Prof. dr Michael Hamm. Żywność. Naturalne lekarstwo. Co nam szkodzi, a co nam pomaga? tłumaczył Ryszard Zajączkowski

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Prof. dr Michael Hamm. Żywność. Naturalne lekarstwo. Co nam szkodzi, a co nam pomaga? tłumaczył Ryszard Zajączkowski"

Transkrypt

1

2

3 Prof. dr Michael Hamm Żywność Naturalne lekarstwo Co nam szkodzi, a co nam pomaga? tłumaczył Ryszard Zajączkowski

4 Originally published in German under the title: Food Medizin by Prof. Dr. Michael Hamm 2006 by Droemersche Verlagsanstalt Th. Knaur Nachf. GmbH & Co. KG, München Polish editon 2009 Wydawnictwo Esprit Polish translation 2009 Wydawnictwo Esprit ul. Soroki 4/3, Krakow Redakcja: Jarosław Sołtys Fotografie na okładce: istockphoto.com ISBN Wydanie I, Kraków 2009 Wy daw n i c t wo E s p r i t S C ul. Zaporoska 3/8, Kraków tel tel./fax Księgarnia internetowa:

5 Niech pożywienie będzie twoim lekarstwem Jedni mówią: Człowiek jest tym, co je, a inni: Nie samym chlebem żyje człowiek. Wraz z czynnikami kulturowymi, społecznymi i zdrowotnymi pożywienie wpływa na nasze zdrowie i samopoczucie. Już Hipokrates, najsłynniejszy lekarz starożytności, uważał, że nasze pożywienie powinno być naszym lekarstwem, a naszym lekarstwem powinno być nasze pożywienie.

6

7 Żywność jako lekarstwo? Produkty żywnościowe służą odżywianiu na wiele sposobów: zaopatrują nas w energię oraz w składniki odżywcze oraz dają nam rozkosz smaku. Zgodnie z przepisami prawa żywnościowego produkt może być traktowany albo wyłącznie jako żywnościowy, albo jako leczniczy! Zdrowo rozkoszować się smakiem, a jednocześnie zapobiegać Reklama nawiązująca do chorób jest zabroniona. Dlatego w przypadku żywności niedopuszczalne są wypowiedzi na temat pozbywania się i łagodzenia objawów chorobowych oraz ochrony przed chorobami. Takie oddziaływanie przypisywane jest wyłącznie środkom leczniczym. Jednakże od końca XX wieku w nauce o żywieniu nastąpiła zasadnicza zmiana perspektywy. Stopniowo produkty żywnościowe (ponownie) są w coraz większym stopniu oceniane według tego, jak dalece mogą aktywnie przyczyniać się do wspomagania zdrowia oraz dobrego samopoczucia. Powszechnie znane powiedzenie An apple a day keeps the doctor away zmieniono w Five a day: codziennie powinniśmy spożywać pięć porcji warzyw i owoców. 7

8 Siłacze żywność z dodatkową korzyścią Słyszałeś już kiedyś o Functional Food? Są to specjalnie stworzone produkty żywnościowe, czyli takie, które zawierają przemyślaną recepturę różnorodnych składników. Nowoczesne hasło Apetyt na zdrowie wspomaga bowiem rozwój szczególnie sprzyjających zdrowiu produktów żywnościowych. Wzbogaca się je w błonnik, witaminy, składniki mineralne, kwasy tłuszczowe omega-3, probiotyczne bakterie kwasu mlekowego itd., i w ten sposób zyskują one skrojone na miarę, bardzo specyficzne dodatkowe korzyści. Zdrowotna wartość dodatkowa takich odżywczo-funkcjonalnych produktów znajduje swoje odzwierciedlenie w wypowiedzi o żywności pomiędzy targiem a apteką. Jednak nie ma obawy istnieje wystarczająco wiele naturalnych produktów żywnościowych, które dzień po dniu wnoszą więcej zdrowia w nasz jadłospis! Smakosze jedzą po prostu zdrowiej Rozkoszuj się zatem wszystkimi zmysłami i jedz tak kolorowo, jak to tylko możliwe! To wszystko, co w warzywach, sałatkach i owocach cieszy oczy, nos i podniebienie wspaniałością barw oraz aromatów, to zdrowie w czystej postaci. Spożywanie ryb czyni nas mądrzejszymi, służy optymalnemu krążeniu oraz chroni serce. Orzechy to profilaktyka do rozgryzienia oraz w istocie zdrowie z charakterem. Aktualna paleta produktów żywnościowych z soi przyczynia się do tego, że to spore ziarenko już dawno straciło swój nudny image. Minęły już czasy, kiedy była wyłącznie namiastką mięsa dla wegetarianów! Kto używa dużej ilości ziół i przypraw, zamiast tylko solić, ten je wyśmienicie i jednocześnie zdrowo. Co więcej, nawet w używkach może tkwić trochę zdrowia. Proszę pomyśleć choćby o bioaktywnych wtórnych substancjach roślinnych zawartych 8

9 w czerwonym winie, w zielonej i czarnej herbacie, jak też w czekoladzie. Wyłapują one szkodliwe dla komórek wolne rodniki. Uczucie rozkoszy oraz przyjemność dla podniebienia towarzyszące jedzeniu dorzucają kolejną niezbędną cząstkę do naszego zdrowia. Wspomagają one optymalne funkcjonowanie oraz współdziałanie wszystkich procesów trawiennych, pożywienie zostaje jak najlepiej wykorzystane oraz spożytkowane. Radosne rozkoszowanie się właściwym pożywieniem jest lepsze i zdrowsze niż ciągłe odmawianie sobie go z lęku przed chorobą lub z obawy o figurę. Zapobiegać chorobom łagodzić dolegliwości Właściwe odżywianie oraz sposób życia mogą wiele zdziałać: u wszystkich chorych to, że zostaną uzdrowieni, u wszystkich zdrowych zaś to, że zdrowie ich nie opuści. Ta myśl Hipokratesa, słynnego twórcy naukowej medycyny, również w naszych czasach nie utraciła nic ze swej aktualności. Wyraźnie ukazuje ona szeroko pojęte i tradycyjne rozumienie pojęcia diaita. Pod pojęciem dietetyki w dobie medycyny antycznej rozumiano naukę o zdrowym i właściwym stylu życia, zaś odżywianie odgrywało tu bardzo znaczącą rolę. Z biegiem stuleci ograniczono pojęcie dietetyka wyłącznie do aspektu odżywiania. Jedność ciała, duszy i środowiska Człowiek doświadcza tego, jak żył. W oparciu o Hipokratesa można by sformułować w tych słowach całościowe pojmowanie diety. Nasze samopoczucie jest wynikiem odziedziczonych predyspozycji, wpływów środowiska, odżywiania, ruchu, podejścia do używek, warunków życia i pracy. Wprawdzie odżywianie odgrywa tu dominującą rolę, ale samo w sobie nie jest czynnikiem 9

