Smacznie i zdrowo DLA DIABETYKÓW

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Smacznie i zdrowo DLA DIABETYKÓW"

Transkrypt

1 Smacznie i zdrowo DLA DIABETYKÓW

2 2 3 Wprowadzenie Drogi Pacjencie! W latach powojennych na całym Êwiecie znacznie wzros a zachorowalnoêç na cukrzyc. Ma to Êcis y zwiàzek ze zmianà warunków Êrodowiskowych, a zw aszcza zmianà nawyków ywieniowych. Rozwojowi cukrzycy sprzyja ponadto siedzàcy tryb ycia, nadwaga lub oty oêç oraz stres. W wielu przypadkach rozwój choroby jest nieznany. W leczeniu chorych na cukrzyc jednym z podstawowych sposobów pozwalajàcych na zachowanie zdrowia jest dbanie o utrzymanie prawid owej masy cia a. Przestrzeganie zasad zdrowego ywienia u niektórych osób z wczeênie zdiagnozowanà cukrzycà odsuwa w czasie koniecznoêç przyjmowania leków oraz insuliny na poczàtku taki pacjent mo e byç w wielu przypadkach leczony g ównie przy pomocy diety. Dzieci i młodzie, leczone od momentu wykrycia choroby insulinà, powinny stosowaç odpowiednio dobrane ywienie pozwalajàce na prawidłowy rozwój młodego organizmu. Pod poj ciem diety rozumiemy prawid owe ywienie, które powinno byç stosowane przez ca à rodzin, ogó spo eczeƒstwa. Dzi ki przestrzeganiu zaleceƒ ywieniowych utrzymasz prawid owà mas cia a i uzyskasz lepsze wyniki leczenia. Stosowanie zasad prawid owego ywienia pozwoli Ci zapobiegaç ostrym, a tak e przewlek ym powik aniom cukrzycy. W celu ustalenia diety skontaktuj si ze swoim lekarzem prowadzàcym. Pami taj o zdrowym przyrzàdzaniu potraw i dbaniu o utrzymanie prawid owej masy cia a. Dr n. med. Stanisław Pawełczak Wojewódzki Szpital Specjalistyczny w Siedlcach

3 4 5 Spis treêci Cukrzyca to nie wyrok 7 Rola po ywienia dla organizmu cz owieka 10 Prawid owa masa cia a 11 Zapotrzebowanie energetyczne 12 Ogólne zasady prawid owego ywienia 14 ywienie w cukrzycy 16 Makroskładniki pokarmowe 19 Wymienniki w glowodanowe 25 Indeks glikemiczny 33 Cholesterol 35 Wymienniki białkowe i tłuszczowe (WBT) 36 Przygotowywanie posi ków 41 Przechodzisz na diet 43

4 7 Cukrzyca to nie wyrok Kilka s ów na temat cukrzycy Cukrzyca to przewlekła choroba, która prowadzi do zaburzeƒ przemiany materii o ró nym pod o u. Trzustka nie wytwarza insuliny albo insulina nie dzia a tak, jak powinna. Czynniki powodujàce t chorob mogà byç dziedziczne lub nabyte. Glukoza znajdujàca si we krwi pochodzi głównie z w glowodanów dostarczanych w spo ywanym jedzeniu. Sà one trawione w uk adzie pokarmowym, a nast pnie rozprowadzane po ca ym ciele jako paliwo niezb dne do funkcjonowania wszystkich komórek, a w szczególnoêci komórek mózgu, mi Êni, tkanki t uszczowej, jak równie wàtroby i nerek. JeÊli w organizmie brakuje insuliny, glukoza nie mo e zostaç wykorzystana, wi c jej st enie we krwi roênie. Gdy poziom cukru stale przewy sza wartoêci prawidłowe, dochodzi do wystàpienia powikłaƒ cukrzycowych. W zale noêci od przyczyny cukrzyc dzieli si na kilka typów najcz Êciej spotykane to typ 1 i typ 2. Ich wspólnà cechà jest podwy szony poziom cukru we krwi. Cukrzyca typu 2 wyst puje u oko o 85-90% wszystkich pacjentów ze zdiagnozowanà cukrzycà. W tym typie cukrzycy komórki organizmu nie odpowiadajà na własnà insulin, trzustka produkuje jej coraz wi cej i w rezultacie dochodzi do niewydolnoêci trzustki. Cukrzyca typu 2 rozwija si wolno w ciàgu d u szego czasu, dlatego te jej objawy mogà zostaç niezauwa one, a choroba cz sto przez d ugie lata pozostaje niezdiagnozowana. Najcz Êciej chorujà na nià osoby starsze i w Êrednim wieku, chocia spotyka si jà tak e u osób młodych, a nawet dzieci.

5 8 9 W cukrzycy typu 1 dochodzi do uszkodzenia komórek produkujàcych insulin, nale y wi c od poczàtku wykrycia choroby dostarczaç jà w postaci zastrzyków. Celem leczenia cukrzycy jest wyrównanie wyst pujàcych w tej chorobie zaburzeƒ przemiany materii. Podstawà leczenia cukrzycy typu 2 jest prawid owe ywienie, które we wst pnej fazie choroby mo e byç stosowane jako jedyna metoda leczenia. JeÊli konieczne jest podawanie dodatkowo leków przeciwcukrzycowych lub insuliny, to jest ono zawsze po àczone z leczeniem dietetycznym. Aby przebiega o ono prawid owo, musisz znaç zasady racjonalnego ywienia. W aêciwe ywienie wymaga wypracowania nowych nawyków ywieniowych. JeÊli utrzymujesz właêciwà mas ciała, prawdopodobnie Twoje nawyki ywieniowe wymagaç b dà jedynie niewielkich zmian. Rola glukozy i insuliny w przebiegu choroby U zdrowych osób dzi ki dzia aniu hormonów, poziom cukru we krwi utrzymuje si w granicach normy. Po posiłku, gdy st enie glukozy we krwi roênie, trzustka wydziela insulin, która stymuluje odkładanie nadmiaru glukozy w postaci glikogenu w wàtrobie. Przy spadku st enia hormon antagonistyczny, glukagon, który uwalnia zapasy glukozy zgromadzone w wàtrobie, podnosi poziom cukru. i w wàtrobie. Pod wp ywem insuliny nadmiar glukozy z po ywienia mo e si odk adaç w postaci tkanki t uszczowej. Insulina sprzyja równie wzrostowi poziomu t uszczów (lipidów), a ich wzmo ona produkcja prowadzi do oty oêci. W otyłoêci, u osób predestynowanych genetycznie, dochodzi do tzw. insulinoopornoêci. InsulinoopornoÊç jest stanem, w którym komórki i tkanki organizmu sà oporne na działanie insuliny, co prowadzi do utrudnienia wykorzystania glukozy i zaburzeƒ przemiany lipidów. Dlatego te niektóre osoby oty e majà, w przeciwieƒstwie do osób o prawidłowej masie ciała, zwi kszony poziom insuliny we krwi. Dzia anie insuliny umo liwiajà receptory znajdujàce si na powierzchni komórek. W przypadku wysokiego poziomu insuliny (przy oty oêci) zmniejsza si ich liczba, a zatem zostaje równie ograniczone dzia anie insuliny. Redukcja masy cia a u osób oty ych prowadzi do poprawy skutecznoêci dzia ania insuliny i tym samym do stopniowego wyrównania cukrzycy. Równie wysi ek fi zyczny daje dobre efekty i powinien regularnie wspomagaç prawid owe od ywianie. Niedobór insuliny stanowi istotnà przyczyn rozwoju cukrzycy. Insulina powoduje, e cz Êç przyj tej glukozy zu ywana jest w postaci energii, natomiast pozosta a cz Êç zostaje zmagazynowana w postaci glikogenu w mi Êniach

6 10 11 Rola po ywienia dla organizmu cz owieka Rolà od ywiania jest: Zaopatrywanie organizmu w sk adniki potrzebne do budowy i odbudowy komórek i tkanek. Dostarczanie sk adników potrzebnych do wytwarzania energii. Dostarczanie sk adników regulujàcych przemiany zachodzàce w organizmie. Wi kszoêç z nas czerpie przyjemnoêç z jedzenia. Bogactwo dost pnych produktów z jednej strony umo liwia bardzo zdrowe od ywianie, z drugiej jednak mo e prowadziç do nadwagi i oty oêci. Prawidłowe ywienie powinno zapewniç dostosowanà do indywidualnych potrzeb danego cz owieka iloêç sk adników od ywczych, niezb dnych do utrzymania energii oraz procesów fi zjologicznych. Nadwaga najwa niejszy czynnik ryzyka SpoÊród czynników, które przy istnieniu predyspozycji genetycznych mogà spowodowaç ujawnienie si cukrzycy, nadwaga odgrywa najwi kszà rol. Wraz ze wzrostem stopnia oty oêci 5-10-krotnie roênie ryzyko wystàpienia choroby. A 85-90% chorych na cukrzyc typu 2 w momencie wykrycia choroby cierpi na nadwag. Co to jest dieta? Poj cie dieta mo e byç defi niowane jako prawid owe ywienie lub ywienie lecznicze polegajàce na stosowaniu pewnych modyfi kacji. Dieta to przede wszystkim kontrola nad iloêcià i jakoêcià spo ywanych produktów i p ynów. A zatem dieta nie jest jedynie metodà obni enia masy cia a, ale jest to styl ycia, na który sk ada si przestrzeganie na co dzieƒ zaleceƒ ywieniowych. Dzi ki stosowaniu tych regu osiàgniesz dobre samopoczucie, ale przede wszystkim zadbasz o swoje zdrowie i unikniesz póênych powik aƒ cukrzycy. Prawid owa masa cia a Wskaênik Masy Cia a (z ang. Body Mass Index) charakteryzuje relacj pomi dzy wzrostem a masà cia a. Obliczajàc BMI, mo esz oceniç, czy Twoja masa ciała jest prawidłowa. Im wy szy wskaênik BMI, tym wi ksza zapadalnoêç na ró nego rodzaju schorzenia g ównie nadciênienie t tnicze, chorob niedokrwiennà serca, udar mózgu, cukrzyc typu 2, niektóre nowotwory z oêliwe (np. rak jelita grubego), zmiany zwyrodnieniowe stawów, ylaki koƒczyn dolnych. Dlatego tak wa ne jest utrzymywanie wskaênika BMI w normie, co oznacza prawid owà mas cia a przy danym wzroêcie. Wskaênik BMI to wspó czynnik powsta y przez podzielenie masy cia a podanej w kilogramach przez kwadrat wysokoêci wyra onej w metrach (BMI = masa cia a w kg/wzrost w metrach pomno ony przez wzrost w metrach). BMI = masa cia a w kg wzrost w metrach 2 Przyk ad: masz 1,60 m wzrostu i wa ysz 70 kg. Twoje BMI wynosi: BMI = = = 27,34 [kg/m 2 ] [1,60] 2 2,65 Interpretacja wyników BMI: Wskaênik poni ej 18,5 oznacza niedowag. Wskaênik mi dzy 18,5 a 25 prawid owa masa cia a. Wskaênik mi dzy 25 a 30 nadwaga. Wskaênik mi dzy 30 a 40 oty oêç. Wskaênik powy ej 40 oznacza oty oêç olbrzymià.

