Zarz¹dzanie i Finanse Journal of Management and Finance Vol. 12, No. 3/1/2014

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zarz¹dzanie i Finanse Journal of Management and Finance Vol. 12, No. 3/1/2014"

Transkrypt

1 Zarz¹dzanie i Finanse Journal of Management and Finance Vol. 12, No. 3/1/2014 Iwona Wroñska* Iwona Wroñska Budowanie wartoœci firmy w kontekœcie poszanowania praw cz³owieka uwagi na tle dzia³alnoœci Rady Praw Cz³owieka ONZ w kwestii odpowiedzialnoœci korporacji transnarodowych za przestrzeganie praw jednostki Budowanie wartoœci firmy w kontekœcie poszanowania praw cz³owieka... Wstêp Nurt prawnomiêdzynarodowej odpowiedzialnoœci korporacji transnarodowych za przestrzeganie miêdzynarodowego prawa praw cz³owieka jest stosunkowo nowy. Pierwsze inicjatywy i dzia³ania w tym zakresie pojawi³y siê w stosunkach miêdzynarodowych dopiero w latach siedemdziesi¹tych XX wieku, symbolicznie nazywane jako produkt uboczny fali globalizacji. Koniecznoœæ po³¹czenia biznesu i praw cz³owieka sta³a siê bardziej widoczna na arenie miêdzynarodowej poprzez dzia³alnoœæ korporacji transnarodowych, które wspó³czeœnie odgrywaj¹ wa ne role, nie tylko gospodarcze, ale równie polityczne i spo³eczne. Jednak ochrona praw cz³owieka w kontekœcie rozwoju gospodarczego nie zosta³a sprzê ona czy dopasowana, niejako nie nad¹ a za zglobalizowanym, przekszta³conym gospodarczo rzeczywistym œwiatem potrzeb ochrony praw cz³owieka i wolnoœci. Celem niniejszego artyku³u jest omówienie, w jakim zakresie, poprzez jakie dzia³ania oraz rozwi¹zania prawne, instytucjonalne i organizacyjne, Rada Praw Cz³owieka ONZ podejmuje aktywnoœæ w zakresie zwiêkszenia poszanowania praw cz³owieka przez korporacje transnarodowe. Jest to kontekst donios³y, bowiem standard przestrzegania praw jednostki jest jednym z wa niejszych czynników kszta³tuj¹cych wartoœæ firmy, tak samo istotnych jak czynniki materialne. Nale y podkreœliæ, i przede wszystkim zakres temporalny dzia³ania Grupy Roboczej w sprawie praw cz³owieka oraz korporacji ponadnarodowych i innych przedsiêwziêæ gospodarczych stanowi³ dla autorki nadrzêdn¹ inspiracjê i utwierdzi³ w przekonaniu o aktualnoœci badanego problemu, w przedmiocie rozwoju ochrony praw cz³owieka przez korporacje transnarodowe i jej wp³ywu na budowê wartoœci firmy. * Dr, Katedra Prawa Miêdzynarodowego, Wydzia³ Prawa, Uniwersytet w Bia³ymstoku, ul. Mickiewicza 1, Bia³ystok,

2 146 Iwona Wroñska Na pocz¹tku omówiona zostanie pokrótce rola czynnika ludzkiego w dzia³alnoœci gospodarczej. Nastêpnie poczyniono uwagi wprowadzaj¹ce w zakresie genezy kszta³towania siê prac w ramach ONZ dotycz¹cych odpowiedzialnoœci korporacji transnarodowych za przestrzeganie praw cz³owieka. W kolejnej czêœci autorka przedstawia zagadnienie odpowiedzialnoœci korporacji transnarodowych za naruszenia praw cz³owieka w pracach Rady Praw Cz³owieka. Omówione s¹ w tej czêœci przyjête akty prawne oraz podejmowane dzia³ania przez specjalne struktury organizacyjne. Artyku³ koñczy próba oceny znaczenia zarówno praktyki, jak i dorobku Rady Praw Cz³owieka w obszarze odpowiedzialnoœci korporacji transnarodowych w prawie miêdzynarodowym za ochronê praw cz³owieka 1. W badaniach pos³u ono siê przede wszystkim metod¹ analizy dokumentów: krajowych i miêdzynarodowych, g³ównie Rady Praw Cz³owieka ONZ oraz analiz¹ literatury polsko- i anglojêzycznej. Pomocniczo zastosowano równie metodê analizy statystycznej. 1. Czynnik ludzki jako wartoœæ przedsiêbiorstwa Wiele przeprowadzonych badañ wyraÿnie wskazuje, e ocena wartoœci podmiotu gospodarczego to nie tylko analiza czynników ekonomicznych. To równie wa na ocena przestrzegania praw jednostki, traktowania jej w dzia³alnoœci gospodarczej zgodnie z powszechnymi standardami praw cz³owieka. Przegl¹d adekwatnego piœmiennictwa pozwala stwierdziæ, i w zale noœci od traktowania i dzia³añ/czynnoœci dotycz¹cych ludzi w przedsiêbiorstwie osoby pracuj¹ce na rzecz podmiotu najczêœciej s¹ okreœlane mianem: zasobu ludzkiego, kapita³u ludzkiego lub potencja³u ludzkiego [szerzej: Jamka, 2011, s ]. Analiza ró nic we wskazanych pojêciach zosta³a pominiêta, stanowi bowiem szeroki i odrêbny temat merytorycznego definiowania, niemieszcz¹cy siê w ramach omawianego zagadnienia. Autorka na potrzeby niniejszych rozwa añ nadaje wszystkim pojêciom jedn¹ wspóln¹ nazwê czynnik ludzki. 1 W rozwa aniach autorka zdecydowa³a siê na u ywanie terminu korporacje transnarodowe, choæ w literaturze spotkaæ siê mo na z doœæ zró nicowanym nazewnictwem w zakresie okreœlania miêdzynarodowego charakteru dzia³alnoœci tych podmiotów, np.: korporacje miêdzynarodowe, wielonarodowe czy ponadnarodowe. Przyjêcie terminu korporacje transnarodowe na potrzeby opracowania wynika z faktu, i przymiotnik transnarodowy (transnational) jest u ywany i wykorzystywany w dokumentach i praktyce ONZ.

3 Budowanie wartoœci firmy w kontekœcie poszanowania praw cz³owieka Z badañ i stanowisk wynikaj¹cych z doktryny, dzia³alnoœci podmiotów krajowych, organizacji oraz struktur miêdzynarodowych, które zajmuj¹ siê ocen¹ relacji przestrzegania praw cz³owieka w kontekœcie dzia- ³alnoœci gospodarczej, wynika, e zagro enie naruszenia praw cz³owieka powinno byæ traktowane jako: po pierwsze, aspekt oceny wartoœci przedsiêbiorstwa; po drugie, tak e jako jeden z wa nych elementów ryzyka biznesowego, tak samo istotny jak inne warunki ryzyka typu np. ekonomicznego. Na ³¹czn¹ wartoœæ firmy sk³adaj¹ siê wartoœci materialne oraz niematerialne. Wartoœci materialne to rzeczowe i finansowe aktywa ewidencjonowane w bilansach, pomniejszone o zobowi¹zania, natomiast niematerialne stanowi¹ nadwy kê wartoœci rynkowej sk³adników firmy, wynikaj¹c¹ z jej funkcjonowania w sposób dot¹d zorganizowany [Kisiel, 2011, s. 443]. Do wartoœci niematerialnych zalicza siê równie reputacjê firmy, kszta³towan¹ g³ównie przez wysokie kwalifikacje kadry, strukturê zatrudnienia, a tak e odpowiednie traktowanie spraw personalnych [Kisiel, 2011, s. 443]. Rysunek 1. Korzyœci ze spo³ecznej odpowiedzialnoœci biznesu (wartoœæ oceny w procentach) ród³o: [PwC i SMG/KRC dla PARP, 2012].

4 148 Iwona Wroñska Pomiar i ocena zjawisk oraz procesów gospodarczych zachodz¹cych w ramach dzia³alnoœci gospodarczej, potrzebnych do okreœlenia wartoœci firmy, jest trudne i nie zawsze mo liwe do dok³adnego przeprowadzenia. Wynika to ze z³o onoœci materii pomiaru, czyli odnoszenia ich zarówno do wartoœci ekonomicznych, jak i etycznych, zwi¹zanych z funkcjonowaniem czynnika ludzkiego [szerzej: ukasiewicz, 2005, s ]. Pomimo z³o onoœci prowadzonych analiz w zakresie pomiaru, wartoœciotwórcza rola ludzi w przedsiêbiorstwie, czyli wartoœæ czynnika ludzkiego, jest jednym z warunków rozwoju przedsiêbiorstw, bowiem sprzyja obni aniu kosztów ich dzia³alnoœci, podnosz¹c w ten sposób ich konkurencyjnoœæ [Szewc-Rogalska, 2005, s ]. Przestrzeganie praw cz³owieka w ramach prowadzenia dzia³alnoœci gospodarczej jest podstawowym elementem etycznego biznesu i wspóln¹ odpowiedzialnoœci¹ firm, pañstw oraz podmiotów spo³ecznych, które powinny wspó³pracowaæ na rzecz przeciwdzia³ania ich ³amaniu. Kwestie praw cz³owieka pojawiaj¹ siê choæ w ró nym zakresie i z ró nym naciskiem we wszystkich bran ach i rodzajach dzia³alnoœci gospodarczej nie ma firm, których ten temat nie dotyczy [Putkowska, 2013, s. 3]. Nie ma firm, których ocena wartoœci jest wolna od aspektów zwi¹zanych z przestrzeganiem praw cz³owieka to stymuluje równanie: przestrzeganie praw cz³owieka równa siê wysokiej produktywnoœci czynnika ludzkiego w firmie, co pokazuje nie tylko teoria, ale przede wszystkim praktyka. Wysoka produktywnoœæ czynnika ludzkiego jest niezmiernie istotna zarówno dla poszczególnych przedsiêbiorstw, jak i ca³ej gospodarki, stanowi bowiem jeden z warunków rozwoju i poprawy konkurencyjnoœci przedsiêbiorstw, a tym samym powoduje przyspieszenie tempa wzrostu gospodarczego [Szewc-Rogalska, 2005, s. 127]. Kszta³towanie standardów ochrony praw cz³owieka przez firmy jest uwarunkowane wa n¹ relacj¹ pomiêdzy dwoma zagadnieniami: po pierwsze, g³ównym celem dzia³alnoœci gospodarczej jest osi¹ganie zysków ekonomicznych, po drugie wartoœæ firmy w sposób istotny jest kszta³towana przez odpowiedni standard poszanowania praw jednostki. Tak ukszta³towana zale noœæ wynika ze wspó³czesnej redefinicji praw cz³owieka, których przestrzeganie stanowi kryterium oceny w ramach kszta³towania ³¹cznej wartoœci firmy.

5 Budowanie wartoœci firmy w kontekœcie poszanowania praw cz³owieka Odpowiedzialnoœæ korporacji transnarodowych w pracach ONZ rozwój koncepcji Miêdzynarodowe standardy praw cz³owieka s¹ tradycyjnie w gestii rz¹dów, ale wraz ze wzrostem roli podmiotów korporacyjnych kwestia ochrony praw cz³owieka przez korporacje transnarodowe zosta³a umieszczona w krêgu zainteresowañ ONZ. W ci¹gu ostatniej dekady ONZ stale podejmuje i analizuje problematykê odpowiedzialnoœci korporacji transnarodowych za przestrzeganie praw cz³owieka. W wyniku tego procesu coraz wiêcej wiadomo na temat odpowiednich ról i obowi¹zków nie tylko pañstw, ale przede wszystkim samych korporacji transnarodowych w odniesieniu do ochrony i poszanowania praw cz³owieka. Od 2011 roku istnieje dodatkowa, organizacyjnie wyodrêbniona w Radzie Praw Cz³owieka ONZ grupa, tzw. Grupa Robocza w sprawie praw cz³owieka oraz korporacji ponadnarodowych i innych przedsiêwziêæ gospodarczych, która zosta³a powo³ana tylko na okres trzech lat. Zatem Grupa Robocza jest doœæ now¹, aczkolwiek jednoczeœnie koñcz¹c¹ w 2014 roku swoj¹ dzia³alnoœæ struktur¹. Od ponad dwudziestu lat mo na zauwa yæ, i w bogatej literaturze prowadzona jest szeroka debata zarówno co do teoretycznych, jak i praktycznych konsekwencji przypisywania odpowiedzialnoœci za naruszenia praw cz³owieka dla podmiotów korporacyjnych, w tym o charakterze transnarodowym 2. Jest to wynik prowadzonych ju w latach siedemdziesi¹tych i osiemdziesi¹tych XX wieku przez ONZ prób uregulowania dzia³alnoœci korporacji transnarodowych, w aspekcie przestrzegania praw cz³owieka i odpowiedzialnoœci za ich ochronê. Nigdy jednak nie osi¹gniêto miêdzynarodowego kompromisu czy konsensusu w sprawie przyjêcia kodeksu postêpowania dla korporacji transnarodowych. Aktywnoœæ Rady Praw Cz³owieka w zakresie ochrony praw cz³owieka przez korporacje transnarodowe jest kontynuacj¹ dzia³ania rozwi¹zanej w 2006 roku Komisji Praw Cz³owieka ONZ oraz powo³anej w jej strukturach tzw. Podkomisji ONZ ds. Popierania i Ochrony Praw Cz³owieka [Aguirre, 2011, s ]. 13 sierpnia 2003 roku Podkomisja ONZ ds. Popierania i Ochrony Praw Cz³owieka przyjê³a dokument zatytu³owany: Normy odpowiedzialnoœci korporacji miêdzynarodowych i innych przedsiêwziêæ gospodarczych w odniesieniu do praw cz³owieka. W dokumencie tym okreœ- 2 Zob. szerzej: [Duruigbo, 2008, s ; Stephens, 2002, s ].