10 decydującym. Ten fakt tłumaczy również, dlaczego mówi się o zachorowaniach uwarunkowanych odżywianiem, nie zaś o uzależnionych od odżywiania. Nie za wiele i nie za mało Nasze odżywianie ma na nas ogromny wpływ, jest ono jednocześnie czynnikiem ryzyka i czynnikiem ochronnym. Obok ruchu jest jedną z wymiernych wielkości, które są w stanie zapobiegać chorobom, ale również przyczyniać się do ich wystąpienia. I tak można wskazać na konkretne związki pomiędzy określonymi sposobami odżywiania się a wystąpieniem zagrażającej życiu otyłości (obesitas), chorób serca i układu krążenia, niektórych częstych typów raka, cukrzycy, jak również chronicznych chorób organów trawiennych. Jednakże pożywienie jest nie tylko przyczyną chorób, lecz może być również przeszkodą w chorobach, ponieważ oferuje cenne możliwości prewencyjne, czyli zapobiegawcze. Kto na przykład utrzymuje swój bilans energetyczny w równowadze, konsekwentnie uważa na tłuszcze oraz świadomie dobiera węglowodany a zatem stosuje dietę bogatą w błonnik, z korzystnym indeksem glikemicznym (IG) oraz wysoką wartością odżywczą zapobiega prawdopodobnie wszystkim wyżej wymienionym chorobom. Substancje odżywcze nasze środki do życia Zapytaj dowolnego naukowca specjalizującego się w odżywianiu, czym jest właściwe odżywianie, a udzieli z pewnością następującej odpowiedzi: Musi być przystosowane do potrzeb oraz pełnowartościowe. Takie odżywianie zaopatruje ciało we wszystko, czego mu potrzeba, by pozostało zdrowe i sprawne. Dotyczy to zarówno właściwej ilości energii, jak również kompletnego zaopatrzenia we wszystkie substancje odżywcze oraz ochronne. Te ostatnie można podzielić na następujące zasadnicze grupy: węglowodany, białka, 10

11 witaminy, makro- i mikroelementy, jak również wspierający zdrowie i funkcje życiowe błonnik pokarmowy. Nie należy przy tym zapominać o wodzie, która jest drugim najważniejszym środkiem do życia! Aby żyć, pracować i być zdrowym, człowiek potrzebuje okrągłej liczby pięćdziesięciu substancji odżywczych. Spożywamy i rozkoszujemy się żywnością w formie potraw i napojów. Ich zawartość stanowi dla nas w przeważającej części substancje odżywcze, które poprzez procesy trawienne zostają uwolnione i tym samym mogą zostać wykorzystane do procesów przemiany materii. Co nasze pożywienie zawiera ponadto? Ogromną ilość tak zwanych wtórnych substancji roślinnych, jak na przykład naturalne barwniki, aromaty i dodatki smakowe, których potencjał wspierający zdrowie aktualnie intensywnie poddawany jest badaniom. Więcej radości życia! Im bardziej różnorodnie ukształtujesz swój jadłospis, tym lepiej będziesz zaopatrzony w substancje odżywcze i ochronne! Kiedy pożywienie wywołuje chorobę Zbyt obficie, zbyt tłusto, zbyt słodko, zbyt leniwie tak brzmią słowa zasadniczej krytyki zwyczajów żywieniowych i ruchowych wśród Niemców. Pomimo bogatej oferty pożywienia zaopatrzenie w niektóre zasadnicze substancje odżywcze, takie jak kwas foliowy, witamina D, jod oraz fluorek, jest niewystarczające. Również w przypadku błonnika poziom rzeczywistego przyswajania jest zbyt niski w porównaniu do zalecanego. 11

12 D o d a t e k s p e c j a l n y Choroby uwarunkowane odżywianiem Poniższa tabela ukazuje najczęstsze choroby uwarunkowane odżywianiem. Wyjaśnia ona też szczegółowo, o co naprawdę chodzi oraz co jesteś sam w stanie zrobić. Moja rada jest taka: ewentualne dalsze pytania odnoszące się do indywidualnego stanu zdrowia najlepiej omówić ze swoim lekarzem lub specjalistą dietetykiem. C h o r o b a Zagrażająca życiu otyłość (obesitas) Rada dodatkowa: nie należy mylić pragnienia z głodem, codziennie wypijać dużą butelkę wody mineralnej. Próchnica Rada dodatkowa: pić zieloną herbatę (bogatą we fluorek). Wole (tarczyca) Rada dodatkowa: jeść chleb wzbogacony w jod. Nadciśnienie tętnicze (hypertonia arterialis) Rada dodatkowa: lepiej przyprawiać ziołami, niż solić P r z y c z y n a Ogólne nadmierne spożywanie pokarmów (zbyt dużo, zbyt tłusto, zbyt dużo alkoholu, niekorzystny dobór węglowodanów) dodatkowo brak ruchu. Utrzymujące się na powierzchni zębów kleiste słodycze. Duża częstotliwość oraz długi okres kontaktu z wywołującymi próchnicę węglowodanami, brak odpowiedniej higieny jamy ustnej. Brak jodu. Ogólne nadmierne spożycie pokarmów oraz nadwaga. Zbyt dużo alkoholu oraz soli kuchennej w przypadku wrażliwości na sól w potrawach. Cukrzyca typu II (diabetes mellitus) Rada dodatkowa: cynamon od 1 g działa korzystnie na przemianę glukozy. Nadmierne spożywanie pokarmów (wysoki indeks glikemiczny, zbyt dużo tłuszczu) oraz nadwaga, dodatkowo brak ruchu. 12

13 Choroby uwarunkowane odżywianiem Z a p o b i e g a n i e Zwracać uwagę na zbalansowane odżywianie: dążyć do wagi w normie, ograniczyć tłuszcz i alkohol. Dobór węglowodanów w oparciu o indeks glikemiczny; więcej błonnika i ruchu. Spożywać mniej słodyczy pomiędzy posiłkami; po posiłkach oraz po spożyciu słodyczy myć zęby. Raz do dwóch razy w tygodniu jeść ryby morskie, poza tym stale stosować jodowaną sól spożywczą. Dążyć do wagi w normie. Zrezygnować z dodatkowej ilości soli, zamiast tego spożywać więcej żywności bogatej w potas. Pić nie więcej niż 0,5 l piwa lub 0,25 l wina dziennie, zwiększyć aktywność wytrzymałościową. Dążyć do wagi w normie. Odżywianie ze zwróceniem uwagi na tłuszcze i węglowodany, kierujące się indeksem glikemicznym oraz więcej błonnika. Z a l e c e n i a Dzięki kombinacji treningu wytrzymałościowego i siłowego pozbyć się tłuszczu i budować mięśnie. Zwracać uwagę na fluorek. Wystarczająca ilość błonnika wspomaga żucie oraz ślinotok, w razie konieczności używać gum do żucia pielęgnujących zęby. Zwracać uwagę na wystarczającą ilość selenu (w mięsie, rybach, jajach, roślinach strączkowych). Rzucić palenie i zwracać uwagę na właściwe zaopatrzenie w magnez, wapń oraz wielonienasycone kwasy tłuszczowe (w rybach morskich). Zaplanować czas na aktywność zwiększającą wytrzymałość oraz techniki relaksacyjne w celu zredukowania stresu. Regularna aktywność fizyczna poprawia przyswajanie cukru w komórkach (efekt oszczędności insuliny). 13

