Wp³yw reakcji autoimmunologicznej na procesy regeneracji w oœrodkowym uk³adzie nerwowym

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wp³yw reakcji autoimmunologicznej na procesy regeneracji w oœrodkowym uk³adzie nerwowym"

Transkrypt

1 FARMAKOTERAPIA W PSYCHIATRII I NEUROLOGII, 2005, 1, Ewa Ba³kowiec-Iskra 1, Iwona Kurkowska-Jastrzêbska 2, Anna Cz³onkowska 1/2, Andrzej Cz³onkowski 1 Wp³yw reakcji autoimmunologicznej na procesy regeneracji w oœrodkowym uk³adzie nerwowym Autoimmune reaction influence on regenerative processes in the central nervous system 1 Katedra i Zak³ad Farmakologii Doœwiadczalnej i Klinicznej Akademii Medycznej w Warszawie 2 II Klinika Neurologiczna Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie Streszczenie Wiele danych wskazuje na mo liwoœæ udzia³u reakcji zapalnej w patogenezie chorób degeneracyjnych. W wiêkszoœci procesów degeneracyjnych, równie doœwiadczalnych, typow¹ reakcj¹ w oœrodkowym uk³adzie nerwowym (oun) jest pobudzenie komórek gleju i rozwój zapalenia. W chorobie Alzheimera na przyk³ad, gdzie stwierdzono obecnoœæ w oun pobudzonych komórek mikrogleju, limfocytów, aktywacjê uk³adu dope³niacza, wzrost ekspresji wielu cytokin, a tak e bia³ek ostrej fazy, udzia³ czynników zapalnych w patomechanizmie niszczenia komórek nerwowych jest chyba najlepiej udokumentowany. W ostatnich latach stwierdzono równie nasilon¹ reakcjê zapaln¹ w istocie czarnej i pr¹ kowiu w przebiegu choroby Parkinsona (chp). Ostatnie lata przynios³y nowe dane dotycz¹ce wp³ywu reakcji zapalnej na procesy neurodegeneracyjne, a szczególnie potencjalnie protekcyjnego dzia³ania limfocytów. Wykazano, i obecnoœæ autoreaktywnych limfocytów T specyficznych dla bia³ek mieliny, w miejscu urazu uk³adu nerwowego, ochrania neurony przed procesami wtórnej degeneracji, zaœ obecnoœæ makrofagów pobudza procesy regeneracji. Wykazano równie, e podanie z zewn¹trz autoreaktywnych limfocytów T, specyficznych dla bia³ek mieliny lub ich czynna indukcja za pomoc¹ jednego z bia³ek mieliny ogranicza znacznie obszar i konsekwencje uszkodzenia komórek nerwowych. Wskazuje to, e obecnoœæ autoreaktywnych limfocytów T mo e mieæ dzia³anie ochronne w stosunku do komórek nerwowych uszkodzonych przez inne czynniki. Dok³adna ocena udzia³u reakcji zapalnej w przebiegu neurodegeneracji mo e przyczyniæ siê do poprawienia strategii terapeutycznych stosowanych w profilaktyce i leczeniu chorób degeneracyjnych uk³adu nerwowego. Summary Inflammation has recently been shown to pay an essential role in pathogenesis of neurodegenerative diseases. A typical reaction observed during neurodegenerative processes in the central nervous system is microglial activation, astroglkosis and increased expression of various inflammatory molecules. Presence of activated microglia and activated T lymphocytes as well as elevated expression of complement proteins and variety of cytokines have been reported in Alzheimer s disease. Parkinson s disease appears to be characterised by peripheral immunological system disturbances and presence of inflammatory cells in the substantia nigra and striatum. However, it has not been explained so far, what role exactly inflammatory reaction plays in the pathogenesis of neurodegenerative diseases.

2 62 EWA BA KOWIEC-ISKRA I INNI In recent years a protective role of inflammation that accompany neurodegeneration had been studied. It has been suggested, that a clue role in these processes play myelin-specific autoreactive T lymphocytes and macrophages, gathering in area of injury. Due to its functions and properties (cytokines and trophic factors secretion, ability to necrotic tissue removal) these cells can limit degenerative processes and stimulate regeneration. Precise evaluation of inflammation processes during neurodegeneration might help in future improving therapeutic strategies, used in prophylaxis and CNS degenerative diseases treatment. S³owa kluczowe: choroba Alzheimera, choroba Parkinsona, limfocyty T, neurodegeneracja, neurotrofiny Key words: Alzheimer s disease, Parkinson s disease, lymphocytes T, neurodegeneration, neurotrophins Wstêp OdpowiedŸ immunologiczna skierowana przeciwko w³asnym antygenom (czyli autoimmunologiczna) zawsze jest kojarzona ze stanem nieprawid³owej funkcji uk³adu immunologicznego i z chorob¹. Od wielu lat wiadomo jednak, e u zdrowych ludzi znajdowane s¹ zarówno autoprzeciwcia³a jak i komórki uk³adu odpornoœciowego uczulone przeciwko w³asnym antygenom wystêpuj¹cym w oœrodkowym uk³adzie nerwowym. Wystêpuj¹ one w niewielkiej iloœci, jeœli porównaæ je z poziomami uzyskiwanymi od ludzi choruj¹cych na choroby autoimmunologiczne. Poziom przeciwcia³ autogenicznych roœnie z wiekiem i zawsze uwa ny by³ za wyraz postêpuj¹cego z wiekiem uszkodzenia uk³adu immunologicznego. Ostatnio pojawi³a siê hipoteza, e stan autoimmunizacji w stosunku do oun, jest mechanizmem chroni¹cym komórki nerwowe w ró nego typu uszkodzeniach (urazy, neurodegeneracja). Proces zapalny w oœrodkowym uk³adzie nerwowym W procesach neurodegeneracyjnych, jak i po ró nego typu uszkodzeniach oœrodkowego uk³adu nerwowego (oun), obserwuje siê aktywacjê komórek gleju: mikrogleju i astrogleju i zwiêkszenie ekspresji czynników zapalnych(31). Aktywacja mikrogleju, nap³yw limfocytów T podobnie jak podwy szenie ekspresji bia³ek dope³niacza i prozapalnych cytokin obserwowana by³a u chorych w przebiegu choroby Alzheimera i Parkinsona, stwardnienia bocznego zanikowego, jak równie wielu innych chorób uk³adu nerwowego (4, 25). Reakcja zapalna towarzysz¹ca uszkodzeniom oun zawsze traktowana by³a jako czynnik potencjalnie mog¹cy zwiêkszaæ uszkodzenie komórek nerwowych. Pobudzony mikroglej oprócz fagocytozy, jest zdolny do wydzielania wolnych rodników, tlenku azotu, glutaminianu, a wiêc zwi¹zków toksycznych dla neuronów. Produkowane cytokiny (interleukina 1 (IL-1), IL-6, czynnik martwicy nowotworów TNF-") i chemokiny zwiêkszaj¹ przepuszczalnoœæ bariery krew mózg, stymuluj¹ nap³yw

3 WP YW REAKCJI AUTOIMMUNOLOGICZNEJ NA PROCESY REGENERACJI 63 makrofagów i limfocytów(1). Wykazano, e hamowanie nadmiernego rozwoju zapalenia mo e mieæ dzia³anie zmniejszaj¹ce stopieñ uszkodzenia np. w niedokrwieniu, mechanicznym uszkodzeniu nerwu czaszkowego, urazie rdzenia. Stwierdzono te, e zapalenie mo e dodatkowo inicjowaæ kaskadê wtórnego uszkodzenia neuronów i nadmiern¹ glejozê w oun (5). Szereg leków przeciwzapalnych, takich jak: metyloprednizolon, deksametazon, indometacyna, wykaza³o dzia³anie ochronne w stosunku do komórek nerwowych uszkodzonych przez inne czynniki (21, 22). W badaniach retrospektywnych stwierdzono mniejsze ryzyko zachorowania na chorobê Alzheimera w grupie chorych leczonych lekami przeciwzapalnymi. Podjête próby leczenia choroby Alzheimera lekami przeciwzapalnymi nie przynios³y jednak spodziewanych efektów (2). Z drugiej strony badania prowadzone g³ównie przez Schwartz i wsp. poœwiêcone kluczowej roli zapalenia w przebiegu neurodegeneracji, doprowadzi³y do wyników wskazuj¹cych na mo liwoœæ ochronnego wp³ywu zapalenia na komórki nerwowe (11). W wielu pracach doœwiadczalnych wykazano, e reakcja zapalna, a szczególnie odpowiedÿ uk³adu immunologicznego mo e wykazywaæ wp³yw ochronny w stosunku do uszkodzonych poprzez ró ne czynniki neuronów (30). Nazwano takie dzia³anie neuroprotekcj¹ immunologiczn¹. Neuroprotekcja immunologiczna Uwa a siê, e najwa niejszymi komórkami uk³adu odpornoœciowego bior¹cymi udzia³ w neuroprotekcji s¹ mikroglej i autoreaktywne, specyficzne dla jednego z bia³ek mieliny limfocyty T gromadz¹ce siê w miejscu urazu (33). Sugeruje siê, e dziêki spe³nianym przez siebie zadaniom i w³aœciwoœciom (wydzielanie cytokin i czynników troficznych, zdolnoœæ do usuwania obumar³ych tkanek) komórki te mog¹ ograniczaæ procesy neurodegeneracji i stymulowaæ regeneracjê (27). Mikroglej Aktywowane komórki mikrogleju, otaczaj¹ce miejsce urazu, stymuluj¹ procesy regeneracji min poprzez przerywanie po³¹czeñ miêdzy uszkodzonymi i nie uszkodzonymi neuronami (3, 32). Mikroglej mo e byæ równie Ÿród³em czynników neurotroficznych, takich jak FGF oraz cytokin (IL-1, IL-6, TNF), które mog¹ dzia³aæ równie jako czynniki troficzne w stosunku do neuronów oraz stymulowaæ reakcjê astrocytów (34). Limfocyty Limfocyty T s¹ zasadniczym elementem nabytej odpowiedzi odpornoœciowej. Posiadaj¹ one zdolnoœæ reagowania na obce antygeny dziêki obecnoœci na swojej powierzchni specyficznego receptora, ³¹cz¹cego siê z antygenem zwi¹zanym z cz¹steczk¹ g³ównego uk³adu zgodnoœci tkankowej (MHC) i grup¹ cz¹steczek kostymuluj¹cych. Po zaktywowaniu, posiadaj¹ one zdolnoœæ zniszczenia komórki docelowej oraz produkowania cytokin, które pobudzaj¹ lub hamuj¹ wzrost