7 12 13 Stosujàc diet, warto pami taç, e gwa towne odchudzanie i szybki spadek masy cia a nie wp ywajà korzystnie na nasz wyglàd i samopoczucie. Przez ca e ycie nale y dbaç o utrzymanie prawid owej masy cia a. Redukcja wagi powinna odbywaç si w sposób powolny ok. 2 kg w ciàgu miesiàca. Tabela 1 Body Mass Index Doros a osoba chodzàca, nieobcià ona wysi kiem fi zycznym potrzebuje na dob kcal ( kj), a lekko pracujàca kcal ( kj) na 1 kg nale nej, prawid owej masy cia a. Zapotrzebowanie energetyczne osoby doros ej, wykonujàcej Êrednio ci kà prac fi zycznà, o masie cia a 70 kg i wzroêcie 170 cm, jest ju wi ksze i wynosi ok. 40 kcal (167 kj) na 1 kg masy cia a (2800 kcal, czyli 723 kj na dob ) Szczup a, aktywna osoba potrzebuje wi cej energii ni osoba oty a, ale ma o aktywna. Osoba prowadzàca siedzàcy tryb ycia mo e wymagaç tylko 1,9 NIEDOWAGA BMI<18,5 NORMA BMI 18,5-25 NADWAGA BMI OTY OÂå BMI > ok kcal na dob (6280 kj), ale osoby aktywne potrzebujà w ciàgu dnia ju znacznie wi cej energii kcal ( kj) 1. WZROST [metry] 1,8 1, WZROST [centymetry] Bardzo wa ne jest to, abyê codziennie spo ywa podobnà iloêç produktów (proporcje sk adników powinny byç ka dego dnia takie same). W ten sposób iloêç energii dostarczana Twojemu organizmowi b dzie zawsze na tym samym 1,6 160 poziomie. Dzi ki temu unikniesz oty oêci. 1, MASA CIA A [kilogramy] Zapotrzebowanie energetyczne Zapotrzebowanie energetyczne jest ró ne u poszczególnych osób. Majà na to wp yw ró ne czynniki, mi dzy innymi wiek, p eç, wzrost i masa cia a oraz aktywnoêç fi zyczna. 1) Przyjacielski poradnik domowej samoopieki i samokontroli cukrzycy, J. Tatoƒ, str. 60

8 14 15 Ogólne zasady prawid owego ywienia Podstawà leczenia cukrzycy jest w aêciwe ywienie. U otyłych pacjentów z cukrzycà plan ywienia musi byç ustalony indywidualnie z lekarzem i dietetykiem. IloÊç spo ywanych pokarmów zale y od wieku, p ci, stanu zdrowia, aktywnoêci fi zycznej. Pami taj, e iloêç spo ywanych produktów powinna byç dostosowana do stopnia oty oêci. Przy ustalaniu przez lekarza i dietetyka indywidualnego planu ywienia brane sà pod uwag poni sze kryteria 2 : Planowanie posi ków Planuj posi ki w taki sposób, aby ka dego dnia zawiera y zbli one iloêci sk adników od ywczych ze szczególnym uwzgl dnieniem w glowodanów. ZawartoÊç w glowodanów w danym posiłku mo e ulegaç modyfi kacjom w zale noêci od: Wysi ku fi zycznego, Dawek insuliny, Wyników pomiarów st enia glukozy we krwi, Dodatkowych chorób. Planujàc swojà codziennà diet, kontroluj zawartoêç: Styl ycia Twój plan zaj ç i pracy. AktywnoÊç fi zyczna uprawiany przez Ciebie sport lub czas przeznaczany na inny rodzaj wysi ku fi zycznego. Metody leczenia leki przeciwcukrzycowe czy insulina. Masa cia a Twój obecny wskaênik BMI. Kondycja zdrowotna inne, dodatkowe choroby. Upodobania kulinarne i przyzwyczajenia ulubione produkty i potrawy. Miejsce spo ywania posi ków w domu lub poza nim. Dost pnoêç produktów ywnoêciowych np. ywnoêç ekologiczna. W glowodanów, zwłaszcza cukrów prostych, Bia ka, Tłuszczu, zwłaszcza nasyconych kwasów tłuszczowych, Cholesterolu, Sodu. Coraz cz Êciej na opakowaniach produktów spo ywczych mo esz spotkaç tabele okreêlajàce kalorycznoêç oraz zawartoêç poszczególnych sk adników od ywczych (w glowodanów, bia ek, t uszczów). Informacje te u atwiajà liczenie wymienników w glowodanowych oraz przygotowywanie niskokalorycznych posi ków. JeÊli jesteê przeszkolony w zakresie zasad zdrowego ywienia oraz dawkowania leków (w tym g ównie insuliny), jeêli rozumiesz, jak wa ne jest prawid owe ywienie i chcesz stosowaç w praktyce zalecenia dietetyczne, wówczas Twój plan ywienia mo e byç indywidualny i elastyczny. 2) op. cit., str

9 16 17 ywienie w cukrzycy Obok przyjmowania leków i podejmowania odpowiedniej aktywnoêci fi zycznej, prawid owe ywienie stanowi jeden z g ównych czynników wp ywajàcych na dobrà kontrol cukrzycy. Dobra kontrola cukrzycy to stan, w którym st enie glukozy we krwi utrzymywane jest w zakresie wartoêci najbli szych prawid owym. SkutecznoÊç leczenia cukrzycy w du ym stopniu zale y od utrzymania prawid owej masy cia a. ywienie w cukrzycy to jedzenie urozmaicone i dobrane indywidualnie do upodobaƒ. Nie oznacza g odowania ani du ych wyrzeczeƒ, wymaga jednak Twojej uwagi i wi kszego zainteresowania tym, jakà wartoêç od ywczà majà Twoje posi ki. Najwa niejsze zasady ywienia w cukrzycy: Podziel dziennà racj pokarmowà na 5-6 posi ków (jedz ma o, ale cz sto). Posi ki spo ywaj o sta ych porach i w jednakowych iloêciach ka dego dnia. Ostatni posi ek zjadaj krótko przed snem, aby zapobiec spadkowi poziomu cukru podczas snu. Nie przejadaj si. Urozmaicaj posi ki, stosujàc wymienniki w glowodanowe i białkowo-tłuszczowe. Jedz pe noziarnisty lub razowy chleb, makaron z pe nej màki i nie uskany ry. W àczaj do codziennej diety warzywa i owoce. Ogranicz spo ycie t uszczów nasyconych, cukru i alkoholu, poniewa sà najbardziej szkodliwe dla Twojego zdrowia. Zawsze noê przy sobie coê słodkiego, na wypadek niedocukrzenia (objawy: os abienie, zawroty g owy, uczucie g odu, nadmierne pocenie si ). Naucz si obliczania zawartoêci w glowodanów w produktach. Zamiana pomi dzy artyku ami z du à zawartoêcià w glowodanów powinna nast powaç w obr bie poszczególnych grup (produkty zbo owe, owoce, warzywa). Włàcz do jadłospisu produkty o wysokiej zawartoêci b onnika. Zalecenia dotyczàce utrzymania prawid owej masy cia a 3 JeÊli Twoja masa cia a jest prawid owa, celem jest jej utrzymanie. Skorzystaj z naszych rad, a dzi ki temu b dzie Ci atwiej dbaç o to, by nie przytyç: Posi ki spo ywaj, siedzàc nie jadaj w biegu. Nie Êpiesz si przy jedzeniu zawsze jedz powoli i dok adnie uj ka dy k s. Spo ywaj ma e porcje posi ków. W przypadku silnego g odu, gdy nie mo esz doczekaç si nast pnego posi ku, zjedz troch warzyw: cykoria, sa ata, ogórek lub pomidor. P yny przyjmuj na 10 minut przed lub po jedzeniu. Napoje nie mogà byç êród em dodatkowych kalorii pij wod mineralnà, herbat lub kaw bez cukru. Nie rób w domu du ych zapasów ywnoêci Twoja lodówka nie powinna byç pe na. Nie trzymaj w domu s odyczy, np. czekolady, ciast czy cukierków. Sprawdzaj, czy wartoêç energetyczna produktów, które zjad eê w ciàgu dnia, jest zgodna z Twoim zapotrzebowaniem. 3) op. cit., str. 72

10 18 19 W utrzymaniu prawid owej masy cia a bardzo pomaga aktywnoêç fi zyczna. Wi cej informacji na ten temat znajdziesz w broszurze Ruch to zdrowie! wydanej przez Abbott Diabetes Care. Zasady diety w cukrzycy Zmiana sposobu ywienia w leczeniu cukrzycy polega przede wszystkim na ograniczeniu spo ycia produktów zawierajàcych atwo przyswajalne cukry proste (s odycze, s odzone napoje, owoce np. winogrona) na korzyêç produktów zawierajàcych w glowodany z o one i rozpuszczalny błonnik (chleb razowy, p atki owsiane, ry, kasze, warzywa) oraz na ograniczeniu spo ycia t uszczów pochodzenia zwierz cego. Celem diety jest uzyskanie prawidłowego poziomu cukru we krwi oraz utrzymanie nale nej masy cia a (lub jej zmniejszenie w przypadku nadwagi), co pozwala zapobiegaç wielu chorobom. Pami taj, e sukces leczenia cukrzycy w ogromnym stopniu zale y od Ciebie i tego, w jaki sposób codziennie si od ywiasz. Zalecenia przy nadwadze: Ustal z dietetykiem kalorycznoêç diety. Nie rezygnuj z adnego posi ku. Przestrzegaj zalecanej iloêci w glowodanów, stosujàc wymienniki w glowodanowe i białkowo-tłuszczowe. Jedz przede wszystkim chude mi so, w dliny i niskotłuszczowe sery. Pij tylko chude mleko i chudy jogurt, zrezygnuj ze Êmietany i mas a. JeÊli chcesz zaspokoiç uczucie g odu, wypij fi li ank kawy, herbaty czarnej lub zielonej, szklank wody mineralnej. Zalecane techniki kulinarne: Stosuj nowoczesne metody gotowania w folii, na parze i grillu. Zupy i sosy sporzàdzaj na wywarach warzywnych bez t uszczu, doprawiaj chudym mlekiem lub jogurtem. Do sma enia u ywaj patelni tefl onowej lub groszkowej, stosuj bardzo ma à iloêç oleju rzepakowego. Usuwaj widoczny tłuszcz z mi sa, szynki i w dlin. Makroskładniki pokarmowe Podstaw piramidy ywienia stanowià produkty zbo owe. Codziennie spo ywaj produkty zawierajàce w glowodany, warzywa oraz w ograniczonych iloêciach mi so i nabia. Dzi ki temu dostarczysz swojemu organizmowi wszystkich sk adników od ywczych, których potrzebuje. W ywieniu chorych na cukrzyc powinny znaleêç si produkty zawierajàce w ókna pokarmowe (b onnik). Pochodzà one z roêlin i wp ywajà na zmniejszenie st enia glukozy i zawartoêci cholesteroli we krwi. Produkty bogate w b onnik to: otr by, groch i fasola, pe noziarniste produkty zbo owe, warzywa i owoce. W glowodany z o one powinny dostarczaç 45-50% wartoêci energetycznej (kalorii) spo ywanych posi ków. Bia ko powinno dostarczaç oko o 15-20% wartoêci energetycznej. Mi so mo na zastàpiç cz Êciowo roêlinami stràczkowymi (fasola, groch), które sà cennym êród em bia ka, zawierajà mniej t uszczu i wi cej w ókna pokarmowego. T uszcze powinny dostarczaç 30-35% wartoêci energetycznej po ywienia. Zaleca si t uszcze roêlinne w postaci oleju rzepakowego, oliwy, oleju s onecznikowego i sojowego. T uszcze zwierz ce nale y ograniczyç ze wzgl du na du à zawartoêç nasyconych kwasów tłuszczowych i cholesterolu.

11 20 21 Cukry proste majà s odki smak, a ich g ównym êród em sà: cukier bia y, wyroby cukiernicze (np. torty, ciasta, d emy, czekolada, cukierki) oraz owoce. Ogranicz spo ywanie cukrów prostych do minimum na rzecz cukrów z o onych (tzw. wielocukrów). Najwa niejsze êródło w glowodanów zło onych to przetwory zbo owe, ziemniaki, ry, warzywa. W glowodany powinny stanowiç 45-50% ogólnego zapotrzebowania energetycznego. Wydaje si paradoksem fakt, e glukoza, mimo i jest obecna we krwi, jest a tak niebezpieczna dla osoby chorej na cukrzyc. Jednak trzeba pami taç, e wch ania si ona bardzo szybko i powoduje znaczny i niepo àdany wzrost poziomu cukru. W przypadku, gdy dochodzi do niedocukrzenia (czyli hipoglikemii), to w aênie te zakazane w glowodany cz sto ratujà ycie, poniewa szybko za egnujà niebezpieczeƒstwo zwiàzane z niskim st eniem glukozy we krwi. W glowodany W glowodany, czyli cukry, pochodzà w wi kszoêci z produktów roêlinnych. Dzielimy je na proste i z o one. Cukry proste, inaczej monosacharydy, stanowià g ówne êród o energii (kalorii). Podczas procesu trawienia wszystkie w glowodany, poza b onnikiem, rozk adane sà do cukrów prostych. Zalicza si do nich m.in. glukoz, fruktoz, galaktoz i mannoz. U chorych na cukrzyc cukry proste powinny byç ograniczone do 5% ogólnej wartoêci kalorycznej diety (co odpowiada spo yciu g cukru na dob ). Produkty zbo owe jedz ostro nie i z umiarem. Koniecznie licz wymienniki w glowodanowe i uwa aj, aby nadmierna ich iloêç nie spowodowa a gwa townego wzrostu poziomu cukru we krwi. Z pieczywa wybieraj pieczywo razowe, a unikaj bia ego oraz s odkiego, takiego jak np. cha ki i bu ki maêlane. Wybieraj kasze gruboziarniste, np. kasz gryczanà lub p czak. Mo esz te spo ywaç p atki owsiane, pszenne, ytnie i j czmienne. T uszcze T uszcze sà najbardziej kalorycznym sk adnikiem naszego po ywienia. Jeden gram tłuszczu dostarcza organizmowi 9 kcal, podczas gdy 1 gram w glowodanów lub bia ka tylko 4 kcal. Dlatego spo ywanie obfi tych posi ków bogatych w t uszcze nieuchronnie prowadzi do nadwagi oraz sprzyja rozwojowi mia d ycy. Sk onni do tycia chorzy na cukrzyc typu 2 powinni ograniczyç spo ycie t uszczów.