6 150 Iwona Wroñska lono obowi¹zki korporacji transnarodowych w zakresie ochrony praw cz³owieka, pocz¹wszy od odpowiedzialnoœci miêdzynarodowej w sprawach karnych, w zakresie prawa humanitarnego, jak równie aspekt przestrzegania praw cywilnych, politycznych, gospodarczych, spo³ecznych i kulturalnych, a tak e praw konsumenckich czy ochrony œrodowiska. Zaproponowane normy spotka³y siê z doœæ du ¹ krytyk¹ i nie zosta³y przyjête przez ówczesn¹ Komisjê Praw Cz³owieka ONZ. Prace w zakresie stworzenia standardu odpowiedzialnoœci miêdzynarodowej korporacji transnarodowych za ochronê praw cz³owieka by³y jednak kontynuowane. Efektem tego by³o przyjêcie przez Komisjê Praw Cz³owieka, pod sam koniec jej funkcjonowania, wa nego dokumentu. 20 kwietnia 2005 roku zosta³a uchwalona przez Komisjê Praw Cz³owieka Rezolucja nr 2005/69 w sprawie praw cz³owieka oraz korporacji ponadnarodowych i innych przedsiêwziêæ gospodarczych [Resolution, 2005/69]. Rezolucja by³a wa - nym krokiem ku podjêciu inicjatyw prawnych, maj¹cych na celu zwrócenie uwagi spo³ecznoœci miêdzynarodowej na wa ny aspekt ochrony praw cz³owieka w ramach dzia³alnoœci gospodarczej. Po rozwi¹zaniu Komisji Praw Cz³owieka i utworzeniu w jej miejsce Rady Praw Cz³owieka przejê³a ona w swojej pracy za³o enia i cele Rezolucji 2005/69 i rozpoczê³a proces konstruowania norm i praktyki miêdzynarodowej w tym zakresie Specjalny Przedstawiciel Sekretarza Generalnego ONZ do spraw praw cz³owieka, korporacji transnarodowych i dzia³alnoœci gospodarczej Geneza powstania instytucji Specjalnego Przedstawiciela Sekretarza Generalnego ONZ do spraw praw cz³owieka, korporacji transnarodowych i dzia³alnoœci gospodarczej (dalej: Specjalny Przedstawiciel), wi¹za- ³a siê z nieudanymi inicjatywami Komisji Praw Cz³owieka ONZ, która kilkakrotnie podejmowa³a próby uchwalenia norm dotycz¹cych odpowiedzialnoœci korporacji transnarodowych i innych przedsiêbiorstw w odniesieniu do praw cz³owieka. Dlatego te, nie chc¹c pozostawiæ zagadnienia ochrony praw cz³owieka w kontekœcie dzia³añ biznesu, Komisja Praw Cz³owieka przed zakoñczeniem swojej dzia³alnoœci powo³a³a w lipcu 2005 roku [Resolution, 2005/69], na 3-letni¹ kadencjê Johna Ruggiego na stanowisko Specjalnego Przedstawiciela ONZ ds. praw cz³owieka, korporacji transnarodowych i innych podmiotów gospodarczych (UN Special Representative of the Secretary General on human rights and

7 Budowanie wartoœci firmy w kontekœcie poszanowania praw cz³owieka transnational corporations and other business enterprises) [Aguirre, 2011, s ]. G³ównym zadaniem Specjalnego Przedstawiciela by³o okreœlenie i zidentyfikowanie standardów odpowiedzialnoœci korporacji transnarodowych za przestrzeganie praw cz³owieka [Bernatt, 2009, s. 79]. Dzia³alnoœæ Specjalnego Przedstawiciela w wiêkszoœci kadencji przypad³a ju na dzia³alnoœæ Rady Praw Cz³owieka ONZ, która jako kontynuatorka przedsiêwziêæ Komisji Praw Cz³owieka i rozwijania zapocz¹tkowanej przez ni¹ ideologii ochrony praw jednostki w dzia³aniach gospodarczych korporacji transnarodowych i innych podmiotów 18 czerwca 2008 roku uchwali³a wa ny dokument. By³a to Rezolucja 8/7 [Resolution, 2008/8/7], na mocy której przed³u ono mandat Specjalnego Przedstawiciela Sekretarza Generalnego ONZ do spraw praw cz³owieka, korporacji transnarodowych i dzia³alnoœci gospodarczej [Amao, 2008, s. 5]. W czerwcu 2008 roku Specjalny Przedstawiciel z³o y³ do Rady Praw Cz³owieka Raport nt. ochrony, przestrzegania i egzekwowania praw cz³owieka w dzia³alnoœci gospodarczej (Report: Protect, Respect and Remedy: a Framework for Business and Human Rights). Raport potwierdza³ koniecznoœæ istnienia platformy wspó³pracy i wymiany zasad oraz doœwiadczeñ w obszarze dzia³alnoœci gospodarczej i praw cz³owieka. Dokument wskazywa³ na fakt powi¹zania wspó³czeœnie dzia³alnoœci korporacji transnarodowych z naruszeniami praw cz³owieka i jednoczeœnie na ograniczon¹ kontrolê ze strony organizacji miêdzynarodowych. Raport zosta³ oparty na trzech zasadach regu³ach, które przes¹dzaj¹ zarazem o jego strukturze, które nale y traktowaæ nieroz³¹cznie. Pierwsza regu³a dotyczy obowi¹zku pañstwa w zakresie zapewniania ochrony przed naruszeniami praw cz³owieka, w tym przez podmioty gospodarcze; druga zasada nakazuje przestrzeganie praw cz³owieka przez korporacje transnarodowe oraz inne podmioty prowadz¹ce dzia³alnoœæ gospodarcz¹, co oznacza, e maj¹ dzia³aæ z nale yt¹ starannoœci¹ w celu unikniêcia naruszeñ praw innych osób; trzecia regu³a nakazuje zapewnienie skutecznego dostêpu do œrodków zaradczych i naprawczych (w tym œrodków kontroli, odwo³awczych, zarówno s¹dowych, jak i pozas¹dowych) w zakresie nieprzestrzegania praw cz³owieka przez korporacje transnarodowe [Resolution, 2008/8/7, pkt 6, s. 4]. W kolejnych Raportach J. Ruggiego potwierdza siê za³o enia pierwotnie og³oszone w 2008 roku. I tak w Raporcie z 2009 roku (Promotion and Protection of All Human Rights, Civil, Political, Economic, Social and Cultural Rights, Including the Right to Development: Protect, Respect and Remedy:

8 152 Iwona Wroñska A Framework for Business and Human Rights) zauwa a siê, e regu³a odpowiedzialnoœci biznesu za przestrzeganie praw cz³owieka zdoby³a niemal powszechne uznanie wœród podmiotów pañstwowych i gospodarczych [UN HRC, 2009, 46]. Raport z 2009 roku wskazuje na sytuacjê, kiedy z racji obowi¹zku ochrony praw cz³owieka korporacje transnarodowe mog¹ mieæ dodatkowe obowi¹zki, jak i dodatkow¹ odpowiedzialnoœæ, która jest podstawow¹ norm¹ dla wszystkich podmiotów gospodarczych we wszystkich sytuacjach [UN HRC, 2009, 48]. W Raporcie z 2010 roku Business and Human Rights: Further steps toward the operationalization of the protect, respect and remedy Framework, J. Ruggie twierdzi, e zakres prawnego obowi¹zku korporacji transnarodowych w przedmiocie ochrony praw cz³owieka jest okreœlony przez rzeczywiste i potencjalne skutki praw cz³owieka, generowane przez w³asn¹ dzia³alnoœæ korporacji i poprzez swoje relacje z innymi podmiotami, takimi jak partnerzy biznesowi, inne podmioty niepañstwowe czy pañstwowe (np. agencje). Ponadto wa nym aspektem, o którym mówi Raport z 2010 roku, jest wewnêtrzna, samodzielna analiza firmy, jak poszczególne pañstwa czy warunki lokalne mog¹ kszta³towaæ wp³yw praw cz³owieka na ich dzia³alnoœæ i wzajemne relacje. Takie cechy, jak rozmiar (wielkoœæ) korporacji, osi¹gane zyski, mog¹ byæ istotnymi czynnikami w okreœlaniu zakresu ich promocyjnych dzia³añ, ale nie okreœlaj¹ zakresu odpowiedzialnoœci osób prawnych w przestrzeganiu praw cz³owieka [Ruggie, 2010, 58]. 21 marca 2011 roku J. Ruggie zaprezentowa³ Radzie Praw Cz³owieka na koniec swojej przed³u onej o trzy lata kadencji ostatni Raport Report of the Special Representative of the Secretary General on the Issue of Human Rights and Transnational Corporations and Other Business Enterprises [Report, 2011]. Dokument by³ wynikiem prowadzonych od 2005 roku siedmiu lat konsultacji, debat i dyskusji z przedstawicielami œwiata biznesu, podmiotów zajmuj¹cych siê ochron¹ praw cz³owieka i przedstawicielami w³adz pañstwowych z ró nych krajów [Commission on Human Rights, 2005; Report of the UN High Commissioner on Human Rights, 2007; Keenan, 2011, s. 301]. Raport z 2011 roku sta³ siê podstaw¹ do uchwalenia przez Radê Praw Cz³owieka 16 czerwca 2011 roku Rezolucji 17/4 w sprawie praw cz³owieka oraz korporacji ponadnarodowych i innych przedsiêwziêæ gospodarczych, kszta³tuj¹cej po raz pierwszy doœæ kompleksowe zasady odpowiedzialnoœci korporacji transnarodowych za ochronê praw cz³owieka.