4 64 EWA BA KOWIEC-ISKRA I INNI i ró nicowanie komórek. Dlatego te uwa a siê, e odgrywaj¹ one wa n¹ rolê w utrzymaniu równowagi tkankowej i ochronie tkanek przed urazem (29). Pierwsz¹ podstawow¹ cech¹ limfocytów pozwalaj¹c¹ im wzi¹æ udzia³ w neuroprotekcji jest ich zdolnoœæ do gromadzenia siê w miejscu uszkodzenia. W modelach zwierzêcych wykazano, e po przeciêciu nerwu wzrokowego czy uszkodzeniu zmielinizowanych w³ókien rdzenia, w miejscu urazu, pojawiaj¹ siê limfocyty T g³ównie populacji CD4+. Limfocyty te nap³ywaj¹ poprzez nie przerwan¹ barierê krew mózg i maj¹ ró n¹ specyficznoœæ antygenow¹. W miejscu urazu pozostaj¹ jednak i ulegaj¹ dalszej aktywacji tylko limfocyty uczulone na antygeny mózgowe g³ównie na bia³ka mieliny (13). Podanie dootrzewnowe limfocytów uczulonych na zasadowe bia³ko mieliny (MBP) po urazie rdzenia krêgowego powodowa³o wiêksze gromadzenie siê limfocytów CD4+ anty-mbp w miejscu urazu (12). Co wiêcej, wykazano równie, e podanie anty-mbp limfocytów T powodowa³o mniejsze uszkodzenie komórek nerwowych w tym modelu (12). Uszkodzenie aksonów w oun (uraz rdzenia) wywo³uje natychmiastow¹ degeneracjê uszkodzonych komórek oraz opóÿnion¹ (wtórn¹) degeneracjê komórek otaczaj¹cych miejsce urazu wynikaj¹c¹ z naruszenia œrodowiska miêdzykomórkowego (12). Sugeruje siê, e limfocyty T mia³yby przeciwdzia³aæ wtórnej degeneracji i tym samym przyspieszaæ zdrowienie i poprawiaæ stan po urazie (28). Szereg kolejnych prac wykaza³o, e zwierzêta pozbawione ca³kowicie limfocytów T maj¹ gorszy przebieg kliniczny po urazie rdzenia czy po podaniu neurotoksyny kwasu glutaminowego (19). Co wiêcej szczury, które tu po urodzeniu by³y poddane immunizacji bia³kami mieliny i wytworzy³y tolerancjê na te bia³ka, mia³y jako doros³e zwierzêta znacz¹co wiêksz¹ wra liwoœæ na uszkodzenie aksonów. Tym samym brak aktywacji limfocytów T anty-mbp po urazie zwiêksza³ stopieñ uszkodzenia rdzenia. Mo na by postawiæ hipotezê, e limfocyty T autoreaktywne i skierowane przeciwko antygenom mózgowym, które znajduj¹ siê w warunkach fizjologicznych we krwi obwodowej, s¹ pobudzane w warunkach patologicznych oun jak np. w wyniku urazu rdzenia krêgowego, czy w chorobach neurodegeneracyjnych. Limfocyty te nap³ywaj¹ do miejsca uszkodzenia i mog¹ dzia³aæ neuroprotekcyjnie. OdpowiedŸ uk³adu immunologicznego na uraz oun wydaje siê jednak niedostateczna i wywierane przez ni¹ dzia³anie ochronne niewielkie. Zdolnoœæ do rozwiniêcia ochronnej, zale nej od limfocytów T reakcji w warunkach patologii oun, zale na jest od osobniczej podatnoœci na choroby autoimmunologiczne i jest genetycznie uwarunkowana (20). Wykazano, e szczepy zwierz¹t podatne na choroby autoimmunologiczne gorzej reaguj¹ na uraz (rozwijaj¹ wiêksze uszkodzenie w przebiegu urazu) ni szczepy oporne na rozwój reakcji autoimmunologicznej. Ochronne dzia³anie uk³adu odpornoœciowego jest ograniczane istnieniem bariery krew mózg, jak równie w³asnymi mechanizmami reguluj¹cymi odpowiedÿ immunologiczn¹ (np. populacja limfocytów regulatorowych CD4+CD25+). Wydaje siê, e obecne w organizmie w stanie fizjologicznym autoreaktywne, skierowane przeciwko bia³kom mieliny, limfocyty T nie s¹

5 WP YW REAKCJI AUTOIMMUNOLOGICZNEJ NA PROCESY REGENERACJI 65 w stanie ochraniaæ tkanki nerwowej w stopniu wystarczaj¹cym do zahamowania jej degeneracji lub pobudzenia regeneracji (18). Ochronê tkanki nerwowej mo e istotnie zwiêkszyæ podanie z zewn¹trz autoreaktywnych, specyficznych dla bia³ek mieliny limfocytów T lub aktywna indukcja odpowiedzi autoimmunologicznej poprzez podanie jednego z bia³ek mieliny (8). Indukcja odpowiedzi autoimmunologicznej w stosunku do antygenów tkanki nerwowej mo e jednak powodowaæ odpowiedÿ zapaln¹ w obrêbie oun i w konsekwencji niszczenie neuronów. Podanie zwierzêtom eksperymentalnym jednego z bia³ek mieliny (bia³ka zasadowego mieliny myelin basic protein MBP; bia³ka mieliny i oligodendrocytów myelin oligodendrocyte glycoprotein MOG) lub autoreaktywnych, specyficznych dla bia³ek mieliny limfocytów T powoduje indukcjê doœwiadczalnego autoimmunologicznego zapalenia mózgu i rdzenia (experimental autoimmune encephalomyelitis EAE) (6). EAE u zwierz¹t mo e przybieraæ ró ne formy, w tym ostr¹ jednofazow¹, przewlek³¹ postêpuj¹c¹ lub nawracaj¹co-ustêpuj¹c¹, charakteryzuj¹c¹ siê obecnoœci¹ ognisk demielinizacji, podobnych do obserwowanych w mózgach chorych na stwardnienie rozsiane. Biernie wywo³ane EAE (poprzez podanie autoreaktywnych, specyficznych dla bia³ek mieliny limfocytów T), charakteryzuje siê klinicznie jednofazowym przebiegiem, oraz du ym naciekiem limfocytów T obserwowanym w oun w 3 4 dobie po podaniu (7). Podanie autoreaktywnych anty-mbp limfocytów T, pomimo wywo³ywania objawów EAE, skutecznie chroni komórki zwojowe siatkówki po uszkodzeniu nerwu wzrokowego u szczura (23). Podobnie autoreaktywne limfocyty T skutecznie ograniczaj¹ obszar uszkodzenia po mechanicznym uszkodzeniu rdzenia krêgowego szczura (10). Stwierdzono zatem, e podanie autoreaktywnych, specyficznych dla bia³ek mieliny limfocytów T, pomimo istniej¹cego ryzyka rozwiniêcia choroby autoimmunologicznej, wi¹ e siê z wywieraniem przez nie skutecznego dzia³ania neuroprotekcyjnego. Warunki konieczne do neuroprotekcyjnego dzia³ania reakcji autoimmunologicznej Pocz¹tkowo z du ym sceptycyzmem podchodzono do odkryæ dotycz¹cych ochronnego wp³ywu reakcji autoimmunologicznej. Spowodowane by³o to zapewne ogólnie obowi¹zuj¹cymi dogmatami, mówi¹cymi, e uk³ad odpornoœciowy wywiera niekorzystny wp³yw na oun, e reakcja autoimmunologiczna jest zjawiskiem szkodliwym dla organizmu, e podanie autoreaktywnych limfocytów T powoduje rozwój EAE oraz, e poddanie zwierz¹t doœwiadczalnych urazowi rdzenia krêgowego powoduje pojawienie siê klonów autoreaktywnych limfocytów T, zdolnych do wywo³ania EAE u szczepów syngenicznych. Prze³omem w badaniach by³o odkrycie, e podanie splenocytów aktywowanych jednym z bia³ek mieliny (MBP), opornym na EAE zwierzêtom tu po urazie rdzenia krêgowego nie powodowa³o u nich rozwoju EAE, znacznie przyspieszaj¹c jednoczeœnie powrót