12 22 23 Do najwa niejszych artyku ów spo ywczych zawierajàcych niemal wy àcznie t uszcze nale à: mas o, margaryna, smalec, olej i s onina. Pami taj równie o tym, e w wi kszej lub mniejszej iloêci t uszcz znajduje si we wszystkich produktach bia kowych (mi so, w dliny, nabia ). Wybieraj chude mi so, w dliny i sery. Owoce Zawierajà fruktoz i glukoz, które podnoszà poziom cukru we krwi. Mo esz jeêç je codziennie w kilku porcjach. Najmniej w glowodanów zawierajà: arbuz, grejpfrut, poziomki, truskawki. Bardzo du à iloêç w glowodanów zawierajà Êliwki, winogrona, banany, ananasy, brzoskwinie w syropie. Ca kowicie wyklucz z diety s onin, boczek i smalec. Ogranicz t uszcze do smarowania pieczywa. Do krótkiego sma enia u ywaj oliwy i oleju rzepakowego. Bia ko Bia ko zawarte jest w produktach zwierz cych bia ku jaj kurzych, przetworach mlecznych, rybach, mi sie, w dlinach oraz w artyku ach spo ywczych pochodzenia roêlinnego. Bia ko powinno stanowiç 15-20% zapotrzebowania dziennego. Minimum spo ycia bia ka to 0,8 g na kilogram nale nej masy cia a na dob dla osób zdrowych. Warzywa Zawierajà w glowodany i du à iloêç b onnika, dlatego sà wskazane dla diabetyków. Spo ywaj je codziennie do ka dego posi ku. Do najbardziej wskazanych, które mo esz jeêç w du ych iloêciach, nale à: kalafi or, kapusta, brokuły, ogórki Êwie e, pomidory, rzodkiewki, sa ata, szpinak. Ogranicz groszek, kukurydz, bób i cebul. Warzywa przyrzàdzaj bez t uszczu, gotujàc je w wodzie lub na parze. Do surówek i sa atek dodawaj niewielkà iloêç oleju rzepakowego lub oliwy; zrezygnuj ze Êmietany, a w jej miejsce stosuj kefi r lub jogurt. Mleko i jego przetwory U niekórych osób mleko mo e podnosiç poziom cukru we krwi, dlatego nale y kontrolowaç jego spo ywanà iloêç. Wybieraj produkty zawierajàce nie wi cej ni 2% t uszczu. Ogranicz spo ycie serów ó tych, pleêniowych i topionych ze wzgl du na du à zawartoêç tłuszczu i cholesterolu. Mi so, drób, ryby Produkty te nie zawierajà w glowodanów i dostarczajà du ej iloêci białka, a niektóre z nich tak e t uszczu i cholesterolu. Spo ywaj chude mi sa, np. kurczaka lub indyka bez skóry, wołowin i ciel cin. Zrezygnuj z t ustych przetworów typu parówki. Najlepszym przygotowaniem mi sa jest jego gotowanie, pieczenie w folii lub duszenie. Niewskazane jest sma enie na t uszczu. Zaleca si spo ywanie ryb takich, jak: dorsz, fl àdra, morszczuk i mintaj oraz Êledê, łosoê, sardynki, makrela i tuƒczyk o wi kszej zawartoêci tłuszczu. Ryby te dostarczajà kwasy t uszczowe Ω-3, które zapobiegajà zmianom mia d ycowym. Przy ich przyrzàdzaniu pami taj o nast pujàcej kolejnoêci czynnoêci: oczyszczenie, skropienie sokiem z cytryny lub kwaskiem cytrynowym, dodanie przypraw.

13 24 25 S odycze Słodycze znacznie podnoszà poziom cukru we krwi. Przy wyjàtkowych okazjach mo esz pozwoliç sobie na małà porcj czegoê słodkiego. Odnosi si to wy àcznie do osób o prawid owej masie cia a i z wyrównanà cukrzycà. Napoje Mo esz piç kaw, herbat, wod êródlanà (bez ograniczeƒ) oraz soki najlepiej ze Êwie o wyciskanych warzyw. Zaleca si spo ywanie mleka o zawartoêci 2% t uszczu do 1/2 litra dziennie. Mleko pij w postaci kefi ru lub jogurtu lub jako dodatek do posi ków. Alkohol Alkohol jest dla chorych na cukrzyc bardzo szkodliwy. Wi ksze iloêci alkoholu zaburzajà prac wàtroby, co grozi g bokim niedocukrzeniem. Spo ycie 20 g/d. alkoholu przez kobiety i 30 g/d. przez m czyzn nie musi prowadziç do pogorszenia wyrównania cukrzycy. Pami taj jednak, e alkohol ma zaraz po tłuszczu najwi cej kalorii 1 g alkoholu to 7,1 kcal. JeÊli chcesz schudnàç, musisz z niego zrezygnowaç. Unikaj s odkich win i likierów. Odradza si tak e trunki mocniejsze (wódka, koniak). Po wypiciu alkoholu wzrasta zagro enie hipoglikemià, dlatego przestrzegaj regularnych pór posiłków oraz kilku wa nych zasad. Pami taj! Zrezygnuj z alkoholu, a jeêli ju musisz piç pij z umiarem. Nigdy nie pij alkoholu bez jedzenia. JeÊli jesteê leczony insulinà, podaj mniejszà dawk ni zwykle. Cz sto wykonuj pomiary st enia glukozy we krwi. Nigdy nie idê spaç bez uprzedniego spo ycia dodatkowej przekàski bogatej w w glowodany. Wymienniki w glowodanowe Wymiennik w glowodanowy (WW) jest to porcja produktu wyra ona w gramach dostarczajàca 10 g przyswajalnych w glowodanów (w glowodany przyswajalne = w glowodany ogó em b onnik pokarmowy). Na przyk ad kajzerka o wadze 50 g dostarcza 3 WW, czyli 30 g w glowodanów przyswajalnych.

14 26 27 Wymienniki w glowodanowe pomagajà i u atwiajà planowanie codziennego jad ospisu, poniewa pozwalajà na zastàpienie w prosty sposób okreêlonej iloêci jednego produktu odpowiednià iloêcià drugiego produktu, który dostarcza takà samà iloêç w glowodanów. Zast powanie produktów w glowodanowych powinno si odbywaç w obr bie ustalonych grup, czyli produkty zbo owe produktami zbo owymi, owoce owocami itd. Pami taj o tym, by Twój jad ospis uwzgl dnia przede wszystkim pokarmy bogate w b onnik. Do produktów bogatych w substancje resztkowe nale à m.in. pieczywo pe noziarniste, z nasionami lnu, chleb graham, bu eczki z otr bami, pieczywo chrupkie, p atki owsiane, chleb ytni, otr by pszenne, p atki kukurydziane, owoce, warzywa, sa ata. 1 wymiennik w glowodanowy (1 WW) zawarty jest w kromce chleba razowego o wadze 25 g lub w ziemniaku o wadze 60 g (jeden ma y ziemniak). Podanie w diecie iloêci wymienników w glowodanowych (np. 2 WW) pozwala dokonaç wyboru pomi dzy dwoma kromkami chleba i dwoma ziemniakami Êredniej wielkoêci. Ty sam zdecydujesz, na co w danym momencie masz wi kszà ochot. Tabela 2. Wymienniki w glowodanowe. Jedna porcja produktu (w gramach) dostarcza 10 g w glowodanów przyswajalnych. Nazwa produktu IloÊç g Kcal IG WielkoÊç porcji w przybli eniu Pieczywo Bu ka pszenna zwyk a ,90 1/3 bu ki o wadze 60 g Bu ka wroc awska /3 bu ki o wadze 60 g Bagietka francuska ,95 kawa ek o wym. 5 x 4,5 x 6 cm Kajzerka /2 bu ki o wadze 40 g Bu ka grahamka /5 bu ki o wadze 100 g Chleb pszenny kromka o wym. 8 x 11 x 0,5 cm Chleb graham kromka o wym. 9,5 x 10 x 1 cm Pieczywo tostowe kromka o wym. 8 x 9 x 1 cm Pieczywo tostowe kromka o wym. 9 x 6,5 x 1 cm Graham Chleb ytni jasny kromka o wym. 10 x 7 x 1 cm Chleb ytni razowy ,65 kromka o wym. 9,5 x 7 x 1 cm Chleb chrupki i 1/2 kromki Chleb pumpernikiel /2 kromki Sucharki bezcukrowe i 1/2 sucharka o wym. 8,5 x 6,5 x 1 cm Maca kromka o wym. 10 x 10 cm Paluszki sztuk o d. 12 cm Bu ka tarta i 1/2 y ki sto owej Produkty zbo owe Kasze: 15 1 p aska y ka - j czmienna 49 - gryczana manna 52 60,68 Ry bia y 52 57,87 Ry pe noziarnisty bràzowy 48 50,76 Ry, kasza gryczana 15 g suche, po ugotowaniu , y ki sto owe Màka pszenna i 1/2 p askiej y ki sto owej Màka ziemniaczana y ka sto owa Makaron dwujajeczny ,41 2 y ki sto owe lub 1/2 szklanki (muszelki) Makaron 15 g suchy, po ugotowaniu ,55 2 y ki sto owe z czubkiem

15 28 29 Nazwa produktu IloÊç g Kcal IG WielkoÊç porcji w przybli eniu P atki 40 - owsiane j czmienne i 1/2 p askiej y ki sto owej - pszenne i 1/2 p askiej y ki sto owej - kukurydziane y ki sto owe Chrupki kukurydziane bez cukru sztuk Musli z suszonymi owocami ,56 ok. 2 y ek Musli z rodzynkami i orzechami i 1/2 y ki Inka rozpuszczalna, kawa zbo owa y eczki z czubkiem W diecie dla chorych na cukrzyc nale y uwzgl dniaç warzywa zawierajàce w 100 g produktu od 10-45% w glowodanów przyswajalnych. Chrzan Fasola bia a nasiona suche sztuk Groch nasiona suche ,48 1 y ka z czubkiem Groszek zielony /2 szklanki o poj. 250 ml Groszek zielony konserwowy bez zalewy /2 szklanki o poj. 250 ml Kukurydza (kolba) /2 kolby Kukurydza konserwowa bez zalewy i 1/2 y ki Soczewica czerwona nasiona suche i 1/2 y ki Soja nasiona suche y ki Ziemniaki ,95 1 ma a sztuka Sos keczup ok. 2 y ek Warzywa zawierajàce w 100 g produktu od 5-10% w glowodanów przyswajalnych. Obliczanie w diecie nale y uzgodniç z lekarzem i dietetykiem. Bób ok. 1 szklanki o poj. 250 ml Buraki Êrednia sztuka Cebula Êrednie sztuki Kapusta w oska Marchew ,49 2 sztuki o wym. 18 x 2 cm Marchew gotowana 85 Marchew z groszkiem mro ona i 1/2 szklanki o poj. 200 ml Pietruszka korzeƒ Nazwa produktu IloÊç g Kcal IG WielkoÊç porcji w przybli eniu Warzywa zawierajàce w 100 g produktu od 3-5% w glowodanów przyswajalnych mo na spo ywaç w dowolnej iloêci po uzgodnieniu z dietetykiem. Bak a an Cykoria Fasola szparagowa Kalarepa Kapusta bia a /5 g ówki o wadze 1 kg Kapusta czerwona /4 g ówki o wadze 1 kg Papryka czerwona du a sztuka Rzepa Warzywa zawierajàce w 100 g produktu do 3% w glowodanów przyswajalnych mo na spo ywaç w dowolnych iloêciach: boçwina, broku y, brukselka, cukinia, dynia, kalafi or, kapusta pekiƒska, ogórek, papryka zielona, pomidor, por, rzodkiewka, sa ata, seler korzeƒ, seler naciowy, szparagi, szpinak, kapusta kwaszona, ogórek kwaszony. Indeks Glikemiczny dla warzyw zawierajàcych do 3% i od 3-5% w glowodanów przyswajalnych jest niski, poni ej 15 do 30. Owoce Agrest i 1/2 szklanki o poj. 200 ml Ananas bez skórki plastry Arbuz bez skórki ma y plaster Banan bez skórki /2 ma ego owocu Banan ze skórkà* /2 Êredniego owocu Brzoskwinia Êrednia sztuka Cytryna Czarne jagody /3 szklanki o poj. 250 ml CzereÊnie /2 szklanki o poj. 250 ml (ok. 18 szt.) Grejpfrut bez skórki /2 sztuki Êredniej wielkoêci Grejpfrut ze skórkà* ma a sztuka Gruszka bez skórki ma a sztuka Gruszka ze skórkà* ma a sztuka Jab ko bez skórki ma a sztuka Jab ko ze skórkà* Êrednia sztuka Jab ka suszone plasterków o Êrednicy 5 cm Kiwi Êrednia sztuka Maliny i 1/2 szklanki o poj. 250 ml Mandarynki bez skórki Êrednia sztuka Mandarynki ze skórkà* ma e sztuki Melon bez skórki i bez pestek plaster o Êrednicy 10 cm i gr. 2,5 cm Melon ze skórkà* plaster o Êrednicy 12 cm i gr. 3,5 cm *Produkt rynkowy

