Frazeologia i metaforyka w tekstach politycznych lat Frazeologia i metaforyka w tekstach politycznych lat

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Frazeologia i metaforyka w tekstach politycznych lat 1989 1993Frazeologia i metaforyka w tekstach politycznych lat 1989 1993"

Transkrypt

1 MARIA FRANKOWSKA Frazeologia i metaforyka w tekstach politycznych lat Frazeologia i metaforyka w tekstach politycznych lat Zmiany, jakie zaszły w Polsce po 4 VI 1989, wpłynęły także na kształt językowy tekstów o tematyce politycznej. Autorów przestał krępować gorset cenzury i nowomowy, mogą teraz swobodnie wypowiadać swoje przekonania i poglądy. Pierwsza i podstawowa różnica wiąże się z samym przebiegiem procesu komunikacji językowej. Do 1989 r. miał on w zasadzie charakter jednostronny. Nadawca kierował teksty do odbiorcy, który oficjalnie nie mógł reagować na nie w sposób autentyczny. Dopuszczany był do głosu tylko wtedy, gdy mówił takim samym tonem jak nadawca. Prawa głosu nie miały zwłaszcza osoby i środowiska atakowane przez ówczesną władzę. Po r mamy już nie jednego, oficjalnego lecz wielu, mówiących różnymi głosami nadawców, a odbiorcy zyskali takie samo prawo do wypowiedzi, jak i oni. Cechą tekstów o polityce jest więc teraz polifoniczność, żeby nie powiedzieć kakofonia. Artykuł ma za zadanie pokazać niektóre skutki tych zmian w sferze frazeologii i metaforyki. Obserwacji dokonano na tekstach dotyczących polityki 1, odnoszących się do szeroko rozumianej sytuacji w Polsce 2 i produkowanych przez: oficjalnych przedstawicieli władz, 1 Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego (t. 6, s. 890) tak objaśnia słowo polityka: ogół spraw państwowych; działalność rządu, partii, organizacji itp. zmierzająca do osiągnięcia określonych celów, zrealizowania zamierzonych planów w dziedzinie społecznej, wojskowej, gospodarczej i innych, mogąca dotyczyć spraw wewnętrznych państwa lub jego stosunków z innymi krajami, jak również wzajemnych stosunków klas społecznych. A oto definicja sformułowana przez jednego z czołowych polityków ostatnich lat, Bronisława Geremka: Polityka jest z definicji grą konfliktów, która poprzez nieuchronne kompromisy prowadzi do zrobienia tego, co możliwe, pomimo sprzecznych a niekiedy wzajemnie się wykluczających interesów grupowych. Partie polityczne artykułują owe sprzeczności i występują jako strony w konflikcie (GW 1 2 I 1992). 2 O polityce innych krajów także wcześniej mówiono i pisano w różnych tonacjach, zależnie od aktualnych sympatii i antypatii ekip rządzących.

2 22 MARIA FRANKOWSKA działaczy politycznych, dziennikarzy. Wyróżnikiem analizowanych tekstów jest więc t e m a t y k a i t y p n a- d a w c y. Czasami tylko dla pokazania, że teksty te wpływają na sposób widzenia zjawisk politycznych przez osoby zawodowo z polityką nie związane uwzględnia się cytowane w prasie wypowiedzi czytelników i osób ankietowanych. Uderzający jest fakt, że zmienił się przede wszystkim sposób ukazywania działalności politycznej. Do niedawna w tekstach pierwszego obiegu działania polityczne były przedstawiane wyłącznie jako poczynania mężów stanu zatroskanych o losy kraju i społeczeństwa, bezinteresownych i nie zabiegających o władzę, dzierżących ster rządów z woli ludu i wskutek nieuniknionych przemian historycznych. Obecnie o polityce nie mówi się z takim namaszczeniem. Jest ona postrzegana jako działalność przypominająca inne i to bardzo różnorodne dziedziny życia. Przyjrzyjmy się skojarzeniom najczęstszym i najbardziej charakterystycznym. 1. Teatr Polityka jako wielki teatr z podziałem na aktorów działających na scenie i obserwatorów siedzących na widowni to ujęcie bodaj najczęstsze. W takim obrazie polityki znajdziemy wszystkie niezbędne wyznaczniki teatralności. Jest więc tak charakterystyczny element teatru jak KURTYNA. Już w trakcie obrad Okrągłego Stołu ówczesny rzecznik KC PZPR Jan Bisztyga zapewniał: (1) Chcemy działać przy otwartej kurtynie (ExW 15 IV 1989). A po przeszło 4 latach znów sięgnięto po to samo sformułowanie: (2) My się opowiadamy za prywatyzacją, [ale] za prywatyzacją robioną przy otwartej kurtynie (TVP 1, 25 VIII 1993). Jako lejtmotyw jednego z artykułów wykorzystało kurtynę czasopismo Wprost. Opisano tam wiec zorganizowany przez zwolenników premiera Olszewskiego jako spektakl teatralny w kilku odsłonach: (3) [Akt pierwszy] Brawa, wiwaty, kurtyna. Akt drugi. [...] Brawa, kurtyna. I akt trzeci. Tytuł reportażu: Kurtyna w górę. Natomiast artykuł, w którym próbowano przewidzieć wyniki wyborów 19 IX 1993, Polityka zatytułowała: (4) Przed podniesieniem kurtyny (10 VII 1993). A gdy już kurtyna pójdzie w górę, można swobodnie obserwować SCENE POLITYCZNA. Jest to jedno z najczęstszych wyrażeń, za pomocą których mówi się o polityce. Niemal się już zleksykalizowało, choć niekiedy metafory są bardzo przejrzyste i niezwykle konkretne. Np. wiosną 1990 r. zaniepokojony dziennikarz pytał Aleksandra Halla: (5) Czy spojrzenie na dzisiejszą świeżo malowaną scenę polityczną także i pana napawa obawą, że nie uda się nam zdobyć [...] na nowoczesny model polityczny?