6 66 EWA BA KOWIEC-ISKRA I INNI utraconych funkcji motorycznych (10). Dalsze badania potwierdzi³y, e limfocyty wp³ywaj¹ce ochronnie na uszkodzone tkanki oun nale ¹ do tego samego typu limfocytów T, co limfocyty zdolne do wywo³ania EAE i e s¹ to limfocyty T pomocnicze typu 1. Wykazano równie, e zdolnoœæ zwierz¹t do rozwoju ochronnej odpowiedzi autoimmunologicznej zale na jest nie tylko od ich genetycznej podatnoœci na EAE, lecz równie od p³ci (9). Obserwacja mówi¹ca, e zwierzêta oporne na rozwój EAE rozwijaj¹ skuteczniejsz¹ odpowiedÿ autoimmunologiczn¹ zdaje siê zaprzeczaæ postulowanemu ochronnemu wp³ywowi limfocytów T. Wyt³umaczyæ to zjawisko mo na jednak w œwietle danych mówi¹cych, e neuroprotekcja autoimmunologiczna jest zale na od zdolnoœci do rozwoju reakcji autoimmunologicznej w odpowiednim czasie i o odpowiedniej sile. Komórkami reguluj¹cymi odpowiedÿ autoimmunologiczn¹ s¹ limfocyty regulatorowe CD4 + CD25 + (TRg), zdolne do blokowania ochronnego dzia³ania autoreaktywnych limfocytów. TRg zosta³y odkryte przed wielu laty, uwa ane one by³y za odpowiedzialne za zjawisko obwodowej tolerancji na antygeny gospodarza. Obecnie sugeruje siê, e odgrywaj¹ one równie bezpoœredni¹ rolê w zjawisku neuroprotekcji autoimmunologicznej, umo liwiaj¹c utrzymywanie autoreaktywnych limfocytów T o ni szym stopniu aktywacji, likwiduj¹c ryzyko rozwoju reakcji autoimmunologicznej. Sugeruje siê, e dziêki istnieniu zjawiska neuroprotekcji autoimmunologicznej wiele drobnych uszkodzeñ tkanek oun naprawianych jest przez obecne w ustroju limfocyty T (18). Mechanizmy neuroprotekcyjnego dzia³ania limfocytów Neurotrofiny Mechanizmy ochronnego dzia³ania limfocytów T nie zosta³y jeszcze w pe³ni poznane. Postuluje siê, e odpowiedzialnymi za neuroprotekcyjne dzia³anie mog¹ byæ czynniki troficzne i cytokiny, produkowane przez limfocyty T. Moalem i wsp. wykaza³, e zasadnicz¹ rolê odgrywaæ mog¹ neurotrofiny (NT-3, NT-4/5, BDNF), substancje, których produkcja w limfocytach nasilana jest stymulacj¹ antygenow¹ (26). Miejscowe podanie inhibitora kinazy tyrozynowej, powoduj¹cej os³abienie aktywnoœci receptora dla neurotrofin, powodowa³o os³abienie neuroprotekcyjnego dzia³ania limfocytów T w modelu uszkodzenie nerwu wzrokowego (28). Szczególnie silnie podkreœlana jest rola BDNF i NGF odgrywaj¹cych wa n¹ rolê w regeneracji i prze ywaniu ró nych populacji neuronów (16). BDNF zosta³ odkryty w 1989 roku, jako drugi z rodziny neurotrofin, do których nale y NGF i NT-3, -4/5, -6, oraz -7. Rola BDNF w regulowaniu prze ywania i ró nicowania ró nych populacji neuronów, w³¹czaj¹c neurony czuciowe, mó d - kowe i rdzeniowe zosta³a dok³adnie zbadana (17). G³ównym Ÿród³em BDNF w uk³adzie nerwowym s¹ neurony. Uwa a siê, e BDNF i NT-4/5 dzia³aj¹ poprzez jedn¹ z form receptora TrkB, okreœlan¹ jako gpl45trkb, którego ekspresja jest ograniczona do neuronów. Wykazano, e zastosowanie BDNF zapobiega degeneracji neuronów po aksotomii i w innych typach uszkodzenia neuronalnego.

7 WP YW REAKCJI AUTOIMMUNOLOGICZNEJ NA PROCESY REGENERACJI 67 Dodatkowo, korzystne efekty terapii BDNF uzyskano stosuj¹c go w zwierzêcych modelach chorób neurodegeneracyjnych (35). Poniewa receptory dla BDNF i NT-3 s¹ szeroko rozpowszechnione w oun, podanie z zewn¹trz tych substancji mog³oby zapobiegaæ atrofii i pobudzaæ regeneracjê ró nych klas neuronów oun (15). Zdolnoœæ produkowania BDNF posiadaj¹ obok neuronów równie mysie limfocyty T oraz ludzkie komórki T i B (36). Dodatkowo, komórki wykazuj¹ce ekspresjê BDNF stwierdzane s¹ w naciekach oko³onaczyniowych w oun chorych na SM (14). Obecnoœæ neurotrofin w komórkach T i NK (natural killer) mo e stanowiæ wa ny mechanizm ochronny neuronów oun. Obecnie uwa a siê, e neurotrofiny s¹ obok NGF i GDNF jednymi z najskuteczniejszych czynników wp³ywaj¹cych na prze ywalnoœæ motoneuronów. Niestety, ci¹gle brakuje danych dotycz¹cych ekspresji i czynnoœciowej reaktywnoœci na te czynniki wzrostowe innych ni motoneurony typów komórek nerwowych w obrêbie mózgu i rdzenia krêgowego. Wykazano, e autoreaktywne, skierowane przeciwko bia³kom mieliny limfocyty T wspomagaj¹ce prze ywalnoœæ neuronów po mechanicznym uszkodzeniu nerwu wykazuj¹ wysokie poziomy ekspresji neurotrofin, takich jak: NT-3, BDNF oraz GDNF. Postuluje siê, e stanowi to mechanizm neuroprotekcyjny dzia³ania komórek uk³adu odpornoœciowego w stanach patologii oun (26). Receptory dla neurotrofin TrkB s¹ obecne równie na powierzchni dojrzewaj¹cych limfocytów, a BDNF wzmacnia prze ywalnoœæ niedojrza³ych tymocytów. Stwierdzenie ekspresji receptorów TrkB i TrkC na pewnych populacjach dojrza³ych leukocytów pozwoli³o na postawienie hipotezy o immunomodulacyjnych dzia³aniu neurotrofin, bezpoœrednich dowodów potwierdzaj¹cych jednak ci¹gle brakuje (24). Kwas glutaminowy Kwas glutaminowy jest jednym z g³ównych neurotransmiterów w oun, niezbêdnym do prawid³owego funkcjonowania oun. Nadmierny wzrost stê enia tego neuroprzekaÿnika mo e byæ groÿny dla tkanki nerwowej, co obserwowane jest w ostrych urazach oun, przewlek³ych chorobach neurodegeneracyjnych oraz w przebiegu zaburzeñ psychicznych (37). Homeostaza kwasu glutaminowego zachowywana jest dziêki skutecznemu usuwaniu go z przestrzeni pozakomórkowej poprzez wychwyt zwrotny przez neurony oraz przez astrocyty. Ekspresjê transporterów glutaminianu oraz zdolnoœæ wychwytywania go posiadaj¹ tak e aktywowane makrofagi i komórki mikrogleju (38). Stwierdzono równie, e miejscowy wzrost stê enia kwasu glutaminowego powoduje ogólnoustrojow¹ aktywacjê odpowiedzi immunologicznej, g³ównie limfocytów T skierowanych przeciwko antygenom obecnym w miejscu podwy szonego stê enia glutaminianu (czyli w miejscu urazu oun). W konsekwencji wywo³uje to aktywacjê komórek mikrogleju oraz makrofagów, które poprzez usuwanie resztek uszkodzonych komórek, pobudzaj¹ procesy regeneracji tkanek oun. Wydaje siê, e mo e to byæ równie obok wytwarzania czynników troficznych, jeden z mechanizmów protekcyjnego dzia³ania komórek uk³adu odpornoœciowego. Wzrost stê enia neuroprzekaÿnika toksyczny dla neuronów stanowi jednoczeœnie sygna³ aktywuj¹cy dla si³ obronnych organizmu (38).