14 D o d a t e k s p e c j a l n y C h o r o b a P r z y c z y n a Zaburzenia metabolizmu lipidowego oraz miażdżyca (arterioskleroza) Rada dodatkowa: otręby owsiane, jabłka i białko sojowe są istotnymi elementami odżywiania uwzględniającego poziom cholesterolu. Zbyt dużo kalorii, zbyt dużo tłuszczu oraz cholesterolu, niekorzystny dobór węglowodanów. Syndrom metaboliczny (syndrom dobrobytu = łączne występowanie nadwagi, cukrzycy typu II, zaburzeń metabolizmu lipidowego oraz nadciśnienia.) Rada dodatkowa: spożywać dużo pokarmów pod względem objętości (dieta surowa, warzywa itd.) zamiast skoncentrowanych kalorii (tłuszcz, cukier, skrobia, alkohol). Artretyzm Rada dodatkowa: pić dużo płynów (woda, rozcieńczone soki, herbata ziołowa itd.). Istotne jest wystarczające zaopatrzenie w wodę w ilości około dwóch litrów dziennie. Wbrew wcześniejszym opiniom nie trzeba rezygnować z kawy, herbaty czy kakao. Nieprawidłowa czynność ruchowa jelit oraz zaparcia (obstypacja) Rada dodatkowa: nie dopuszczać do niedoborów potasu; jeść owoce surowe i suszone. Choroby gruczołów błony śluzowej żołądka, wątroby, pęcherzyka żółciowego i brzucha Rada dodatkowa: stosować oliwę z oliwek, ewentualnie pić sok z białej kapusty. Nadmierne spożywanie pokarmów oraz brak ruchu. Ogólne nadmierne spożywanie pokarmów. Brak błonnika w połączeniu z brakiem ruchu. Ogólne nadmierne spożywanie pokarmów, zbyt dużo alkoholu, zbyt mało błonnika. 14

15 Choroby uwarunkowane odżywianiem Z a p o b i e g a n i e Dążyć do wagi w normie. Spożywać mniej żywności zawierającej dużo tłuszczu i cholesterolu (w przypadku podwyższonego poziomu tłuszczu we krwi również ograniczenie ilości cukru i alkoholu). Spożywać dużo warzyw i owoców, więcej błonnika, przeznaczyć czas na aktywność ruchową (trening wytrzymałościowy). Spożywać mniej tłuszczów. Spalać więcej tłuszczu dzięki aktywności wytrzymałościowej. Zwracać uwagę na dietę bogatą w błonnik oraz korzystny indeks glikemiczny. Z a l e c e n i a W charakterze czynników obronnych pozytywnie działają witamina C i E, karotenoidy, polifenole (wtórne substancje roślinne), kwas foliowy, B 6 i B 12 jak też jedno- i wielonienasycone kwasy tłuszczowe (w oliwkach, oleju rzepakowym, rybach morskich). Zrzucenie wagi odciąża całą przemianę materii. Dążyć do wagi w normie: ograniczyć żywność bogatą w puryny (np. podroby, mięso, wywary mięsne, ryby, rośliny strączkowe). Trend ku diecie laktoowowegetariańskiej, pić mniej alkoholu. Wystrzegać się surowych diet wyszczuplających i głodówek. Nie dopuszczać do powstania ciał ketonowych (pośrednich metabolitów przemiany tłuszczów), jeść z naciskiem na węglowodany i zwracać uwagę na tłuszcz. Dieta bogata w błonnik (produkty z pełnego ziarna i warzywa). Wystarczająca ilość płynów i ruchu. Zwracać uwagę na zdrowe odżywianie. Dążyć do wagi w normie. Spożywać często lekkie posiłki i jeść regularnie. Dobrze przeżuwać i jeść powoli; zrezygnować z żywności źle przyswajanej, potraw bogatych w tłuszcz, a w razie potrzeby również z alkoholu. Stopniowo odstawiać środki przeczyszczające, a w okresie przejściowym stosować siemię lniane, błonnik indyjski (psyllium) lub otręby oraz ewentualnie żywność pre- i probiotyczną. Unikać pośpiechu, złości i stresu w trakcie jedzenia. Stwarzać przyjemną atmosferę przy jedzeniu i uczyć się rozkoszować smakiem. Wypróbować, które potrawy mają korzystny wpływ na nas indywidualnie. 15

16 ABC zdrowej diety Substancje odżywcze są budulcem tworzącym podstawy pożywienia. Istnieją dostarczające energii makrosubstancje odżywcze, takie jak węglowodany, tłuszcze i białko, oraz nie dostarczające energii zasadnicze mikrosubstancje odżywcze takie jak witaminy, substancje mineralne. Odżywianie i jego liczne zadania Z punktu widzenia fizjologii odżywianie spełnia trzy zadania: 1) oddaje do dyspozycji energię dla wszystkich zadań stojących przed organizmem; 2) zaopatruje w budulec konieczny do wzrostu oraz utrzymania substancji organicznej; 3) przy pomocy istotnych dla życia substancji regulujących i obronnych troszczy się o utrzymanie wszystkich funkcji oraz zapobiega chorobom. Zadania te przejmuje około pięćdziesięciu różnych substancji odżywczych. Węglowodany (skrobia i cukier), jak również tłuszcze są głównymi dostarczycielami energii, białka (proteiny) służą jako niezbędny budulec oraz substancja naprawcza dla wszystkich komórek, witaminy funkcjonują w charakterze regulatorów metabolizmu i ochrony zdrowia. 16

17 Węglowodany super paliwo dla twoich mięśni Jeśli aktywnie uprawiasz sport i w wystarczającym stopniu zażywasz ruchu, wtedy węglowodany (skrobia i cukier) mogą być dla ciebie best energy. Jednak ludzie prowadzący siedzący tryb życia z tendencją do nadwagi muszą mieć na uwadze zarówno ilość (ładunek glikemiczny), jak również jakość (indeks glikemiczny), kiedy spożywają zawierającą węglowodany żywność. Jeśli jesteś nadmiernie obciążony pod względem umysłowo-nerwowym, zwracaj uwagę na to, by po bogatym w węglowodany posiłku twój poziom cukru we krwi nie podniósł się zbyt mocno i aby przez dłuższy czas utrzymywał się na stałym umiarkowanym poziomie. Dość łatwo można to osiągnąć przy zastosowaniu tych produktów węglowodanowych, które mają niski indeks glikemiczny: warzyw, grubo mielonych produktów z pełnego ziarna, roślin strączkowych oraz bogatych w wodę gatunków owoców (patrz również indeks glikemiczny na s. 22 i n). Ogromne ilości wyizolowanej skrobi i cukru, jakie występują w chlebie pszennym, ziemniakach, ciastkach, słodyczach i bogatych w cukier lemoniadach, są jednak niekorzystne. W połączeniu z brakiem ruchu sprzyjają wzrostowi wagi ciała. Pożywienie z wysokim indeksem glikemicznym względnie wysokim ładunkiem glikemicznym wywołuje wysokie wydzielanie insuliny. Ponieważ insulina jest naszym najważniejszym hormonem magazynującym, tyjemy, cierpimy z powodu wilczego apetytu i na dłuższą metę możemy nawet zachorować. Magiczna formuła indeksu glikemicznego! Twój poziom cukru we krwi będzie wzrastał powoli, jeśli z upodobaniem będziesz sięgać po rośliny strączkowe, produkty pełnoziarniste, owoce, warzywa i sałatki. 17