16 30 31 Nazwa produktu IloÊç g Kcal IG WielkoÊç porcji w przybli eniu Morele ,57 2 Êrednie sztuki Morele suszone Êrednie sztuki Pomaraƒcza bez skórki ma a sztuka Pomaraƒcza ze skórkà* Êrednia sztuka Porzeczki szklanka o poj. 250 ml Poziomki szklanka o poj. 250 ml Rodzynki suszone y ka sto owa Âliwki sztuk (1 szt. á 20 g) Âliwki z pestkà suszone sztuki Truskawki sztuk Êrednich owoców Winogrona sztuk Êrednich owoców WiÊnie sztuk Soki** owocowe Grejpfrutowy /2 szklanki o poj. 200 ml Grejpfrutowy s odzony aspartamem /2 szklanki o poj. 200 ml Jab kowy /2 szklanki o poj. 200 ml Pomaraƒczowy /2 szklanki o poj. 200 ml Pomaraƒczowo-grejpfrutowy /2 szklanki o poj. 200 ml Grejpfrutowo-pomaraƒczowy s odzony aspartamem /2 szklanki o poj. 200 ml Soki warzywne Marchwiowy /2 szklanki o poj. 200 ml Marchwiowo-jab kowy /2 szklanki o poj. 200 ml Pomidorowy*** szklanki o poj. 200 ml Wielowarzywny szklanka o poj. 200 ml Buraczany Barszczyk czerwony /4 szklanki o poj. 200 ml Coca-cola, Pepsi ,70 1/2 szklanki o poj. 200 ml Nazwa produktu IloÊç g Kcal IG WielkoÊç porcji w przybli eniu Mleko i napoje mleczne Mleko 2% t uszczu szklanka o poj. 200 ml Mleko 1,5% t uszczu szklanka o poj. 200 ml Mleko 0,5% t uszczu szklanka o poj. 200 ml Jogurt naturalny 2% t uszczu /3 szklanki o poj. 250 ml Jogurt truskawkowy /2 szklanki o poj. 200 ml Kefi r 2% t uszczu szklanka o poj. 200 ml MaÊlanka 0,5% t uszczu szklanka o poj. 200 ml Serwatka szklanka o poj. 200 ml Mleko w proszku odt uszczone y eczki Herbatniki i ciasta Zaleca si spo ywanie w ograniczonych iloêciach po uzgodnieniu z lekarzem i dietetykiem. Ciasto dro d owe kawa ek o wym. 8,5 x 5 x 1,5 cm Placek z kruszonkà kawa ek o wym. 4 x 5 x 2,5 cm Sernik kawa ek o wym. 5 x 4,5 x 1 cm Piernik z bakaliami kawa ek o wym. 5 x 4,5 x 1 cm Herbatniki paczka BeBe á 16 g Herbatniki Digestive i 1/2 sztuki Bu eczki dro d owe z jab kami i kruszonkà /4 bu eczki á 100 g S odycze Nale y spo ywaç w ograniczonych iloêciach po uzgodnieniu z dietetykiem. Cukier ,70 2 p askie y eczki Miód naturalny ,85 1 y eczka Czekolada twarda gorzka ,49 1/5 tabliczki o wadze 100 g Karmelki twarde sztuki á 5 g Krówki sztuka *Produkt rynkowy **Nie zaleca si picia soków owocowych i warzywnych mi dzy posiłkami. Soki nale y piç w niedu ych iloêciach rozcieƒczone wodà mineralnà niegazowanà, przy posiłku mieszanym. ***ZawartoÊç w glowodanów w soku pomidorowym jest zale na od producenta. Nale y zapoznaç si z informacjà ywieniowà umieszczonà na opakowaniu.

17 33 Indeks glikemiczny W latach osiemdziesiàtych w trakcie badaƒ naukowych stwierdzono, e spo- ycie tej samej iloêci w glowodanów zawartej w ró nych produktach spo ywczych ró nie wp ywa na podniesienie st enia glukozy we krwi. Indeks glikemiczny (IG) to wartoêç, która mówi o tym, jaki wp yw na st enie glukozy we krwi ma spo ycie danego produktu. Wszystkie produkty mo na zakwalifi kowaç do grup okreêlajàcych procentowy, poposi kowy wzrost glikemii w odniesieniu do wartoêci indeksu glikemicznego do glukozy, który wynosi 100%. Czynniki wp ywajàce na wartoêç indeksu glikemicznego: Stopieƒ sp cznienia skrobi, np. ziemniaki rozgotowane, gdzie skrobia jest wówczas bardzo sp cznia a, majà wy sze IG. WielkoÊç czàsteczek skrobi, np. produkty rozdrobnione majà wy sze IG (kasza manna IG 68, kasza per owa IG 25); wyjàtek: ry mimo pe nych ziaren ma wysoki IG! ZawartoÊç b onnika b onnik wyst pujàcy w pe nych ziarnach i owocach spowalnia proces trawienia. Produkty ywnoêciowe mo na podzieliç w zale noêci od wielkoêci indeksu glikemicznego na: Produkty o niskim indeksie glikemicznym poni ej 55% (zalecane w posi kach dla chorych na cukrzyc, poniewa w ma ym stopniu wp ywajà na podwy szenie poziomu cukru we krwi oraz nie wywo ujà du ych wahaƒ st enia glukozy). Produkty o Êrednim indeksie glikemicznym 55-70%. Produkty o wysokim indeksie glikemicznym powy ej 70%.

18 34 35 Dzi ki spo ywaniu posi ków bogatych w produkty o niskim indeksie glikemicznym masz wi kszà kontrol nad st eniem glukozy we krwi; wzrasta wra liwoêç organizmu na insulin oraz obni a si poziom lipidów we krwi. Osobom oty ym atwiej jest wówczas straciç zb dne kilogramy. Nale y jednak podkreêliç, e niektóre produkty o niskim indeksie glikemicznym sà bardzo kaloryczne, nale à do nich np. czekolada czy lody. Du a zawartoêç tłuszczu w tych produktach znacznie spowalnia wchłanianie cukru. Dlatego te wybierajàc produkty o niskim indeksie, nale y kierowaç si równie zawartoêcià innych ni w glowodany składników (zawartoêç tłuszczu czy białka). Produkty o niskim indeksie glikemicznym: Chleb pe noziarnisty lub z dodatkiem otràb 50% Ry pe noziarnisty (bràzowy) 50% Groszek zielony w puszce 50% Makaron pe noziarnisty 50% Spaghetti (al dente) 45% Âwie y groszek zielony 40% Âwie e soki owocowe bez cukru 40% P atki zbo owe 40% Pumpernikiel 40% Chleb ytni pe noziarnisty 40% Makaron z màki z pe nego przemia u (al dente) 40% Figi, suszone morele 35% Kukurydza indiaƒska 35% Dziki ry 35% Marchewka surowa 30% Sucha fasola 30% Âwie e owoce 30% Zielona fasolka 30% Makaron sojowy 30% Marmolada bez cukru 22% Suszony groch 22% Czarna czekolada (70% kakao) 22% Fruktoza 20% Soja, orzechy ziemne 15% Âwie e morele 15% Warzywa zielone, pomidory, bak a any, cukinia, czosnek, cebula poni ej 15% Cholesterol Istnieje zwiàzek pomi dzy schorzeniami uk adu krà enia a cholesterolem. Cholesterol we krwi dzielimy na dobry (HDL) i z y (LDL). Zadaniem dobrego cholesterolu jest zbieranie nadmiaru cholesterolu ze Êcian naczyƒ krwionoênych i transportowanie go do wàtroby. W ten sposób dobry cholesterol hamuje rozwój mia d ycy. Zwi kszone st enie z ego cholesterolu (LDL) w osoczu krwi nale y do najwa niejszych czynników ryzyka mia d ycy. Wskazane jest ograniczenie poda y cholesterolu do 300 mg/dl, a jeêli st enie cholesterolu LDL jest wy sze ni 100 mg/dl, spo ycie cholesterolu nie powinno przekraczaç 200 mg na dob. Razem z krwià do ka dej komórki dostarczane sà substancje od ywcze i niezb dny do ycia tlen. We krwi krà à równie inne zwiàzki, które mogà

19 36 37 od wewnàtrz uszkadzaç nasze t tnice (np. wolne rodniki). Powstajàce w ten sposób uszkodzenia sprawiajà, e w miejscach tych zaczynajà osadzaç si substancje t uszczowe (g ównie cholesterol) oraz p ytki krwi. Tworzà si z ogi, które utrudniajà dop yw krwi do wielu narzàdów. Tym samym dociera do nich coraz mniej tlenu, a post pujàce niedotlenienie narzàdów prowadzi do ich niewydolnoêci. Zwykle zw enie nie obejmuje wszystkich t tnic, pojawia si jedynie na pewnych odcinkach. Najcz Êciej dotyczy ono t tnic wieƒcowych, które doprowadzajà krew do serca. du à iloêç mi sa zwierz cego mo e przyczyniç si do problemów z wyrównaniem cukrzycy, poniewa leki obni ajàce poziom cukru we krwi koƒczà swoje dzia anie w okreêlonym czasie, a wch anianie bia ka i t uszczu, i tym samym wzrost poziomu cukru, rozpoczyna si po wielu godzinach. Dlatego te wprowadzono system wyliczenia iloêci spo ywanego t uszczu i bia ka oparty na wyliczeniu wymienników bia kowych i t uszczowych. Przyj to zasad, e ka de 100 kcal pochodzàce z bia ka lub t uszczu nazywa si 1 wymiennikiem bia kowym lub t uszczowym. Klopsik z mi sa wieprzowego o wadze 100 g dostarcza 250 kcal. Zbyt du a zawartoêç cholesterolu w diecie mo e zwi kszaç poziom tego sk adnika w surowicy krwi, choç niektórzy ludzie nie s wra liwi na poda cholesterolu pochodzàcego z ywnoêci. Ogranicz spo ywanie produktów zawierajàcych du e iloêci cholesterolu. W Twoim jad ospisie nie powinny pojawiç si takie produkty, jak wàtroba, nerki, pasztet, golonka, zbyt du e iloêci ó tek jaj (maks. 2-3 jaja w ciàgu tygodnia). Zrezygnuj ze zbyt du ej iloêci produktów pochodzenia zwierz cego (g ównie mi so). 250 kcal/100 = 2,5 wymiennika bia kowo-t uszczowego Celem unikni cia wahaƒ poziomu cukru nale y utrzymywaç okreêlonà liczb wymienników w glowodanowych i wymienników bia kowo-t uszczowych. Do ustalonych przez lekarza lub dietetyka wymienników w glowodanowych dolicz wymienniki bia kowo-t uszczowe. Najlepiej doliczyç je do 3 g ównych posi ków Êniadania, obiadu i kolacji. Przekàski (drugie Êniadanie, podwieczorek i II kolacja) bedà zawieraç tylko wymienniki w glowodanowe. Wymienniki białkowe i t uszczowe (WBT) Utrzymanie prawidłowego st enia glukozy we krwi zale y równie od spo ycia bia ka i tłuszczu. Ich zród em sà: mi so, produkty nabia owe (sery, mas o, jogurty, jajka), t uszcze widoczne (margaryny, smalec, oleje). Do przygotowania wielu potraw u ywa si znacznych iloêci t uszczu (frytki, placki ziemniaczane, ciasta, s odycze); mówimy wówczas o t uszczu ukrytym. Wzrost poziomu cukru po zjedzeniu posi ku bogatego w bia ko i t uszcz w odró nieniu od spo ycia cukrów, czyli w glowodanów, wyst puje po wielu godzinach (4-8 godzin po spo yciu). Dieta zawierajàca zbyt Przyk ad: Âniadanie 4 WW + 1 WBT II Êniadanie 2 WW Obiad 5 WW + 1 WBT Podwieczorek 3 WW Kolacja 4 WW + 1 WBT Powy sze zasady spo ywania codziennej, sta ej liczby wymienników w glowodanowych i bia kowo-t uszczowych powinny byç przestrzegane przez chorych leczonych lekami doustnymi, jak równie insulinà podawanà w 2 lub 3 wstrzykni ciach. Stosowanie pompy insulinowej dopuszcza pewnà dowolnoêç

20 39 w liczbie spo ywanych wymienników w glowodanowych, jak i bia kowot uszczowych. Zasada leczenia opiera si na precyzyjnym wyliczeniu iloêci insuliny przeznaczonej na wymiennik, jak równie sposobie podawania insuliny w zale noêci od tego, czy spo ywany jest wymiennik w glowodanowy, czy białkowo-tłuszczowy. WartoÊci kaloryczne produktów spo ywczych zawierajàcych bia ko i t uszcz mo esz znaleêç w odpowiednich tabelach kalorycznoêci. Poni ej znajdziesz skrócony przyk ad takiej tabeli. Tabela 3. Nazwa produktu Kcal w 100 g IloÊç WBT Dorsz, fi lety sma one panierowane 273 2,73 Kabanosy 326 3,26 Karp Êwie y 110 1,1 Kie basa krakowska sucha 323 3,23 Kie basa mazurska z indyka 129 1,29 Kie basa mortadela 205 2,05 Kie basa parówkowa 323 3,23 Kie basa toruƒska 263 2,63 Kie basa ywiecka 315 3,15 Klopsiki ciel ce mielone 250 2,5 Klopsiki mielone z mi sa mieszanego 272 2,72 Kotlet ciel cy panierowany 365 3,65 Kotlet mielony z mi sa mieszanego 284 2,84 Kotlet schabowy panierowany 351 3,51 Kurczak gotowany w jarzynach 99 0,99 Kurczak pieczony 179 1,79 Kurczak, mi so z piersi bez skóry 99 0,99 Kurczak, mi so z uda ze skórà 158 1,58 Kurczak, skrzydło 186 1,86 Szynka wiejska 253 2,53

21 41 Przygotowywanie posi ków Staraj si, eby Twoje posi ki by y urozmaicone pod wzgl dem doboru produktów. Dbaj o to, aby potrawy by y przygotowywane ze Êwie ych sk adników, unikaj odsma ania. Przestrzeganie zaleceƒ mo e wydawaç Ci si trudne, dlatego te na poczàtku stosowania zasad ywienia w cukrzycy, zacznij wa yç produkty. Zdob dziesz w ten sposób doêwiadczenie w okreêlaniu iloêci podstawowych sk adników, z których przyrzàdzaç b dziesz swoje posi ki. Z czasem b dziesz móg zastàpiç wa enie dobieraniem iloêci produktów na oko lub za pomocà miar kuchennych. Kiedy ju nabierzesz wprawy, swobodnie korzystaj z typowych miar kuchennych. Posiłki poza domem Posiłki spo ywane w restauracji mogà byç tak samo zdrowe, jak te przygotowywane przez Ciebie samodzielnie w domu. Wystarczy, gdy b dziesz przestrzegaç kilku zasad: Zawsze pytaj o składniki serwowanych potraw, jeêli menu jest Ci nieznane. Wybieraj dania o niskiej zawartoêci tłuszczu. Zamawiaj potrawy gotowane, grillowane lub pieczone. Nie spo ywaj tłustego i sma onego mi sa. Na deser nie wybieraj słodyczy. I pami taj o przeliczaniu wymienników w glowodanowych.