8 68 EWA BA KOWIEC-ISKRA I INNI Podsumowanie Mechanizmy wspó³dzia³ania uk³adów odpornoœciowego i nerwowego s¹ przedmiotem wielu badañ. Wzajemna regulacja obu uk³adów zosta³a potwierdzona wielokrotnie, nie ustalono jednak dotychczas charakteru tego wspó³dzia³ania. Coraz wiêcej danych wskazuje jednak na ochronne dzia³ania uk³adu odpornoœciowego w stosunku do tkanek oun. Przedstawione dane dotycz¹ce ochronnego wp³ywu reakcji autoimmunologicznej na komórki nerwowe wskazuj¹ nowe mo liwoœci terapii takich schorzeñ jak choroby neurodegeneracyjne czy urazy rdzenia krêgowego. Pod uwagê bierze siê podawanie do miejsca uszkodzenia neurotrofin lub cytokin przeciwzapalnych (np. IL-10), leków przeciwzapalnych i immunomoduluj¹cych czy stosowanie szczepionek. Oddzia³ywanie na odbudowê oun za pomoc¹ komórek uk³adu odpornoœciowego budzi równie nadzieje, tym wiêksze, e komórki te, mog¹ same poszukiwaæ miejsc uszkodzenia i na miejscu produkowaæ czynniki troficzne i przeciwzapalne. Piœmiennictwo 1. Allan S.M., Rothwell N.J.: Cytokines and acute neurodegeneration. Nat Rev Neurosci 2001; 2: Aisen P.S., Schafer K.A., Grundman M., Pfeiffer E., Sano M., Davis K.L., Farlow M.R., Jin S., Thomas R.G., Thal L.J.: Alzheimer s Disease Cooperative Study. Effects of rofecoxib or naproxen vs placebo on Alzheimer disease progression: a randomized controlled trial. JAMA 2003; 289: Cohen I.R., Schwartz M.: Autoimmune maintenance and neuroprotection of the central nervous system. J Neuroimmunol. 1999; 100: Cz³onkowska A., Kohutnicka M., Kurkowska-Jastrzêbska I., Cz³onkowski A.: Microglial reaction in MPTP induced Parkinson s disease mice model. Neurodegeneration 1996; 5: Cz³onkowska A., Kurkowska-Jastrzebska I., Czlonkowski A., Peter D., Stefano G.B.: Immune processes in the pathogenesis of Parkinson s disease a potential role for microglia and nitric oxide. Medical Science Monitor 2002; 8: RA Furlan R.: MBP-specific experimental autoimmune encephalomyelitis in C57BL/6 mice. J. Immunol. 2004; 173: Flugel A., Berkowicz T., Ritter T., Labeur M., Jenne DE., Li Z., Ellwart JW., Willem M. Lassmann H., Wekerle H.: Migratory activity and functional changes of green fluorescent effector cells before and during experimental autoimmune encephalomyelitis. Immunity 2001; 14: Hauben E., Schwartz M.: Therapeutic vaccination for spinal cord injury: helping the body to cure itself. Trends Pharmacol. Sci. 2003; 24: Hauben E., Mizrahi T., Agranov E., Schwartz M.: Sexual dimorphism in the spontaneous recovery from spinal cord injury: a gender gap in beneficial autoimmunity? Eur. J. Neurosci. 2002; 16: Hauben E., Agranov E., Gothilf A., Nevo U., Cohen A., Smirnov I., Steinman L., Schwartz M.: Posttraumatic therapeutic vaccination with modified myelin self-antigen prevents complete paralysis while avoiding autoimmune disease. J. Clin. Invest., 2001; 108:

9 WP YW REAKCJI AUTOIMMUNOLOGICZNEJ NA PROCESY REGENERACJI Hauben E., Nevo U., Yoles E., Moalem G., Agranov E., Mor F., Akselrod S., Neeman M., Cohen I.R., Schwartz M.: Autoimmune T cells as potential neuroprotective therapy for spinal cord injury. Lancet 2000; 355: Hauben E., Butovsky O., Nevo U., Yoles E., Moalem G., Agranov E., Mor F., Leibowitz-Amit R., Pevsner E., Akselrod S., Neeman M., Cohen I.R., Schwartz M.: Passive or active immunization with myelin basic protein promotes recovery from spinal cord contusion. J. Neurosci. 2000; 20: Hirschberg DL., Moalem G., He J., Mor F., Cohen I.R.m Schwartz M.: Accumulation of passively transferred primed T cells independently of their antigen specificity following central nervous system trauma. J. Neuroimmunol. 1998; 89: Hohlfeld R., Kerschensteiner M., Stadelmann C., Lassmann H., Wekerle H.: The neuroprotective effect of inflammation: implications for the therapy of multiple sclerosis. J. Neuroimmunol., 2002; 107(2): Kerschensteiner M., Hohlfeld R.: Neurotrophic factors protect myelin from attack. Int. MS J., 2003; 10: Kerschensteiner M., Gallmeier E., Behrens L., Leal VV., Misgeld T., Klinkert WE., Kolbeck R., Hoppe E., Oropeza-Wekerle RL., Bartke I., Stadelmann C., Lassmann H.,Wekerle H., Hohlfeld R.: Activated human T cells, B cells, and monocytes produce brain-derived neurotrophic factor in vitro and in inflammatory brain lesions: a neuroprotective role of inflammation? J. Exp. Med. 1999; 189: Kerschensteiner M., Stadelmann C., Dechant G., Wekerle H., Hohlfeld R.: Neurotrophic crosstalk between the nervous and immune systems: implications for neurological diseases. Ann. Neurol., 2003; 53: Kipnis J., Mizrahi T., Hauben E., Shaked I., Shevach E., Schwartz M.: Neuroprotective autoimmunity: naturally occurring CD4+CD25+ regulatory T cells suppress the ability to withstand injury to the central nervous system. PNAS USA 2002; 99: Kipnis J., Mizrahi T., Yoles E., Ben-Nun A., Schwartz M., Ben-Nur A.: Myelin specific Th1 cells are necessary for post-traumatic protective autoimmunity. J. Neuroimmunol. 2002; 30: Kipnis J., Yoles E., Schori H., Hauben E., Shaked I., Schwartz M.: Neuronal survival after CNS insult is determined by a genetically encoded autoimmune response. J. Neuroscience 2001; 21: Kurkowska-Jastrzebska I., Babiuch M., Joniec I., Przybylkowski A., Czlonkowski A., Czlonkowska A.: Indomethacin protects against neurodegeneration caused by MPTP intoxication in mice. Int. Immunopharm. 2002; 2: Kurkowska-Jastrzebska I., Wronska A., Kohutnicka M., Czlonkowski A., Czlonkowska A.: The inflammatory reaction following 1-methyl-4-phenyl-1,2,3, 6-tetrahydropyridine intoxication in mouse. Exp.Neurol. 1999; 156: Levkovitch-Verbin H., Harris-Cerruti C., Groner Y., Wheeler LA., Schwartz M., Yoles E.: RGC death in mice after optic nerve crush injury: oxidative stress and neuroprotection. Invest. Ophthalmol. Visual Sci. 2000; 41: Maroder M., Bellavia D., Vacca A., Felli MP., Screpanti I.: The thymus at the crossroad of neuroimmune interactions. Ann. NY Acad. Sci., 2000; 917: Mc Geer P.L., McGeer E.G.: Local neuroinflammation and the progression of Alzheimer s disease. J Neuroimmunol 2002; 8: Moalem G., Gdalyahu A., Shani Y., Otten U., Lazarovici P., Cohen IR., Schwartz M.: Production of neurotrophins by activated T cells: implications for neuroprotective autoimmunity. J. Autoimmunity, 2000; 15: Moalem G., Yoles E., Leibowitz-Amit R., Muller-Gilor S., Mor F., Cohen IR., Schwartz M.: Autoimmune T cells retard the loss of function in injured rat optic nerves. J. Neuroimmunol. 2000; 106:

10 70 EWA BA KOWIEC-ISKRA I INNI 28. Moalem G., Leibowitz-Amit R., Yoles E., Mor F., Cohen IR., Schwartz M.: Autoimmune T cells protect neurons from secondary degeneration after central nervous system axotomy. Nat. Med., 1999; 5: Moalem G. Monsonego A. Shani Y. Cohen IR. Schwartz M.: Differential T cell response in central and peripheral nerve injury: connection with immune privilege. FASEB Journal 1999; 13: Nevo U., Golding I.. Neumann A.U., Schwartz M., Akselrod S.: Autoimmunity as an immune defense against degenerative processes: a primary mathematical model illustrating the bright side of autoimmunity. J. Theoretical Biol. 2004; 227: Perry V.H.: The influence of systemic inflammation on inflammation in the brain: implications for chronic neurodegenerative disease. Br Behav. Immun. 2004; 18: Schwartz M.: Macrophages and microglia in central nervous system injury: are they helpful or harmful? J. Cereb. Blood Flow Metab. 2003; 23: Schwartz M., Moalem G., Leibowitz-Amit R., Cohen I.R.: Innate and adaptive immune responses can be beneficial for CNS repair. Trends Neurosci. 1999; 22: Schwartz M., Cohen I., Lazarov-Spiegler O., Moalem G., Yoles E.: The remedy may lie in ourselves: prospects for immune cell therapy in central nervous system protection and repair. J. Mol. Med. 1999; 77: Stadelmann C., Kerschensteiner M., Misgeld T., Bruck W., Hohlfeld R., Lassmann H.: BDNF and gp145trkb in multiple sclerosis brain lesions: neuroprotective interactions between immune and neuronal cells? Brain, 2002; 125: Stadelmann C., Lassmann H., Wekerle H., Hohlfeld R.: Activated human T cells, B cells, and monocytes produce brain-derived neurotrophic factor in vitro and in inflammatory brain lesions: a neuroprotective role of inflammation? J. Exp. Med. 1999; 189: Schori H., Yoles E., Schwartz M.: T-cell-based immunity counteracts the potential toxicity of glutamate in the central nervous system. J. Neuroimmunol., 2001; 119: Schori H., Yoles E., Wheeler LA., Raveh T., Kimchi A., Schwartz M.: Immune-related mechanisms participating in resistance and susceptibility to glutamate toxicity. Eur. J. Neurosci., 2002; 16(4):

Cerebrolysin w leczeniu urazów mózgu (TBI)

Cerebrolysin w leczeniu urazów mózgu (TBI) Cerebrolysin w leczeniu urazów mózgu (TBI) Czynniki neurotroficzne Nagroda Nobla za prace nad czynnikami neurotroficznymi - 1986 Nerve growth factor (NGF) Stanley Cohen i Rita Levi-Montalcini 2 Cerebrolysin

Bardziej szczegółowo

Terapie o długotrwałym wpływie na chorobę (modyfikujące chorobę)

Terapie o długotrwałym wpływie na chorobę (modyfikujące chorobę) Rozdział 3 Terapie o długotrwałym wpływie na chorobę (modyfikujące chorobę) Celem leczenia pacjentów chorych na stwardnienie rozsiane jest zapobieżenie nawrotom oraz stałemu postępowi choroby. Dokumentowanie

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych DOPALACZE - nowa kategoria substancji psychoaktywnych CZYM SĄ DOPALACZE? Dopalacze stosowana w Polsce, potoczna nazwa różnego rodzaju produktów zawierających substancje psychoaktywne, które nie znajdują