9 Budowanie wartoœci firmy w kontekœcie poszanowania praw cz³owieka Warto podkreœliæ, i punktem wyjœcia dla Rady Praw Cz³owieka ONZ w zakresie rozwoju koncepcji miêdzynarodowej odpowiedzialnoœci korporacji transnarodowych za ochronê praw cz³owieka by³ z pewnoœci¹ Raport z marca 2011 roku J. Ruggiego. Raport ten zapowiada³ siê jako kamieñ milowy, a w rzeczywistoœci jest tylko punktem wyjœcia, gdy nie docenia szybkoœci rozwoju sektora gospodarczego, w których prawa cz³owieka funkcjonuj¹. Jest to zatem jedynie poprzeczka minimalna oczekiwanie dla firm, og³aszaj¹ce szereg niewi¹ ¹cych, maj¹cych najni szy wspólny mianownik zaleceñ miêdzynarodowych [szerzej: Blitt, 2012, s ] Rezolucja 17/4 w sprawie praw cz³owieka oraz korporacji ponadnarodowych i innych przedsiêwziêæ gospodarczych 16 czerwca 2011 roku Rada Praw Cz³owieka w Rezolucji w sprawie praw cz³owieka oraz korporacji ponadnarodowych i innych przedsiêwziêæ gospodarczych jednomyœlnie zatwierdzi³a zasady przewodnie: Protect, Respect and Remedy: a Framework for Business and Human Rights jako regu³y do realizacji przez ONZ, zapewniaj¹c po raz pierwszy globalny standard dla zapobiegania i rozwi¹zywania problemu negatywnego wp³ywu dzia³alnoœci gospodarczej na prawa cz³owieka [Resolution, 2011/17/4]. Jest to jeden z najwa niejszych dokumentów Rady Praw Cz³owieka o tak prze³omowym charakterze w tematyce ochrony praw cz³owieka przez korporacje transnarodowe i inne podmioty w ramach prowadzonej dzia- ³alnoœci gospodarczej. Rezolucja jest dokumentem miêdzynarodowym i jest osadzona we wspó³czesnym prawie miêdzynarodowym, niestety nie tworzy nowych zobowi¹zañ w stosunku do podmiotów. Wynika to z faktu, i nie jest aktem prawa miêdzynarodowego stanowi¹cym powszechnie wi¹ ¹ce, formalne Ÿród³o prawa. Preambu³a Rezolucji podkreœla, e podstawowy obowi¹zek w celu promowania i ochrony praw cz³owieka i podstawowych wolnoœci spoczywa na pañstwie, które jako g³ówne zobowi¹zanie posiada nie tylko zapewnienie odpowiedniego standardu prawnego nakazuj¹cego poszanowanie praw cz³owieka przez przedsiêbiorstwa, ale równie zapewnienie skutecznych œrodków s¹dowych i pozas¹dowych umo liwiaj¹cych dochodzenie naruszonych praw jednostki [Vega i inni, 2011, s. 4 5]. Zasady przewodnie: Protect, Respect and Remedy: a Framework for Business and Human Rights (dalej jako: Zasady przewodnie), wprowadzone Rezolucj¹ 17/4, s¹ efektem szeœciu lat prowadzonych badañ i szeroko za-

10 154 Iwona Wroñska krojonych konsultacji prowadzonych przez Specjalnego Przedstawiciela, które obejmowa³y m.in.: rz¹dy, przedsiêbiorstwa, stowarzyszenia przedsiêbiorstw, spo³eczeñstwa obywatelskie, inwestorów i inne podmioty na ca³ym œwiecie. Od czasu przyjêcia przez Radê Praw Cz³owieka ram odpowiedzialnoœci korporacji transnarodowych we wspomnianej Rezolucji dokument jest realizowany przez krajowe i miêdzynarodowe podmioty, przedsiêbiorców, organizacje pozarz¹dowe i stale pozostaje w gestii praktycznego, jak i teoretycznego zainteresowania. Zasady przewodnie wskazuj¹, jakie kroki powinny byæ podejmowane przez pañstwa w celu wspierania poszanowania praw cz³owieka przez biznes, jak równie dla biznesu jakie standardy prawne i praktyczne dzia³ania powinny byæ podejmowane w celu zapewnienia odpowiedniego poszanowania praw jednostki w ramach dzia³alnoœci gospodarczej s¹ to zale noœci wspó³istniej¹ce ³¹cznie. Kluczowym za³o eniem Zasad przewodnich jest aktywna rola biznesu na rzecz poszanowania praw cz³owieka. Przedsiêbiorstwa powinny nie tylko dzia³aæ zgodnie z obowi¹zuj¹cymi standardami, ale te unikaæ naruszania praw cz³owieka lub przyczyniania siê do tego, oraz podejmowaæ dzia³ania w reakcji na negatywne oddzia³ywanie na prawa cz³owieka powi¹zane bezpoœrednio ze swoj¹ dzia³alnoœci¹, produktami, us³ugami lub poprzez relacje biznesowe, jak te ³agodziæ takie oddzia- ³ywanie, nawet jeœli one same nie przyczyniaj¹ siê do niego. Nie wystarczy wiêc ju oœwiadczyæ, e firma szanuje prawa cz³owieka, ale nale y wykazaæ, e firma stara siê unikaæ naruszeñ i aktywnie im przeciwdzia³a w ca³ym ³añcuchu procesu dzia³alnoœci gospodarczej. Zasady przewodnie klarownie wskazuj¹ te, e obowi¹zkiem firmy, która stwierdzi³a swój negatywny wp³yw na prawa cz³owieka lub przyczyni³a siê do niego, jest zniwelowanie, zaradzanie tej sytuacji poprzez podjêcie adekwatnych do sytuacji œrodków naprawczych [Putkowska, 2013, s. 3]. 3. Grupa Robocza Rady Praw Cz³owieka ONZ w kwestii praw cz³owieka oraz korporacji ponadnarodowych i innych przedsiêwziêæ gospodarczych W celu skutecznego i efektywnego rozwijania praktyki i debaty miêdzynarodowej na temat ochrony praw cz³owieka przez korporacje transnarodowe, na mocy Rezolucji 17/4 Rada Praw Cz³owieka powo³a³a Grupê Robocz¹ w sprawie praw cz³owieka oraz korporacji ponadnarodowych i innych przedsiêwziêæ gospodarczych (dalej jako: Grupa Robocza lub Grupa) [Resolution, 2011/17/4, pkt 6, s. 2].

11 Budowanie wartoœci firmy w kontekœcie poszanowania praw cz³owieka Grupa Robocza sta³a siê wyspecjalizowan¹ struktur¹ Rady Praw Cz³owieka, w sk³ad której wesz³o piêciu niezale nych ekspertów, wybieranych na trzyletni¹ kadencjê przez Radê Praw Cz³owieka, wed³ug klucza zrównowa onej reprezentacji geograficznej. Do kompetencji Grupy Roboczej zgodnie z Rezolucj¹ 17/4 zaliczono [Resolution, 2011/17/4, pkt 6, s. 2 3]: przede wszystkim promowanie i wspieranie skutecznego oraz wszechstronnego upowszechniania i wdra ania zasad przewodnich dotycz¹cych biznesu i praw cz³owieka, a zw³aszcza dokumentu: Protect, Respect and Remedy; promowanie dobrych praktyk i doœwiadczeñ w zakresie wdra ania zasad przewodnich dotycz¹cych dzia³ania biznesu w aspekcie praw cz³owieka; doradztwo i dzia³alnoœæ opiniodawcz¹ w przedmiocie ochrony praw cz³owieka przez korporacje transnarodowe; funkcjê monitoruj¹c¹ (tzw. sk³adanie wizyt w pañstwach) co do sposobu i zakresu wprowadzania polityki ochrony praw cz³owieka przez biznes. Aktywnoœæ Grupy Roboczej jest realizowana przede wszystkim w oparciu na œcis³ej wspó³pracy i koordynacji z pracami Rady Praw Cz³owieka, w ramach której zosta³a wyodrêbniona (w tym obowi¹zek corocznej sprawozdawczoœci dla Rady Praw Cz³owieka i Zgromadzenia Ogólnego ONZ), jak równie z innymi organami ONZ. Ponadto Grupa Robocza pozostaje w sta³ej wspó³pracy z innymi organizacjami miêdzynarodowymi i miêdzynarodowymi organami traktatowymi zajmuj¹cymi siê ochron¹ praw jednostki. Wa nym aspektem dzia³añ Grupy Roboczej jest ustanowienie kompetencji do organizowania i prowadzenia prac tzw. Forum Biznesu i Praw Cz³owieka odby³o siê w dniach 3 4 grudnia 2013 roku. W latach odby³a dziewiêæ sesji. Dziewi¹ta odby³a siê w Genewie w dniach listopada 2014 roku [http://www.ohchr.org]. Funkcjonuj¹ca od koñca 2011 roku Grupa Robocza prowadzi wielop³aszczyznowe dzia³ania na arenie miêdzynarodowej. Przyjmuj¹ one zró nicowane formy, np.: organizowanie spotkañ, debat, konferencji oraz innych imprez, wydawanie oficjalnych oœwiadczeñ, wywiadów, w tym dzia³alnoœæ publikacyjna. Wszystkie podejmowane inicjatywy maj¹ na celu przybli anie problematyki ochrony praw cz³owieka w dzia³alnoœci korporacji transnarodowych i ogólnie w biznesie 3. 3 Wykaz dzia³añ Grupy Roboczej Rady Praw Cz³owieka w kwestii praw cz³owieka oraz korporacji ponadnarodowych i innych przedsiêwziêæ gospodarczych dostêpny: [http://

12 156 Iwona Wroñska Metody pracy Grupy Roboczej obejmuj¹ [Working Group on the issue of human rights and transnational corporations and other business enterprises, 2012, pkt 2, s. 6]: 1) organizacjê misji lokalnych przedstawicieli Grupy Roboczej w pañstwach, 2) pracê w terenie oraz wielopodmiotowy dialog i wspó³pracê ze wszystkimi podmiotami zainteresowanymi problematyk¹ ochrony praw cz³owieka w biznesie, 3) otrzymywanie i rozpatrywanie informacji dotycz¹cych przestrzegania praw cz³owieka w biznesie, 4) organizowanie i udzia³ w Forum Biznesu i Praw Cz³owieka, W zwi¹zku z tym, i podstawowym celem Grupy Roboczej jest rozpowszechnianie i wspieranie wdra ania Zasad przewodnich ONZ w zakresie biznesu i praw cz³owieka, Grupa Robocza zosta³a upowa niona do przeprowadzania corocznie dwóch misji lokalnych w pañstwach, które wystosuj¹ do niej zaproszenie. Organizacja misji lokalnych jest oparta na zasadzie równowagi regionalnej, która wp³ywa na wybór poszczególnych pañstw. Wizyty krajowe s¹ prowadzone w duchu promowania konstruktywnego dialogu z pañstwami i wszystkimi zainteresowanymi podmiotami na poziomie krajowym w celu okreœlenia, wymiany i promowania dobrych praktyk oraz doœwiadczeñ w zakresie stosowania Zasad przewodnich [Working Group on the issue of human rights and transnational corporations and other business enterprises, 2012, pkt 3, s. 6 7]. W misji lokalnej uczestniczy dwóch cz³onków Grupy Roboczej, których deleguje Przewodnicz¹cy w porozumieniu z pozosta³ymi cz³onkami Grupy. Informacja o sk³adzie osobowym delegacji Grupy Roboczej jest przekazywana pañstwu wizytowanemu. Sprawozdania z przeprowadzonych misji lokalnych w pañstwach s¹ przedstawiane Radzie Praw Cz³owieka ONZ. Dotychczas wizyty krajowe (misje lokalne) Grupy Roboczej zosta³y zrealizowane: w Mongolii, 8 17 paÿdziernika 2012 roku; w Stanach Zjednoczonych Ameryki, 22 kwietnia 1 maja 2013 roku; w Ghanie, 8 17 lipca 2013 roku. Wizyta Grupy Roboczej w Federacji Rosyjskiej, która mia³a odbyæ siê w 2013 roku, zosta³a przesuniêta [Working Group on the issue of human rights and transnational corporations and other business enterprises, 2012, pkt 3, s. 6 7]. Oprócz oficjalnych misji krajowych i innych wizyt w pañstwach cz³onkowskich, Grupa Robocza realizuje swój mandat równie w sposób

13 Budowanie wartoœci firmy w kontekœcie poszanowania praw cz³owieka stricte bezpoœredni, tzn. poprzez prace w terenie, obejmuj¹ce konsultacje i ocenê aspektu funkcjonowania jednostek, jak i ca³ych spo³ecznoœci, przedsiêbiorstw, stowarzyszeñ, podmiotów rz¹dowych, krajowych instytucji praw cz³owieka i innych zainteresowanych podmiotów. Cz³onkowie Grupy Roboczej nie s¹ w aden sposób ograniczeni terytorialnie w prowadzeniu takiej dzia³alnoœci, co daje im mo liwoœæ swobodnego wyboru pañstwa, w którym bêd¹ realizowaæ swoj¹ funkcjê [Working Group on the issue of human rights and transnational corporations and other business enterprises, 2012, pkt 3, s. 6 7]. W pe³ni uznaj¹c wartoœæ i znaczenie prowadzenia szerokiej dyskusji na temat praw jednostki i biznesu, Grupa Robocza pe³ni te wa ne funkcje doradcze, które przez powszechnoœæ i uniwersalnoœæ dzia³añ ONZ maj¹ charakter globalny. Tworzy tym samym p³aszczyznê wielostronnego dialogu dla wszystkich zainteresowanych podmiotów, tj.: pañstw, miêdzynarodowych organów miêdzyrz¹dowych, podmiotów ONZ, regionalnych i krajowych instytucji praw cz³owieka, przedstawicieli biznesu, organizacji spo³ecznych, przedstawicieli spo³eczeñstw itp. Realizowany cel dialogu ma u³atwiæ pozyskiwanie informacji, dokumentacji, przyk³adów dobrych praktyk, ukazywanie wyzwañ i stawianie wniosków co do realizacji tzw. Zasad przewodnich. Grupa Robocza jest upowa niona przez Rezolucjê 17/4 do skutecznego promowania, wszechstronnego upowszechniania i wdra ania Zasad przewodnich. W tym kontekœcie mo e zarówno poszukiwaæ, jak i otrzymywaæ istotne informacje z ró nych Ÿróde³ co do przestrzegania praw jednostki w sektorze biznesu. Jest to wa ny czynnik i walor dla prac Grupy w zakresie lepszego ukierunkowania jej pracy oraz opracowywania strategii w celu identyfikacji i likwidacji barier oraz luk w skutecznej realizacji Zasad przewodnich. Uzyskiwane informacje pozwalaj¹ równie na wystosowywanie odpowiednich zaleceñ do pañstw, przedsiêbiorstw i innych podmiotów, w zakresie wdro enia Zasad przewodnich. Nale y jednak podkreœliæ, i Grupa Robocza nie zajmuje siê co do zasady rozpatrywaniem indywidualnych przypadków naruszeñ praw cz³owieka przez korporacje transnarodowe czy biznes. W pewnych jednak okolicznoœciach mo e podnosiæ konkretne zarzuty, które uzna za szczególnie istotne i ¹daæ od odpowiednich organów pañstwowych czy przedsiêbiorstw przedstawienia wyjaœnieñ lub dodatkowych informacji [Working Group on the issue of human rights and transnational corporations and other business enterprises, 2012, pkt 4, s. 7].