3 Frazeologia i metaforyka w tekstach politycznych lat (Polit 14 IV 1990). Inny dziennikarz zwrócił się do b. wicepremiera Leszka Balcerowicza z pytaniem: (6) Jak ocenia Pan scenę polityczną? (TygPow 24/93). A Życie Warszawy zauważyło: (7) Jeśli [ktoś] utrzyma się na scenie politycznej przez jakiś czas, ma szansę zostania autorem książki opisującej jego życiowe perypetie lub zawierającej przemyślenia, jeśli takowe mu się przydarzyły (ŻW 19 XI 1992). W tym samym numerze gazety napisano też: (8) gdyby [...] bez takiego sentymentalizmu spojrzeć na obecną scenę polityczną, to rysuje się mniej więcej następujący obraz [...] Tadeusz Mazowiecki o nowo powstałym BBWR wypowiedział się następująco: (9) słyszę, że [...] jest to próba zastąpienia dotychczasowej sceny politycznej nie do końca określoną strukturą korporacyjną. A dziennikarza tego czasopisma zainteresowało, czy (10) dla Bronisława Geremka i Tadeusza Mazowieckiego nie ma już miejsca na scenie politycznej? (Wprost 11 VII 1993). Z kolei dziennikarz telewizyjny stwierdził: (11) polską sceną polityczną wstrząsa wiele konfliktów (TVP 1, 27 XII 1993). Przykłady można by mnożyć, bo scena polityczna występuje w większości wypowiedzi dotyczących polityki. O różnorodności użyć (i skojarzeń) niech więc świadczą jeszcze takie oto cytaty: (12) W tym sensie skład rządu może nie prowadzić do dobrej konstrukcji sceny politycznej (TVP 2, 17 X 1993). (13) Ja jego prawa do bycia na scenie politycznej będę bronił do końca [A. Michnik o J. Kaczyńskim], (TVP 2, 16 X 1993). (16) Do głosowania już tylko nieco ponad 70 dni. Wśród ludzi władzy i obserwatorów sceny politycznej narasta przedwyborcza gorączka (Polit 10 VII 1993). (17) Polska scena polityczna staje się coraz bardziej niespokojna (BBC, 16 XII 1993). (18) Pan prezydent przygotowuje formowanie prawej nogi i porządkowanie sceny politycznej (PR 3, 8 XII 1993). (19) Pójście UD i liberałów oddzielną drogą spowoduje, że prezydent zechce odkopać podział sceny politycznej z okresu PRL (Wprost 10 X 1993). (20) Ordynacja wyborcza, której celem było zracjonalizowanie i uporządkowanie polskiej sceny politycznej, da taki efekt, że dwie partie, które w sumie zdobyły ok. 35 proc. głosów, będą miały ponad 60 proc. mandatów w Sejmie (GW 27 IX 1993, cyt. z Polit). (21) Po czterech latach liberałowie stali się formacją, która jest nie do wyparcia z polskiej sceny politycznej (PR 3, 13 XI 1993). (22) Stabilność to nie jest najmocniejsza cecha polskiej sceny politycznej (PR 3, 11 VII 1993). (23) Polska ma scenę polityczną bardzo ruchliwą, niestabilną i niewykształconą (PR 3, 22 VIII 1993). (24) Staram się zrobić polską scenę polityczną czytelną, a BBWR to najlepszy z pomysłów, który może uporządkować polską scenę (L. Wałęsa).

4 24 MARIA FRANKOWSKA (25) Ten pomysł Wałęsy na cztery litery ma zamazać scenę polityczną (Stefan Kurowski TVP 1, 6 VII 1993). (26) Solidarność odzyskuje swoje osobne miejsce na scenie życia publicznego (TygS 27 IV 1990). (27) Scena polityczna nie bardzo się rozjaśniła (TVP 1, 19 IX 1993). (28) Zapalniczka podpaliła polską scenę polityczną? [tytuł]. To Zapalniczka sprowokowała i próbowała skompromitować wiele osób z życia politycznego Polski, oskarżając ich o współpracę z UB i SB [...] Zapalniczka to pseudonim agenta (DW 15 VI 1992). (29) Aby uniknąć [...] zgubnej fascynacji procentami, Polityka wraz z Życiem Warszawy postanowiły uzupełnić informację o przedwyborczych rankingach pogłębionymi analizami kształtu polskiej sceny politycznej (Polit 10 VII 1993). (30) Polska scena polityczna jest płaska, a wyborcy sięgają po coś najbardziej, a zarazem programowo płaskiego [...] to znaczy BBWR. (KTT, tamże). (31) Przez dwa miesiące nie zrobi się partii, kiedy scena polityczna jest tak podzielona; (32) proponuję Państwu mały sprawdzian ze znajomości sceny politycznej III Najjaśniejszej. [...] Kto odpowie na wszystkie te pytania, może śmiało uważać się za znawcę sceny politycznej (KP 28 VIII 1993). (33) Działacze PC właśnie w młodych ludziach i ich radykalnym antykomunizmie widzą dużą szansę powrotu na scenę polityczną (Wprost 10 X 1993). (34) Nie chodzi tu o potrzebę przejrzenia lustracyjnego polskiej sceny politycznej (ŻW 30 V 1992). (35) Nie brakuje [...] wierności frazesom. Powtarza się więc do znudzenia te o interesie narodu, dobru Polski [...] A tak naprawdę po co się to robi: dla swojej partii czy może już tylko dla zaznaczenia własnej indywidualnej obecności na scenie politycznej. Ciężko gra się drugoplanowe role, a jeszcze trudniej z tej sceny schodzi (GPom 25 II 1993). Polska scena polityczna dzieli się na stronę prawą i lewą: (35) Widzimy teraz dość sztuczną próbę scalania prawej strony sceny politycznej (PR 1, 27 IX 1993). (36) Brak koalicji UD-KLD i wewnętrzne animozje o przywództwo są jednak niczym w porównaniu z zadufaniem i utratą realizmu polityków z prawej strony sceny politycznej (Wprost 25 VII 1993). (37) Aleksander Hall uzyskał wszelkie niezbędne błogosławieństwa na rozumne posklejanie spękanej prawicy. Wydaje się też, że z polityków działających po prawej stronie polskiej sceny politycznej ma on największe ku temu szanse (Wprost 10 X 1993). (38) Jeśli prawa strona będzie się zachowywać jeszcze gorzej niż teraz i jeśli dojdzie do strajków, to czy jest dla mnie wygodnie mieć ministra spraw wewnętrznych i wysyłać ludzi do pałowania w obronie SLD? (tamże). (39) Sytuacja po lewej stronie sceny politycznej pozostaje jednak bardzo skomplikowana (tamże).