Bardziej szczegółowo

Co działa na nerwy rdzeniowi kręgowemu? Marta Błaszkiewicz

Co działa na nerwy rdzeniowi kręgowemu? Marta Błaszkiewicz Co działa na nerwy rdzeniowi kręgowemu? Marta Błaszkiewicz Rdzeń kręgowy > część ośrodkowego UN > bodźce z mózgowia do obwodowego UN > Ф 1cm, 30g, 45cm > poniżej L2: ogon koński Uszkodzenia rdzenia kręgowego

Bardziej szczegółowo

lider w nieswoistej stymulacji układu immunologicznego Scanomune immunostymulacja nieswoista

lider w nieswoistej stymulacji układu immunologicznego Scanomune immunostymulacja nieswoista SCANOMUNE lider w nieswoistej stymulacji układu immunologicznego AKTYWNOŚĆ LIDERA Doustnie, tylko 1-2 kapsułki Scanomune dziennie i... po 72 godzinach stosowania u psa (a także człowieka) dochodzi do 3000-5000%

Bardziej szczegółowo

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko

Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Imię i nazwisko Temat: Czy świetlówki energooszczędne są oszczędne i sprzyjają ochronie środowiska? Karta pracy III.. Imię i nazwisko klasa Celem nauki jest stawianie hipotez, a następnie ich weryfikacja, która w efekcie

Bardziej szczegółowo

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc PRAWA ZACHOWANIA Podstawowe terminy Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc a) si wewn trznych - si dzia aj cych na dane cia o ze strony innych

Bardziej szczegółowo

probiotyk o unikalnym składzie

probiotyk o unikalnym składzie ~s~qoy[jg probiotyk o unikalnym składzie ecovag, kapsułki dopochwowe, twarde. Skład jednej kapsułki Lactobacillus gasseri DSM 14869 nie mniej niż 10 8 CFU Lactobacillus rhamnosus DSM 14870 nie mniej niż

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-30/02:29:36. Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka Światło słoneczne jest niezbędne do trwania życia na Ziemi. Dostarcza energii do fotosyntezy roślinom co pomaga w wytwarzaniu tlenu niezbędnego do życia.

Bardziej szczegółowo

Plastyczność dorosłego mózgu. 13.12.2005 Dominika Bodzak

Plastyczność dorosłego mózgu. 13.12.2005 Dominika Bodzak Plastyczność dorosłego mózgu 13.12.2005 Dominika Bodzak 1 O czym mowa Historia: Statyczny mózg i rdzeń kręgowy Czasy obecne: Neurogeneza Synaptogeneza Gimnastyka chorego i zdrowego mózgu Zmiany niechcianych

Bardziej szczegółowo

FARMAKOTERAPIA W PSYCHIATRII I NEUROLOGII, 2002, 2, 153-159

FARMAKOTERAPIA W PSYCHIATRII I NEUROLOGII, 2002, 2, 153-159 FARMAKOTERAPIA W PSYCHIATRII I NEUROLOGII, 2002, 2, 153-159 Dagmara Mirowska, Aleksandra Paź, Janusz Skierski, Mirosława Koronkiewicz, Jacek Zaborski, Wojciech Wicha, Andrzej Członkowski, Anna Członkowska

Bardziej szczegółowo

Folia Medica Lodziensia

Folia Medica Lodziensia Folia Medica Lodziensia tom 38 suplement 1 2011 Folia Medica Lodziensia, 2011, 38/S1:5-124 ZNACZENIE WYBRANYCH POPULACJI KOMÓREK IMMUNOLOGICZNYCH W LECZENIU ZAOSTRZEŃ STWARDNIENIA ROZSIANEGO Z ZASTOSOWANIEM

Bardziej szczegółowo

SUMMIT INTERNATIONAL ANESTHESIOLOGY. 7 marca 2009, Marakesz,, Maroko

SUMMIT INTERNATIONAL ANESTHESIOLOGY. 7 marca 2009, Marakesz,, Maroko INTERNATIONAL ANESTHESIOLOGY SUMMIT 7 marca 2009, Marakesz,, Maroko GŁÓWNE TEMATY Znieczulenie ogólne anestezja wziewna. Intensywna terapia zastosowanie levosimendanu. Levobupivacaina zastosowanie w ortopedii

Bardziej szczegółowo

Seminarium 1: 08. 10. 2015

Seminarium 1: 08. 10. 2015 Seminarium 1: 08. 10. 2015 Białka organizmu ok. 15 000 g białka osocza ok. 600 g (4%) Codzienna degradacja ok. 25 g białek osocza w lizosomach, niezależnie od wieku cząsteczki, ale zależnie od poprawności

Bardziej szczegółowo

8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia!

8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia! 8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia! Wiemy jak Państwu pomóc Jesteśmy po to, aby Państwu doradzić! Czym jest zapalenie przyzębia (periodontitis)? Przyzębie to zespół tkanek otaczających ząb i utrzymujących

Bardziej szczegółowo

Lp. Tematyka Liczba godzin I. Wymagania edukacyjne

Lp. Tematyka Liczba godzin I. Wymagania edukacyjne Anna Ulrych Plan wynikowy Przedmiot: Materiały fryzjerskie Kierunek : Technikum Usług Fryzjerskich- rok szkolny 05/ 06 Liczba godzin: 76 Liczba godzin w roku szkolnym: KL.II Lp. Tematyka Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

Wykres 1. Płeć respondentów. Źródło: opracowanie własne. Wykres 2. Wiek respondentów.

Wykres 1. Płeć respondentów. Źródło: opracowanie własne. Wykres 2. Wiek respondentów. Ogółem w szkoleniach wzięły udział 92 osoby, które wypełniły krótką ankietę mającą na celu poznanie ich opinii dotyczących formy szkolenia, osób prowadzących, a także przydatności przekazywanych informacji.

Bardziej szczegółowo

LEKCJA 3 STRES POURAZOWY

LEKCJA 3 STRES POURAZOWY LEKCJA 3 STRES POURAZOWY Stres pourazowy definicje Stres pourazowy definiuje się jako zespół specyficznych symptomów, które mogą pojawić się po przeżyciu ekstremalnego, traumatycznego zdarzenia. Są to

Bardziej szczegółowo

WYZNACZANIE PRZYSPIESZENIA ZIEMSKIEGO ZA POMOCĄ WAHADŁA REWERSYJNEGO I MATEMATYCZNEGO

WYZNACZANIE PRZYSPIESZENIA ZIEMSKIEGO ZA POMOCĄ WAHADŁA REWERSYJNEGO I MATEMATYCZNEGO Nr ćwiczenia: 101 Prowadzący: Data 21.10.2009 Sprawozdanie z laboratorium Imię i nazwisko: Wydział: Joanna Skotarczyk Informatyki i Zarządzania Semestr: III Grupa: I5.1 Nr lab.: 1 Przygotowanie: Wykonanie:

Bardziej szczegółowo

Zakłócenia. Podstawy projektowania A.Korcala

Zakłócenia. Podstawy projektowania A.Korcala Zakłócenia Podstawy projektowania A.Korcala Pojęciem zakłóceń moŝna określać wszelkie niepoŝądane przebiegi pochodzenia zewnętrznego, wywołane zarówno przez działalność człowieka, jak i zakłócenia naturalne

Bardziej szczegółowo

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Jak ju wspomniano, kinesiotaping mo e byç stosowany jako osobna metoda terapeutyczna, jak równie mo e stanowiç uzupe nienie innych metod fizjoterapeutycznych.

Bardziej szczegółowo

Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era)

Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era) www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era) Wersja 2016 1. CZYM SĄ MŁODZIEŃCZE SPONDYLOARTROPATIE/MŁODZIEŃCZE

Bardziej szczegółowo

Witamina D - 4 fakty, które mogą cię zaskoczyć

Witamina D - 4 fakty, które mogą cię zaskoczyć Witamina D - 4 fakty, które mogą cię zaskoczyć Co chwilę słyszymy o nowej, zbawiennej roli, jaką może pełnić w naszym organizmie. Niemal wszyscy Polacy mają jej niedobór. Mowa o słonecznej witaminie D,

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

Zmiany pozycji techniki

Zmiany pozycji techniki ROZDZIAŁ 3 Zmiany pozycji techniki Jak zmieniać pozycje chorego w łóżku W celu zapewnienia choremu komfortu oraz w celu zapobieżenia odleżynom konieczne jest m.in. stosowanie zmian pozycji ciała chorego

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI

BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI BEZPIECZE STWO PRACY Z LASERAMI Szkodliwe dzia anie promieniowania laserowego dotyczy oczu oraz skóry cz owieka, przy czym najbardziej zagro one s oczy. Ze wzgl du na kierunkowo wi zki zagro enie promieniowaniem

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA SERWISOWA. Wprowadzenie nowego filtra paliwa PN 874060 w silnikach ROTAX typ 912 is oraz 912 is Sport OPCJONALNY

INSTRUKCJA SERWISOWA. Wprowadzenie nowego filtra paliwa PN 874060 w silnikach ROTAX typ 912 is oraz 912 is Sport OPCJONALNY Wprowadzenie nowego filtra paliwa PN 874060 w silnikach ROTAX typ 912 is oraz 912 is Sport ATA System: Układ paliwowy OPCJONALNY 1) Zastosowanie Aby osiągnąć zadowalające efekty, procedury zawarte w niniejszym

Bardziej szczegółowo

Tematy prac licencjackich w Zakładzie Fizjologii Zwierząt

Tematy prac licencjackich w Zakładzie Fizjologii Zwierząt Tematy prac licencjackich w Zakładzie Fizjologii Zwierząt Zegar biologiczny Ekspresja genów i białek zegara Rytmy komórkowe Rytmy fizjologiczne Rytmy behawioralne Lokalizacja neuroprzekźników w układzie

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2015

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2015 Załącznik do Uchwały Nr 47/IX/11 Rady Miejskiej Łomży z dnia 27 kwietnia.2011 r. MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2015 ROZDZIAŁ I

Bardziej szczegółowo

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 1. ZMIANA GRUPY PRACOWNIKÓW LUB AWANS W przypadku zatrudnienia w danej grupie pracowników (naukowo-dydaktyczni, dydaktyczni, naukowi) przez okres poniżej 1 roku nie dokonuje

Bardziej szczegółowo

STATUT SOŁECTWA Grom Gmina Pasym woj. warmińsko - mazurskie

STATUT SOŁECTWA Grom Gmina Pasym woj. warmińsko - mazurskie Załącznik Nr 11 do Uchwały Nr XX/136/2012 Rady Miejskiej w Pasymiu z dnia 25 września 2012 r. STATUT SOŁECTWA Grom Gmina Pasym woj. warmińsko - mazurskie ROZDZIAŁ I NAZWA I OBSZAR SOŁECTWA 1. Samorząd

Bardziej szczegółowo

Nagroda Nobla z fizjologii i medycyny w 2004 r.