14 158 Iwona Wroñska Zgodnie z Rezolucj¹ 17/4 Grupa Robocza zosta³a zobowi¹zana do organizowania i prowadzenia tzw. Forum Biznesu i Praw Cz³owieka (dalej jako: Forum), maj¹cego na celu omówienie tendencji i wyzwañ w realizacji Zasad przewodnich oraz promowanie dialogu i wspó³pracy w kwestiach zwi¹zanych z biznesem i prawami cz³owieka. Forum odbywa siê co roku (trwa ka dorazowo dwa dni robocze) [Resolution, 2011/17/4, pkt 12 16, s. 3 4; Working Group on the issue of human rights and transnational corporations and other business enterprises, 2012, pkt 6, s. 8]. Forum jest otwarte dla wszystkich zainteresowanych podmiotów: systemu Narodów Zjednoczonych, organizacji miêdzyrz¹dowych, przedsiêbiorstw, zwi¹zków zawodowych, krajowych instytucji praw cz³owieka, organizacji pozarz¹dowych oraz innych interesariuszy [Moody-Stuart, 2013, s. 9 10]. Forum Biznesu i Praw Cz³owieka ma s³u yæ jako platforma anga owania, konsultacji, promocji i wdra ania ochrony praw cz³owieka przez œwiat biznesu. Pierwsze Forum odby³o siê w Genewie w dniach 3 5 grudnia 2012 roku i skupi³o oko³o 1000 uczestników z ponad 80 krajów. Omówiono tam koniecznoœæ zwrócenia szczególnej uwagi na podejmowanie problemu wdra ania Zasad przewodnich dotycz¹cych biznesu i praw cz³owieka oraz podjêto próbê okreœlenia i omówienia tzw. dobrych praktyk. Drugie Forum odby³o siê w Genewie w dniach 2 4 grudnia 2013 roku. 4. Wspó³praca Rady Praw Cz³owieka ONZ z Wysokim Komisarzem ONZ ds. Praw Cz³owieka w tworzeniu miêdzynarodowego standardu odpowiedzialnoœci korporacji transnarodowych za ochronê praw cz³owieka Wysoki Komisarz ONZ ds. Praw Cz³owieka (dalej jako: Komisarz) prowadzi sta³¹ wspó³pracê z Rad¹ Praw Cz³owieka w zakresie rozwijania i promowania miêdzynarodowego standardu odpowiedzialnoœci korporacji transnarodowych za ochronê praw cz³owieka. Po utworzeniu 16 czerwca 2011 roku przez Radê Praw Cz³owieka Grupy Roboczej w kwestii praw cz³owieka i korporacji ponadnarodowych i innych przedsiêwziêæ gospodarczych, Komisarz zapewni³ jej sta³e wsparcie i doradztwo. Aktywnoœæ Komisarza realizowana jest na czterech p³aszczyznach: Po pierwsze, sta³e wspieranie rozwoju standardów praw cz³owieka, stosowanych w sektorze przedsiêbiorstw, jak równie wystêpowanie z inicjatywami w tym zakresie.

15 Budowanie wartoœci firmy w kontekœcie poszanowania praw cz³owieka Po drugie, opracowywanie wytycznych dotycz¹cych interpretacji Zasad przewodnich. Komisarz zosta³ uprawniony do prowadzenia dzia- ³añ i podejmowania inicjatyw w ramach tzw. biznesu i ochrony praw cz³owieka w systemie ONZ oraz we wspó³pracy z Grup¹ Robocz¹ Rady Praw Cz³owieka, do opracowywania wytycznych w zakresie interpretacji Zasad przewodnich. W 2012 roku Biuro Komisarza wyda³o Przewodnik o interpretacji odpowiedzialnoœci przedsiêbiorstw w zakresie przestrzegania praw cz³owieka. Po trzecie, Komisarz stanowi wsparcie merytoryczne i organizacyjne Grupy Roboczej, które by³o realizowane m.in. ju w czasie prac Specjalnego Przedstawiciela Sekretarza Generalnego ONZ w czasie jego kadencji od 2005 do 2011 roku. W tym zakresie, zgodnie z Rezolucj¹ 2005/69, Komisarz zosta³ uprawniony we wspó³pracy ze Specjalnym Przedstawicielem do zwo³ywania corocznych konsultacji z przedstawicielami sektorów biznesowych, aby omówiæ wyzwania zwi¹zane z ochron¹ praw jednostki. I tak w listopadzie 2005 roku Komisarz zwo³a³ konsultacje z przedstawicielami sektora wydobywczego [Report of the United Nations High Commissioner for Human Rights, 2005]. Druga konsultacja odby³a siê w styczniu 2007 roku z sektorem finansowym [Report of the United Nations High Commissioner for Human Rights, 2007]. Nastêpnie, na wniosek Rady Praw Cz³owieka, Wysoki Komisarz zwo³a³ dwudniowe konsultacje w paÿdzierniku 2009 roku w sprawie praw cz³owieka oraz korporacji ponadnarodowych i innych przedsiêwziêæ gospodarczych, które zgromadzi³o wiele zainteresowanych podmiotów. Po czwarte, Komisarz jest aktywnie zaanga owany w dzia³alnoœæ Global Compact ONZ. Biuro Komisarza jest jednym z siedmiu podmiotów ONZ, które prowadz¹ sta³¹ wspó³pracê z Global Compact w biurze Sekretarza Generalnego (pozosta³e agencje to: MOP, UNEP, UNODC, UNDP, UNIDO i UNIFEM). Na wniosek by³ego Sekretarza Generalnego ONZ Kofiego Annana Biuro Komisarza od samego pocz¹tku funkcjonowania Global Compact, s³u y jako swoisty opiekun reprezentuj¹cy regu³y wynikaj¹ce z zasady ochrony praw cz³owieka. Dzia³ania Komisarza wspieraj¹ce dzia³alnoœæ Global Compact skupiaj¹ siê przede wszystkim na prowadzeniu szerokiego dialogu, dzia³alnoœci popularyzatorskiej oraz interpretacji zasad ochrony praw cz³owieka w œwiecie biznesu. 5. United Nations Global Compact United Nations Global Compact jest wyrazem rozwoju idei ochrony praw cz³owieka przez œwiat biznesu. Pierwotnie inicjatywa wywodzi siê

16 160 Iwona Wroñska od pomys³u K. Annana, by³ego Sekretarza Generalnego ONZ, który przedstawi³ propozycjê utworzenia tzw. Globalnego Porozumienia (dalej jako: Global Compact, GC). Odby³o siê to w 1999 roku na szczycie w Davos w Szwajcarii Œwiatowe Forum Ekonomiczne [Herik i inni, 2010, s. 736]. Inicjatywa ONZ Global Compact zosta³a zainaugurowana 26 lipca 2000 roku, kiedy nast¹pi³o oficjalne rozpoczêcie fazy operacyjnej Global Compact w siedzibie ONZ. GC w formie zaproponowanej przez K. Annana zosta³o uznane za inicjatywê, która przez promowanie wspólnych wartoœci i zasad przez œwiatowy biznes, odnosz¹cych siê do poszanowania praw cz³owieka, nada³a globalizacji ludzk¹ twarz [Corporate Social Responsibility: Partners for Progress, 2001, s ]. Global Compact to wezwanie skierowane do agend ONZ 4, biznesu, spo³eczeñstwa obywatelskiego oraz w³adz, aby w swojej dzia³alnoœci kierowali siê dziesiêcioma podstawowymi zasadami z zakresu [Global Compact Przewodnik, 2007] 5 : 1) praw cz³owieka popieranie i przestrzeganie praw cz³owieka przyjêtych przez spo³ecznoœæ miêdzynarodow¹; eliminacja wszelkich przypadków ³amania praw cz³owieka przez firmy; 2) praw pracowniczych poszanowanie wolnoœci zrzeszania siê; eliminacja wszelkich form pracy przymusowej; zniesienie pracy dzieci; efektywne przeciwdzia³anie dyskryminacji w sferze zatrudnienia; 3) œrodowiska naturalnego prewencyjne podejœcie do œrodowiska naturalnego; podejmowanie inicjatyw maj¹cych na celu promowanie postaw odpowiedzialnoœci ekologicznej; stosowanie i rozpowszechnianie przyjaznych œrodowisku technologii; 4) przeciwdzia³ania korupcji przeciwdzia³anie korupcji we wszystkich formach, w tym wymuszeniom i ³apówkarstwu. Poprzez dzia³ania zbiorowe Inicjatywa Global Compact ma na celu wdra anie ww. dziesiêciu zasad w dzia³alnoœci biznesowej na ca³ym 4 Struktura Global Compact sk³ada siê z: Biura GC (które jest podstawowym rdzeniem) i szeœciu agend ONZ: Organizacji Rozwoju Przemys³u ONZ, Biura Wysokiego Komisarza ds. Praw Cz³owieka, Miêdzynarodowej Organizacji Pracy, Programu Narodów Zjednoczonych Ochrony Œrodowiska, Programu Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju i Biura ONZ ds. Kontroli Narkotyków i Zapobiegania Przestêpczoœci [http://www.globalcompact.org.pl]. 5 Dziesiêæ zasad Global Compact opracowano na podstawie nastêpuj¹cych dokumentów miêdzynarodowych: Powszechnej Deklaracji Praw Cz³owieka z 1948 roku, Deklaracji Miêdzynarodowej Organizacji Pracy o Fundamentalnych Zasadach i Prawach w Pracy z 1998 roku, Deklaracji z Rio o Œrodowisku Naturalnym i Rozwoju Agenda 21 z 1992 roku, Konwencji Narodów Zjednoczonych przeciwko korupcji z 2003 roku [wwww.globalcompact.org.pl].