18 Uciekajmy z pułapki insulinowej! Kto zgodnie z zasadą indeksu glikemicznego uwzględnia wpływ żywności na poziom cukru we krwi i insuliny oraz je, zwracając uwagę na węglowodany, poprawia jednocześnie jakość swojego odżywiania. Warzywa, produkty z pełnego ziarna oraz owoce wykazują dużą zawartość witamin i składników mineralnych. Dodatkowo zawierają one duże ilości bioaktywnych substancji roślinnych działających jako skuteczna ochrona zdrowia! I n d e k s g l i k e m i c z n y ż y w n o ś c i Miernikiem działania pokarmu podwyższającego poziom cukru we krwi jest indeks glikemiczny, który ustalany jest na podstawie badań naukowych. Najwyższą wartość osiąga on po spożyciu cukru gronowego (glukozy), dlatego też ta wartość została wyznaczona jako standardowa = 100. Im niższy jest indeks glikemiczny, tym bardziej umiarkowanie przebiega wzrost poziomu cukru we krwi i towarzyszy mu mniejsze wydzielanie insuliny. W związku z tym korzystne działanie wykazują produkty żywnościowe o wartości poniżej 55. Wartości od 55 do poniżej 70 stanowią grupę średniego indeksu glikemicznego, zaś wartości powyżej 70 sygnalizują wysoki indeks glikemiczny. Zatem pierwszeństwo mają produkty żywnościowe z obszaru o najniższej wartości. Jeśli chodzi o żywność z pośredniego obszaru, powinno się spożywać niewielkie ilości, zaś w przypadku produktów żywnościowych z obszaru o najwyższej wartości, powinieneś sięgać po nie jak najrzadziej, zwłaszcza jeśli nie jesteś aktywny fizycznie. 18

19 Tłuszcz lepszy niż opinia o nim! Szczególnie istotne dla wszystkich, którzy pragną utrzymać swoje zdrowie oraz sprawność, jest obok odżywiania świadomego roli węglowodanów (około 50 proc. kalorii) zdrowa dieta tłuszczowa (do 35 proc. kalorii). W ostatnich latach dość jednostronnie przedstawiano tłuszcz jako główną przyczynę nadwagi i zachorowań. Najbardziej znana stała się fala diet niskotłuszczowych oraz jej nazbyt uproszczone motto: Tłuszcze sprawiają, że tyjesz, węglowodany utrzymują cię w formie. W ekstremalnym wydaniu dieta ta racjonowała wyłącznie tłuszcz zawarty w pożywieniu, pozostawiając całkowitą dowolność co do spożywania węglowodanów. Skrajność wywołuje skrajność, zatem przyszedł czas na reakcję sfrustrowanych ludzi stosujących dietę niskotłuszczową. Hasło Low carb czyli mniej lub żadnych węglowodanów ponad trzydzieści lat po pierwszej fali antywęglowodanowej stało się przewodnim tematem dyskusji o diecie w roku Jednak nie wolno tu popełnić tego samego błędu, co w przypadku zakazu spożywania tłuszczu. Nadal chodzi o całkowity bilans kaloryczny oraz o taki dobór pożywienia, który jest przemyślany zarówno w przypadku tłuszczów, jak też węglowodanów. Low fat nie oznacza no fat, zaś w przypadku właściwego doboru tłuszczów przeważają nawet korzystne dla zdrowia czynniki. Zabójcza dla figury i zdrowia jest przede wszystkim zbyt duża ilość nasyconego tłuszczu, obojętne, czy został pozyskany ze źródeł zwierzęcych, czy w sposób naturalny z tłuszczów roślinnych stałych i częściowo utwardzonych. Powstające w trakcie chemicznego procesu utwardzania tak zwane kwasy tłuszczowe typu trans zwiększają ryzyko zaburzeń serca i układu krążenia. Spotykamy je najczęściej w żywności smażonej na tłuszczu oraz w tłuszczach 19

20 piekarniczych. Powinieneś zatem spożywać je w jak najmniejszej ilości. Syty dzięki nienasyconym! Jakość tłuszczów uzależniona jest przede wszystkim od składu kwasów tłuszczowych. Nauka o odżywianiu wyróżnia nasycone, jednonienasycone oraz wielonienasycone kwasy tłuszczowe. Przynajmniej dwa z wymienionych poniżej wielonienasyconych kwasów tłuszczowych są niezbędne, oznacza to, że muszą być koniecznie przyswajane w pożywieniu: kwas linolowy, jeden z kwasów omega-6, oraz kwas alfa-linolenowy, jeden z kwasów omega-3. Oba spełniają bardzo ważne zadanie jako budulec błony komórkowej oraz jako prototyp hormonopodobnych substancji regulujących istotne dla życia zadania w ludzkiej przemianie materii. Przy okazji tematu Korzystne dla zdrowia właściwości określonych kwasów tłuszczowych w pożywieniu w świecie ekspertów toczy się obecnie szczególnie gorąca dyskusja na temat jednonienasyconych kwasów tłuszczowych (pochodzących z oliwy z oliwek oraz oleju rzepakowego), jak również długołańcuchowych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3 pochodzących ze źródeł morskich (tak zwanych ryb zimnowodnych oraz określonych gatunków alg morskich). Bardzo ważne! Niektóre wielonienasycone kwasy tłuszczowe zawarte w oleju słonecznikowym, rzepakowym, oleju z kiełków kukurydzy, w makreli, śledziu czy łososiu są niezbędne do życia! Oliwa z oliwek a zdrowie Już przed stu laty badano ten popularny w krajach śródziemnomorskich tradycyjny olej jadalny pod względem jego pozytywnego 20