Nagroda Nobla z fizjologii i medycyny w 2004 r. Nagroda Nobla z fizjologii i medycyny w 2004 r. Receptory zapachu i organizacja systemu węchowego Takao Ishikawa, M.Sc. Zakład Biologii Molekularnej Instytut Biochemii Uniwersytetu Warszawskiego 10 mln

Bardziej szczegółowo

Rekompensowanie pracy w godzinach nadliczbowych

Rekompensowanie pracy w godzinach nadliczbowych Rekompensowanie pracy w godzinach nadliczbowych PRACA W GODZINACH NADLICZBOWYCH ART. 151 1 K.P. Praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także praca wykonywana ponad przedłużony

Bardziej szczegółowo

Co zrobić, jeśli uważasz, że decyzja w sprawie zasiłku mieszkaniowego lub zasiłku na podatek lokalny jest niewłaściwa

Co zrobić, jeśli uważasz, że decyzja w sprawie zasiłku mieszkaniowego lub zasiłku na podatek lokalny jest niewłaściwa Polish Co zrobić, jeśli uważasz, że decyzja w sprawie zasiłku mieszkaniowego lub zasiłku na podatek lokalny jest niewłaściwa (What to do if you think the decision about your Housing Benefit or Council

Bardziej szczegółowo

Oddział Neurologii z Pododdziałem Udarowym mieści się na II piętrze Szpitala. Dysponuje 32 łóżkami, a w tym 16 tworzącymi Pododdział Udarowy.

Oddział Neurologii z Pododdziałem Udarowym mieści się na II piętrze Szpitala. Dysponuje 32 łóżkami, a w tym 16 tworzącymi Pododdział Udarowy. Oddział Neurologii oraz Oddział Udarowy Oddział Neurologii z Pododdziałem Udarowym mieści się na II piętrze Szpitala. Dysponuje 32 łóżkami, a w tym 16 tworzącymi Pododdział Udarowy. W skład Oddziału Udarowego

Bardziej szczegółowo

Laboratorium analityczne ZAPRASZA. do skorzystania

Laboratorium analityczne ZAPRASZA. do skorzystania Laboratorium analityczne ZAPRASZA do skorzystania z promocyjnych PAKIETÓW BADAŃ LABORATORYJNYCH Pakiet I Pakiet II Pakiet III Pakiet IV Pakiet V Pakiet VI Pakiet VII Pakiet VIII Pakiet IX Pakiet X "CUKRZYCA"

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW

REGULAMIN RADY RODZICÓW REGULAMIN RADY RODZICÓW PRZY ZESPOLE SZKÓŁ NR 7 W GDYNI Art.1 Postanowienia ogólne Rada Rodziców, zwana dalej Radą, działa na podstawie ustawy o systemie oświaty, statutu szkoły i niniejszego regulaminu.

Bardziej szczegółowo

Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Białystok, 19 grudzień 2012 r. Seminarium współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach

Bardziej szczegółowo

Producent P.P.F. HASCO-LEK S.A nie prowadził badań klinicznych mających na celu określenie skuteczności produktów leczniczych z ambroksolem.

Producent P.P.F. HASCO-LEK S.A nie prowadził badań klinicznych mających na celu określenie skuteczności produktów leczniczych z ambroksolem. VI.2 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktów leczniczych z ambroksolem VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Wskazania do stosowania: Ostre i przewlekłe choroby płuc i oskrzeli

Bardziej szczegółowo

Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I.

Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I. Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I 1. 2. 3. 1. 1 Niniejsze Ogólne Warunki Ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I, zwane dalej OWU, stosuje siê w umowach ubezpieczenia PTU ASSISTANCE I zawieranych przez

Bardziej szczegółowo

Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami

Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami Cechy: Kolorowy i intuicyjny wyœwietlacz LCD Czujnik wysokiej jakoœci Inteligentne rozpoznawanie przeszkód Przedni i tylni system wykrywania

Bardziej szczegółowo

Możemy zapewnić pomoc z przeczytaniem lub zrozumieniem tych informacji. Numer dla telefonów tekstowych. boroughofpoole.

Możemy zapewnić pomoc z przeczytaniem lub zrozumieniem tych informacji. Numer dla telefonów tekstowych. boroughofpoole. Informacje na temat dodatku na podatek lokalny (Council Tax Support), które mogą mieć znaczenie dla PAŃSTWA Możemy zapewnić pomoc z przeczytaniem lub zrozumieniem tych informacji 01202 265212 Numer dla

Bardziej szczegółowo

UKŁAD ROZRUCHU SILNIKÓW SPALINOWYCH

UKŁAD ROZRUCHU SILNIKÓW SPALINOWYCH UKŁAD ROZRUCHU SILNIKÓW SPALINOWYCH We współczesnych samochodach osobowych są stosowane wyłącznie rozruszniki elektryczne składające się z trzech zasadniczych podzespołów: silnika elektrycznego; mechanizmu

Bardziej szczegółowo

Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności

Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Miejscowość:...dnia..r. DO POWIATOWEGO ZESPOŁU DO SPRAW ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W GOSTYNINIE Wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Nr sprawy:... Dane osoby zainteresowanej: Imię

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin. Dominika Sowa

Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin. Dominika Sowa Klasyfikacja i oznakowanie substancji chemicznych i ich mieszanin Dominika Sowa Szczecin, 8 maj 2014 Program prezentacji: 1. Definicja substancji i mieszanin chemicznych wg Ustawy o substancjach chemicznych

Bardziej szczegółowo

Nasady kominowe. Nasady kominowe. Łukasz Darłak

Nasady kominowe. Nasady kominowe. Łukasz Darłak Nasady kominowe Łukasz Darłak wentylacja grawitacyjna i odprowadzenie spalin najczęstsze problemy problem braku właściwego ciągu kominowego w przewodach spalinowych powstawanie ciągu wstecznego problem

Bardziej szczegółowo

Osoby pracujące na obszarze Starego Miasta w różnym wymiarze godzin stanowią 23% respondentów, 17% odbywa na Starówce spotkania biznesowe i służbowe.

Osoby pracujące na obszarze Starego Miasta w różnym wymiarze godzin stanowią 23% respondentów, 17% odbywa na Starówce spotkania biznesowe i służbowe. Toruńska Starówka według jej mieszkańców i użytkowników podsumowanie wyników ankiety internetowej przeprowadzonej w ramach projektu rewitalizacji Starego Miasta w Toruniu RESTART. Przez kilka miesięcy

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO Załącznik nr 1 do Uchwały Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych w Opolu Nr 786/VI/2014 z dnia 29.09.2014 r. REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA

Bardziej szczegółowo

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Leczenie stwardnienia rozsianego

Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2008 Leczenie stwardnienia rozsianego załącznik nr 16 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu: LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO ICD-10 G.35 - stwardnienie rozsiane Dziedzina medycyny: neurologia I.

Bardziej szczegółowo

Hormony płciowe. Macica

Hormony płciowe. Macica Hormony płciowe Macica 1 Estrogeny Działanie estrogenów Działanie na układ rozrodczy (macica, endometrium, pochwa) Owulacja Libido Przyspieszenie metabolizmu Zwiększenie ilości tkanki tłuszczowej Tworzenie

Bardziej szczegółowo

Techniki radzenia sobie ze stresem. mgr Katarzyna Kulwicka-Durmowicz

Techniki radzenia sobie ze stresem. mgr Katarzyna Kulwicka-Durmowicz Techniki radzenia sobie ze stresem mgr Katarzyna Kulwicka-Durmowicz Plan wykładu Część pierwsza: Stres koncepcje stresu objawy stresu przyczyny stresu Część druga: Sposoby radzenia sobie ze stresem Koncepcje

Bardziej szczegółowo

Cel modelowania neuronów realistycznych biologicznie:

Cel modelowania neuronów realistycznych biologicznie: Sieci neuropodobne XI, modelowanie neuronów biologicznie realistycznych 1 Cel modelowania neuronów realistycznych biologicznie: testowanie hipotez biologicznych i fizjologicznych eksperymenty na modelach

Bardziej szczegółowo

Podręcznik ćwiczeniowy dla pacjenta

Podręcznik ćwiczeniowy dla pacjenta Podręcznik ćwiczeniowy dla pacjenta 1 Dostarczone przez Janssen Healthcare Innovation (Szczegóły na tylnej stronie okładki). Str 01 Czym zajmuje się program Care4Today? Program Care4Today został stworzony

Bardziej szczegółowo

Lista standardów w układzie modułowym

Lista standardów w układzie modułowym Załącznik nr 1. Lista standardów w układzie modułowym Lista standardów w układzie modułowym Standardy są pogrupowane w sześć tematycznych modułów: 1. Identyfikacja i Analiza Potrzeb Szkoleniowych (IATN).