17 Budowanie wartoœci firmy w kontekœcie poszanowania praw cz³owieka œwiecie oraz przyspieszenie prac wspomagaj¹cych osi¹ganie celów ONZ w tym zakresie. Zrzeszaj¹ca ponad 9000 firm z ponad 100 krajów, a tak e miêdzynarodowe œrodowiska pracy i organizacje pozarz¹dowe, Global Compact jest najwiêksz¹ na œwiecie dobrowoln¹ Inicjatyw¹ obywatelstwa korporacyjnego [szerzej: Global Compact Przewodnik, 2007], która w szczególny sposób zwraca uwagê na spo³eczn¹ odpowiedzialnoœæ korporacji corporate social responsibility, w poszanowaniu praw cz³owieka [szerzej: Global Compact, 2012; Global Compact. 2013; UN Global Compact Management Model, 2010; Pike, 2001; Annan, 2000; The Global Compact, 2002]. Zakoñczenie Reasumuj¹c, proces globalizacji w ci¹gu ostatnich lat doprowadzi³ do wzrostu roli w stosunkach miêdzynarodowych podmiotów niepañstwowych, takich jak korporacje transnarodowe. Rosn¹cy ich zasiêg i wp³yw doprowadzi³ do dyskusji na temat roli i obowi¹zków tych podmiotów w odniesieniu do praw cz³owieka [szerzej: Macklem, 2005; Oloka-Onyango, 2003; Slaughter, ; Clapham, 2006]. Korporacje transnarodowe i miêdzynarodowe prawo praw cz³owieka stykaj¹ siê ze sob¹ w nowoczesnej dobie globalizacji, a jednym z g³ównych celów tego kontaktu jest stwierdzenie, czy i w jakim stopniu miêdzynarodowe zobowi¹zania w zakresie ochrony praw cz³owieka mog¹ byæ nak³adane na korporacje [Dhooge, , s. 242] oraz na ile prawa cz³owieka s¹ wspó³czeœnie istotne w procesie kszta³towania wartoœci firm. W przeciwieñstwie do dawniej klasycznego pogl¹du, e przestrzeganie praw cz³owieka nie wp³ywa na wartoœæ firmy, obecnie twierdzi siê, e ochrona praw jednostki w kontekœcie budowy wizerunku (w tym wartoœci) podmiotu gospodarczego jest wiêksza i wa niejsza ni kiedykolwiek wczeœniej. Dlatego te zarz¹dzanie prawami cz³owieka w firmie jest tak samo istotnym zagadnieniem jak zarz¹dzanie stricte ekonomiczne. Przedsiêbiorstwa powinny zatem aktywnie pod wzglêdem praktycznym wdra aæ polityki dotycz¹ce ochrony praw cz³owieka w ramach wszystkich funkcji i dzia³añ. Aby osi¹gn¹æ ten cel, firmy opracowuj¹ stosowne systemy zarz¹dzania informacjami, programy szkoleniowe, procedury konsultacyjne i inne procesy niezbêdne do realizacji tej polityki. Procesy te obejmuj¹ ró ne praktyki, np.: 1) prawne, a nastêpnie praktyczne wprowadzanie standardów chroni¹cych prawa cz³owieka, a zw³aszcza budowa œwiadomoœci w za-

18 162 Iwona Wroñska kresie praw cz³owieka w ró nych czêœciach œwiata, gdzie dzia³aj¹ korporacje transnarodowe; 2) zapewnienie równych szans we wszystkich aspektach zatrudnienia, bez wzglêdu na rasê, kolor skóry, wyznanie, p³eæ, narodowoœæ, pochodzenie, obywatelstwo, wiek, stan cywilny, niepe³nosprawnoœæ, orientacjê seksualn¹ lub na jak¹kolwiek inn¹ dyspozycjê chronion¹ przez prawo; 3) monitorowanie zmian wewnêtrznych, jak i zewnêtrznych maj¹cych wp³yw na politykê ochrony praw cz³owieka i podejmowanie stosownych dzia³añ; 4) uzyskiwanie wsparcia ze strony kadry, w tym szczególnie wy szej kadry kierowniczej w zakresie polityki ochrony praw cz³owieka firmy i jej wdra ania; 5) opracowywanie strategii dotycz¹cej zgodnoœci z polityk¹ ochrony praw cz³owieka, a w szczególnoœci okreœlonych w niej standardów; 6) dzielenie siê najlepszymi doœwiadczeniami na przestrzeni wszystkich jednostek podmiotu gospodarczego i informowanie wewnêtrzne oraz zewnêtrzne na temat kwestii i dzia³añ zwi¹zanych z ochron¹ praw cz³owieka; 7) monitorowanie ustalania celów i osi¹gniêæ w ramach polityki ochrony praw cz³owieka; 8) zachêcanie partnerów, dostawców czy wspó³pracuj¹cych podmiotów trzecich do przyjêcia takiej samej postawy w polityce firmy dotycz¹cej ochrony praw cz³owieka. W ostatnich latach z pewnoœci¹ dokona³a siê zmiana hierarchizacji wartoœci wa nych dla firm. Ta zmiana rozumienia zosta³a wymuszona przede wszystkim poprzez ci¹gle rosn¹c¹ rolê ochrony praw jednostki. St¹d uzasadnione inicjatywy Rady Praw Cz³owieka ONZ, aby odpowiedzialnoœæ korporacji za przestrzeganie praw cz³owieka mia³a wymiar powszechny. Warto podkreœliæ, i podstawowa trudnoœæ prawna i faktyczna w kwestii prawnomiêdzynarodowej odpowiedzialnoœci korporacji transnarodowych za naruszenia praw cz³owieka dotyczy braku prawnych rozstrzygniêæ w prawie miêdzynarodowym publicznym, czyli braku standardu traktatowego. I choæ na razie wszelkie instrumenty prawne przyjmowane w ramach aktywnoœci omawianej tu Rady Praw Cz³owieka maj¹ postaæ tzw. soft law prawa miêkkiego, oczekiwaæ nale y, i w niedalekiej przysz³oœci

19 Budowanie wartoœci firmy w kontekœcie poszanowania praw cz³owieka dojdzie do prawnie wi¹ ¹cego uregulowania w stosunkach miêdzynarodowych odpowiedzialnoœci korporacji transnarodowych za przestrzeganie praw cz³owieka. Realizacja wyzwañ, które podejmuje Rada Praw Cz³owieka, aby zobowi¹zaæ prawnie korporacje transnarodowe do przestrzegania praw cz³owieka, bêdzie mo liwa, jeœli wszystkie zaanga owane w ten proces podmioty wyka ¹ rzeczywiste zainteresowanie i zaanga owanie w osi¹gniêcie takiego celu a przede wszystkim przyjm¹ zasadê, e najwa - niejsz¹ wartoœci¹ firmy jest cz³owiek. Literatura 1. Aguirre D. (2011), Corporate liability for economic, social and cultural rights revisited: the failure of international cooperation, California Western International Law Journal, Vol. 42, Issue Amao O. (2008), Review of the Report of the Special Representative of the Secretary-General on the Issue of Human Rights and Transnational Corporations and other Business Enterprises, Professor John Ruggie to the United Nations Human Rights Council, 'Protect, Respect and Remedy: a Framework for Business and Human Rights, UN Doc. HRC/8/5. 3. Annan K.A. (2000), We the Peoples: The Role of the United Nations in the 21st Century, UN, New York. 4. Bernatt M. (2009), Spo³eczna odpowiedzialnoœæ biznesu. Wymiar konstytucyjny i miêdzynarodowy, Warszawa. 5. Blitt R.C. (2012), Beyond Ruggie s Guiding Principles on Business and Human Rights: Charting an Embracive Approach to Corporate Human Rights Compliance, Texas International Law Journal, Vol. 48, Issue Clapham A. (2006), Human Rights Obligations of Non-State Actors, Oxford University Press, No Commission on Human Rights (2005), Report of the UN High Commissioner on Human Rights on the sector consultation entitled Human Rights and the Extractive Sector. E/CN4/2006/ Corporate Social Responsibility: Partners for Progress (2001), Organisation for Economic Co-operation and Development, OECD, Paris. 9. Dhooge L.J. ( ), Human Rights for transnational corporations, Journal of Transnational Law and Policy, Vol. 16, No Duruigbo E. (2008), Corporate Accountability and Liability for International Human Rights Abuses: Recent Changes and Recurring Challenges, Northwestern Journal of International Human Rights, Vol. 6, Issue 2.

20 164 Iwona Wroñska 11. Global Compact Przewodnik, Biuro Inicjatywy Global Compact ONZ (2007), dostêp dnia Global Compact. International Yearbook (2012), United Nation Publication, Germany. 13. Global Compact. International Yearbook (2013), United Nation Publication, Germany. 14. Herik L., Èerniè J.L. (2010), Regulating Corporations under International Law. From Human Rights to International Criminal Law and Back Again, Journal of International Criminal Justice, Vol Jamka B. (2011), Czynnik ludzki we wspó³czesnym przedsiêbiorstwie: zasób czy kapita³? Od zarz¹dzania kompetencjami do zarzadzania ró norodnoœci¹, Warszawa. 16. Keenan P.J. (2011), The Future of the Guiding Principles, American Society of International Law Proceedings, Vol Kisiel A. (2011), Kapita³ ludzki jako wartoœæ przedsiêbiorstwa jego znaczenie i kszta³towanie, Finanse, Rynki finansowe, Ubezpieczenia nr 46, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczeciñskiego, nr ukasiewicz G. (2005), Metody pomiaru kapita³u ludzkiego, Nierównoœci Spo³eczne a Wzrost Gospodarczy/Uniwersytet Rzeszowski, nr Macklem P. (2005), Corporate Accountability under International Law: The Misguided Quest for Universal Jurisdiction, International Law Forum, Vol. 7, No Moody-Stuart M. (2013), UN Global Compact Local Networks and their importance in the implementation of the Guiding Principles, w: Implementing the Guiding Principles, Issue Oloka-Onyango J. (2003), Reinforcing Marginalized Rights in an Age of Globalization: International Mechanisms, Non-stateActor, and the Struggle for Peoples' Rights in Africa, American University International Law Review, Vol. 18, No Pike A. (2001), Sensitive to Ethical Concerns, Financial Times. 23. Putkowska R. (2013), Biznes i prawa cz³owieka; czas na pragmatyzm, Analiza tematyczna, Forum Odpowiedzialnego Biznesu, nr PwC i SMG/KRC dla PARP (2012), Ocena stanu wdra ania standardów spo³ecznej odpowiedzialnoœci biznesu wraz z opracowaniem zestawu wskaÿników spo³ecznej odpowiedzialnoœci w mikro, ma³ych, œrednich i du ych przedsiêbiorstwach. 25. Report of the Special Representative of the Secretary General on the Issue of Human Rights and Transnational Corporations and Other Business Enterprises (2011), U.N. Doc. A/HRC/17/31.

21 Budowanie wartoœci firmy w kontekœcie poszanowania praw cz³owieka Report of the United Nations High Commissioner for Human Rights (2005): on the sectoral consultation entitled Human rights and the extractive industry. E/CN.4/2006/ Report of the United Nations High Commissioner on Human Rights (2007): on the sectoral consultation entitled Human rights and the financial sector. A/HRC/4/ Resolution 2005/69 Human rights and transnational corporations and other business enterprises, The Commission on Human Rights, 59th meeting , w: Commission on Human Rights Report on the sixty-first Session ( ) Economic and Social Council Official Records, Supplement No. 3/2005E/2005/23 E/CN.4/2005/135, United Nations, New York and Geneva. 29. Resolution 2008/8/7 Mandate of the Special Representative of the Secretary General on the issue of human rights and transnational corporations and other business enterprises, Human Rights Council, 8th session 18/06/2008, A/HRC/RES/8/ Resolution 2011/17/4 Human rights and transnational corporations and other business enterprises, Human Rights Council, A/HRC/ RES/17/ Ruggie J. (2010), Report of the Special Representative of the Secretary-General on the issue of human rights and transnational corporations and other business enterprises, Business and Human Rights: Further steps toward the operationalization of the protect, respect and remedy framework, UN Doc. A/HRC/14/27, Ruggie-report-2010.pdf, dostêp dnia Slaughter A.M. ( ), The Accountability of Government Networks, Indiana Journal of Global Legal Studies, Vol. 8, No Stephens B. (2002), The Amorality of Profit: Transnational Corporations and Human Rights, Berkeley Journal of International Law, Vol. 20, Issue Szewc-Rogalska A. (2005), Produktywnoœæ czynnika ludzkiego w ró nych formach w³asnoœci przedsiêbiorstw, w: Nierównoœci spo³eczne a wzrost gospodarczy, WoŸniak M.G. (red.), Uniwersytet Rzeszowski, nr 6, Rzeszów. 35. The Global Compact (2002), International Herald Tribune. 36. UN HRC (2009), Promotion and Protection of All Human Rights, Civil, Political, Economic, Social and Cultural Rights, Including the Right to Deve-