22 43 Przechodzisz na diet Pami taj, e diety odchudzajàcej nie wolno stosowaç na w asnà r k. Zanim zaczniesz si odchudzaç, skonsultuj si z lekarzem i dietetykiem. Diet odchudzajàcà mo esz stosowaç jedynie na zlecenie lekarza lub za jego zgodà i zgodnie z podanymi przez niego zaleceniami. Uwaga: Nie wolno podawaç mniej w glowodanów ni 130 g. W diecie ubogoenergetycznej bia ko powinno stanowiç 20-25%, t uszcze 25% wartoêci energetycznej, a w glowodany uzupe niajà zapotrzebowanie energetyczne. Zdecydowanie atwiej jest schudnàç ni utrzymywaç zmniejszonà, prawid owà mas cia a. Nie odchudzaj si na w asnà r k, tylko najpierw skonsultuj si ze swoim lekarzem prowadzàcym. On i dietetyk pomogà Ci ustaliç, w jaki sposób powinieneê si odchudzaç i ile kalorii powinna zawieraç Twoja dieta. JeÊli podczas odchudzania zauwa ysz jakieê niepokojàce objawy, umów si na wizyt do swojego lekarza. Odchudzanie nie jest atwe i wymaga wielu wyrzeczeƒ. PoproÊ swojà rodzin, przyjació i znajomych o wsparcie w tej trudnej dla Ciebie decyzji i pomoc w realizacji Twoich zamierzeƒ. Pami taj, e zmniejszenie masy cia a sprzyja zdrowiu i dobremu samopoczuciu. Utrzymywanie prawid owej masy cia a pomo e Ci zmniejszyç ryzyko wystàpienia póênych powik aƒ cukrzycy.

23 44 45 eby u atwiç Ci odchudzanie, proponujemy, abyê skorzysta z naszych rad. Dzi ki nim atwiej osiàgniesz swój cel szczup à sylwetk. Nie opuszczaj posi ków lepsze efekty osiàgniesz jedzàc ma o, ale cz sto (5-6 posi ków dziennie). U ywaj mniejszych talerzy w ten sposób b dziesz nak adaç mniejsze porcje na talerz. Krój chleb, sery, mi so i inne produkty na cienkie plasterki wi ksza ich iloêç stwarza z udzenie bardziej obfi tej porcji. Miej pod r kà niskokaloryczne przegryzki, np. surowà marchewk, ogórki, odygi selerów. Po ywienie prze uwaj dok adnie i powoli. Smakuj potrawy, ciesz si nimi. Unikaj potraw zawierajàcych du o t uszczu. Zrezygnuj ze sma enia na rzecz gotowania, pieczenia (np. na grillu lub na ro nie). Korzystaj z niskoenergetycznych dodatków, takich jak: grzyby, warzywa. Z biegiem lat ograniczaj iloêç dostarczanych organizmowi kalorii. Produkty w diecie ubogoenergetycznej mo esz podzieliç na 4 : Produkty zalecane: Ry, makarony, kasze w ma ych iloêciach. Mleko o zawartoêci 0,5-1,5% t uszczu, chudy twaróg zawierajàcy 0,5% t uszczu. Chude mi sa, szczególnie ciel cina. Chude ryby s odko- lub s onowodne, np. dorsz; t uste ryby, takie jak: Êledê, osoê, zawierajà cenne kwasy t uszczowe. Drób bez skóry kurczak, kura, indyk, perliczka. T uszcze margaryny mi kkie, tzw. kubkowe o niskiej zawartoêci t uszczu, mas o w ograniczonych iloêciach. Oleje roêlinne rzepakowy, oliwa, sojowy, s onecznikowy. Ziemniaki wszystkie gatunki w ograniczonych iloêciach. Warzywa i soki warzywne wszystkie rodzaje Êwie ych lub mro onych warzyw, kiszona kapusta i ogórki. Owoce Êwie e lub mro one: grejpfruty, poziomki, truskawki, agrest, brzoskwinie, jagody, maliny, pomaraƒcze, czerwone porzeczki; zaleca si spo ywanie g jab ek. Produkty dozwolone rzadko i w ograniczonych iloêciach: Pieczywo bia e, s odzone np. cha ka. D emy niskocukrowe, marmolada, miód. Ciasto z owocami, ciasto dro d owe. Jogurty owocowe z dodatkiem cukru. Mieszanki mleczne z dodatkiem cukru i Êmietany. Jaja. Mi so wo owe. Mas o w ograniczonej iloêci. Konserwy warzywne, oliwki. Owoce konserwowe, Êwie e awokado. Lemoniada, Coca-cola typu light, napoje s odzone gazowane, soki owocowe. 4) op. cit., str

24 46 47 Produkty zakazane: Cukier, miód, melasa, s odkie i t uste ciasta (np. tort, ciasto francuskie). Ciasta z du à iloêcià ó tek jaj (np. s kacz), ciasta tureckie, cha wa. Czekolada i czekoladki, cukierki, lody. D emy, konfi tury (z wyjàtkiem niskocukrowych). S odkie soki owocowe. Pe ne mleko oraz jego przetwory, koktajle mleczne, Êmietana. T uste sery ó te. Mi so wieprzowe, baranina, kie basy, salceson, kiszka, s onina, smalec. Wàtroba, nerki, mó d ek, p uca, g Ê, kaczka. T uste ryby w gorz, konserwy rybne w oleju. Mi czaki i owoce morza ostrygi, ma e, kraby, homary. ó tka jaj, majonez, olej kokosowy. Frytki, chipsy, ziemniaki sma one lub z dodatkiem t uszczu. Owoce kandyzowane, owoce w cukrze, owoce suszone. Rodzynki, orzechy, daktyle. Napoje słodzone z dodatkiem pe nego mleka i czekolady. Napoje słodzone cukrem. Alkohol wysokoprocentowy, s odkie likiery, piwo. Pami taj! Zamiast: smalcu, mas a, baraniny, wieprzowiny, pe nego mleka, Êmietany, pe not ustych twarogów, ó tych serów, ó tek jaj, t ustych i s odkich ciast, Spo ywaj: oleje roêlinne, oliw, drób, chude ryby, chude mleko i twaróg, bia ka jaj, pieczywo razowe, pieczywo chrupkie niskokaloryczne light. Wybieraj: chude cz Êci porcji mi sa, usuwajàc widoczny t uszcz przed przyrzàdzeniem dania. Ogranicz spo ywanie: ółtek jaj, tłustych mi s i ryb, boczku, słoniny, podrobów, czekolady, słodkich i tłustych deserów.

25 Wszystkie nasze glukometry obj te sà Bezterminowà Gwarancjà. Konsultacja merytoryczna dr n. med. Stanisław Pawełczak, Wojewódzki Szpital Specjalistyczny w Siedlcach JeÊli posiadacie Paƒstwo glukometr firmy Abbott, albo nie macie jeszcze glukometru i chcielibyêcie dowiedzieç si wi cej o produkowanych przez nas urzàdzeniach serdecznie zach camy do kontaktu. Słu ymy naszà wiedzà i doêwiadczeniem. Abbott Laboratories Poland Sp. z o.o. Abbott Diabetes Care ul. Postępu 21 B, Warszawa Dział Obsługi Klienta czynny pon.-pt. w godz Bezpłatna Infolinia: lub , , (opłata wg taryfy operatora) ADC/p/B_SiZ/d/2/1/ Abbott Informacje zawarte w niniejszej broszurze nie stanowià porady lekarskiej, która mo e byç udzielona wyłàcznie przez lekarza.

Choroby żywieniowo zależne

Choroby żywieniowo zależne Choroby żywieniowo zależne CUKRZYCA TYPU II- DIETA Z OGRANICZENIEM CUKRÓW PROSTYCH 1. Osoby z nadwagą muszą stosować diety redukujące o poziomie energetycznym od 1000 do 1500 kcal w zależności od stanu

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA - UROZMAICONA DIETA GWARANCJĄ NIEZBĘDNYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH, MINERALNYCH ORAZ WITAMIN.

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA - UROZMAICONA DIETA GWARANCJĄ NIEZBĘDNYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH, MINERALNYCH ORAZ WITAMIN. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA - UROZMAICONA DIETA GWARANCJĄ NIEZBĘDNYCH SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH, MINERALNYCH ORAZ WITAMIN. 1 Urozmaicenie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowej diety, która zapewnia

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

Obiad Zupa krem z dyni Łosoś pieczony w folii bez tłuszczu z imbirem, kurkumą i sezamem Parowane brokuły i szparagi z oliwą z oliwek Kieliszek wina

Obiad Zupa krem z dyni Łosoś pieczony w folii bez tłuszczu z imbirem, kurkumą i sezamem Parowane brokuły i szparagi z oliwą z oliwek Kieliszek wina Poniedziałek 2-3 kromki pieczywa pełne ziarno na naturalnym zakwasie Oliwa z oliwek zamiast masła Biały chudy ser ze szczypiorkiem Gotowane brokuły Sałatka ze słodkich ziemniaków: bataty, por, czerwona

Bardziej szczegółowo

Przedstawiam ofertę Młyńskiego Dania, firmy cateringowej istniejącej na krakowskim rynku od 2004 roku.

Przedstawiam ofertę Młyńskiego Dania, firmy cateringowej istniejącej na krakowskim rynku od 2004 roku. Szanowni Państwo, Przedstawiam ofertę Młyńskiego Dania, firmy cateringowej istniejącej na krakowskim rynku od 2004 roku. Od 12 lat zajmujemy się przygotowaniem oraz dostawą dań dla naszych klientów. Szczególną

Bardziej szczegółowo

Dzień I * Ilość w gramach lub mililitrach. Ilość w miarach domowych

Dzień I * Ilość w gramach lub mililitrach. Ilość w miarach domowych DIETA 1200 kcal Dzień I * miarach I śniadanie 290 Musli z rodzynkami i orzechami 2 łyżki 30 g 112 Mleko 0.5 % tłuszczu 1 szklanka 250 ml 97 Grejpfrut 1 szt., średni 350 g 81 II śniadanie 251 Chleb żytni

Bardziej szczegółowo

Co zmienia się po przejściu z terapii insuliną ludzkà na analog insuliny?

Co zmienia się po przejściu z terapii insuliną ludzkà na analog insuliny? Zalecenia lekarza dla osób stosujàcych analogi insuliny (wype nia lekarz prowadzàcy) Co zmienia się po przejściu na analog insuliny? Mo esz spo yç dodatkowy posi ek 2 Zalecony preparat i dawka insuliny

Bardziej szczegółowo

TABELE KALORYCZNOŚCI

TABELE KALORYCZNOŚCI chleb biały chleb żytni razowy (na miodzie) 1 kromka grubość ok. 1,5cm 1 kromka grubość ok. 1,5cm 1 porcja(w kcal) 100g 50 108 216 60 118 197 1 kromka grubość ok. bułka paryska 1,5cm 20 45 226 kajzerka

Bardziej szczegółowo

Wszystko jest mo liwe.

Wszystko jest mo liwe. W aêciwa dieta Wszystko jest mo liwe. Jedzenie mo e byç radoêcià! Zrównowa ona i zdrowa dieta jest najwa niejszym czynnikiem w ka dej terapii cukrzycy. ywnoêç rekomendowana dla osób z cukrzycà nie jest

Bardziej szczegółowo

CO WIEMY O INDEKSIE GLIKEMICZNYM?

CO WIEMY O INDEKSIE GLIKEMICZNYM? CO WIEMY O INDEKSIE GLIKEMICZNYM? Najwi kszy wp yw na poziom glukozy w surowicy krwi majà w glowodany. Wprowadzono w zwiàzku z tym nowy system klasyfikacji w glowodanów, okreêlajàcy tempo ich wch aniania

Bardziej szczegółowo

Spis treści. www.wsip.com.pl 3

Spis treści. www.wsip.com.pl 3 Spis treści 1. Wprowadzenie................................................... 9 1.1. Żywność jako źródło składników pokarmowych...................... 9 1.1.1. Normy żywienia dla ludności................................