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy

Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy REGULAMIN AKCJI PROMOCYJNEJ Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy 1. ORGANIZATOR, CZAS TRWANIA AKCJI PROMOCYJNEJ, PROGRAM AKCJI 1.1 Organizatorem akcji promocyjnej prowadzonej pod nazwą Skuteczność

Bardziej szczegółowo

Projekt MES. Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe

Projekt MES. Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe Projekt MES Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe 1. Ugięcie wieszaka pod wpływem przyłożonego obciążenia 1.1. Wstęp Analizie poddane zostało ugięcie wieszaka na ubrania

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Od Autora... 15. Rozdzia³ 1

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Od Autora... 15. Rozdzia³ 1 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 13 Od Autora........................................... 15 Rozdzia³ 1 ROLA I ZNACZENIE FARMAKOEKONOMIKI

Bardziej szczegółowo

Regionalna Karta Du ej Rodziny

Regionalna Karta Du ej Rodziny Szanowni Pañstwo! Wspieranie rodziny jest jednym z priorytetów polityki spo³ecznej zarówno kraju, jak i województwa lubelskiego. To zadanie szczególnie istotne w obliczu zachodz¹cych procesów demograficznych

Bardziej szczegółowo

Substancje psychoaktywne

Substancje psychoaktywne Substancje psychoaktywne Definicja uzależnienia Ustawa o Przeciwdziałaniu Narkomanii z 24.04.1997 r. (wraz ze zmianami z 26.10.2000): zespół zjawisk psychicznych lub fizycznych wynikających z działania

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18 Europejski Dzień Prostaty obchodzony jest od 2006 roku z inicjatywy Europejskiego Towarzystwa Urologicznego. Jego celem jest zwiększenie społecznej świadomości na temat chorób gruczołu krokowego. Gruczoł

Bardziej szczegółowo

Elektryczne ogrzewanie podłogowe fakty i mity

Elektryczne ogrzewanie podłogowe fakty i mity Elektryczne ogrzewanie podłogowe fakty i mity Ogrzewanie podłogowe staje się coraz bardziej docenianym systemem podnoszącym komfort użytkowników mieszkań, apartamentów i domów jednorodzinnych. Niestety

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWY PROGRAM NAUCZANIA FARMAKOLOGII I FARMAKOLOGII KLINICZNEJ DLA III, IV, V ROKU WYDZIA U LEKARSKIEGO

KOMPLEKSOWY PROGRAM NAUCZANIA FARMAKOLOGII I FARMAKOLOGII KLINICZNEJ DLA III, IV, V ROKU WYDZIA U LEKARSKIEGO KOMPLEKSOWY PROGRAM NAUCZANIA FARMAKOLOGII I FARMAKOLOGII KLINICZNEJ DLA III, IV, V ROKU WYDZIA U LEKARSKIEGO Zajêcia odbywaja siê w formie wyk³adów, æwiczeñ i seminariów oraz tzw. symulacji sytuacji klinicznych.

Bardziej szczegółowo

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Koszty obciążenia społeczeństwa chorobami układu krążenia. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Badania kosztów chorób (COI Costof illnessstudies) Ekonomiczny ciężar choroby;

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenie o zwołaniu Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółki ELKOP S.A.

Ogłoszenie o zwołaniu Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółki ELKOP S.A. Ogłoszenie o zwołaniu Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółki ELKOP S.A. Zarząd ELKOP S.A. z siedzibą w Chorzowie (41-506) przy ul. Józefa Maronia 44, spółki wpisanej do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego

Bardziej szczegółowo

STATUT. SAMODZIELNEGO PUBLICZNEGO ZAKŁADU OPIEKI ZDROWOTNEJ GMINNEGO OŚRODKA ZDROWIA W MARKUSZOWIE Rozdział I Postanowienia ogólne

STATUT. SAMODZIELNEGO PUBLICZNEGO ZAKŁADU OPIEKI ZDROWOTNEJ GMINNEGO OŚRODKA ZDROWIA W MARKUSZOWIE Rozdział I Postanowienia ogólne STATUT SAMODZIELNEGO PUBLICZNEGO ZAKŁADU OPIEKI ZDROWOTNEJ GMINNEGO OŚRODKA ZDROWIA W MARKUSZOWIE Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Podstawowym celem powołania Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki

Bardziej szczegółowo

Tkanka łączna. Komórki i bogata macierz. Funkcje spaja róŝne typy innych tkanek zapewnia podporę narządom ochrania wraŝliwe części organizmu

Tkanka łączna. Komórki i bogata macierz. Funkcje spaja róŝne typy innych tkanek zapewnia podporę narządom ochrania wraŝliwe części organizmu Komórki i bogata macierz Substancja międzykomórkowa przenosi siły mechaniczne Tkanka łączna Funkcje spaja róŝne typy innych tkanek zapewnia podporę narządom ochrania wraŝliwe części organizmu Tkanka łączna

Bardziej szczegółowo

Województwo kujawsko-pomorskie 43 Województwo lubelskie 43. Województwo śląskie 47

Województwo kujawsko-pomorskie 43 Województwo lubelskie 43. Województwo śląskie 47 SPIS TREŚCI Dolne drogi moczowe, czyli jak jest kontrolowane oddawanie moczu 11 Budowa dolnych dróg moczowych 11 Dno i ściany pęcherza 12 Szyja pęcherza 13 Cewka moczowa 13 Kontrola oddawania moczu czy

Bardziej szczegółowo

Sugerowany profil testów

Sugerowany profil testów ZWIERZĘTA FUTERKOWE Alergologia Molekularna Rozwiąż niejasne przypadki alergii na zwierzęta futerkowe Użyj komponentów alergenowych w celu wyjaśnienia problemu wielopozytywności wyników testów na ekstrakty

Bardziej szczegółowo

ACYTRETYNA W DERMATOLOGII PEDIATRYCZNEJ: CZY MA UGRUNTOWANE MIEJSCE? Danuta ROSIŃSKA - BORKOWSKA

ACYTRETYNA W DERMATOLOGII PEDIATRYCZNEJ: CZY MA UGRUNTOWANE MIEJSCE? Danuta ROSIŃSKA - BORKOWSKA ACYTRETYNA W DERMATOLOGII PEDIATRYCZNEJ: CZY MA UGRUNTOWANE MIEJSCE? Danuta ROSIŃSKA - BORKOWSKA Doustne retinoidy stały się przełomem w latach 80 ych w leczeniu : - zaburzeń rogowacenia - ciężkich postaci

Bardziej szczegółowo

Lepsze samopoczucie to lepsze oceny. Jaka jest korzyść dla dziecka?

Lepsze samopoczucie to lepsze oceny. Jaka jest korzyść dla dziecka? Lepsze samopoczucie to lepsze oceny Jaka jest korzyść dla dziecka? Gdy dziecko przebywa w szkole, warunki nauki znacząco wpływają na jego samopoczucie i skuteczność przyswajania wiedzy. Uczenie się może

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XIV/119/2016 RADY MIEJSKIEJ W CHOSZCZNIE. z dnia 23 marca 2016 r.

UCHWAŁA NR XIV/119/2016 RADY MIEJSKIEJ W CHOSZCZNIE. z dnia 23 marca 2016 r. Rada Miejska w Choszcznie ul.wolności 24 73-200 CHOSZCZNO tel. 095 765 27 31 UCHWAŁA NR XIV/119/2016 RADY MIEJSKIEJ W CHOSZCZNIE z dnia 23 marca 2016 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Profilaktyki

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Maria Pąchalska - Neuropsychologia kliniczna. T. 1

Księgarnia PWN: Maria Pąchalska - Neuropsychologia kliniczna. T. 1 Księgarnia PWN: Maria Pąchalska - Neuropsychologia kliniczna. T. 1 Spis treœci Przedmowa (Jason W.. Brown own own).................................. 13 Wprowadzenie....................................................

Bardziej szczegółowo

OŚWIADCZENIE O STANIE RODZINNYM I MAJĄTKOWYM ORAZ SYTUACJI MATERIALNEJ

OŚWIADCZENIE O STANIE RODZINNYM I MAJĄTKOWYM ORAZ SYTUACJI MATERIALNEJ OŚWIADCZENIE O STANIE RODZINNYM I MAJĄTKOWYM ORAZ SYTUACJI MATERIALNEJ Niniejsze oświadczenie należy wypełnić czytelnie. W przypadku, gdy zakres informacji wskazany w danym punkcie nie ma odniesienia do

Bardziej szczegółowo

Dotyczy zastosowania ww produktów w mikrobiologii klinicznej

Dotyczy zastosowania ww produktów w mikrobiologii klinicznej Warszawa,14.11.2013 WAŻNE: Notatka bezpieczeństwa Dotyczy produktów: ZYM B (Nr kat.70493), API Listeria (Nr kat.10300), API NH (Nr kat.10400) nr serii: patrz załącznik 1 Dotyczy zastosowania ww produktów

Bardziej szczegółowo

MIŚ I KREDKA Newsletter Przedszkola Nr 110

MIŚ I KREDKA Newsletter Przedszkola Nr 110 MIŚ I KREDKA Newsletter Przedszkola Nr 110 S.1 TEMAT MIESIĄCA NA RATUNEK - CZYLI JAK SOBIE PORADZIĆ Z ATOPOWYM ZAPALENIEM SKÓRY BIERZE SIĘ ZNIKĄD. PO CICHU I NIEZAUWAŻALNIE ZACZYNA ODKRYWAĆ SWOJE OBLICZE.