5 Frazeologia i metaforyka w tekstach politycznych lat Czasem mówi się o podziale na część solidarnościową i niesolidarnościową: (40) Podział sceny politycznej na część solidarnościową i niesolidarnościową? (tamże). Niekiedy zamiast sceny politycznej występuje samo słowo scena, bez żadnego dodatkowego określenia. Np. Leszek Balcerowicz stwierdził, że (41) trzeba jednak ostrzec przed aroganckim powrotem na scenę [...] ludzi starego układu (GW 226/93). Z rzadka pojawiają się określenia scena życia publicznego: (42) Większość dziennikarzy polskich [...] starała się usunąć wszelki ślad tradycjonalistycznego Kościoła polskiego ze sceny życia publicznego (Słowo 9 VIII 1993), scena partyjna (por. niżej przykład 48) czy scena powyborcza: (43) Dla obserwatorów sceny powyborczej było jasne, że jeśli Unia Pracy wejdzie od razu w skład koalicji, to tym samym wyrazi zgodę na odgrywanie wyłącznie roli listka figowego, którego PSL i SLD bardzo przecież potrzebują (Wprost 24 X 1993). Dość często natomiast scenie politycznej i wyrażeniom podobnym towarzyszy przymiotnik polski lub zaimek nasz, które lokalizują opisywane wydarzenia polityczne na mapie świata: (44) Udana inicjatywa Ryszarda Bugaja stworzenia koalicji PSL-Unia Pracy jest pierwszym elementem porządkującym polską scenę polityczną po wyborach (ŻW 27 IX 1993). Por. też przykłady (24), (29), (30), (45), (46), (52), (63) oraz (53), (54), (55), (66). O niezwykłej popularności wyrażeń scena polityczna, scena i podobnych niech świadczy fakt, iż z jednego tylko artykułu, zatytułowanego Przed podniesieniem kurtyny (Polit 10 VII 1993) wynotowałam następujące użycia: (45) Wybory 93: co się dzieje na polskiej scenie politycznej. (46) Ludzie całkiem dobrze orientują się, które ugrupowanie jest bliższe, a które dalsze ich interesom. Dzieje się tak mimo ciągłych niezwykle szybkich zmian na polskiej scenie politycznej, pojawiania się i znikania partii i całych obozów politycznych. (47) W miarę upływu czasu podziały gospodarcze i związane z rolą Kościoła nabierały coraz większego znaczenia. To właśnie wedle nich dzielił się w roku 1991 obóz Wałęsy po załamaniu prób przekształcenia go w partię dominującą na scenie politycznej. (48) Jesienią roku 1991 istniało kilka istotnych politycznie podziałów społecznych wyznaczających kształt sceny partyjnej. (49) Porozumienie Centrum zepchnięte do opozycji zaczęło szukać elektoratu w innej części sceny. (50) Jak wygląda scena polityczna dzisiaj? (51) Układ partii na scenie jest podobny do tego sprzed roku. (52) Pięć rysunków ilustruja cych tekst pokazuje, rzecz jasna w ogromnym uproszczeniu, kształt polskiej sceny politycznej w latach (53) Gdy partie znajdują się na naszej scenie blisko siebie ich elektoraty są podobne, gdy daleko rozbieżne.

6 26 MARIA FRANKOWSKA (54) Na koniec przyjrzyjmy się zmianom po prawej stronie naszej sceny. (55) [komentarz do rysunku:] Narysowane osie ukazują np., gdzie na naszej scenie można spotkać zwolenników, a gdzie przeciwników liberalnej reformy gospodarczej. W teatrze politycznym odbywają się wielkie publiczne SPEKTAKLE: (56) Nie ma chyba pisma, które oprze się pokusie opisywania wielkiego, publicznego spektaklu, jakim są [...] wybory (Polit 10 VII 1993). Wśród nich zdarzają się komedie pomyłek i żałosne widowiska. (57) Ówczesnej opozycji zabrakło wyobraźni, że tak szybko stanie przed możliwością przejęcia władzy. [...] ówczesna władza także całkowicie się pomyliła licząc, że utrzyma istotę władzy politycznej, którą straciła. Można więc powiedzieć, że w Okrągłym Stole była pewna komedia pomyłek (Now 5 IV 1993). (58) Strona partyjno-rządowa [...] zgłaszanie kandydatów puszcza właściwie na żywioł [...] guzdrze się z niezdarną kampanią propagandową [...] W rezultacie jesteśmy świadkami żałosnego widowiska (Polit 17 VI 1989). Ale gra się też wielkie dramaty: (59) Hamleta rządy w Granadzie oraz adaptacje innych tekstów: (60) Robin Hood królem (są to tytuły rozdziałów o W. Jaruzelskim i L. Wałęsie w książce Andrzeja Bilika). Niekiedy jest to wręcz (61) Teatr absurdu (tytuł art. Wprost 25 VII 1993). W konwencji przedstawienia teatralnego Gazeta Wyborcza ujęła również karierę Mieczysława Wachowskiego: (62) Wszyscy zapomnieli o Wachowskim, gdy pewnego dnia w październiku 1990 r. pojawia się w centrali Solidarności [...] w Gdańsku. Następuje druga odsłona wielkiej kariery Mieczysława Wachowskiego (22 IV 1992). Politycy i działacze partyjni to AKTORZY sceny politycznej, którzy odgrywają swoje ROLE. (63) Wielu przyszłych aktorów sceny politycznej ma nadzieję, że ta kampania będzie inaczej przebiegała. (64) Nie brak [...] kandydatów na jakobinów, którzy nie spoczną, dopóki nie uprzątną wszystkich pozostałości ancien regime u. Do roli Robespierre a pretenduje senator Romaszewski Katon polskiej sceny politycznej. Dantonem pragnie zostać, dorównujący mu posturą, urodą i adwokacką swadą, Jan Olszewski (Wprost 11 X 1992). (65) W roli bicza rewolucji, nieprzejednanego Saint-Juste a, godzien jest wystąpić jedynie Antoni Macierewicz (tamże). (66) Do roli przywódcy polskiej Wandei aspiruje Andrzej Lepper (tamże). (67) Jeśli dobrze rozejrzeć się po naszej scenie politycznej, to kandydatów na Napoleonów mamy w bród (tamże). Za to ciężko się gra drugoplanowe role (GPom 25 II 1993, szerszy kontekst por. przykład (35). A (68) nieustanne mylenie ról nie sprzyja czytelności sceny politycznej [...] bo doradzanie prezydentowi to jednak coś innego niż wydawanie oświadczeń sprzecznych ze stanowiskiem prezydenta [chodziło o Komitet Doradczy L. Wałęsy]. (69) Michaił Gorbaczow ma znacznie więcej czasu. Ponadto