Bardziej szczegółowo

Zdrowe ywienie najlepsze lekarstwo!

Zdrowe ywienie najlepsze lekarstwo! Zdrowe ywienie najlepsze lekarstwo! Sposób, w jaki si od ywiamy, ma bezpoêredni wp yw na poziom t uszczów we krwi. Dieta uboga w t uszcze i bogata w b onnik pomo e Ci uniknàç mia d ycy i jej groênych nast

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

SPECJALNY OŚRODEK SZKOLNO WYCHOWAWCZY

SPECJALNY OŚRODEK SZKOLNO WYCHOWAWCZY Kaczyna 50, 34-123 Chocznia TEL./fax. 033 8730379 Publicznych (tekst jednolity Dz.U. z 2013r. poz. 907z późn. zm.) załącznik nr 1B Składając w imieniu......... ofertę na:... L.p. Opis przedmiotu zamówienia

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Dieta dla osób dieta 1200 kcal chorujących na dieta 1500 kcal cukrzycę typu 2* dieta 1800 kcal Zdrowe żywienie w cukrzycy Lista wymienników 1 porcji produktów**

Bardziej szczegółowo

Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy

Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy Piramida zdrowego żywienia w cukrzycy Wysiłek fizyczny codziennie ok. 30-60 minut Codzienna aktywność fizyczna wpływa na dobre samopoczucie i lepsze funkcjonowanie organizmu. Każdy wysiłek fizyczny jest

Bardziej szczegółowo

NADWAGA, OTYŁOŚĆ i DIETA DZIECI

NADWAGA, OTYŁOŚĆ i DIETA DZIECI NADWAGA, OTYŁOŚĆ i DIETA DZIECI W WIEKU SZKOLNYM mgr. inż Izabela Piechowska NADWAGA I OTYŁOŚĆ U DZIECI I MŁODZIEŻY OTYŁOŚĆ wg WHO jest stanem chorobowym charakteryzującym się nadmiernym nagromadzeniem

Bardziej szczegółowo

Produkty zalecane - dozwolone Produkty przeciwwskazane Zalecenia

Produkty zalecane - dozwolone Produkty przeciwwskazane Zalecenia NADMIERNE BMI Produkty zalecane - dozwolone duża ilość warzyw owoce w niewielkiej ilości woda mineralna niegazowana chude mięso odłuszczone lub niskotłuszczowe produkty mleczne pieczywo pełnoziarniste

Bardziej szczegółowo

i ciemne mąki. Produkty zbożowe ze względu na wysoką zawartość węglowodanów są dobrym źródłem energii.

i ciemne mąki. Produkty zbożowe ze względu na wysoką zawartość węglowodanów są dobrym źródłem energii. Prawidłowe żywienie Prawidłowy sposób odżywiania jest bezpośrednim czynnikiem gwarantującym utrzymanie dobrego samopoczucia i zdrowia. Polega nie tylko na systematycznym dostarczaniu organizmowi potrzebnych

Bardziej szczegółowo

Dietetyka Odchudzanie Diety Zdrowa żywność Lecznie żywieniowe Otyłość Porady dietetyka Dieta Żywienie w nadciśnieniu tętniczym

Dietetyka Odchudzanie Diety Zdrowa żywność Lecznie żywieniowe Otyłość Porady dietetyka Dieta Żywienie w nadciśnieniu tętniczym Nadciśnienie tętnicze (HA, AH) (łac. hypertonia arterialis) to choroba układu krążenia, która charakteryzuje się stale lub okresowo podwyższonym ciśnieniem tętniczym krwi. Zdecydowana większość (ponad

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa

PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA. Opis. - praca z materiałami drukowanymi, - pogadanka, - dyskusja problemowa PROGRAM ZAJĘĆ W RAMACH AKADEMII ZDROWEGO ŻYWIENIA Uwaga: Dopuszcza się modyfikację kolejności zaplanowanych tematów. Kolejne zajęcia Temat główny - Liczba godzin Metody prowadzenia zajęć: Opis 1 PODSTAWOWE

Bardziej szczegółowo

Jadłospisy dla dzieci z alergią pokarmową na białka mleka krowiego. 5. i 6. miesiąc życia

Jadłospisy dla dzieci z alergią pokarmową na białka mleka krowiego. 5. i 6. miesiąc życia Jadłospisy dla dzieci z alergią pokarmową na białka mleka krowiego 5. i 6. miesiąc życia 1 5 miesiąc 6 miesiąc KROK 4 KROK 3 KROK 2 KROK 1 Celem do którego należy dążyć jest wyłączne karmienie piersią

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca. Wymienniki

Cukrzyca. Wymienniki Cukrzyca. Wymienniki Roman Cichon Katedra Żywienia i Dietetyki CM UMK Bydgoszcz 2014 1 Indeks glikemiczny E.Lange Indeks glikemiczny Artykuły spożywcze 100 Glukoza. 90-100 Cola, płatki ryżowe, płatki kukurydziane,

Bardziej szczegółowo

Opracowała dr n. med. Lucyna Ostrowska

Opracowała dr n. med. Lucyna Ostrowska DIETA 15 Opracowała dr n. med. Lucyna Ostrowska Dieta 15 jest dietą odchudzającą do zastosowania u większości osób planujących redukcję masy ciała. Może być stosowana przez dłuższy okres czasu. Jest dietą

Bardziej szczegółowo

7 00 L - karnityna + chrom + aminokwasy rozgałęzione, 7 30 I ŚNIADANIE, (głównie węglowodany złożone + owoce + warzywa):*

7 00 L - karnityna + chrom + aminokwasy rozgałęzione, 7 30 I ŚNIADANIE, (głównie węglowodany złożone + owoce + warzywa):* Przykładowe jadłospisy na redukcję masy ciała 1. Przykładowy jadłospis na zrzucenie wagi (zalecenia ogólne, na podstawie wywiadu z zawodnikiem trójboju siłowego): CZĘŚĆ I 3 TYGODNIE: 7 00 L - karnityna

Bardziej szczegółowo

Temat: Żywieniowy trójkąt piramida zdrowego żywienia dla dzieci

Temat: Żywieniowy trójkąt piramida zdrowego żywienia dla dzieci 1. Scenariusz zajęć Temat: Żywieniowy trójkąt piramida zdrowego żywienia dla dzieci Cel: Zapoznanie uczniów z Piramidą Zdrowego Żywienia dla dzieci. Przedstawienie sposobu urozmaicania diety w oparciu

Bardziej szczegółowo

Dr hab. n. med. Katarzyna Muszyñska - Ros³an Klinika Onkologii i Hematologii Dzieciêcej Uniwersytet Medyczny w Bia³ymstoku

Dr hab. n. med. Katarzyna Muszyñska - Ros³an Klinika Onkologii i Hematologii Dzieciêcej Uniwersytet Medyczny w Bia³ymstoku Dr hab. n. med. Katarzyna Muszyñska - Ros³an Klinika Onkologii i Hematologii Dzieciêcej Uniwersytet Medyczny w Bia³ymstoku Szanowni Rodzice, Oddajemy w wasze rêce kolejn¹ informacjê, jak chroniæ Wasze

Bardziej szczegółowo

HIPER- TRIGLICERYDEMIA

HIPER- TRIGLICERYDEMIA HIPER- TRIGLICERYDEMIA Produkty zalecane - dozwolone Pieczywo: czerstwe, razowe, żytnie, chrupkie oraz pumpernikiel Kasze: gryczana oraz jęczmienna, płatki owsiane, ryż dziki i brązowy mleko niskotłuszczowe,

Bardziej szczegółowo

Informacje dla Pacjenta i Rodziców

Informacje dla Pacjenta i Rodziców Warszawa, dnia. KONSULTACJA DIETETYCZNA 1. Imię i nazwisko dziecka:... 2. Data urodzenia.. Telefon kontaktowy:... 3. Masa ciała (kg) ; Centyl:. 4. Wzrost (cm) ; Centyl:. 5. BMI.Centyl:.. 6. Rozpoznanie:

Bardziej szczegółowo

Tabela kalorii; Kalkulatory kalorii; Spalanie kalorii; Dodatki 'E' Indeks glikemiczny

Tabela kalorii; Kalkulatory kalorii; Spalanie kalorii; Dodatki 'E' Indeks glikemiczny to lista produkt uszeregowanych wed ug tego, jak szybko po ich spo yciu ro nie we krwi st nie cukru (glukozy). Indeks ten zwany jest r nie wska nikiem glikemicznym.

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ EGZAMINACYJNY ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJ CEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE CZERWIEC 2012

ARKUSZ EGZAMINACYJNY ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJ CEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE CZERWIEC 2012 Zawód: technik ywienia i gospodarstwa domowego Symbol cyfrowy zawodu: 321[10] Numer zadania: 1 Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpocz cia egzaminu 321[10]-01-122 Czas trwania egzaminu:

Bardziej szczegółowo

LISTA DIET STOSOWANYCH U ZAMAWIAJĄCEGO:

LISTA DIET STOSOWANYCH U ZAMAWIAJĄCEGO: LISTA DIET STOSOWANYCH U ZAMAWIAJĄCEGO: I. Trzyposiłkowe całodzienne racje pokarmowe Załącznik Nr 6 do siwz 1. Dieta podstawowa Stosowana u pacjentów niewymagających żywienia dietetycznego o zdrowym przewodzie

Bardziej szczegółowo

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum

8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum 8. Scenariusz lekcji dla klasy IV-VI szkoły podstawowej i I klasy gimnazjum Temat: Wybory żywieniowe produkty zalecane i niezalecane w żywieniu. Cel: Kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych. Zdobyte

Bardziej szczegółowo

dr inż. Paulina Liszka dr inż. Mirosław Pysz Krakowska Wyższa Szkoła Promocji Zdrowia

dr inż. Paulina Liszka dr inż. Mirosław Pysz Krakowska Wyższa Szkoła Promocji Zdrowia Zasady układania jadłospisów, zmiany w wykorzystywanych dotychczas produktach spożywczych, obliczanie wartości odżywczej posiłku, przykładowy jadłospis dr inż. Paulina Liszka dr inż. Mirosław Pysz Krakowska

Bardziej szczegółowo

Lista zamienników. 140g cukinii. 80g dyni. 100g bakłażana. 70g kabaczka. 80g papryki czerwonej. 50g papryki czerwonej. 100g pomidora.

Lista zamienników. 140g cukinii. 80g dyni. 100g bakłażana. 70g kabaczka. 80g papryki czerwonej. 50g papryki czerwonej. 100g pomidora. Lista zamienników 140g cukinii 100g bakłażana 80g dyni 70g kabaczka 80g papryki czerwonej 100g ogórka 50g papryki czerwonej 100g pomidora 100g rzodkiewek 100g dyni 200g cukinii 130g kalafiora 100g brokuła

Bardziej szczegółowo

Produkty zalecane - dozwolone Produkty przeciwwskazane Zalecenia

Produkty zalecane - dozwolone Produkty przeciwwskazane Zalecenia CUKRZYCA Produkty zalecane - dozwolone Pełnoziarniste pieczywo razowe, żytnie, pumpernikiel Kasze: gryczana i jęczmienna, płatki owsiane, dziki i brązowy ryż mleko niskotłuszczowe, kefir, jogurt light

Bardziej szczegółowo

Składniki odżywcze podzielone zostały ze względu na funkcje:

Składniki odżywcze podzielone zostały ze względu na funkcje: SKŁADNIKI ODŻYWCZE JAK JE UGRYŹĆ? Składnikami odżywczymi nazywamy związki występujące w produktach spożywczych pochodzenia roślinnego i zwierzęcego, które po spożyciu ulegają strawieniu i wchłonięciu ze

Bardziej szczegółowo

Nazwa produktu Masa kcal Białko Tłuszcz jednonienasyc wielonienasy Cholesterol Sacharoza Laktoza

Nazwa produktu Masa kcal Białko Tłuszcz jednonienasyc wielonienasy Cholesterol Sacharoza Laktoza kwasy kwasy kwasy tłuszczowe tłuszczowe Cholesterol Sacharoza Masa Energia [kcal] Białko Tłuszcz tłuszczowe Laktoza jednonienasyc wielonienasy [mg] one cone 1. 2. Wieprzowina 100 261 18,0 21,3 7,46 10,74

Bardziej szczegółowo

pieczona pałka z kurczaka w sosie 2szt 1szt pieczywo 20g zupa mleczna 220g zupa gulaszowa 350g 350g pieczywo 30g pierogi z serem 280g 180g

pieczona pałka z kurczaka w sosie 2szt 1szt pieczywo 20g zupa mleczna 220g zupa gulaszowa 350g 350g pieczywo 30g pierogi z serem 280g 180g kawa na mleku 200ml pomidorowa z ryżem 350g 350g kiełbaski na ciepło pieczywo mieszane pieczona pałka z kurczaka w sosie 2szt 1szt pieczywo 20g barbecue marchew na ciepło herbata z sokiem 200ml. sałata

Bardziej szczegółowo

Przepisy wegetariańskie opracowane przez Agnieszkę Wiśniewską http://humanrecycling.pl/ Przykładowy jadłospis w diecie antynowotworowej

Przepisy wegetariańskie opracowane przez Agnieszkę Wiśniewską http://humanrecycling.pl/ Przykładowy jadłospis w diecie antynowotworowej Przepisy wegetariańskie opracowane przez Agnieszkę Wiśniewską http://humanrecycling.pl/ Przykładowy jadłospis w diecie antynowotworowej Śniadanie 1. ¼ szklanki płatków owsianych, ¼ szklanki płatków orkiszowych,

Bardziej szczegółowo

Dofinansowane przez: Więcej na: www.zdrowawatroba.uml.lodz.pl

Dofinansowane przez: Więcej na: www.zdrowawatroba.uml.lodz.pl Więcej na: www.zdrowawatroba.uml.lodz.pl Dofinansowane przez: Węglowodany Spożycie węglowodanów w diecie osoby o prawidłowej masie ciała powinno wynosić 55 75% energii dziennej racji pokarmowej, przy

Bardziej szczegółowo

KODEKS ZDROWEGO ŻYCIA. Scenariusz i rysunki Szarlota Pawel

KODEKS ZDROWEGO ŻYCIA. Scenariusz i rysunki Szarlota Pawel KODEKS ZDROWEGO ŻYCIA Scenariusz i rysunki Szarlota Pawel Europejski kodeks walki z rakiem I. Prowadzàc zdrowy styl ycia, mo na poprawiç ogólny stan zdrowia i zapobiec wielu zgonom z powodu nowotworów

Bardziej szczegółowo

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!!