21 oddziaływania na układ pokarmowy. Badania te wykazały, że miał on korzystny wpływ na produkcję kwasów żołądkowych, a poza tym u pacjentów z wrzodami żołądka i dwunastnicy był w stanie znormalizować wydzielanie kwasów. Obecnie przypisuje się oliwie z oliwek dodatkowo funkcję aktywizującą procesy trawienne oraz działanie zapobiegawcze w przypadku skłonności do kamieni żółciowych. Dwie szczególnie istotne z punktu widzenia technologii właściwości odróżniają oliwę z oliwek od innych olejów jadalnych. Ma ona najdłuższą trwałość. Przy podgrzewaniu, z powodu wysokiej zawartości jednonienasyconych kwasów tłuszczowych, dochodzi w niej do bardzo ograniczonych zmian. Najlepszą jakość gwarantuje oliwa z oliwek extra vergine (ekstra oliwa z oliwek z pierwszego tłoczenia). Nadaje się wyśmienicie do sałatek, surówek, dressingów i marynat, jak również do delikatnego duszenia warzyw. Jednonienasycone kwasy tłuszczowe w porównaniu z wielonienasyconymi są mniej wrażliwe na negatywne wpływy tlenu (jełczenie, tworzenie się wolnych rodników, oksydacja cholesterolu LDL). Przyczyniają się do tego między innymi określone wtórne substancje roślinne (polifenole) oraz witamina E zawarte w oliwie z oliwek. Obie substancje są skutecznymi antyoksydantami, które chronią przed szkodliwymi dla komórek wpływami wolnych rodników tlenowych. Również olej rzepakowy wykazuje te korzystne właściwości. Oprócz wysokiej zawartości jednonienasyconych kwasów tłuszczowych zawiera on jako dodatkowy plus dla zdrowia rzadko występujące w produktach żywnościowych kwasy tłuszczowe omega-3, kwas alfa-linolenowy, i to bardzo skoncentrowany. 21

22

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA I PATRYCJA SZAFRAŃSKA HASŁO PORADNIKA Nie wystarczy jeść - należy się odżywiać - to mądre słowa. Nie należy wpychać w siebie wszystkiego co jest na stole, czy w

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA Na czym polega zdrowy styl życia? ZDROWY STYL ŻYCIA Prawidłowe odżywianie Aktywność

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny fizycznie - ruch korzystnie wpływa na sprawność i prawidłową sylwetkę.

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!!

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!! Zdrowy tryb życia Co robić żeby zdrowo żyć? Co otrzymujemy dzięki zdrowemu stylowi życia? Jak wygląda plan zdrowego żywienia? Chcesz być szczupła? Zdrowe odżywianie Węglowodany Warzywa i owoce Produkty

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku Nadwaga i otyłość - najważniejszy problem zdrowia publicznego. Istnieje ok. 80 chorób powstających na tle wadliwego

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM (Instytutu Żywności i Żywienia 2009) 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny

Bardziej szczegółowo

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska Powszechne mity dotyczące diety 1 Zofia Kwiatkowska Struktura prezentacji O Historia O Czym jest dieta? O Czym jest żywienie? O Zasady zdrowego żywienia O Najczęstsze mity dotyczące diety O Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które DROGI RODZICU Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które zjadamy w ciągu dnia. Przy czym obowiązuje zasada,

Bardziej szczegółowo

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 1.Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2.Bądź codziennie aktywny fizycznie ruch korzystnie wpływa na sprawność

Bardziej szczegółowo

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE PIRAMIDY EGIPSKIE Piramidy to budowle, które przetrwały tysiące lat. Najbardziej trwała była ich podstawa, czyli część zbudowana na ziemi. PIRAMIDA ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Piramida Żywienia Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Zasady zdrowego żywienia 1. Dbaj o różnorodnośd spożywanych produktów. 2. Strzeż się nadwagi i otyłości, nie zapominaj o codziennej aktywności fizycznej.

Bardziej szczegółowo

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę!

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę! Prezentacja materiałów przygotowanych do realizacji V edycji programu edukacyjnego Trzymaj formę! KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA REALIZACJĘ IV EDYCJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO PT. TRZYMAJ FORMĘ! ZAKOPANE, 6 8 PAŹDZIERNIKA

Bardziej szczegółowo

Zasada trzecia. Zasada czwarta

Zasada trzecia. Zasada czwarta Zdrowe odżywianie jest podstawą zachowania zdrowego organizmu. Przestrzegając dziesięciu podstawowych zasad właściwego żywienia, wykorzystamy dostępne pożywienie w najbardziej efektywny dla naszego zdrowia

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Zdrowe odżywianie polega na odpowiednim wyborze produktów i przygotowaniu posiłków umożliwiających prawidłowe funkcjonowanie organizmu poprzez

Bardziej szczegółowo

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Jurata Jurkun Specjalista ds. odżywiania i kontroli wagi Centrum Zdrowego Odżywiania i Kontroli Wagi w Suwałkach Zmiany cywilizacyjne Zmiany cywilizacyjne Transport Zbiory

Bardziej szczegółowo

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum 8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum Temat: Wybory żywieniowe produkty zalecane i niezalecane w żywieniu. Cel: Kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych. Zdobyte

Bardziej szczegółowo

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r.

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Polega na systematycznym dostarczaniu do organizmu wszystkich niezbędnych składników odżywczych w ilościach i proporcjach

Bardziej szczegółowo

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Potrawy typu fast food a żywność przygotowywana w domu. Cele: uświadomienie różnic pomiędzy daniami typu fast food a żywnością przygotowywaną

Bardziej szczegółowo

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r.

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r. Warsztaty dla Rodziców Wiosenne śniadanie Warszawa 26.05.2015 r. Urozmaicenie Uregulowanie Umiarkowanie Umiejętności Unikanie Prawidłowe żywienie 7 zasad wg prof. Bergera + Uprawianie sportu + Uśmiech

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2

Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Odżywiaj się zdrowo Podstawowym zaleceniem zdrowotnym dla osób chorych na cukrzycę jest jedz zdrowo. Osoba

Bardziej szczegółowo

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Doktorze Zdrówko, co to znaczy być zdrowym? Być zdrowym, to nie tylko nie chorować, ale też czuć się dobrze, być radosnym i sprawnym fizycznie. Czy wiesz, co pomaga

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia.

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. ŻYWIENIE CZŁOWIEKA Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. Prawidłowe żywienie należy do najważniejszych czynników środowiskowych,

Bardziej szczegółowo

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... Dzienniczek Badań Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... lekarz prowadzący imię nazwisko wiek adres MASA CIAŁ A Masę ciała można ocenić na podstawie wskaźnika BMI

Bardziej szczegółowo

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA Wartość odżywcza Żywność z tej grupy należy do grupy produktów białkowych. Białko mięsa, ryb i jaj charakteryzuje sie dużą wartością

Bardziej szczegółowo

Jedzmy zdrowo na kolorowo!

Jedzmy zdrowo na kolorowo! Jedzmy zdrowo na kolorowo! Dlaczego powinniśmy jeść warzywa? Ponieważ są źródłem: -witamin: głównie: beta-karoten, witamina C, kwas foliowy oraz witaminy K, niacyna oraz witaminy E -składników mineralnych:

Bardziej szczegółowo

Co należy jeść, a czego lepiej unikać, by odżywiać się zdrowo?

Co należy jeść, a czego lepiej unikać, by odżywiać się zdrowo? Co należy jeść, a czego lepiej unikać, by odżywiać się zdrowo? Według definicji zdrowe odżywianie to sposób jedzenia, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu jego zapewnienia

Bardziej szczegółowo

Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu.

Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu. Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu. Dostarczają także kwasu foliowego. Zawierają znaczne ilości składników

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia

Zasady zdrowego żywienia Zasady zdrowego żywienia Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Prawidłowe żywienie może w istotny sposób wpłynąć na wyniki leczenia cukrzycy. Odpowiedni wybór produktów żywieniowych zawsze, gdy tylko jest

Bardziej szczegółowo

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06. Wymienniki dietetyczne w cukrzycy Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.2012 Zalecenia szczegółowe - węglowodany: 40 50% wartości energetycznej

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

Warsztaty nauczycieli Zespołu Szkół Zawodowych im. Króla Jana III Sobieskiego w Przeworsku w szkole partnerskiej Universita dei Sapori 10 14 marzec

Warsztaty nauczycieli Zespołu Szkół Zawodowych im. Króla Jana III Sobieskiego w Przeworsku w szkole partnerskiej Universita dei Sapori 10 14 marzec Warsztaty nauczycieli Zespołu Szkół Zawodowych im. Króla Jana III Sobieskiego w Przeworsku w szkole partnerskiej Universita dei Sapori 10 14 marzec 2014 r. Realizacja komponentu ponadnarodowego W dniach

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE PRZEDMIOTY PODSTAWOWE Anatomia człowieka 1. Które z białek występujących w organizmie człowieka odpowiedzialne są za kurczliwość mięśni? 2. Co to są neurony i w jaki sposób stykają się między sobą i efektorami?

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW SPIS TREŚCI 1. Zasady zdrowego żywienia 2. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 3. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 4. Zalecenia

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Pamiętaj o codziennym spożywaniu produktów zawartych w piramidzie! PRODUKTY ZBOŻOWE ( mąki, kasza, ryż, płatki, pieczywo i makarony) Sągłównym

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

Wyzwanie na Odchudzanie

Wyzwanie na Odchudzanie Wyzwanie na Odchudzanie Gratulacje! Dzisiejszy temat: DLACZEGO DIETY NIE DZIAŁAJĄ Statystyki otyłości i chorób w Polsce: 61,6% mężczyzn ma nadwagę lub otyłość. 50,3% kobiet ma nadwagę lub otyłość. Na przestrzeni

Bardziej szczegółowo

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE. suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach

4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE. suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach 4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach JESTEŚ RODZICEM MŁODEGO SPORTOWCA? Czy Twoje dziecko uczęszcza na treningi minimum 2 razy w tygodniu? Zdarzyło się, że

Bardziej szczegółowo

Warsztaty nauczycieli Zespołu Szkół Zawodowych im. Króla Jana III Sobieskiego w Przeworsku w szkole partnerskiej Universita dei Sapori 10 14 marzec

Warsztaty nauczycieli Zespołu Szkół Zawodowych im. Króla Jana III Sobieskiego w Przeworsku w szkole partnerskiej Universita dei Sapori 10 14 marzec Warsztaty nauczycieli Zespołu Szkół Zawodowych im. Króla Jana III Sobieskiego w Przeworsku w szkole partnerskiej Universita dei Sapori 10 14 marzec 2014 r. Realizacja komponentu ponadnarodowego W dniach

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia CEL/76/11/09. zdrowego żywienia. Schemat postępowania w cukrzycy

Zasady zdrowego żywienia CEL/76/11/09. zdrowego żywienia. Schemat postępowania w cukrzycy CEL/76/11/09 Zasady zdrowego żywienia Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Prawidłowe żywienie może w istotny sposób wpłynąć na wyniki leczenia cukrzycy. Odpowiedni wybór produktów żywieniowych zawsze,

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Zdrowe żywienie w cukrzycy Dieta dla osób dieta 1200 kcal chorujących na dieta 1500 kcal cukrzycę typu 2* dieta 1800 kcal *bez mikroalbuminurii Zaproponowana

Bardziej szczegółowo

a problemy z masą ciała

a problemy z masą ciała POLACY a problemy z masą ciała POLACY a problemy z masą ciała Badanie NATPOL PLUS (2002): reprezentatywna grupa dorosłych Polek: wiek 18-94 lata Skutki otyłości choroby układu sercowo-naczyniowego cukrzyca

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 1. Zapoznanie z PSO, wymaganiami edukacyjnymi i strukturą egzaminu zewnętrznego. 2. Problematyka żywienia w Polsce i na świecie. -wymienia

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy To NASZ Zielony sklepik w Zespole Szkół im. Jana Pawła II w Zielonkach! ZIELONKI = Zielony Sklepik = zdrowe i smaczne jedzenie Mamy coś do powiedzenia o piramidzie zdrowego

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE RACJONALNIE = ZDROWO Zdrowa dieta jest jednym z najważniejszych elementów umożliwiających optymalny wzrost, rozwój i zdrowie. Ma przez to wpływ na fizyczną i umysłową

Bardziej szczegółowo

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka TALERZ CZY PIRAMIDA? Przedstawione w modelach zdrowego żywienia zalecenia żywieniowe to sugestie ogólne,

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH

ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH Dr inż. Anna Tokarska Dział Żywienia Świętokrzyskie Centrum Onkologii Obserwowane trendy w żywieniu w ostatnim czasie wskazują, że na wskaźniki zachorowalności

Bardziej szczegółowo

NOWA PIRAMIDA ZDROWEGO ŻYWIENIA. (czyli podstawy zdrowego odżywiania postawione na głowie)

NOWA PIRAMIDA ZDROWEGO ŻYWIENIA. (czyli podstawy zdrowego odżywiania postawione na głowie) NOWA PIRAMIDA ZDROWEGO ŻYWIENIA (czyli podstawy zdrowego odżywiania postawione na głowie) Dlaczego stara piramida żywieniowa jest zła? Po pierwsze okazuje się, że węglowodany w ilości sugerowanej przez

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Anna Sobczak-Czynsz Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka (ZBiJŻ) Ćwiczenie nr

Bardziej szczegółowo

Miejsce mięsa w diecie

Miejsce mięsa w diecie Miejsce mięsa w diecie Walory zdrowotne mięsa od dawna są przedmiotem kontrowersyjnych poglądów wśród ludzi. Jedni widzą w mięsie znakomite źródło niezbędnych składników odżywczych, inni natomiast przypisują

Bardziej szczegółowo

DIETA PO RESEKCJI TRZUSTKI

DIETA PO RESEKCJI TRZUSTKI DIETA PO RESEKCJI TRZUSTKI Opracowała: Dr n. med. Dorota Waśko-Czopnik specjalista chorób wewnętrznych, dietetyk Leczenie operacyjne polegające na całkowitym usunięciu trzustki, niekiedy wraz z sąsiadującymi

Bardziej szczegółowo

Zdrowo jem - więcej wiem

Zdrowo jem - więcej wiem Zdrowo jem - więcej wiem Co to znaczy być zdrowym??? Być zdrowym: 1. nie chorować, 2. czuć się dobrze, 3. być radosnym, 4. być sprawnym fizycznie. Prawidłowe odżywianie! Jeśli właściwie się odżywiamy,

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE SZKOLNYM Opracowała: Iwona Konowalska Prawidłowe żywienie powinno stanowić bardzo istotny element promocji zdrowia. Tworząc szkolne programy prozdrowotne należy koncentrować

Bardziej szczegółowo

ŚWIADOME ŻYWIENIE A ROZWÓJ DZIECKA

ŚWIADOME ŻYWIENIE A ROZWÓJ DZIECKA ŚWIADOME ŻYWIENIE A ROZWÓJ DZIECKA mgr Katarzyna Liptak Nauczyciel wych. wczesnoszkolnego, Trener Wellness Co to jest ODŻYWIANIE? To proces życiowy polegający na pozyskiwaniu przez organizm ze środowiska

Bardziej szczegółowo

Rozwój człowieka, stan jego zdrowia i wydajność pracy oraz długość życia są ściśle uzależnione od sposobu żywienia.