7 Frazeologia i metaforyka w tekstach politycznych lat odwróciły się role: wtedy on był prezydentem, teraz Wałęsa jest prezydentem (Polit 30 V 1992). Czasem lekceważąco zamiast o aktorach, mówi się o figurach sceny politycznej: (70) pośród coraz bardziej zniecierpliwionej krytyki, żeby nie powiedzieć lekceważenia, dla figur ze sceny politycznej coraz częściej pojawia się zarzut ich nadmiernej elastyczności (Polit 18 IV 1992). Wszystko, co się na scenie politycznej dzieje lub będzie dziać, jest postrzegane jako realizacja określonego SCENARIUSZA. Adam Michnik twierdził, że (71) Jeśli zrealizuje się czarny scenariusz, to BBWR może być istotnym jego elementem oraz (72) ci, którzy pod hasłami antywałęsowskimi wywołują uliczne burdy, sami mogą doprowadzić do realizacji scenariusza dyktatorskiego, któremu (73) sprzyja [...] klimat apatii i absencji, atmosfera ucieczki w cynizm i prywatność (Wprost 25 VII 1993). Mógłby to być (74) zarówno scenariusz chaosu, jak i scenariusz dyktatury z demokratyczną legitymacją (R. Bugaj). Piotr Pacewicz z Gazety Wyborczej przewidywał, że (75) najlepiej notowaniom SLD służyłby scenariusz Jelcynowski w wykonaniu Wałęsy. A dziennikarz Polityki pisał: (76) Nie sposób też wykluczyć politycznej erupcji w środowiskach odrzucających reformy, nieufnych wobec elity politycznej i pluralizmu. Prawdopodobieństwo takiego scenariusza jest dziś małe (10 VII 1993). Z kolei dziennikarz Wprost zachowanie Wałęsy tłumaczył sobie następująco: (77) Podłożem agresji, jaką wykazał na konferencji Lech Wałęsa, może być poczucie zagrożenia realizacją niekorzystnego scenariusza przyszłości (Wprost 25 VII 1993). (78) Dwa scenariusze z kolei to śródtytuł w jednym z artykułów, odnoszący się do fragmentu, w którym mowa o dwu możliwościach działania politycznego, jakie ma rząd W. Pawlaka (ŻW 8 VI 1992). Żeby wszystko było jak w prawdziwym teatrze o tym, co się dzieje na scenie politycznej, decyduje REŻYSER. Jak na razie jest nim Lech Wałęsa: (79) nadal jest pan głównym reżyserem sceny politycznej zwraca się do prezydenta dziennikarz (Wprost 10 X 1993). Spektakl teatralny ma jednak sens dopiero wtedy, gdy aktorów obserwuje WIDOWNIA. I temu warunkowi stało się zadość: (80) Chodzi tu bowiem ostatecznie o to, jak ma się zachować kler polski w sprawie wyborów i jak ma to przyjąć nasza widownia wyborcza (Słowo 9 VIII 1993). Rzecz jasna, nie wszystko w teatrze politycznym odbywa się na oczach widzów. Prócz tego, co można jawnie obserwować, są też działania ZAKULISOWE: (81) Czy będzie kandydował Tadeusz Szyma [...] Nie słyszałem, a Maciej Mach? No... To wzorcowa rozmowa na temat kandydatów. Oczywiście, zakulisowe rokowania trwają (Polit 10 VII 1993). (82) [Uchwał] zakulisowo nie uchwalano (TVP 1, 6 VI 1993). Jak w prawdziwym teatrze jest i KOSTIUM, choć na ogół źle się o nim mówi: (83) sejmowy błazen, jakim jest Korwin-Mikke, przywdziać może nie pasujący do niego kostium Katona, oby się nie okazało, że kata ostrzegał stołecz-

8 28 MARIA FRANKOWSKA ny dziennikarz (ŻW 30 V 1992). (84) Jankowski przebrał się całkiem w nasze ubranko zauważył z przekąsem Waldemar Pawlak. A Wprost ostrzegało, że (85) przebieranie się dzisiejszych działaczy S w zbyt obszerne szaty dawnego związku daje karykaturalny efekt. Toteż dobrze miałby świadczyć o Lechu Wałęsie fakt, że (86) nie zakładając żadnej maski [...] na tych trzech filarach chce zbudować swoje zaplecze. 2. Gry i zabawy Niezwykle często polityka jest postrzegana jako GRA rozrywka lub hazard, a więc gra w karty, w szachy, ruletkę itp. Wprowadzenie do takiego traktowania polityki niech stanowi fragment dialogu między dziennikarką telewizyjną a liderem SLD: (87) [Dziennikarka] Aleksander Kwaśniewski polityk. A skoro polityk to gracz. A skoro gracz to może hazardzista? Czy Pan traktuje politykę jako grę? [A. K.] Polityka to gra, której wynik jest często niewiadomy (TVP 1, 9 I 1994). A oto inne przykłady, nawiązujące do polityki-gry, wśród których są też połączenia tak zleksykalizowane, że ich proweniencja całkiem się już zatarła wygrać/przegrać wybory: (88) Kto wygra wrześniowe wybory? (Polit 10 VII 1993). (89) Partie, które wygrały wybory [...] docelowo zakładają ograniczenie uprawnień prezydenta (Wprost 10 X 1993). (90) W rzeczywistości partie, które przegrały wybory, czeka walka o przetrwanie (tamże). Por. też: (91) Gościmy jednego z wielkich przegranych [A. Halla] w ostatnich wyborach (TVP 1, 3 X 1993). Wyraźną metaforyczność widać natomiast w takich sformułowaniach, jak: (92) Gra parlamentarna (GW 6 XII 1991); (93) Grupa Halla odeszła, żeby grać na własny rachunek i swoją grę (ŻW 19 XI 1992); (93) Polityka [...] często [jest] wypełniona grą dla samej gry; (94) Takie są reguły gry; (95) Jak grać i nie przegrać ( Polskie Zoo, TVP 1, 23 XI 1991); (96) Król jest królem wszystkich graczy (tamże 16 XI 1991); (97) Prezydent jest po to, żeby grał o Polskie (L. Wałęsa, TVP 1, 20 IV 1991); (98) Gra o władzę za plecami prezydenta. [...] Zdaniem prezydenta, ówczesny szef Kancelarii Jarosław Kaczyński grał swoją grę. Wiadomo, że o władzę. A jakimi metodami? [...] Jakimi metodami grali urzędnicy z Belwederu? (KP 7 9 XI 1992); (99) Rozpoczęła się gra, w której każdy z uczestników wie, że walczy o wszystko (Wprost 10 X 1993); (100) Socjaldemokraci aby grać muszą zwiększyć wydatki na sferę budżetową (tamże); (101) Inaczej gra Waldemar Pawlak (tamże); (102) O wszystko gra też prezydent (tamże); (103) Warto mieć świadomość, że ta uchwała [lustracyjna] to początek dużej gry politycznej (GPom 4 VI 1992); (104) Nie wiem, czy Wałęsa przez