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!! Zdrowy tryb życia Co robić żeby zdrowo żyć? Co otrzymujemy dzięki zdrowemu stylowi życia? Jak wygląda plan zdrowego żywienia? Chcesz być szczupła? Zdrowe odżywianie Węglowodany Warzywa i owoce Produkty

Bardziej szczegółowo

Żywienie zbiorowe typu zamkniętego na przykładzie Przedszkola Miejskiego nr 7 w Ostrołęce Tęczowa Kraina.

Żywienie zbiorowe typu zamkniętego na przykładzie Przedszkola Miejskiego nr 7 w Ostrołęce Tęczowa Kraina. Żywienie zbiorowe typu zamkniętego na przykładzie Przedszkola Miejskiego nr 7 w Ostrołęce Tęczowa Kraina. Źródło: www.pmnr7.pl Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, Katedra Żywienia Człowieka Studia Podyplomowe,

Bardziej szczegółowo

Dietetyk Angelika Frączek DZIENNICZEK KILKU DNIOWEGO SPOŻYCIA. Imię i nazwisko...

Dietetyk Angelika Frączek DZIENNICZEK KILKU DNIOWEGO SPOŻYCIA. Imię i nazwisko... DZIENNICZEK KILKU DNIOWEGO SPOŻYCIA Imię i nazwisko... Proszę o sumienne wypełnienie niniejszego wywiadu żywieniowego, który posłuży do oceny Pani/Pana sposobu żywienia. Dobrze, aby dzienniczek wypełniać

Bardziej szczegółowo

Podstawy żywienia w sporcie. Aneta Sojak

Podstawy żywienia w sporcie. Aneta Sojak Podstawy żywienia w sporcie Aneta Sojak Właściwe żywienie i nawodnienie = Osiągnięcie sukcesu Energia do pracy mięśni Adaptacja do wysiłku Skuteczna regeneracja (zmniejszenie procesów katabolicznych) Zły

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK 1E PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA: CZĘŚĆ 5 PRZYPRAWY, SŁODYCZE, PRODUKTY SUCHE, SOKI PRZEWIDYW. WIELKOŚĆ DOSTAWY W JEDN. MIARY OKREŚL. W KOL.

ZAŁĄCZNIK 1E PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA: CZĘŚĆ 5 PRZYPRAWY, SŁODYCZE, PRODUKTY SUCHE, SOKI PRZEWIDYW. WIELKOŚĆ DOSTAWY W JEDN. MIARY OKREŚL. W KOL. ZAŁĄCZNIK 1E PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA: CZĘŚĆ 5 PRZYPRAWY, SŁODYCZE, PRODUKTY SUCHE, SOKI L.P. WYKONAWCA: NAZWY WYKONAWCÓW L.P NAZWA ARTYKUŁU JEDN. MIARY PRZEWIDYW. WIELKOŚĆ DOSTAWY W JEDN. MIARY OKREŚL. W

Bardziej szczegółowo

Warzywa, owoce, zioła i przyprawy w diecie chorych na cukrzycę. Dr hab. n. med. Danuta Pawłowska

Warzywa, owoce, zioła i przyprawy w diecie chorych na cukrzycę. Dr hab. n. med. Danuta Pawłowska Warzywa, owoce, zioła i przyprawy w diecie chorych na cukrzycę Dr hab. n. med. Danuta Pawłowska Podział produktów spożywczych na grupy Produkty zbożowe Warzywa i owoce Warzywa - Bogate w wit. C - Bogate

Bardziej szczegółowo

Krupnik Waga 1 porcji - 250 g

Krupnik Waga 1 porcji - 250 g Krupnik Waga 1 porcji - 250 g Kasza jęczmienna perłowa 9,5 0,095 Marchew 15,5 0,155 Pietruszka, korzeń 6,5 0,065 Por 6,5 0,065 Seler korzeniowy 3,0 0,030 Ziemniaki 62,5 0,625 Margaryna 3,0 0,030 Ziele

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM (Instytutu Żywności i Żywienia 2009) 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2

Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Zalecenia dietetyczne dla osób z cukrzycą typu 2 Odżywiaj się zdrowo Podstawowym zaleceniem zdrowotnym dla osób chorych na cukrzycę jest jedz zdrowo. Osoba

Bardziej szczegółowo

Martyna Binkowska Celestyna Malinowska Magdalena Paluszyńska Cook Book

Martyna Binkowska Celestyna Malinowska Magdalena Paluszyńska Cook Book Martyna Binkowska Celestyna Malinowska Magdalena Paluszyńska Cook Book Śniadanie s. 3-4 Mówi się, że śniadanie to najważniejszy posiłek, bo dostarcza nam energii na cały dzień. Co zatem należy jeść na

Bardziej szczegółowo

Lista zakupów na 7 dni diety

Lista zakupów na 7 dni diety Lista zakupów na 7 dni diety bakalie 1 Orzechy włoskie 54 2 Wiórki kokosowe 10 jaja 1 Jaja kurze całe ekologiczne 381 nabiał 1 Jogurt naturalny, 2% tłuszczu 800 2 Kefir, 2% tłuszczu 600 3 Maślanka spożywcza,

Bardziej szczegółowo

Poradnia Dietetyczna Dbam O Siebie. Wzdęcia, zaparcia, biegunki, brak. Jak często? Po jakich produktach?

Poradnia Dietetyczna Dbam O Siebie. Wzdęcia, zaparcia, biegunki, brak. Jak często? Po jakich produktach? Poradnia Dietetyczna Dbam O Siebie Dane: Imię: Nazwisko: Data ur. Nr. Tel: E-mail: Wzrost: Waga: Obwód bioder: Obwód talii: Podstawowe Informacje: Miejsce pracy Godziny pracy Aktywność Fizyczna Aktualny

Bardziej szczegółowo

Jadłospis na sezon letni. Dieta podstawowa

Jadłospis na sezon letni. Dieta podstawowa Jadłospis na sezon letni Dieta podstawowa Serek typu "Fromage" z czosnkiem Ogórek Papryka czerwona Dżem wiśniowy niskosłodzony Cukier Kawa, napar bez cukru Ziemniaki wczesne Zupa z porów z makaronem Rolada

Bardziej szczegółowo

Krupnik Waga 1 porcji - 250 g

Krupnik Waga 1 porcji - 250 g Krupnik Waga 1 porcji - 250 g Kasza jęczmienna perłowa 9,5 0,095 Marchew 15,5 0,155 Pietruszka, korzeń 6,5 0,065 Por 6,5 0,065 Seler korzeniowy 3,0 0,030 Ziemniaki 62,5 0,625 Margaryna 3,0 0,030 Ziele

Bardziej szczegółowo

Formularz cenowy dla części nr I

Formularz cenowy dla części nr I Załącznik nr 4 Formularz cenowy dla części nr I CZĘŚĆ I MIĘSO I PRZETWORY ( kod CPV 15100000-9 produkty zwierzęce, mięso i produkty mięsne) wa 1. Kości wieprzowe Kg 250 2. Korpus drobiowy Kg 200 3. 4.

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA PACJENTÓW Z CHOROBĄ NOWOTWOROWĄ. Specjalistyczna Poradnia Dietetyczna Smaki Życia Urszula Grzywacz Aneta Goliszewska

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA PACJENTÓW Z CHOROBĄ NOWOTWOROWĄ. Specjalistyczna Poradnia Dietetyczna Smaki Życia Urszula Grzywacz Aneta Goliszewska ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA PACJENTÓW Z CHOROBĄ NOWOTWOROWĄ Specjalistyczna Poradnia Dietetyczna Smaki Życia Urszula Grzywacz Aneta Goliszewska 1 Spis treści 1 Najważniejsze ogólne zalecenia dietetyczne

Bardziej szczegółowo

Opracowała dr n. med. Lucyna Ostrowska

Opracowała dr n. med. Lucyna Ostrowska DIETA 1 kcal Opracowała dr n. med. Lucyna Ostrowska Dieta 1 kcal jest dietą bardzo nisko kaloryczną przeznaczoną do odchudzania ludzi młodych, zdrowych, nie mających niedoborów żywieniowych (np. anemii

Bardziej szczegółowo

Jadłospis na październik 2015

Jadłospis na październik 2015 Jadłospis na październik 2015 01.10.2015 czwartek Zupa: Jarzynowa z rybą i ryżem II danie: Duszone bitki wieprzowe w warzywnym sosie, ziemniaki, surówka z buraczków i jabłka 02.10.2015 piątek Zupa: Ogórkowa

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE CZŁOWIEKA

PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE CZŁOWIEKA OZ-05-33/08 Drezdenko, 25.09.2008r. PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE CZŁOWIEKA Prawidłowy sposób odżywiania jest bezpośrednim czynnikiem gwarantującym utrzymanie dobrego samopoczucia i zdrowia. Polega nie tylko na

Bardziej szczegółowo

Zalecenia żywieniowe dla kobiet ciężarnych chorych na cukrzycę ciążową

Zalecenia żywieniowe dla kobiet ciężarnych chorych na cukrzycę ciążową Zalecenia żywieniowe dla kobiet ciężarnych chorych na cukrzycę ciążową Cukrzyca ciążowa to nietolerancja węglowodanów po raz pierwszy rozpoznana w okresie ciąży. Celem leczenia cukrzycy jest: zapewnienie

Bardziej szczegółowo

Jedz owoce i warzywa

Jedz owoce i warzywa Jedz owoce i warzywa scenariusz zajęć opracowany przez mgr Małgorzatę Nowakowską, nauczyciela przyrody Odbiorcy: Uczniowie klas IV-VI szkoły podstawowej. Cel główny: Zapoznanie uczniów z zasadami prawidłowego

Bardziej szczegółowo

JADŁOSPIS DLA DZIECKA

JADŁOSPIS DLA DZIECKA JADŁOSPIS DLA DZIECKA Hania, 8 lat, uczennica Prawidłowo zbilansowana dieta zapewnia dziecku wszystkie niezbędne składniki do prawidłowego rozwoju fizycznego, jak i umysłowego. Średnia wartość energetyczna:

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ OFERTOWY ZESTAWIENIE DLA PAKIETU NR 1. RAZEM DLA PAKIETU I wartość brutto oferty:

FORMULARZ OFERTOWY ZESTAWIENIE DLA PAKIETU NR 1. RAZEM DLA PAKIETU I wartość brutto oferty: ZESTAWIENIE DLA PAKIETU NR 1 Pakiet nr 1 - Dostawa drobiu Pakiet/L p. Produkt Orientacyjna ilość zamawiana w ciągu roku I Drób 2. Filet drobiowy 800 kg 2 dni 3. Podudzia drobiowe 180 kg 2 dni 4. Skrzydła

Bardziej szczegółowo

Menu 03-07.11.2014. Dieta BMJ Marchewkowa zupa-krem z grzankami razowymi (250ml), gołąbki drobiowe z warzywami i ryżem w sosie

Menu 03-07.11.2014. Dieta BMJ Marchewkowa zupa-krem z grzankami razowymi (250ml), gołąbki drobiowe z warzywami i ryżem w sosie Naturalne żywienie w placówkach edukacyjnych Menu 03-07.11.2014 Poniedziałek: Śniadanie: Muesli z quinoa (30g) na mleku, chleb razowy (50g), masło (10g), szynka wiejska (10g), papryka (5g), ogórek kiszony