Rozwój człowieka, stan jego zdrowia i wydajność pracy oraz długość życia są ściśle uzależnione od sposobu żywienia. Rozwój człowieka, stan jego zdrowia i wydajność pracy oraz długość życia są ściśle uzależnione od sposobu żywienia. Nieprawidłowe odżywianie w wieku niemowlęcym, przedszkolnym i szkolnym: hamuje rozwój

Bardziej szczegółowo

DIETA PRZY CHOROBACH SERCA

DIETA PRZY CHOROBACH SERCA ZALECENIA OGÓLNE Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (należy dbać o urozmaicenie posiłków). W skład produktów spożywczych wchodzą niezbędne składniki odżywcze zawarte w różnych ilościach i

Bardziej szczegółowo

11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 11. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Samodzielna ocena swojego żywienia i aktywności fizycznej. Cele: zapoznanie ucznia z praktycznymi aspektami układania prawidłowo zbilansowanej

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 sierpnia 2015 r. Poz. 1256 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 26 sierpnia 2015 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do

Bardziej szczegółowo

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk?

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Podczas intensywnego treningu organizm produkuje energię znacznie szybciej, niż wówczas, gdy aktywność jest mała. W trakcie ćwiczeń serce bije częściej,

Bardziej szczegółowo

Nowy asortyment sklepików szkolnych nie taki straszny, czyli dlaczego warto jeść zdrowo?!

Nowy asortyment sklepików szkolnych nie taki straszny, czyli dlaczego warto jeść zdrowo?! Nowy asortyment sklepików szkolnych nie taki straszny, czyli dlaczego warto jeść zdrowo?! Rozporządzenie Z dniem 01.09.2015 roku weszło w życie nowe Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 sierpnia 2015

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE A SŁODYCZE

ZDROWE ODŻYWIANIE A SŁODYCZE ZDROWE ODŻYWIANIE A SŁODYCZE Diana Fydryk SKN Zdrowia Publicznego sekcja Promocja Zdrowia 13.11.2014r. ZDROWE ODŻYWIANIE SŁODYCZE Gotowe produkty spożywcze o słodkim smaku i zazwyczaj o stałej konsystencji,

Bardziej szczegółowo

Dla kogo dieta? Dbam o ładną sylwetkę przez całe życie. Natalia Niedźwiedzka 2016-02-12

Dla kogo dieta? Dbam o ładną sylwetkę przez całe życie. Natalia Niedźwiedzka 2016-02-12 Dla kogo dieta? Dbam o ładną sylwetkę przez całe życie. Natalia Niedźwiedzka 2016-02-12 Spis treści 1. Co to dieta?... 2 2. Dlaczego ludzie przechodzą na dietę?... 3 3. Od czego zależy jaki rodzaj diety

Bardziej szczegółowo

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Lekarze z Chin uważają, że owoce głożyny znane jako chińskie daktyle pomagają zachować sprawność, poprawiają odporność, wspomagają

Bardziej szczegółowo

Żywność, żywienie, zdrowie

Żywność, żywienie, zdrowie Żywność, żywienie, zdrowie est modus in rebus Roman Cichon CM UMK 2013 ŻYWNOŚĆ BEZPIECZNA pod względem higienicznym, UMOŻLIWIAJĄCA dostarczanie potrzebnych składników odżywczych, UMOŻLIWIAJĄCA prawidłowe

Bardziej szczegółowo

Czym jest program Trzymaj

Czym jest program Trzymaj Trzymaj formę! Czym jest program Trzymaj formę"? "Trzymaj formę" " to inicjatywa propagująca zdrowy styl życia o unikalnym dwukierunkowym podejściu: promującym zbilansowane odżywianie połą łączone z regularną

Bardziej szczegółowo

7 00 L - karnityna + chrom + aminokwasy rozgałęzione, 7 30 I ŚNIADANIE, (głównie węglowodany złożone + owoce + warzywa):*

7 00 L - karnityna + chrom + aminokwasy rozgałęzione, 7 30 I ŚNIADANIE, (głównie węglowodany złożone + owoce + warzywa):* Przykładowe jadłospisy na redukcję masy ciała 1. Przykładowy jadłospis na zrzucenie wagi (zalecenia ogólne, na podstawie wywiadu z zawodnikiem trójboju siłowego): CZĘŚĆ I 3 TYGODNIE: 7 00 L - karnityna

Bardziej szczegółowo

PROJEKT TRZYMAJ FORMĘ

PROJEKT TRZYMAJ FORMĘ PROJEKT TRZYMAJ FORMĘ dotyczący racjonalnego odżywiania się dzieci i młodzieży w wieku od 11 do 16 roku życia (projekt obejmuje klasy 5-6 szkoły podstawowej oraz I III gimnazjum) Projekt realizowany w

Bardziej szczegółowo

Znaczenie zdrowego odżywiania w profilaktyce nowotworowej

Znaczenie zdrowego odżywiania w profilaktyce nowotworowej Znaczenie zdrowego odżywiania w profilaktyce nowotworowej Nasza dieta oraz sposób odżywiania jest drugą (po paleniu) najważniejszą przyczyną powstawania chorób nowotworowych. Pożywienie stanowi czynnik

Bardziej szczegółowo

http://www.odkryjjakschudnac.pl

http://www.odkryjjakschudnac.pl 7 Pokarmów Automatycznie Spalających Tłuszcz Czy może to być możliwe, że jedzenie niektórych pokarmów może pomóc Ci schudnąć oraz automatycznie spalać tłuszcz bez ćwiczeń lub diet? Odpowiedź na to pytanie

Bardziej szczegółowo

Kiedy słyszymy słowo dieta to z wielu stron pojawiają się znaki zakazu. Czasem sprawia to wrażenie, że najbezpieczniej jeść korzonki, jagody i kwaśny

Kiedy słyszymy słowo dieta to z wielu stron pojawiają się znaki zakazu. Czasem sprawia to wrażenie, że najbezpieczniej jeść korzonki, jagody i kwaśny Kiedy słyszymy słowo dieta to z wielu stron pojawiają się znaki zakazu. Czasem sprawia to wrażenie, że najbezpieczniej jeść korzonki, jagody i kwaśny jogurt a całą resztę zostawić samobójcom, którzy jedzą

Bardziej szczegółowo

Piramida zdrowego żywienia bez tajemnic.

