączeń produktów powinniśmy unikać? Komponując codzienne posiłki z ulubionych produktów spożywczych zwykle nie zastanawiamy się nad ich wpływem na nasz organizm

Bardziej szczegółowo

Innowacyjne produkty żywnościowe

Innowacyjne produkty żywnościowe Innowacyjne produkty żywnościowe prof. Krzysztof Krygier Wydział Nauk o Żywności Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Żywność wygodna Żywność minimalnie przetworzona Żywność ekologiczna Żywność

Bardziej szczegółowo

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Doktorze Zdrówko, co to znaczy być zdrowym? Być zdrowym, to nie tylko nie chorować, ale też czuć się dobrze, być radosnym i sprawnym fizycznie. Czy wiesz, co pomaga

Bardziej szczegółowo

Podczas gotowania część składników przedostaje się do wody. Część składników ulatnia się wraz z parą (głównie witamina C).

Podczas gotowania część składników przedostaje się do wody. Część składników ulatnia się wraz z parą (głównie witamina C). Podczas gotowania część składników przedostaje się do wody. Część składników ulatnia się wraz z parą (głównie witamina C). Wzrost temperatury redukuje poziom większości składników odżywczych. Surowy por

Bardziej szczegółowo

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

(Tekst mający znaczenie dla EOG) L 119/4 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 7.5.2011 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR 440/2011 z dnia 6 maja 2011 r. w sprawie udzielenia i odmowy udzielenia zezwolenia na niektóre oświadczenia zdrowotne

Bardziej szczegółowo

Czy warto jeść kasze i płatki? dr inż. Dorota Czerwińska Katedra Żywienia Człowieka, SGGW 17.02.2016

Czy warto jeść kasze i płatki? dr inż. Dorota Czerwińska Katedra Żywienia Człowieka, SGGW 17.02.2016 Czy warto jeść kasze i płatki? dr inż. Dorota Czerwińska Katedra Żywienia Człowieka, SGGW 17.02.2016 Rola produktów zbożowych w żywieniu człowieka Produkty zbożowe, czyli mąki, pieczywo, kasze, ryż, makarony

Bardziej szczegółowo

Zestaw 12. Ziemniaki gotowane Waga l porcji -150 g. 10 porcji kg. l porcja g. Ziemniaki Sól 210,0 2,100

Zestaw 12. Ziemniaki gotowane Waga l porcji -150 g. 10 porcji kg. l porcja g. Ziemniaki Sól 210,0 2,100 Zestaw 12 Zupa ogórkowa Waga 1 porcji - 300 g I porcja 10 porcji Ogórek kwaszony 30,0 0,300 Marchew 18,7 0,187 Pietruszka, korzeń 7,5 0,075 Por 7,5 0,075 Seler korzeniowy 3,7 0,037 Ziemniaki 75,0 0,750

Bardziej szczegółowo

DOSKONAŁA SUCHA KARMA DLA KOTÓW

DOSKONAŁA SUCHA KARMA DLA KOTÓW DOSKONAŁA SUCHA KARMA DLA KOTÓW DOSKONAŁA SUCHA KARMA DLA KOTÓW MATISSE Linia Matisse oferuje pełną gamę karm o wysokiej jakości dostosowanych do wszystkich ras kotów. Główne cechy linii Matisse to: Doskonały

Bardziej szczegółowo

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska Powszechne mity dotyczące diety 1 Zofia Kwiatkowska Struktura prezentacji O Historia O Czym jest dieta? O Czym jest żywienie? O Zasady zdrowego żywienia O Najczęstsze mity dotyczące diety O Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

Żywienie a nastrój. Składniki odżywcze wpływające na nastrój:

Żywienie a nastrój. Składniki odżywcze wpływające na nastrój: Żywienie a nastrój dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Katedra i Zakład Dietetyki SGGW w Warszawie Składniki odżywcze wpływające na nastrój: Kwas foliowy Witamina B 6 Witamina B 12 Witamina D Witamina C Kwasy

Bardziej szczegółowo

(Tekst mający znaczenie dla EOG) (9) Na podstawie przedstawionych danych Urząd stwierdził,

(Tekst mający znaczenie dla EOG) (9) Na podstawie przedstawionych danych Urząd stwierdził, 23.10.2010 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 279/13 ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR 957/2010 z dnia 22 października 2010 r. w sprawie udzielenia i odmowy udzielenia zezwolenia na niektóre oświadczenia

Bardziej szczegółowo

Śniadanie jeść czy nie jeść? To nie jest trudne pytanie.

Śniadanie jeść czy nie jeść? To nie jest trudne pytanie. Katedra Żywienia Człowieka Uniwersytet Warmińsko-Mazurski Komitet Nauki o Żywieniu Człowieka Wydział V Nauk Medycznych Polska Akademia Nauk Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych Śniadanie jeść czy nie

Bardziej szczegółowo

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum 8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum Temat: Wybory żywieniowe produkty zalecane i niezalecane w żywieniu. Cel: Kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych. Zdobyte

Bardziej szczegółowo

Żywienie dziecka. Żywienie dziecka. Budowa nowych tkanek (rozrost) Odnowa zużytych tkanek. Wytwarzanie energii. Utrzymywanie temperatury ciała

Żywienie dziecka. Żywienie dziecka. Budowa nowych tkanek (rozrost) Odnowa zużytych tkanek. Wytwarzanie energii. Utrzymywanie temperatury ciała Żywienie dziecka dr n.med. Jolanta Meller Na wiele potrzebnych nam rzeczy możemy poczekać. Dziecko nie może. Właśnie teraz formują się jego kości, tworzy się krew, rozwija umysł. Nie możemy mu powiedzieć

Bardziej szczegółowo

SLIMXL. Trójfazowy system odchudzania: oczyszcza organizm i redukuje wahania nastroju

SLIMXL. Trójfazowy system odchudzania: oczyszcza organizm i redukuje wahania nastroju SLIMXL Trójfazowy system odchudzania: oczyszcza organizm i redukuje wahania nastroju GRUPA DOCELOWA SlimXL to suplement diety przeznaczony dla kobiet: - z nadwagą i otyłością - które chcą tygodniowo zrzucić

Bardziej szczegółowo

Recepta na zdrowie - dlaczego warto żyć aktywnie

Recepta na zdrowie - dlaczego warto żyć aktywnie Recepta na zdrowie - dlaczego warto żyć aktywnie Zdrowie to stan pełnego dobrego samopoczucia fizycznego, psychicznego i społecznego, a nie tylko brak choroby i kalectwa. Na zdrowie mają wpływ: -styl życia

Bardziej szczegółowo