22 166 Iwona Wroñska lopment: Protect, Respect and Remedy: A Framework for Business and Human Rights, UN Doc. A/HRC/11/ UN Global Compact Management Model (2010), New York. 38. Vega C., Mol A., Wong M.A. (2011), Holding Businesses Accountable for Human Rights Violations Recent Developments and Next Steps, International Policy Analysis. 39. Working Group on the issue of human rights and transnational corporations and other business enterprises (2012), Outcome of the third session of the Working Groupon the issue of human rights and transnational corporations and other business enterprises, Human Rights Council, A/HRC/WG.12/3/ Wzorce zrównowa onej produkcji (WZP) w dzia³alnoœci przedsiêbiorstw propozycja rozwi¹zañ systemowych wspieraj¹cych wdra anie WZP w MSP, Raport z analizy danych zastanych (2011), Warszawa. Streszczenie Aspekt przestrzegania praw cz³owieka stanowi wspó³czeœnie wa ny element oceny wartoœci przedsiêbiorstw. Jednak aktualnie korporacje transnarodowe nie posiadaj¹ adnych bezpoœrednich zobowi¹zañ w dziedzinie praw cz³owieka w prawie miêdzynarodowym. Globalizacja stosunków gospodarczych na œwiecie obejmuje ju nie tylko relacje ekonomiczne sensu stricto, ale równie powi¹zane z tym wa ne kwestie przestrzegania praw cz³owieka. Bowiem wartoœæ przedsiêbiorstwa to nie tylko wartoœæ ekonomiczna, ale równie wartoœæ jednostki ludzkiej, która tworzy walor gospodarczy firmy i jest niezbêdnym elementem jej funkcjonowania. Dowodem tak przyjêtej tendencji jest fakt, e aktywnoœæ organizacji miêdzynarodowych, jak i dokumenty miêdzynarodowe jednoznacznie wskazuj¹, e wyzwania zwi¹zane z przestrzeganiem praw cz³owieka powinny byæ traktowane jako fundament etycznego biznesu oraz element ryzyka biznesowego i powinny podlegaæ uwa nemu monitorowaniu. Artyku³ jest analiz¹ prac Rady Praw Cz³owieka, która podejmuje coraz bardziej zdecydowane dzia³ania na rzecz zapewnienia odpowiednich instrumentów prawnych w zakresie odpowiedzialnoœci korporacji transnarodowych za ³amanie praw cz³owieka. Pytaniem jest, jak rozwi¹zaæ te problemy z perspektywy normatywnej i tu pojawia siê zasadnicza kwestia, czy te dzia³ania, które wprowadza Rada Praw Cz³owieka, s¹ wystarczaj¹ce. Analizuj¹c istniej¹ce mechanizmy i nowe propozycje zwiêkszenia odpowiedzialnoœci korporacji transnarodowych, artyku³ zwraca uwagê nie tylko na przyjête dokumenty, ale równie na podejmowane bezpoœrednie aktywnoœci, szczególnie Grupy Roboczej w sprawie praw cz³owieka oraz korporacji ponadnarodowych i innych przedsiêwziêæ gospodar-

Regionalna Karta Du ej Rodziny

Regionalna Karta Du ej Rodziny Szanowni Pañstwo! Wspieranie rodziny jest jednym z priorytetów polityki spo³ecznej zarówno kraju, jak i województwa lubelskiego. To zadanie szczególnie istotne w obliczu zachodz¹cych procesów demograficznych

Bardziej szczegółowo

Monitorowanie polityki rozwoju - zadania obserwatoriów

Monitorowanie polityki rozwoju - zadania obserwatoriów Departament Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Monitorowanie polityki rozwoju - zadania obserwatoriów Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Opole, 10 grudnia

Bardziej szczegółowo

Budowanie współpracy z organizacjami pozarządowymi. Agnieszka Wróblewska

Budowanie współpracy z organizacjami pozarządowymi. Agnieszka Wróblewska Budowanie współpracy z organizacjami pozarządowymi Agnieszka Wróblewska RAZEM JESTEŚMY NAJSILNIEJSI WDROŻENIE MODELU WSPÓŁPRACY W 6 GMINACH POWIATU ŁUKOWSKIEGO Projekt zakłada wdrażanie na poziomie gminy

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach?

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy masz niedosyt informacji niezbêdnych do tego, by mieæ pe³en komfort w podejmowaniu

Bardziej szczegółowo

Normy szansą dla małych przedsiębiorstw. Skutki biznesowe wdrożenia norm z zakresu bezpieczeństwa w małych firmach studium przypadków

Normy szansą dla małych przedsiębiorstw. Skutki biznesowe wdrożenia norm z zakresu bezpieczeństwa w małych firmach studium przypadków IV Ogólnopolska Konferencja Normalizacja w Szkole Temat wiodący Normy wyrównują szanse Łódzkie Centrum Doskonalenia Nauczycieli i Kształcenia Praktycznego Łódź, ul. Kopcińskiego 29 Normy szansą dla małych

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV/20/2015 RADY GMINY PRZELEWICE. z dnia 24 lutego 2015 r.

UCHWAŁA NR IV/20/2015 RADY GMINY PRZELEWICE. z dnia 24 lutego 2015 r. UCHWAŁA NR IV/20/2015 RADY GMINY PRZELEWICE z dnia 24 lutego 2015 r. w sprawie zasad i standardów wzajemnego informowania się jednostek samorządu terytorialnego i organizacji pozarządowych o planach, zamierzeniach

Bardziej szczegółowo

I. INFORMACJA O KOMITECIE AUDYTU. Podstawa prawna dzialania Komitetu Audytu

I. INFORMACJA O KOMITECIE AUDYTU. Podstawa prawna dzialania Komitetu Audytu w Przewodniczący Jan Robert Halina Podsekretarz Sprawozdanie z realizacji zadań Komitetu Audytu dla dzialów administracja publiczna, informatyzacja, łączność, wyznania religijne oraz mniejszości narodowej

Bardziej szczegółowo

Zasady racjonalnego dokumentowania systemu zarządzania

Zasady racjonalnego dokumentowania systemu zarządzania Jerzy Kowalczyk Zasady racjonalnego dokumentowania systemu zarządzania Zasady doskonalenia systemu zarządzania oraz podstawowe procedury wspomagające Zarządzanie jakością VERLAG DASHÖFER Wydawnictwo VERLAG

Bardziej szczegółowo

Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej

Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej Komunikaty 99 Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej Artyku³ przedstawi skrócony raport z wyników badania popularnoœci rozwi¹zañ

Bardziej szczegółowo

XXV BIULETYN EUROPEJSKI. Biuro ds. Unii Europejskiej KIG. Biur. marzec 2012

XXV BIULETYN EUROPEJSKI. Biuro ds. Unii Europejskiej KIG. Biur. marzec 2012 XXV Biur BIULETYN EUROPEJSKI Biuro ds. Unii Europejskiej KIG marzec 2012 Lepsze narzędzie w uwzględnianiu problemów związanych z ochronąśrodowiska podczas opracowywania projektów budowlanych. Weszła w

Bardziej szczegółowo

Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020

Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020 Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020 Charakterystyka przedmiotu badania W dniu 27 listopada 2013 r. Rada Ministrów przyjęła Program Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na

Bardziej szczegółowo

Program szkolenia. Standardy współpracy międzysektorowej

Program szkolenia. Standardy współpracy międzysektorowej Program szkolenia Standardy współpracy międzysektorowej przygotowany w ramach projektu Standardy współpracy międzysektorowej w powiecie oleckim współfinansowanego ze środków Unii Priorytet V Dobre Rządzenie,

Bardziej szczegółowo

Program Internet Start Up. WejdŸ do gry. Autor Programu. Partner Programu

Program Internet Start Up. WejdŸ do gry. Autor Programu. Partner Programu Program Internet Start Up WejdŸ do gry Autor Programu Partner Programu Program doradztwa prawnego Kancelarii Wierzbowski Eversheds dla projektów zwi¹zanych z internetem i nowymi technologiami www.internetstartup.pl

Bardziej szczegółowo

OPIS WYDARZENIA. Fundacja Myœli Ekologicznej

OPIS WYDARZENIA. Fundacja Myœli Ekologicznej OPIS WYDARZENIA Kim jesteœmy? powsta³a w 2012 roku w Krakowie. W ramach dzia³alnoœci statutowej, Fundacja realizuje programy edukacyjne i aktywizuj¹ce, koncentruj¹ce siê na tematyce ekologicznej. Pomys³

Bardziej szczegółowo

Grant Blokowy Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy Fundusz dla Organizacji Pozarządowych

Grant Blokowy Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy Fundusz dla Organizacji Pozarządowych Grant Blokowy Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy Fundusz dla Organizacji Pozarządowych ECORYS Polska Sp. z o.o. Poznań, 16 listopada 2012 PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY STASZÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POśYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2009

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY STASZÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POśYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2009 Załącznik Nr 1 do uchwały Nr XLIII/356/08 Rady Miejskiej w Staszowie z dnia 23. 12.2008r sprawie przyjęcia Programu współpracy Gminy Staszów z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami prowadzącymi działalność

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

WZÓR SKARGI EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA. Rada Europy. Strasburg, Francja SKARGA. na podstawie Artykułu 34 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka

WZÓR SKARGI EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA. Rada Europy. Strasburg, Francja SKARGA. na podstawie Artykułu 34 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka WZÓR SKARGI EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA Rada Europy Strasburg, Francja SKARGA na podstawie Artykułu 34 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz Artykułu 45-47 Regulaminu Trybunału 1 Adres pocztowy

Bardziej szczegółowo

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Art.1. 1. Zarząd Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju, zwanego dalej Stowarzyszeniem, składa się z Prezesa, dwóch Wiceprezesów, Skarbnika, Sekretarza

Bardziej szczegółowo

STATUT KOŁA NAUKOWEGO PRAWA MEDYCZNEGO. Rozdział I. Postanowienia ogólne

STATUT KOŁA NAUKOWEGO PRAWA MEDYCZNEGO. Rozdział I. Postanowienia ogólne STATUT KOŁA NAUKOWEGO PRAWA MEDYCZNEGO Rozdział I. Postanowienia ogólne 1 Koło Naukowe Prawa Medycznego, zwane dalej Kołem, jest dobrowolną organizacją studencką. Funkcjonuje na Wydziale Prawa i Administracji

Bardziej szczegółowo

Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej

Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej biblioteczka zamówień publicznych Agata Hryc-Ląd Małgorzata Skóra Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej Nowe progi w zamówieniach publicznych 2014 Agata Hryc-Ląd Małgorzata

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu.

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu. Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu Regulamin Zarządu Stowarzyszenia Przyjazna Dolina Raby Art.1. 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 13.12.2006 KOM(2006) 796 wersja ostateczna Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia okresu stosowania decyzji 2000/91/WE upoważniającej Królestwo Danii i

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI RADY NADZORCZEJ SPÓŁKI PATENTUS S.A. ZA OKRES 01.01.2010 31.12.2010.

SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI RADY NADZORCZEJ SPÓŁKI PATENTUS S.A. ZA OKRES 01.01.2010 31.12.2010. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI RADY NADZORCZEJ SPÓŁKI PATENTUS S.A. ZA OKRES 01.01.2010 31.12.2010. 1. Informacja dotycząca kadencji Rady Nadzorczej w roku 2010, skład osobowy Rady, pełnione funkcje w Radzie,

Bardziej szczegółowo

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence.

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. Informacje dla kadry zarządzającej Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. 2010 Cisco i/lub firmy powiązane. Wszelkie prawa zastrzeżone. Ten dokument zawiera

Bardziej szczegółowo

STATUT FUNDACJI CHCEMY POMAGAĆ Postanowienia ogólne

STATUT FUNDACJI CHCEMY POMAGAĆ Postanowienia ogólne STATUT FUNDACJI CHCEMY POMAGAĆ Postanowienia ogólne 1 1. Fundacja pod nazwą Chcemy Pomagać, zwana dalej Fundacją, ustanowiona przez: Piotra Sołtysa zwanego dalej fundatorem, aktem notarialnym sporządzonym

Bardziej szczegółowo

Propozycje poprawek do projektu ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020

Propozycje poprawek do projektu ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 Załącznik Propozycje poprawek do projektu ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 I. Poprawki do: Rozdział 1. Przepisy ogólne

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 24.05.2012 r.

Warszawa, 24.05.2012 r. Relacje administracji rz dowej z otoczeniem na przyk adzie dwóch projektów realizowanych przez Departament S by Cywilnej KPRM Warszawa, 24.05.2012 r. Zakres projektów realizowanych przez DSC KPRM W latach

Bardziej szczegółowo

Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP

Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Szanowni Państwo, Mam przyjemność zaprosić Państwa firmę do udziału w Usłudze

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XXXVI/768/2004 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 31 sierpnia 2004 roku

Uchwała Nr XXXVI/768/2004 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 31 sierpnia 2004 roku Uchwała Nr XXXVI/768/2004 Rady miasta stołecznego Warszawy z dnia 31 sierpnia 2004 roku w sprawie przyjęcia programu współpracy miasta stołecznego Warszawy w roku 2004 z organizacjami pozarządowymi oraz

Bardziej szczegółowo

www.russellbedford.pl Russell Bedford Oferta usług Legal Tax Audit Accounting Corporate Finance Business Consulting Training

www.russellbedford.pl Russell Bedford Oferta usług Legal Tax Audit Accounting Corporate Finance Business Consulting Training Oferta usług BranżA HOTELARSKA Legal Tax Audit Accounting Corporate Finance Business Consulting Training Russell w liczbach Grupa doradcza Russell jest członkiem międzynarodowej sieci niezależnych firm

Bardziej szczegółowo

zywania Problemów Alkoholowych

zywania Problemów Alkoholowych Państwowa Agencja Rozwiązywania zywania Problemów Alkoholowych Konferencja Koszty przemocy wobec kobiet w Polsce 2013 Warszawa, 27 maja 2013 r. www.parpa.pl 1 Podstawy prawne Ustawa o wychowaniu w trzeźwości

Bardziej szczegółowo

Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych

Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych 1 Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych Opracowanie w ramach projektu Potencjał Działanie Rozwój: nowy wymiar współpracy Miasta Płocka i płockich organizacji pozarządowych.