9 Frazeologia i metaforyka w tekstach politycznych lat ostatnie trzy lata chciał respektować demokratyczne reguły gry; wiem, że musiał (Wprost 27 VI 1993, cyt. z GW); (105) Wcześniej gra na przychylność Kościoła nie przyniosła PSL większych efektów (Wprost 24 X 1993); (106) O co gra koalicja pięciu? O co prezydent? (GW 29 XI 1991); (107) Wojsko poza grą. W wojsku nie ma ruchów świadczących o tym, że mogłoby ono uczestniczyć w scenariuszu angażującym je w gry polityczne (tytuł artykułu i początkowe zdanie tego tekstu GW 9 VI 1992). W związku z polityką ujmowaną jako gra pojawił się termin gry gabinetowe: (108) O Michale Strąku, wyniesionym na urza d szefa URM, mówi się, że ma skłonność do jałowych dyskusji i gier gabinetowych (ŻW XI 1993). Są także związki gra wyborcza i gra przedwyborcza: (109) telewizja będzie na siłę podciągać wskaźniki czasu słabszych uczestników gry wyborczej (GW 25 VI 1993). (110) Przedwyborcza gra? Senator pomówiona o współpracę z SB (IKP 16 X 1991). W szczególności polityka jest postrzegana jako GRA W KARTY: (111) Przed rozdaniem kart (Polit 13/89). (112) Gospodarz Belwederu wyraźnie dał do zrozumienia, że to on trzyma karty w ręku (ŻW 29 IV 1992). (113) Prezydenckie karty [tytuł]; Wydawało się, że umowna czwórka do politycznego brydża jest już dobrze ustawiona, w kolejce czeka kilku ruchomych dziadków, a w miarę znane karty rozda wyborca 19 września. Tymczasem nadszedł nowy, nieznany partner i nie przejmując się specjalnie starymi hierarchiami, sunie do głównego stolika. To prezydent Lech Wałęsa tworzy swoją bezpartyjną partię, czyli bezpartyjny Blok Wspierania Reform (Polit 10 VII 1993). (114) As Wałęsy [tytuł]; Prezydent Wałęsa powiedział po raz pierwszy o istnieniu tajnego agenta ps. Zapalniczka. Ujawnienie jego akt jest zapewne jednym z asów, o których mówił Wałęsa (Now 16 VI 1992). (115) Sześciu bierze pulę (Now 23 IX 1993). (116) [Józef Zych] Zabiegał usilnie o fotel marszałka sejmu, chociaż Pawlak go hamował, bo zdawał sobie sprawę, że niepolitycznie jest zgarniać całą pulę (Wprost 24 X 1993). (117) PC uważa, że gra toczy się o większą stawkę: o model demokracji i relacje prezydent rząd parlament (GW 15 XI 1991). (118) Stawka w tych wyborach jest bardzo wysoka. Ta stawką dzisiaj jest kwestia, czy będziemy się rozwijać wg zasad wymyślonych w Gdańsku, czy też będziemy się rozwijać wg zasad komunistycznych. I to jest ta stawka zasadnicza. (TVP 1, 31 VIII 1993). (119) W tych wyborach jest bardzo wyraźna stawka: czy rozwijamy się wedle recepty, którą zaproponowali Mazowiecki i Balcerowicz [...] czy też chcemy, żeby coś zmienić (J. Kaczyński TVP 1, 31 VIII 1993).

10 30 MARIA FRANKOWSKA (120) Co wybory, to tylko stawka się poprawia, a zaklęcie ciągle to samo (W. Pawlak na temat propozycji rozdania obywatelom po 100 i 300 mln. zł TVP 1, 31 VIII 1993). (121) SLD-PSL, PSL-UD, UD-UP [nadtytuł]; Tasowanie kart [tytuł]; Środa nie przyniosła nowych ruchów w koalicyjnej grze. Gracze po pierwszym rozdaniu odłożyli karty. [działacze SLD] Od razu chcieli zgarnąć całą pulę [...] Politycy tasują karty. Wkrótce następne rozdanie (KP 24 IX 1993). (122) Wiadomo, o co chodzi karty rozdane [w związku z głosowaniem nad wotum nieufności dla rządu H. Suchockiej PR 3, 27 V 1993). (123) Po stronie społecznej znaleźli się ludzie, którymi komuniści mogli grać jak talią kart (TVP 1, 8 IX 1993). (124) PSL udaje, że jest wszystko w porządku i jakby od jutra miał rozdawać karty (TVP 1, 29 V 1993). (125) Cała władza, wszystkie karty wpadły w ręce pana prezydenta. On jest głównym rozgrywającym (Janina Paradowska TVP 1, 29 V 1993). (126) Wszyscy patrzą na pana prezydenta, w którego rękach są wszystkie karty do gry (tamże). (127) SLD odkrywa karty (KP 23 IX 1993). (128) Uważam, że panowie robiący mi politykę już o parę oczek przesadzili w zapale walki (wypowiedź czytelnika GW 6 XII 1991). (129) Prezydent w notorycznym zapale ogłasza publicznie, że cztery końskie nogi ogłoszą program dla narodu (każda po 21 punktów czyli oczko!) (Wprost 25 VII 1993). (130) Karta na stół [tytuł art. na temat nowo uchwalonej Karty zasad gospodarczych RP Polit 10 VII 1993). (131) Gra w dwie karty (art. o debacie sejmowej nad dwoma projektami ustaw konstytucyjnych GW 22 I 1993). (132) Formacja Solidarności działa na szkodę narodu [...] Musi nastąpić nowe rozdanie kart, formacja, o której mowa, musi zostać odsunięta (Now 5 IV 1993). (133) W bieżącej kampanii [wyborczej] dostrzeżono wreszcie, że kobiety mogą być jej atutem (Wprost 15 VIII 1993). (134) Polska ma wiele atutów (BBC 2 X 1993). (135) Partia Bugaja ma rodowód solidarnościowy. To duży atut (ŻW 27 IX 1993). (136) Ani ludzie do polityków się nie uśmiechają, ani politycy do ludzi. Czasem można ulec wrażeniu, że obie strony uczestniczą w grze przy zielonym stoliku i pełni najgorszych przeczuć czekają, kto pierwszy wyciągnie atutową kartę (ŻW 9 XI 1991). (137) Bez poparcia społeczeństwa niewiele moglibyśmy zdziałać. Na pewno jest to stale najpoważniejszy atut premiera Tadeusza Mazowieckiego i rządu, którym kieruje (Polit 14 IV 1990).