Bardziej szczegółowo

Podstawa prawna: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t. j. Dz. U. z 2000r. Nr 54, poz. 654 ze zm.

Podstawa prawna: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t. j. Dz. U. z 2000r. Nr 54, poz. 654 ze zm. Rozliczenie podatników podatku dochodowego od osób prawnych uzyskujących przychody ze źródeł, z których dochód jest wolny od podatku oraz z innych źródeł Podstawa prawna: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r.

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja obejmuje następujące części:

Dokumentacja obejmuje następujące części: Załącznik nr 6 WYMAGANIA, JAKIM POWINNA ODPOWIADAĆ DOKUMENTACJA NIEZBĘDNA DO OCENY SUBSTANCJI CZYNNEJ JAKĄ SĄ MIKROORGANIZMY, W TYM TAKŻE WIRUSY I GRZYBY, ZAWARTE W PRODUKCIE BIOBÓJCZYM Wymagania ogólne.

Bardziej szczegółowo

Firma siegenia-aubi informuje!

Firma siegenia-aubi informuje! Firma siegenia-aubi informuje! Na podstawie informacji na poniższych stronach można łatwo i szybko ustalić, czy nasze ostrzeżenie dotyczy posiadanych Okucia okienne Okucia drzwiowe Okucia drzwi przesuwnych

Bardziej szczegółowo

Polityka informacyjna Niezależnego Domu Maklerskiego S.A. w zakresie upowszechniania informacji związanych z adekwatnością kapitałową

Polityka informacyjna Niezależnego Domu Maklerskiego S.A. w zakresie upowszechniania informacji związanych z adekwatnością kapitałową Polityka informacyjna Niezależnego Domu Maklerskiego S.A. w zakresie upowszechniania informacji związanych z adekwatnością kapitałową Warszawa, 10 czerwca 2016 r. Niniejsza Polityka określa zasady i zakres

Bardziej szczegółowo

Układ wydalniczy i skóra

Układ wydalniczy i skóra Układ wydalniczy i skóra 1. Zaznacz definicję wydalania. A. Usuwanie z organizmu szkodliwych produktów przemiany materii. B. Pobieranie przez organizm substancji niezbędnych do podtrzymywania funkcji Ŝyciowych

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych. Dziennik Ustaw Nr 241 15978 Poz. 2097 2097 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie niepo àdanych odczynów poszczepiennych. Na podstawie art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 6 wrzeênia

Bardziej szczegółowo

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Dokładniejsze badania i leczenie retinopatii cukrzycowej Closer monitoring and treatment for diabetic retinopathy Ważne informacje o ochronie zdrowia Important

Bardziej szczegółowo

Przeciwzapalna funkcja komórek mikrogleju w świetle najnowszych badań naukowych

Przeciwzapalna funkcja komórek mikrogleju w świetle najnowszych badań naukowych Ann. Acad. Med. Siles. (online) 2015; 69: 99 110 eissn 1734-025X PRACA POGLĄDOWA REVIEW Przeciwzapalna funkcja komórek mikrogleju w świetle najnowszych badań naukowych Anti-inflammatory microglial cell

Bardziej szczegółowo

Lekcja 173, 174. Temat: Silniki indukcyjne i pierścieniowe.

Lekcja 173, 174. Temat: Silniki indukcyjne i pierścieniowe. Lekcja 173, 174 Temat: Silniki indukcyjne i pierścieniowe. Silnik elektryczny asynchroniczny jest maszyną elektryczną zmieniającą energię elektryczną w energię mechaniczną, w której wirnik obraca się z

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIA DODATKOWE DO OGÓLNYCH WARUNKÓW GRUPOWEGO UBEZPIECZENIA NA ŻYCIE KREDYTOBIORCÓW Kod warunków: KBGP30 Kod zmiany: DPM0004 Wprowadza się następujące zmiany w ogólnych warunkach grupowego ubezpieczenia

Bardziej szczegółowo

STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE. Rozdział I

STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE. Rozdział I STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE Rozdział I Postanowienia Ogólne. 1. Stowarzyszenie nosi nazwę Polskie Stowarzyszenie Dyrektorów Szpitali w Krakowie w dalszej części określone

Bardziej szczegółowo

40. Międzynarodowa Olimpiada Fizyczna Meksyk, 12-19 lipca 2009 r. ZADANIE TEORETYCZNE 2 CHŁODZENIE LASEROWE I MELASA OPTYCZNA

40. Międzynarodowa Olimpiada Fizyczna Meksyk, 12-19 lipca 2009 r. ZADANIE TEORETYCZNE 2 CHŁODZENIE LASEROWE I MELASA OPTYCZNA ZADANIE TEORETYCZNE 2 CHŁODZENIE LASEROWE I MELASA OPTYCZNA Celem tego zadania jest podanie prostej teorii, która tłumaczy tak zwane chłodzenie laserowe i zjawisko melasy optycznej. Chodzi tu o chłodzenia

Bardziej szczegółowo

1 Jeżeli od momentu złożenia w ARR, odpisu z KRS lub zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności

1 Jeżeli od momentu złożenia w ARR, odpisu z KRS lub zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności Załącznik nr 2 Zasady przyznawania autoryzacji dla zakładów produkcyjnych (przetwórczych) i zakładów konfekcjonujących oraz autoryzacji receptury produktów pośrednich 1. Autoryzację w ramach niniejszego

Bardziej szczegółowo

Regulamin. Rady Nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej "Doły -Marysińska" w Łodzi

Regulamin. Rady Nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej Doły -Marysińska w Łodzi Regulamin Rady Nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej "Doły -Marysińska" w Łodzi I. PODSTAWY I ZAKRES DZIAŁANIA 1 Rada Nadzorcza działa na podstawie: 1/ ustawy z dnia 16.09.1982r. Prawo spółdzielcze (tekst

Bardziej szczegółowo

KONKURS NA NAJLEPSZE LOGO

KONKURS NA NAJLEPSZE LOGO KONKURS NA NAJLEPSZE LOGO Stowarzyszenie Unia Nadwarciańska ogłasza konkurs na logo. Regulamin konkursu: I. POSTANOWIENIA WSTĘPNE 1. Regulamin określa: cele konkursu, warunki uczestnictwa w konkursie,

Bardziej szczegółowo

Część VI: Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego

Część VI: Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego Część VI: Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego VI.1 Elementy dla tabel podsumowujących w Europejskim Publicznym Sprawozdaniu Oceniającym VI.1.1 Tabela podsumowująca

Bardziej szczegółowo

Satysfakcja pracowników 2006

Satysfakcja pracowników 2006 Satysfakcja pracowników 2006 Raport z badania ilościowego Listopad 2006r. www.iibr.pl 1 Spis treści Cel i sposób realizacji badania...... 3 Podsumowanie wyników... 4 Wyniki badania... 7 1. Ogólny poziom

Bardziej szczegółowo

Terapie komórkowe w leczeniu całkowitych urazowych uszkodzeń rdzenia kręgowego

Terapie komórkowe w leczeniu całkowitych urazowych uszkodzeń rdzenia kręgowego Terapie komórkowe w leczeniu całkowitych urazowych uszkodzeń rdzenia kręgowego Włodzimierz Jarmundowicz, Paweł Tabakow Katedra i Klinika Neurochirurgii AM we Wrocławiu Rodzaje uszkodzeń rdzenia kręgowego

Bardziej szczegółowo

Jaki(e) prekursor(y), substancja(e) czynna(e) lub kombinacja prekursor(y)/substancja(e) czynna(e) są przez Państwa wspierane w programie przeglądu

Jaki(e) prekursor(y), substancja(e) czynna(e) lub kombinacja prekursor(y)/substancja(e) czynna(e) są przez Państwa wspierane w programie przeglądu Wezwanie o udostępnienie informacji na temat produktów generujących substancję czynną in-situ Informacja ta przeznaczona jest dla firm zajmujących się obrotem lub stosujących substancje chemiczne, urządzenia,

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 1/2013 Rady Rodziców Szkoły Podstawowej nr 59 w Poznaniu z dnia 30 września 2013 roku w sprawie Regulaminu Rady Rodziców

Uchwała nr 1/2013 Rady Rodziców Szkoły Podstawowej nr 59 w Poznaniu z dnia 30 września 2013 roku w sprawie Regulaminu Rady Rodziców Uchwała nr 1/2013 Rady Rodziców Szkoły Podstawowej nr 59 w Poznaniu z dnia 30 września 2013 roku w sprawie Regulaminu Rady Rodziców 1. Na podstawie art.53 ust.4 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie

Bardziej szczegółowo

Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI

Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI SKLAROWANEGO SOKU JABŁKOWEGO Skutecznym sposobem leczenia soku

Bardziej szczegółowo

NOWOŚCI Z ZAKRESU SYSTEMU SWR

NOWOŚCI Z ZAKRESU SYSTEMU SWR System rur i kształtek wentylacyjnych SYSTEM KOMINUS SYSTEM RUR I KSZTAŁTEK WENTYLACYJNYCH SYSTEM KOMINUS SYSTEM RUR I KSZTAŁTEK WENTYLACYJNYCH IZOLOWANYCH IZOLACJA 30 MM SYSTEM KOMINUS CHARAKTERYSTYKA

Bardziej szczegółowo