Piramida zdrowego żywienia bez tajemnic. Piramida zdrowego żywienia bez tajemnic. PRODUKTY ZBOŻOWE Pokarmy przygotowane ze zbóż (takich jak pszenica, ryż, owies) są podstawą diety. Zapewniają witaminy, składniki mineralne, węglowodany (skrobię

Bardziej szczegółowo

Konkursu wiedzy o zdrowym stylu życia Trzymaj Formę! rok szkolny 2013/2014

Konkursu wiedzy o zdrowym stylu życia Trzymaj Formę! rok szkolny 2013/2014 Konkursu wiedzy o zdrowym stylu życia Trzymaj Formę! rok szkolny 2013/2014 Kod ucznia Informacje dla ucznia 1. Na stronie tytułowej arkusza w wyznaczonym miejscu wpisz swój kod ustalony przez komisję.

Bardziej szczegółowo

Jakie produkty warto ze sobą łączyć a jakich połączeń produktów powinniśmy unikać?

Jakie produkty warto ze sobą łączyć a jakich połączeń produktów powinniśmy unikać? Jakie produkty warto ze sobą łączyć a jakich połączeń produktów powinniśmy unikać? Komponując codzienne posiłki z ulubionych produktów spożywczych zwykle nie zastanawiamy się nad ich wpływem na nasz organizm

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w przedszkolach NORMY ŻYWIENIA DLA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM I SZKOLNYM W POLSCE OPRACOWANO W INSTYTUCIE ŻYWNOŚCI I ŻYWIENIA I ZATWIERDZONE ZOSTAŁY PRZEZ INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

Akcja 5 razy dziennie warzywa i owoce. 31 marca 2007r.

Akcja 5 razy dziennie warzywa i owoce. 31 marca 2007r. Akcja 5 razy dziennie warzywa i owoce 31 marca 2007r. Cele akcji: wzrost spożycia warzyw i owoców do co najmniej 5 porcji dziennie uprawianie aktywności fizycznej utrzymywanie prawidłowej masy ciała Hasło

Bardziej szczegółowo

Zdrowie stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu, a nie tylko całkowity brak choroby czy niepełnosprawności.

Zdrowie stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu, a nie tylko całkowity brak choroby czy niepełnosprawności. Zdrowy tryb życia Zdrowie stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu, a nie tylko całkowity brak choroby czy niepełnosprawności. Wyróżnia się: Zdrowie fizyczne prawidłowe funkcjonowanie

Bardziej szczegółowo

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 16 Strona 2 z 16 Strona 3 z 16 Strona 4 z 16 Strona 5 z 16 Strona 6 z 16 Strona 7 z 16 Strona 8 z 16 W pracach egzaminacyjnych oceniane były następujące elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej.

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA CZYLI JAK USTRZEC SIĘ CHORÓB CYWILIZACYJNYCH

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA CZYLI JAK USTRZEC SIĘ CHORÓB CYWILIZACYJNYCH ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA CZYLI JAK USTRZEC SIĘ CHORÓB CYWILIZACYJNYCH Żywić się zdrowo powinniśmy w każdym okresie życia, ale szczególnie ważny jest sposób odżywiania dzieci i młodzieży, kobiet w ciąży

Bardziej szczegółowo

Śniadanie jeść czy nie jeść? To nie jest trudne pytanie.

Śniadanie jeść czy nie jeść? To nie jest trudne pytanie. Katedra Żywienia Człowieka Uniwersytet Warmińsko-Mazurski Komitet Nauki o Żywieniu Człowieka Wydział V Nauk Medycznych Polska Akademia Nauk Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych Śniadanie jeść czy nie

Bardziej szczegółowo

Rola warzyw i owoców w diecie dzieci i młodzieży, czyli jak powinny jeść nasze dzieci.

Rola warzyw i owoców w diecie dzieci i młodzieży, czyli jak powinny jeść nasze dzieci. Rola warzyw i owoców w diecie dzieci i młodzieży, czyli jak powinny jeść nasze dzieci. Alicja Kalińska Najczęstsze problemy w żywieniu dzieci Eksperci potwierdzają, że dieta dzieci w wieku szkolnym nie

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ CO POWINNY JEŚĆ DZIECI? PIRAMIDA ZDROWIA

SCENARIUSZ CO POWINNY JEŚĆ DZIECI? PIRAMIDA ZDROWIA SCENARIUSZ CO POWINNY JEŚĆ DZIECI? PIRAMIDA ZDROWIA CELE: 1. Zapoznanie dzieci z Piramidą Zdrowia pożądanym modelem zdrowego odżywiania. 2. Zapoznanie dzieci z produktami ważnymi w ich diecie. 3. Podjęcie

Bardziej szczegółowo

WITAMINY I MINERAŁY DLA OSÓB DIALIZOWANYCH

WITAMINY I MINERAŁY DLA OSÓB DIALIZOWANYCH Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego WITAMINY I MINERAŁY DLA OSÓB DIALIZOWANYCH Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany w oparciu o doniesienia naukowe oraz przyjęte

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) Dz.U.07.137.967 2010.01.22 zm. Dz.U.2010.9.63 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) (Dz. U. z dnia 31 lipca 2007 r.) Na

Bardziej szczegółowo

Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie?

Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie? Katedra Żywienia Człowieka Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych Prawidłowe odżywianie. Czy marnujemy szansę na zdrowe żywienie? prof. dr hab. Lidia Wądołowska

Bardziej szczegółowo

dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Wszechnica żywieniowa Warszawa, 21 października 2015 r.

dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Wszechnica żywieniowa Warszawa, 21 października 2015 r. Rozporządzenie Ministra Zdrowia dotyczące żywienia w stołówkach i asortymentu w sklepikach szkolnych szansą na poprawę sposobu żywienia i stanu zdrowia dzieci i młodzieży. dr inż. Marta Jeruszka-Bielak

Bardziej szczegółowo

stosowaniem używek, takich jak palenie papierosów i spożywanie alkoholu

stosowaniem używek, takich jak palenie papierosów i spożywanie alkoholu www.lipidogram.pl Szanowny Panie / Szanowna Pani Przeprowadzone badanie profilaktyczne Lipidogram2006 wykazało, że może znajdować się Pan / Pani w grupie osób o podwyższonym ryzyku wystąpienia chorób układu

Bardziej szczegółowo

Wpływ żywienia na funkcjonowanie psychospołeczne dzieci.

Wpływ żywienia na funkcjonowanie psychospołeczne dzieci. Wpływ żywienia na funkcjonowanie psychospołeczne dzieci. ZDROWIE definicja Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) to stan cechujący się uzyskaniem dobrego samopoczucia na poziomie fizycznym, psychicznym i

Bardziej szczegółowo

Podczas gotowania część składników przedostaje się do wody. Część składników ulatnia się wraz z parą (głównie witamina C).

Podczas gotowania część składników przedostaje się do wody. Część składników ulatnia się wraz z parą (głównie witamina C). Podczas gotowania część składników przedostaje się do wody. Część składników ulatnia się wraz z parą (głównie witamina C). Wzrost temperatury redukuje poziom większości składników odżywczych. Surowy por

Bardziej szczegółowo