Bardziej szczegółowo

23PLN OD OSOBY PRZERWY KAWOWE@NOVOTEL KATOWICE CENTRUM. Czy wiesz, że...? PRZERWA OCZYSZCZAJĄCA

23PLN OD OSOBY PRZERWY KAWOWE@NOVOTEL KATOWICE CENTRUM. Czy wiesz, że...? PRZERWA OCZYSZCZAJĄCA Ludzki organizm w ok. 60% składa się z wody. Bardzo ważne jest wypijanie przynajmniej 1,5 l płynów dziennie - zapobiegasz w ten sposób odwodnieniu organizmu oraz wspomagasz pracę mózgu. PRZERWA OCZYSZCZAJĄCA

Bardziej szczegółowo

Temat: Czy wiesz co jesz? czyli o zdrowej żywności i nie tylko

Temat: Czy wiesz co jesz? czyli o zdrowej żywności i nie tylko MODUŁ III LEKCJA 4 Temat: Czy wiesz co jesz? czyli o zdrowej żywności i nie tylko Stosowanie na co dzień zasad racjonalnego żywienia w znacznym stopniu wpływa na właściwy rozwój fizyczny i psychiczny oraz

Bardziej szczegółowo

Menu V 29,09-03,10,2014

Menu V 29,09-03,10,2014 Menu V 29,09-03,10,2014 Poniedziałek: Śniadanie: Muesli z quinoa (30g) na mleku, chleb razowy (50g), masło (10g), szynka wiejska (10g), papryka (5g), ogórek kiszony (5g), herbata z dzikiej róży Dieta BM

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA

10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA ŻYJ ZDROWO! 10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA Jedz regularnie co 3 godziny. Jedz ostatni posiłek 2-3 godziny przed snem. Dbaj by twoja dieta była bogata we wszystkie składniki odżywcze(węglowodany, białko i

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia

Zasady zdrowego żywienia Zasady zdrowego żywienia Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Prawidłowe żywienie może w istotny sposób wpłynąć na wyniki leczenia cukrzycy. Odpowiedni wybór produktów żywieniowych zawsze, gdy tylko jest

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY ORAZ WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE ZDROWEGO STYLU ŻYCIA Gimnazja

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY ORAZ WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE ZDROWEGO STYLU ŻYCIA Gimnazja ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY ORAZ WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE ZDROWEGO STYLU ŻYCIA Gimnazja Zestaw 1 Krupnik Waga 1 porcji - 400 g I porcja 10 porcji g kg Kasza jęczmienna perłowa 15,0 0,150

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA Zasady zdrowego żywienia Opracowała: dr n. med. Lucyna Pachołka Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa, ul. Powsińska 61/6, Przewodnicząca Oddziału Wojewódzkiego w Warszawie i

Bardziej szczegółowo

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 1.Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2.Bądź codziennie aktywny fizycznie ruch korzystnie wpływa na sprawność

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do SWIZ. DIETA PODSTAWOWA ( ogólna)

Załącznik nr 2 do SWIZ. DIETA PODSTAWOWA ( ogólna) Załącznik nr 2 do SWIZ DIETA PODSTAWOWA ( ogólna) Dzień Posiłek Składniki Waga (g) Makaron na mleku 300 Masło extra 35,2% Szynka kanapkowa 30 Papryka czerwona Kawa z mlekiem 225 Poniedziałek 2208,6 kcal

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE TĘTNICZE K(+) *

NADCIŚNIENIE TĘTNICZE K(+) * NADCIŚNIENIE TĘTNICZE K(+) * * Nadciśnienie tętnicze leczone lekami wymagającymi dodatkowej podaży potasu Produkty zalecane - dozwolone pieczywo niskosodowe do kupienia w sklepach ze zdrową żywnością i

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Dziecko z cukrzycą Co to jest cukrzyca? Cukrzyca to przewlekła choroba metaboliczna, charakteryzująca się wysoką hiperglikemią (wysoki poziom glukozy we krwi). Wynika ona z nieprawidłowego wydzielania

Bardziej szczegółowo

Aktywność fizyczna CEL/42/07/09. Aktywność fizyczna. Schemat postępowania w cukrzycy

Aktywność fizyczna CEL/42/07/09. Aktywność fizyczna. Schemat postępowania w cukrzycy CEL/42/07/09 Aktywność fizyczna Schemat postępowania w cukrzycy Aktywność fizyczna Ćwiczenia i gimnastyka są korzystne dla każdego, a w szczególności dla osób chorych na cukrzycę. Regularny ruch pomaga

Bardziej szczegółowo

Kobieta w ciąży bez specjalnych wymagań żywieniowych

Kobieta w ciąży bez specjalnych wymagań żywieniowych Kobieta w ciąży bez specjalnych wymagań żywieniowych Prawidłowe żywienie w ciąży powinno być zgodne z ogólnymi zasadami zdrowego żywienia. Pamiętaj jednak, że w ciąży wzrasta zapotrzebowanie na białko,

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH

ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH ZNACZENIE ŻYWIENIA W PREWENCJI CHORÓB CYWILIZACYJNYCH Dr inż. Anna Tokarska Dział Żywienia Świętokrzyskie Centrum Onkologii Obserwowane trendy w żywieniu w ostatnim czasie wskazują, że na wskaźniki zachorowalności

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE TĘTNICZE K( ) *

NADCIŚNIENIE TĘTNICZE K( ) * NADCIŚNIENIE TĘTNICZE K( ) * * Nadciśnienie tętnicze leczone lekami niewymagającymi dodatkowej podaży potasu Produkty zalecane - dozwolone pieczywo niskosodowe do kupienia w sklepach ze zdrową żywnością

Bardziej szczegółowo

Opracowanie: prof. dr hab. med. Wiktor B. Szostak, mgr Aleksandra Cichocka

Opracowanie: prof. dr hab. med. Wiktor B. Szostak, mgr Aleksandra Cichocka Opracowanie: prof. dr hab. med. Wiktor B. Szostak, mgr Aleksandra Cichocka - - - - - - - - 2 3 - - - -. - - - - - - 145 148 150 154 158 180 184 188 190 > 30 4 5 - - - - - - - - - 6 - - - 7 - - - - - -

Bardziej szczegółowo

Udział białka, tłuszczów i węglowodanów w dobowym zapotrzebowaniu energetycznym oraz modyfikacja produktów zalecanych w zależności od rodzaju diety

Udział białka, tłuszczów i węglowodanów w dobowym zapotrzebowaniu energetycznym oraz modyfikacja produktów zalecanych w zależności od rodzaju diety Zakład Higieny i Dietetyki Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum Kraków Udział białka, tłuszczów i węglowodanów w dobowym zapotrzebowaniu energetycznym oraz modyfikacja produktów zalecanych w zależności

Bardziej szczegółowo

Wartość odżywcza zestawu

Wartość odżywcza zestawu Wartość odżywcza zestawu Energia kcal 605 Białko ogółem g 29,7 Tłuszcz ogółem g 20,0 Węglowodany ogółem g 82,4 Wapń mg 287 Żelazo mg 2,6 Witamina A - ekwiwalent retinolu Ilg 126 Witamina C mg 62,1 Kwas

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 84 IM RUCHU OBROOCÓW POKOJU UL. ŁUKASZA GÓRNICKIEGO 20 50-337 WROCŁAW. Jadłospis wiosna. Obowiązuje od 01 kwietnia do 31 maja

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 84 IM RUCHU OBROOCÓW POKOJU UL. ŁUKASZA GÓRNICKIEGO 20 50-337 WROCŁAW. Jadłospis wiosna. Obowiązuje od 01 kwietnia do 31 maja SZKOŁA PODSTAWOWA NR 84 IM RUCHU OBROOCÓW POKOJU UL. ŁUKASZA GÓRNICKIEGO 20 50-337 WROCŁAW Jadłospis wiosna Obowiązuje od 01 kwietnia do 31 maja Szkoła została zgłoszona do udziału w projekcie Szkoła w

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dietetyczne w cukrzycy

Zalecenia dietetyczne w cukrzycy Zalecenia dietetyczne w cukrzycy Celem leczenia dietetycznego w cukrzycy jest uzyskanie optymalnego stężenia glukozy, lipidów oraz wartości ciśnienia tętniczego krwi. Ma to istotne znaczenie w prewencji

Bardziej szczegółowo

M E N U O B I A D O W E

M E N U O B I A D O W E M E N U O B I A D O W E OD 01.06 DO 01.07 ŚRODA 01.06. Zupa: Pomidorowa z ryżem parabolicznym Drugie danie: Hamburgery domowe zapiekane ziemniaczki surówka z kapusty marchewki i jabłka z koperkiem Napój:

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia CEL/76/11/09. zdrowego żywienia. Schemat postępowania w cukrzycy

Zasady zdrowego żywienia CEL/76/11/09. zdrowego żywienia. Schemat postępowania w cukrzycy CEL/76/11/09 Zasady zdrowego żywienia Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Prawidłowe żywienie może w istotny sposób wpłynąć na wyniki leczenia cukrzycy. Odpowiedni wybór produktów żywieniowych zawsze,

Bardziej szczegółowo

JADŁOSPIS NA MIESIĄC KWIECIEŃ 2016 POSIŁEK

JADŁOSPIS NA MIESIĄC KWIECIEŃ 2016 POSIŁEK JADŁOSPIS NA MIESIĄC KWIECIEŃ 2016 DATA DZIEŃ TYGODNIA 01.04.2015 POSIŁEK I śniadanie kanapka z chleba mieszanego z masłem, z szynką z indyka, z ogórkiem świeżym, herbata owocowa II śniadanie sok owocowy,

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. 1. Wprowadzenie Barbara Bu hak-jachymczyk, Miros aw Jarosz... 15. 2. Energia Barbara Bu hak-jachymczyk... 32

Spis treêci. 1. Wprowadzenie Barbara Bu hak-jachymczyk, Miros aw Jarosz... 15. 2. Energia Barbara Bu hak-jachymczyk... 32 Spis treêci 1. Wprowadzenie Barbara Bu hak-jachymczyk, Miros aw Jarosz.... 15 1.1. Rys historyczny rozwoju norm ywienia.............. 16 1.2. Wspó czesne metody opracowywania norm............ 19 1.3. Rodzaje

Bardziej szczegółowo

Dieta DASH i produkty lokalne jako żywieniowa profilaktyka nadciśnienia. Prof. dr hab. n. med. Danuta Pawłowska

Dieta DASH i produkty lokalne jako żywieniowa profilaktyka nadciśnienia. Prof. dr hab. n. med. Danuta Pawłowska Dieta DASH i produkty lokalne jako żywieniowa profilaktyka nadciśnienia Prof. dr hab. n. med. Danuta Pawłowska 20% 29% optymalne prawidłowe 21% 30% wysokie prawidłowe nadciśnienie Kategorie nadciśnienia

Bardziej szczegółowo

Nawyk jest nawykiem i nikt nie wyrzuci go przez okno, ale może go zepchnąć ze schodów stopień po stopniu. Mark Twain

Nawyk jest nawykiem i nikt nie wyrzuci go przez okno, ale może go zepchnąć ze schodów stopień po stopniu. Mark Twain Nawyk jest nawykiem i nikt nie wyrzuci go przez okno, ale może go zepchnąć ze schodów stopień po stopniu Mark Twain Nawyki żywieniowe kształtują się do 10 roku życia, potem nadal mogą być modyfikowane,

Bardziej szczegółowo

ZASADY ODŻYWIANIA SPORTOWCÓW PRZEPIS NA SUKCES

ZASADY ODŻYWIANIA SPORTOWCÓW PRZEPIS NA SUKCES ZASADY ODŻYWIANIA SPORTOWCÓW PRZEPIS NA SUKCES Do osiągnięcia sukcesu w sporcie pomocna jest dieta wysokowęglowodanowa. Spożywanie węglowodanów w czasie intensywnego wysiłku zwiększa wytrzymałość, czyli

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia

Zasady zdrowego żywienia Zasady zdrowego żywienia Opracowała: dr n. med. Lucyna Pachołka Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa, ul. Powsińska 61/6 Przewodnicząca Oddziału Wojewódzkiego w Warszawie i Wiceprezes Zarządu Głównego

Bardziej szczegółowo

Jadłospis 20.07.2015 24.07.2015 ZAZNACZONO ALERGENY ZGODNIE Z ROZPORZĄDZENIEM PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I Rady (UE) Nr 1169/2011 załącznik nr II

Jadłospis 20.07.2015 24.07.2015 ZAZNACZONO ALERGENY ZGODNIE Z ROZPORZĄDZENIEM PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I Rady (UE) Nr 1169/2011 załącznik nr II Jadłospis 20.07.2015 24.07.2015 ZAZNACZONO ALERGENY ZGODNIE Z ROZPORZĄDZENIEM PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I Rady (UE) Nr 1169/2011 załącznik nr II śniadanie :, zupa mleczna zacierkowa (makaron pszenny)180ml

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

1. Jaja średnie (rozmiar L) szt. 9000. 2. Jogurt 150 g szt. 600. 5. Masło śmietankowe 200 g szt. 100

1. Jaja średnie (rozmiar L) szt. 9000. 2. Jogurt 150 g szt. 600. 5. Masło śmietankowe 200 g szt. 100 Załącznik Nr 1 do Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia CZĘŚĆ I MLEKO I PRODUKTY MLECZNE FORMULARZ CENOWY Lp. Artykuł Jedn. miary 1 Ilość 1. Jaja średnie (rozmiar L) szt. 9000 2 Cena Wartość brutto

Bardziej szczegółowo