11 Frazeologia i metaforyka w tekstach politycznych lat (138) Na razie minister Macierewicz ma wszystkie karty w ręku i to on ma decydować, kto czysty, a kto nie (GPom 4 VI 1992, cyt. z GW). (139) Rober czy tylko kolejne rozdanie? W ostatnim już być może rozdaniu w grze między rządem Jana Olszewskiego a małą koalicją taktyka obu stron budzi zdziwienie (tytuł i pierwsze zdanie artykułu GPom 4 VI 1992). (140) Do wewnętrznych rozgrywek dopuszcza się tylko wtajemniczonych [nadtytuł]; Policyjny poker (tytuł Now 30 IV 3 V 1993). (141) Poker czyli zgrzytanie zębów. [...] Wydarzeniem centralnym jest [...] kolejna runda starcia Belweder Kaczyński. W tym politycznym pokerze strony pogrywają coraz ostrzej. [...] W siermiężnym polskim pokerze politycznym nie ma wprawdzie co marzyć o kolorze czy nawet karecie, jednak para dam w tej rozgrywce to chyba za mało, nawet jeśli byłyby to damy pikowe (Now III 1993). (142) Rezultat wyborczej niedzieli rodzi różne interpretacje. Moim zdaniem u jego podłoża leży [...] kilka szczególnych czynników, które zawęziły pulę politycznych rozwiązań (GW 27 IX 1993). Gra w karty może przy tym być uczciwa lub oszukańcza: (143) Polityka to także sztuka grania w miarę możliwości czystymi kartami (TygPow 8 VII 1990). (144) Formalnie gra jest czysta (Polit 7 XI 1992). (145) Asy Wałęsy. Prezydenta nie da się szantażować! Panie dawny ministrze, ja mam jeszcze kilka asów w rękawie! Jak te asy wyciągnę, to pan jest w szpitalu! (tytuł artykułu i zamieszczony tam cytat z wypowiedzi L. Wałęsy GW 12 VI 1992). (146) Czekanie na asa z rękawa (Now 17 VII 1992). (147) Bardziej myślałem, że uzyskamy nie pełną niepodległość, ale jakąś pulę wolności (A. Michnik TVP 2, 16 X 1993). (148) Minister Piątkowski prowadzi skandaliczną grę wyborczą, nikt nie przewidywał, że można taką kartą zagrać (PR 3, 8 IX 1993). (149) Niektórzy uważają, że polityka to jest taka gra, do której się już wchodzi ze znaczonymi kartami (H. Suchocka TVP 2, 16 X 1993). Polityka może być też grą w SZACHY: (150) Na tej naszej biało-czerwonej szachownicy nie stoją ani figury, ani pionki, ale po prostu ludzie (TygPow 8 VII 1990). (151) W gospodarce nie uda się od razu wszystkiego przesunąć z pola białego na czarne (PR 1, 10 X 1993). (152) Polska szachownica (tytuł artykułu o przemieszczaniu się ludności ze względów politycznych Wprost 11 VII 1993). (153) Pionki i figury (Polit 16/89). (154) Dramat u sąsiadów nie powinien być pionkiem w grze o cele (komentarz do wypadków w Moskwie i odniesienie do sytuacji w Polsce RTor 5 X 1993).

12 32 MARIA FRANKOWSKA (155) Gra polityczna staje się grą samą dla siebie, są to dziwaczne szachy, gdzie koń nagle może stać się laufrem, a wieża pionkiem. Opinię najzręczniejszego gracza w tej kategorii, zwłaszcza w zakulisowych rozgrywkach, zyskuje Jarosław Kaczyński, uważany za autora kolejnych manewrów, roszad i koalicji, ale ta opinia najzręczniejszego zawodnika a więc teoretycznie także najbardziej wytrawnego polityka jest właśnie powodem niechęci, jaka otacza tę postać, której zarzuca się uprawianie gry dla gry, co nikogo naprawdę nie obchodzi (Polit 18 IV 1992). (156) My skupiamy się na Polsce, ale jest to posunięcie szersze na szachownicy europejskiej (chodzi o przystąpienie Polski do NATO BBC 30 IX 1993). (157) Każdy z polityków, których podzieliłem, jak stracił ruch, to zrobił partię (L. Wałęsa TVP 1, 22 VI 1993). Szczególnie częste jest tu odwoływanie się do PATA i SYTUACJI PATOWEJ: (158) Taki pat [chodzi o negocjacje Polski z Funduszem Walutowym] jest z różnych względów wygodny dla obu stron (ŻW 5 VI 1993). (159) Azylanci: pat w rozmowach (Now 10 II 1993). (160) Nauczycielski pat (GPom 25 II 1993). (161) Wydaje się, że Lech Wałęsa byłby skłonny pójść na każdy kompromis, byle nie w sprawie premiera. Pat jest wyraźny. Być może nawet występuje sprzeczność między przestrzeganiem reguł demokracji a próbami ratowania reform gospodarczych [...] Pat jest wyraźny. Nie spodziewam się jednak rozwiązań niedemokratycznych czy antykonstytucyjnych (GW 29 XI 1991). (162) Wycofywanie wojsk radzieckich [nadtytuł]; Pat w rozmowach? [tytuł]; Z wypowiedzi ministra wynika, że mamy do czynienia z sytuacją patową (GPom 12 III 1991). (163) Prezydent przyjął na siebie bardzo dużą odpowiedzialność w sytuacji patowej (RPiK 1 VI 1993). (164) Nasz rząd i nasz parlament zamiast zająć się sprawami uzdrowienia naszej gospodarki i wyjścia z patowej sytuacji, ograniczają się do krytykowania poprzednich ekip rządzących (Wprost 14 VI 1992). Dość często pojawia się też ROSZADA: (165) Roszady urzędników (tytuł artykułu o wymianie urzędników między Toruniem i Grudziądzem Now 6 IX 1993). (166) Roszady prawicy (tytuł notki o działaniach podejmowanych przez ugrupowania centroprawicowe przed wyborami samorządowymi Now 28 VI 1993). Por. też przykład (155). Zdarza się i SZACH: (167) Szach prezydentowi [tytuł]; Jedynym koalicyjnym kandydatem na premiera był właśnie Pawlak. Szach prezydentowi: i tak źle, i tak niedobrze. Zaakceptować to spuścić z tonu. Odrzucić kandydaturę to podać w wątpliwość swoje [...] słowa (przecież półtora roku temu Lech Wałęsa udzielił Pawlakowi swoich rekomendacji na ten właśnie urząd) (Wprost 24 X 1993). Niekiedy politycy grają też w WARCABY:

13 Frazeologia i metaforyka w tekstach politycznych lat (168) Prezydenckie warcaby [tytuł]; Kampania prezydencka narzuca kandydatom dziesiątki obowiązków. Od wystąpień programowych poczynając, poprzez udział w manifestacjach, wiecach i spotkaniach, aż do mniej oficjalnych poczynań, jak gra w stupolowe warcaby... (KP 6 XI 1990). To tyle, jeśli idzie o gry jako rozrywkę. Gorzej, gdy polityka jest widziana jako HAZARD: (169) To jest bardzo ryzykowny poker. Ci, którzy grają w tę grę, dobrze wiedzą, że szansę na wygraną mają tylko ci, którzy nie wstają od stolika (A. Kwaśniewski). Tu należą też inne przykłady dotyczące pokera: (140) i (141). (170) Polityczna ruletka [tytuł]; polityczna ruletka znowu kręci się coraz szybciej. Może w niej nie być wygranych, a stracimy wszyscy? Ileż osób bierze to pod uwagę? (GPom 25 II 1993). (171) Ekonomiczna ruletka (Wprost 15 VIII 1993). (172) Nie ma w tej okrutnej hazardowej grze parlamentarnej ani wygranych, ani przegranych. Zaczęła przegrywać polska racja stanu (ŻW 30 V 1992). Jak w hazardzie, tak i w polityce można zbankrutować: (173) Klub poselski Solidarności podzielił się i nic go chyba już nie połączy. Jestem dziś bankrutem. Przegrałem swoje dwadzieścia lat walki, przegrała Solidarność (Wprost, lipiec 1993). Tu należą też inne przykłady dotyczące pokera: (140) i (141). Z rzadka spotkać można skojarzenia z GRAMI LICZBOWYMI: (174) Trwa dziwny totolotek: trójki, piątki, siódemki. Obywatel z coraz większym trudem pojmuje, o co naprawdę chodzi. To niebezpieczna gra. Toczy się ona kosztem państwa i nas wszystkich (z przemówienia Lecha Wałęsy GPom 9 10 V 1992). (175) Nie możemy sądzić, że Polacy tak naprawdę grają w politykę jak w totolotka (TVP 2, 15 VIII 1993). Raz jeden natrafiłam na LOTERIE : (176) robotnik wcale nie walczył o kapitalizm [...] Walczył o socjalizm, ten prawdziwy, niegdyś obiecany. O równość i sprawiedliwość społeczną [...] W to miejsce pojawiły się przede wszystkim pieniądze [...] I jakaś wielka loteria jednym kredyty przynoszą bogactwo, innych rujnują, jedni dzięki prywatyzacji dobrze zarabiają, inni idą na bruk (GW 22 X 1993). Dość częste natomiast są nawiązania do GIER i ZABAW DZIECIE CYCH, jakkolwiek w jednej z audycji stwierdzono, że (177) polityka nie jest grą dla małych niewinnych dziewczynek (RPiK, 25 VII 1993). Konstrukcje wspomnianego typu odzwierciedlają nawet strukturę syntaktyczną takich nazw są zwykle zbudowane wg schematu: gra/zabawa w + biernik: (178) Gra w cła (GW 8 X 1992). (179) Gra w dymisję (GW 3 IX 1991). (180) Gra w klipę (GW 16 III 1991). (181) Gra w inteligencję (Polit 6/89). (182) Gra w okręty (KP 10 IV 1992, taki sam tytuł: Wprost 23/93). (183) Gra w rządy (GW V 1993).

14 34 MARIA FRANKOWSKA (184) Gra w złodziei i policjantów (Tryb 144/90). (185) Zabawa w chowanego (GW 5/89). Por. też: (186) Zuchy grają w dziada... (Tryb 163/90). (187) Ruch ludzi pracy. Nie grają w czerwone (DW 20 II 1991). (188) Coraz trudniej grać w zielone (o dolarach Tryb 161/90). (189) Polityków gra w kartofla (GW 21 VI 1991). Jeden z artykułów jest w całości oparty na takich skojarzeniach: (190) W co się bawić z rzecznikiem [tytuł]; (191) Gra w czarnego luda; (192) Oto zabawa pod tytułem jak wrobić królika Rogera [...] W tego królika Rogera grała ze mną (w swoim czasie) Gazeta Wyborcza, a najpiękniej i najsmakowiciej pismo już nie istniejące, bo Trybuna Ludu [...] Tu już chyba nie było gry w królika Rogera, lecz wręcz w położenie Czarnego Piotrusia; (193) Uczestniczyłam już w różnych grach i tych typu mówię wtorek i unieważniam grę ; (194) Grałam w ciuciubabkę w tym jej stadium, gdy grającego (tego z zawiązanymi oczami) okręca się kilka razy wokół siebie, aby możliwie utrudnić mu poszukiwanie innych grających; (195) Z naszymi respondentami gramy też w głuchy telefon [...] Bardzo lubi grać w tę grę Ministerstwo Zdrowia; (196) Gramy też w berka, w dwa ognie i w co tam jeszcze sobie Państwo chcą; (197) dostosowuję się do prawideł gier, uczestniczę w nich, staram się wypaść dobrze. Ale tak po cichutku wolałabym nie wzbogacać mojej wiedzy o grach i rozrywkach. Wolałabym pracować normalnie i na serio (Ewa Łętowska Rzecz 10 V 1991). Tylko że pojawianie się nowych gier wywołuje nowe skojarzenia. Niezwykła popularność programu Koło Fortuny sprawiła, że politykę zaczęto ujmować na podobieństwo tej gry. Zwrócił na to uwagę autor jednego z felietonów: (198) Polska gra nr 1 [tytuł]; część ludzi pytanych o sprawy poważniejsze niż banalna gra, opisując współczesność mówi o szansie jak z Koła Fortuny [...] Strach pomyśleć, co się stanie, gdy Polacy uczestniczący w wielkim, narodowym kole fortuny toczącym się przez Rzeczpospolitą dojdą do wniosku, że prawdziwa gra w kapitalizm podoba się im mniej od programu z Magdą Masny (ŻW 8 VII 1993). 3. Sport Polityka jest też ujmowana jako sport nierzadko ten najbardziej brutalny a więc BOKS: (199) Boksujemy w gospodarce [tytuł]; [Andrzej Olechowski, min. spraw zagranicznych, były bokser:] My też mówimy tylko o państwie w kontekście gospodarki. Zastanawialiśmy się, czy nie umieszczać w programie [BBWR] akapitów na temat EWG, NATO, polityki wschodniej itd., ale zostawiliśmy to, nie w tej płaszczyźnie odbywają się te wybory. [dziennikarz] Brak zainteresowania ze strony wyborców? [A. O.] Nie o to chodzi. Po prostu nie tu ring został ustawiony. Nastąpił pewien consensus: boksujemy w gospodarce (Polit 4 IX 1993).