Bardziej szczegółowo

Prezentacja celów projektu w obszarze dialogu obywatelskiego i wspólnych działań strony społecznej i samorządowej

Prezentacja celów projektu w obszarze dialogu obywatelskiego i wspólnych działań strony społecznej i samorządowej Prezentacja celów projektu w obszarze dialogu obywatelskiego i wspólnych działań strony społecznej i samorządowej Anna Tyrała Anna Siemek-Filuś PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Wielkopolski Ośrodek Ekonomii Społecznej - oferta wsparcia i współpracy

Wielkopolski Ośrodek Ekonomii Społecznej - oferta wsparcia i współpracy Strona1 Wielkopolski Ośrodek Ekonomii Społecznej - oferta wsparcia i współpracy Wielkopolski Ośrodek Ekonomii Społecznej (WOES) to Ośrodek Wsparcia Ekonomii Społecznej Wysokiej Jakości akredytowany przez

Bardziej szczegółowo

KODEKS ETYKI PRACOWNIKÓW POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W LUBLINIE

KODEKS ETYKI PRACOWNIKÓW POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W LUBLINIE Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr z dnia Dyrektora PCPR w Lublinie KODEKS ETYKI PRACOWNIKÓW POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W LUBLINIE ROZDZIAŁ I Zasady ogólne 1 1. Kodeks wyznacza zasady postępowania

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR. RADY GMINY ZAPOLICE

UCHWAŁA NR. RADY GMINY ZAPOLICE UCHWAŁA NR. RADY GMINY ZAPOLICE Z DNIA w sprawie przyjęcia Programu współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na rok 2015. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do zarządzania procesami biznesowymi czym są procesy biznesowe: Part 1

Wprowadzenie do zarządzania procesami biznesowymi czym są procesy biznesowe: Part 1 Wprowadzenie do zarządzania procesami biznesowymi czym są procesy biznesowe: Part 1 Listopad 2012 Organizacja funkcjonalna Dotychczas na organizację patrzono z perspektywy realizowanych funkcji. Zarząd

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku

Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku w sprawie określenia trybu powoływania członków oraz organizacji i trybu działania Będzińskiej Rady Działalności Pożytku Publicznego. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacji przetwarzania i ochrony danych osobowych w Powiatowym Centrum Kształcenia Zawodowego im. Komisji Edukacji Narodowej w Jaworze

Regulamin organizacji przetwarzania i ochrony danych osobowych w Powiatowym Centrum Kształcenia Zawodowego im. Komisji Edukacji Narodowej w Jaworze Załącznik nr 1 do zarządzenia nr 9/11/12 dyrektora PCKZ w Jaworze z dnia 30 marca 2012 r. Regulamin organizacji przetwarzania i ochrony danych osobowych w Powiatowym Centrum Kształcenia Zawodowego im.

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA PODATKOWE W BRANŻY ENERGETYCZNEJ - VAT

ZAGADNIENIA PODATKOWE W BRANŻY ENERGETYCZNEJ - VAT ZAGADNIENIA PODATKOWE W BRANŻY ENERGETYCZNEJ - VAT Szanowni Państwo! Prowadzenie działalności w branży energetycznej wiąże się ze specyficznymi problemami podatkowymi, występującymi w tym sektorze gospodarki.

Bardziej szczegółowo

Oferta Usługa szkoleniowo doradcza z zakresu zarządzania przez kompetencje w MSP

Oferta Usługa szkoleniowo doradcza z zakresu zarządzania przez kompetencje w MSP Usługa szkoleniowo doradcza z zakresu zarządzania przez Szanowni Państwo, Mamy przyjemność zaprosić Państwa firmę do udziału w usłudze szkoleniowodoradczej z zakresu zarządzania kompetencjami w MSP, realizowanej

Bardziej szczegółowo

Lokalne kryteria wyboru operacji polegającej na rozwoju działalności gospodarczej

Lokalne kryteria wyboru operacji polegającej na rozwoju działalności gospodarczej polegającej na rozwoju działalności gospodarczej Lp. 1. 2. 3. 4. Nazwa kryterium Liczba miejsc pracy utworzonych w ramach operacji i planowanych do utrzymania przez okres nie krótszy niż 3 lata w przeliczeniu

Bardziej szczegółowo

Społecznie odpowiedzialne zamówienia publiczne

Społecznie odpowiedzialne zamówienia publiczne Społecznie odpowiedzialne zamówienia publiczne Doświadczenia projektu Lepsza Przyszłość Ekonomii Społecznej Małgorzata Lublińska Warszawa, 19 czerwca 2012 roku Lepsza Przyszłość Ekonomii Społecznej Europejska

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów

Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów 1 Autor: Aneta Para Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów Jak powiedział Günter Verheugen Członek Komisji Europejskiej, Komisarz ds. przedsiębiorstw i przemysłu Mikroprzedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

GP Sprawozdanie statystyczne dla grup przedsiêbiorstw

GP Sprawozdanie statystyczne dla grup przedsiêbiorstw G ÓWNY URZ D STATYSTYCZNY, al. Niepodleg³oœci 208, 00-925 Warszawa Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej GP Sprawozdanie statystyczne dla grup przedsiêbiorstw Numer identyfikacyjny REGON za 2009 r. Portal

Bardziej szczegółowo

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów 1 Organizatorzy Konkursu 1. Organizatorem Konkursu Start up Award (Konkurs) jest Fundacja Instytut Studiów Wschodnich

Bardziej szczegółowo

Regulamin Programu Ambasadorów Kongresów Polskich

Regulamin Programu Ambasadorów Kongresów Polskich Regulamin Programu Ambasadorów Kongresów Polskich 1. W oparciu o inicjatywę Stowarzyszenia Konferencje i Kongresy w Polsce (SKKP) oraz zadania statutowe Polskiej Organizacji Turystycznej (POT) i działającego

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA XX sesji Sejmu Dzieci i Młodzieży z dnia 1 czerwca 2014 r. w sprawie propagowania wśród młodzieży postaw obywatelskich

UCHWAŁA XX sesji Sejmu Dzieci i Młodzieży z dnia 1 czerwca 2014 r. w sprawie propagowania wśród młodzieży postaw obywatelskich UCHWAŁA XX sesji Sejmu Dzieci i Młodzieży z dnia 1 czerwca 2014 r. w sprawie propagowania wśród młodzieży postaw obywatelskich Art. 1. 1. Należy zachęcić posłów na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej do uchwalenia

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne Załącznik do uchwały Walnego Zebrania Członków z dnia 28 grudnia 2015 roku STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne 1 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

STATUT Stowarzyszenia na Rzecz Rozwoju Gminy Wierzbica

STATUT Stowarzyszenia na Rzecz Rozwoju Gminy Wierzbica STATUT Stowarzyszenia na Rzecz Rozwoju Gminy Wierzbica Rozdział I Postanowienia ogólne 1. Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju Gminy Wierzbica w dalszych postanowieniach statutu zwane Stowarzyszeniem, po jego

Bardziej szczegółowo

Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Michałowice wskazuje na problemy związane

Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Michałowice wskazuje na problemy związane Ι. WPROWADZENIE Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Michałowice wskazuje na problemy związane z funkcjonowaniem społeczności lokalnych i grup społecznych oraz wyznacza kierunki działań, mających na celu

Bardziej szczegółowo

MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 610 KORZYSTANIE Z WYNIKÓW PRACY AUDYTORÓW SPIS TREŒCI

MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 610 KORZYSTANIE Z WYNIKÓW PRACY AUDYTORÓW SPIS TREŒCI MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 610 KORZYSTANIE Z WYNIKÓW PRACY AUDYTORÓW WEWNÊTRZNYCH Wprowadzenie (Stosuje siê przy badaniu sprawozdañ finansowych sporz¹dzonych za okresy rozpoczynaj¹ce siê

Bardziej szczegółowo

Konferencja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Konferencja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI W WOJEWÓDZTWIE ŚWIĘTOKRZYSKIM Działanie 9.5 PO KL Oddolne inicjatywy edukacyjne na obszarach wiejskich Kielce, 6 września 2013 PRZEDMIOT KONKURSU Projekty określone dla

Bardziej szczegółowo

Bariery w usługach geodezyjnych w Polsce

Bariery w usługach geodezyjnych w Polsce Dyrektywa 2006/123/WE Parlamentu Europejskiego z dnia 12 grudnia 2006 r, dotycząca usług na rynku wewnętrznym, opublikowaną w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej nr L376 str. 0036 0068. art. 5 ust. 1

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Projektowana nowelizacja Kodeksu pracy ma dwa cele. Po pierwsze, zmianę w przepisach Kodeksu pracy, zmierzającą do zapewnienia pracownikom ojcom adopcyjnym dziecka możliwości skorzystania

Bardziej szczegółowo

Sergiusz Sawin Innovatika

Sergiusz Sawin Innovatika Podsumowanie cyklu infoseminariów regionalnych: Siedlce, 16 lutego 2011 Płock, 18 lutego 2011 Ostrołęka, 21 lutego 2011 Ciechanów, 23 lutego 2011 Radom, 25 lutego 2011 Sergiusz Sawin Innovatika Projekt

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW

REGULAMIN RADY RODZICÓW ZESPÓŁ SZKÓŁ im. MARII SKŁODOWSKIEJ-CURIE W GOSTYNINIE REGULAMIN RADY RODZICÓW Do uŝytku wewnętrznego Regulamin Rady Rodziców przy Zespole Szkół im. Marii Skłodowskiej-Curie w Gostyninie Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r 1. ZAMAWIAJĄCY HYDROPRESS Wojciech Górzny ul. Rawska 19B, 82-300 Elbląg 2. PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA Przedmiotem Zamówienia jest przeprowadzenie usługi indywidualnego audytu

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XI/173/15 RADY MIASTA CHORZÓW. z dnia 25 czerwca 2015 r. w sprawie utworzenia Chorzowskiej Rady Seniorów oraz nadania jej Statutu

UCHWAŁA NR XI/173/15 RADY MIASTA CHORZÓW. z dnia 25 czerwca 2015 r. w sprawie utworzenia Chorzowskiej Rady Seniorów oraz nadania jej Statutu UCHWAŁA NR XI/173/15 RADY MIASTA CHORZÓW z dnia 25 czerwca 2015 r. w sprawie utworzenia Chorzowskiej Rady Seniorów oraz nadania jej Statutu Na podstawie art. 5c w związku z art.7 ust.1 pkt 17 ustawy z

Bardziej szczegółowo

Komenda Powiatowa Policji w Gryfinie

Komenda Powiatowa Policji w Gryfinie Komenda Powiatowa Policji w Gryfinie Źródło: http://bip.gryfino.kpp.policja.gov.pl/251/procedury-antymobbingow/18421,procedury-antymobbingowe.html Wygenerowano: Niedziela, 3 lipca 2016, 07:11 PROCEDURY

Bardziej szczegółowo

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1.

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. P r o j e k t z dnia U S T A W A o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. W ustawie z dnia 18 września 2001 r. o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół (Dz.U. Nr 122, poz.

Bardziej szczegółowo

Kontrakt Terytorialny

Kontrakt Terytorialny Kontrakt Terytorialny Monika Piotrowska Departament Koordynacji i WdraŜania Programów Regionalnych Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Warszawa, 26 pażdziernika 2012 r. HISTORIA Kontrakty wojewódzkie 2001

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 19 /2009 Marszałka Województwa Świętokrzyskiego z dnia 20 kwietnia 2009 r.

Zarządzenie Nr 19 /2009 Marszałka Województwa Świętokrzyskiego z dnia 20 kwietnia 2009 r. Zarządzenie Nr 19 /2009 Marszałka Województwa Świętokrzyskiego z dnia 20 kwietnia 2009 r. w sprawie szczegółowego sposobu przeprowadzania służby przygotowawczej i organizowania egzaminu kończącego tę służbę

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu

REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu Uchwała nr 4/10/2010 z dnia 06.10.2010 r. REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu Podstawa prawna: - art. 53.1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie

Bardziej szczegółowo

1) BENEFICJENT (ZAMAWIAJĄCY):

1) BENEFICJENT (ZAMAWIAJĄCY): Marcelów, dn. 05.06.2012 r. Zapytanie ofertowe Mając na względzie postanowienia i obowiązki wynikające ze stosowania zasady konkurencyjności oraz zasady efektywnego zarządzania finansami obowiązującej

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenie konkursowe na ekspertów ds. zmów przetargowych

Ogłoszenie konkursowe na ekspertów ds. zmów przetargowych Ogłoszenie konkursowe na ekspertów ds. zmów przetargowych Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ogłasza otwarty konkurs ofert na ekspertów ds. zmów przetargowych w związku z planowaną realizacją projektu

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W GRODZISKU WIELKOPOLSKIM z dnia...

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W GRODZISKU WIELKOPOLSKIM z dnia... projekt UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W GRODZISKU WIELKOPOLSKIM z dnia... w sprawie przyjęcia programu współpracy Gminy Grodzisk Wlkp. z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami, o których mowa w art.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 523/2009 Rady Miejskiej w Radomiu z dnia 20.04.2009r.

UCHWAŁA Nr 523/2009 Rady Miejskiej w Radomiu z dnia 20.04.2009r. UCHWAŁA Nr 523/2009 Rady Miejskiej w Radomiu z dnia 20.04.2009r. druk nr 478a w sprawie połączenia gminnych instytucji kultury: Miejskiego Centrum Kultury i Informacji Międzynarodowej w Radomiu oraz Klubu

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ

ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ NOWA www.nowa-amerika.net AMERIKA ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ STANOWISKO ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH POLSKO-NIEMIECKIEGO REGIONU PRZYGRANICZNEGO 1 Przedstawiciele

Bardziej szczegółowo

Korporacje transnarodowe a ochrona praw człowieka

Korporacje transnarodowe a ochrona praw człowieka Iwona Wrońska * Korporacje transnarodowe a ochrona praw człowieka Wstęp Aby prawa jednostki były respektowane, o ochronie praw człowieka należy myśleć wielopłaszczyznowo, nie tylko w kontekście działań

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW PRZY ZESPOLE SZKÓŁ W W PIETROWICACH WIELKICH

REGULAMIN RADY RODZICÓW PRZY ZESPOLE SZKÓŁ W W PIETROWICACH WIELKICH REGULAMIN RADY RODZICÓW PRZY ZESPOLE SZKÓŁ W ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Rada Rodziców Zespołu Szkół w Pietrowicach Wielkich, zwana dalej Radą, działa na podstawie artykułów 53 i 54 Ustawy o systemie

Bardziej szczegółowo

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego 5. Wytyczne Województwa Wielkopolskiego Projekt wspó³finansowany przez Uniê Europejsk¹ z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz Bud etu Pañstwa w ramach Wielkopolskiego Regionalnego Programu

Bardziej szczegółowo

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO WNIOSEK O ZATWIERDZENIE ANEKSU NR 8 DO PROSPEKTU EMISYJNEGO

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO WNIOSEK O ZATWIERDZENIE ANEKSU NR 8 DO PROSPEKTU EMISYJNEGO Aneks nr 8 do Prospektu Emisyjnego Cyfrowy Polsat S.A. KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO PLAC POWSTAÑCÓW WARSZAWY 1, 00-950 WARSZAWA WNIOSEK O ZATWIERDZENIE ANEKSU NR 8 DO PROSPEKTU EMISYJNEGO zatwierdzonego

Bardziej szczegółowo

Plan Komunikacji na temat projektu samooceny

Plan Komunikacji na temat projektu samooceny Projekt wspóùfinansowany przez Uniê Europejsk¹ w ramach Europejskiego Funduszu Spoùecznego Dziaùanie 5.2. Wzmacnianie potencjaùu administracji samorz¹dowej Plan Komunikacji na temat projektu w Urzêdzie

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW

REGULAMIN RADY RODZICÓW REGULAMIN RADY RODZICÓW PRZY ZESPOLE SZKÓŁ NR 7 W GDYNI Art.1 Postanowienia ogólne Rada Rodziców, zwana dalej Radą, działa na podstawie ustawy o systemie oświaty, statutu szkoły i niniejszego regulaminu.

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN GMINNEGO ZESPOŁU INTERDYSCYPLINARNEGO d.s. PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE. 1 Postanowienia ogólne

REGULAMIN GMINNEGO ZESPOŁU INTERDYSCYPLINARNEGO d.s. PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE. 1 Postanowienia ogólne Załącznik do Uchwały Nr 42/VI/2011 Rady Miejskiej w Myślenicach z dnia 31 marca 2011r. REGULAMIN GMINNEGO ZESPOŁU INTERDYSCYPLINARNEGO d.s. PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE 1 Postanowienia ogólne 1.

Bardziej szczegółowo

Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Białystok, 19 grudzień 2012 r. Seminarium współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONKURSU NA PROJEKT LOGO KTO? NGO! POZARZĄDOWY SZCZECIN

REGULAMIN KONKURSU NA PROJEKT LOGO KTO? NGO! POZARZĄDOWY SZCZECIN REGULAMIN KONKURSU NA PROJEKT LOGO KTO? NGO! POZARZĄDOWY SZCZECIN 1 Fundacja Sektor3, z siedzibą w Szczecinie (zwana dalej Organizatorem) ogłasza Konkurs na zaprojektowanie znaku identyfikacji wizualnej

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ W TOLKMICKU. Postanowienia ogólne

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ W TOLKMICKU. Postanowienia ogólne Załącznik Nr 1 do Zarządzenie Nr4/2011 Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Tolkmicku z dnia 20 maja 2011r. REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ

Bardziej szczegółowo

Statut Koalicji Karat

Statut Koalicji Karat Statut Koalicji Karat Rozdział I Postanowienia ogólne 1 Stowarzyszenie nosi nazwę Stowarzyszenie Koalicja Karat i zwane jest w dalszej części Stowarzyszeniem. 2 1. Stowarzyszenie działa na podstawie ustawy

Bardziej szczegółowo

W z ó r u m o w y POSTANOWIENIA GENERALNE

W z ó r u m o w y POSTANOWIENIA GENERALNE W z ó r u m o w y UMOWA GENERALNA NR zawarta w Nowym S¹czu w dniu... 2011 r. pomiêdzy: Powiatowym Zarz¹dem Dróg w Nowym S¹czu z siedzib¹ przy ul. Wiœniowieckiego 136, 33-300 Nowy S¹cz, zwanym dalej Zamawiaj¹cym,

Bardziej szczegółowo

- o Fundacji Wspierania Współpracy na Rzecz Demokracji i Społeczeństwa Obywatelskiego w Europie Środkowej i Wschodniej.

- o Fundacji Wspierania Współpracy na Rzecz Demokracji i Społeczeństwa Obywatelskiego w Europie Środkowej i Wschodniej. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Druk nr 676 Warszawa, 9 czerwca 2006 r. Pan Marek Jurek Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Przedsiębiorstw. Grupy przedsiębiorstw w Polsce w 2008 r.

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Przedsiębiorstw. Grupy przedsiębiorstw w Polsce w 2008 r. Materiał na konferencję prasową w dniu 28 stycznia 2010 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Przedsiębiorstw w Polsce w 2008 r. Wprowadzenie * Badanie grup przedsiębiorstw prowadzących działalność

Bardziej szczegółowo

2. Podjęcie uchwał w sprawie powołania członków Rady Nadzorczej 1[ ], 2[ ], 3[ ]

2. Podjęcie uchwał w sprawie powołania członków Rady Nadzorczej 1[ ], 2[ ], 3[ ] Warszawa, dnia 9 czerwca 2015 roku OD: Family Fund Sp. z o.o. S.K.A ul. Batorego 25 (II piętro) 31-135 Kraków DO: Zarząd Starhedge S.A. ul. Plac Defilad 1 (XVII piętro) 00-901 Warszawa biuro@starhedge.pl

Bardziej szczegółowo

Przeprowadzenie kompleksowej optymalizacji funkcjonowania jednostki, wprowadzenie nowego systemu zarządzania i wynagradzania

Przeprowadzenie kompleksowej optymalizacji funkcjonowania jednostki, wprowadzenie nowego systemu zarządzania i wynagradzania zakres rzeczowy zał. 6 Przeprowadzenie kompleksowej optymalizacji funkcjonowania jednostki, wprowadzenie nowego systemu zarządzania i wynagradzania Zamawiający: ZIKiT w Krakowie, zatrudniający ok. 500

Bardziej szczegółowo

Regulamin Rady Rodziców. przy Gimnazjum w Jasienicy. Postanowienia ogólne

Regulamin Rady Rodziców. przy Gimnazjum w Jasienicy. Postanowienia ogólne Regulamin Rady Rodziców przy Gimnazjum w Jasienicy Postanowienia ogólne 1. Rada Rodziców zwana dalej Radą a/ reprezentuje interesy ogółu rodziców, b/ wpływając na sprawy szkoły może przyczynić się do lepszej

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W OSTROWI MAZOWIECKIEJ

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W OSTROWI MAZOWIECKIEJ MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W OSTROWI MAZOWIECKIEJ Rozdział I ZałoŜenia wstępne 1. Narkomania jest jednym z najpowaŝniejszych problemów społecznych w Polsce. Stanowi wyzwanie cywilizacyjne

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11

Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11 Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11 Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) Sędzia SN Anna Kozłowska (sprawozdawca) Sędzia SN Grzegorz Misiurek Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi

Bardziej szczegółowo

1) Dziekan lub wyznaczony przez niego prodziekan - jako Przewodniczący;

1) Dziekan lub wyznaczony przez niego prodziekan - jako Przewodniczący; Wydział Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji KUL Wydziałowa Komisja ds. Jakości Kształcenia Al. Racławickie 14, 20-950 Lublin, tel. +48 81 445 37 31; fax. +48 81 445 37 26, e-mail: wydzial.prawa@kul.pl

Bardziej szczegółowo

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.),

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), Istota umów wzajemnych Podstawa prawna: Księga trzecia. Zobowiązania. Dział III Wykonanie i skutki niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

Bardziej szczegółowo

Rzecznik Praw Obywatelskich

Rzecznik Praw Obywatelskich Rzecznik Praw Obywatelskich ogłasza nabór na stanowisko Naczelnika Wydziału w Biurze Dyrektora Generalnego - Wydział Zamówień Publicznych w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich W miesiącu poprzedzającym

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 1/2013 Rady Rodziców Szkoły Podstawowej nr 59 w Poznaniu z dnia 30 września 2013 roku w sprawie Regulaminu Rady Rodziców

Uchwała nr 1/2013 Rady Rodziców Szkoły Podstawowej nr 59 w Poznaniu z dnia 30 września 2013 roku w sprawie Regulaminu Rady Rodziców Uchwała nr 1/2013 Rady Rodziców Szkoły Podstawowej nr 59 w Poznaniu z dnia 30 września 2013 roku w sprawie Regulaminu Rady Rodziców 1. Na podstawie art.53 ust.4 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie

Bardziej szczegółowo

Rady Miejskiej Wodzisławia Śląskiego. w sprawie stypendiów dla osób zajmujących się twórczością artystyczną i upowszechnianiem kultury.

Rady Miejskiej Wodzisławia Śląskiego. w sprawie stypendiów dla osób zajmujących się twórczością artystyczną i upowszechnianiem kultury. identyfikator /6 Druk nr 114 UCHWAŁY NR... Rady Miejskiej Wodzisławia Śląskiego z dnia... w sprawie stypendiów dla osób zajmujących się twórczością Na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 9 i art. 18 ust. 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Gmin Przyjaznych Energii Odnawialnej www. sgpeo.pl Zwi zek Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej (ZGWRP) www.zgwrp.

Stowarzyszenie Gmin Przyjaznych Energii Odnawialnej www. sgpeo.pl Zwi zek Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej (ZGWRP) www.zgwrp. Stowarzyszenie Gmin Przyjaznych Energii Odnawialnej powsta o w lutym 2008 r. jako organizacja zrzeszaj ca samorz dy gminne zainteresowane Odnawialnymi ród ami Energii, aktualnie do SGPEO przynale y 40

Bardziej szczegółowo