15 Frazeologia i metaforyka w tekstach politycznych lat (200) Określenie, że to jednak był nokaut, jest słuszne (chodzi o rozwiązanie parlamentu przez prezydenta TVP 2, 6 VI 1989). (201) Cieszę się, że udało się zepchnąć komunistów do narożnika w sejmie, chociaż mieli liczebną przewagę (H. Wujec GW 3 X 1991). Prywatyzowane przez min. Lewandowskiego zakłady pracy zostały przedstawione jako ringi, na których rozgrywał się przedwyborczy boks: (202) Ring 1. Norblin. Ring 2. Porcelana. Ring 3. Górażdże. Ring 4. Kwidzyń (śródtytuły Polit). (203) Kampania powinna być ostra w sensie boksowania się różnych partnerów (Andrzej Micewski). (204) Może mniej boksu, a trochę więcej propozycji (Waldemar Pawlak). (205) Chodzi o to, żeby nie zadawać ciosów poniżej pasa (J. Glemp TVP 1, 10 VI 1993). (206) Prezydent jeśli nie wyprzedził, to przedstawił swój cios dotyczący samorządu (PR 3, 9 VI 1993). Stosuje się też frazeologię związaną z ZAPASAMI: (207) Rząd i S [= Solidarność ] w klinczu (ŻW 18 V 1993). (208) S chce obalić rząd (ŻW 20 V 1993). (209) Nasz informator [działacz PC] nazwał układ Wałęsa Bielecki podwójnym nelsonem założonym na szyje pozostałych partnerów koalicyjnych (GW 15 XI 1991). (210) PC traktuje konflikt wokół wyłonienia kandydata na premiera prawie wyłącznie jako spór o personalia. Mówi się o tym, kto komu założy nelsona, kto do kogo będzie dzwonił i wydawał polecenia (tamże). (211) Nie wszystkie chwyty są dozwolone (J. Glemp TVP 1, 10 VI 1993). (212) Czy wszystkie chwyty powinny być dozwolone w tej kampanii wyborczej? takie pytanie zadaliśmy naszym telewidzom (TVP 1, 12 VIII 1993). Polityka to również WYŚCIGI, przy czym niektóre zwroty są tak zleksykalizowane, że tego nie dostrzegamy, jak np. ubiegać się o co 3 : (213) Chodzi o polityków, którzy mogą się ubiegać o fotel prezydenta (PR 3, 12 VI 1993). Za to wyraźną metaforę mamy w konstatacji: (214) Parlament czuje na plecach oddech swego elektoratu, oraz w replice na to stwierdzenie: (215) Na razie jest tak, że za plecami parlamentu jest oddech prokuratora (TVP 2, 6 VI 1993). Por. też (216) Musimy czuć za sobą oddech emerytów, rencistów (w znaczeniu: poparcie; Andrzej Glapiński RM 6 IX 1993). A oto inne przykłady, w których odnajdujemy nawiązania do wyścigów: (217) PZPR na wirażu (GW 2/89). (218) Wielu z nas już teraz aż skręca z ciekawości, kto też wygra wyścig do gmachu przy Wiejskiej (KP 28 VIII 1993). (219) Jesteśmy w trakcie wyścigu wyścigu kandydatów do parlamentu i wyścigu badaczy opinii publicznej (TVP 2, 15 VIII 1993). 3 Jeszcze w XVIII w. mówiono: ubiegać się z kim do czego.

16 36 MARIA FRANKOWSKA (220) Czas skończyć ten kompromitujący wyścig do nie tak pełnego przecież żłobu (wypowiedź czytelnika GW 18 XI 1991). (221) Ostry start kampanii wyborczej (GW 1/89). (222) Na starcie każdy z naszych kandydatów ma wyraźne fory [poparcie Lecha Wałęsy i Solidarności ]. Ale żeby być pierwszym na mecie, nie wolno zaniedbać żadnego z wielu nawet pozornie drobnych elementów, które składają się na wyścig wyborczy (GW 4/89). (223) Wyobraźcie sobie ten start [ Solidarności ] od zera (GW 4/89). (224) Mówi się trudno, ale to wszystko opóźniło nasz start (tamże). (225) Do wyborów [trzeba] startować z konkretnymi tematami (L. Wałęsa TVP 1, 22 VI 1993). (226) Ci [politycy], którzy mieli ten znakomity punkt startowy w dawnym układzie (J. Kaczyński TVP 1, 31 VIII 1993). Czasem zdarza się co prawda falstart: (227) Powiatowy falstart (tytuł audycji na temat projektu przywrócenia powiatów RTor 9 VI 1993). Niemniej jednak jeśli jest start, to musi być i meta: (228) Na mecie czekają posady [śródtytuł]; Czuj się zatrudniony dano do zrozumienia reporterowi Rzeczpospolitej po około 30 sekundach rozmowy w sztabie wyborczym BBWR (GW 6 VII 1993). Niekiedy polityka kojarzy się z WYŚCIGAMI KOLARSKIMI: (229) Nie ma przecież sensu zastanawiać się dziś, czy Bezpartyjny Blok Wspierania Reform może liczyć na 12 czy 18 proc. wyborców i czy Unia Demokratyczna zyska tych głosów 15 proc. To tak, jakby sprawozdawca sportowy mówił po pierwszym etapie kolarskiego wyścigu, kto będzie pierwszy na mecie po etapie ostatnim. Dziś możemy wiedzieć przecież tylko tyle, kto w tej stawce będzie jechał w czołówce, a kto w tyle partyjnego peletonu (Polit 10 VII 1993). (230) Wiemy z wyścigów kolarskich, że na trudnych odcinkach trasy najlepiej jechać za kółkiem jakiegoś wypuszczonego naprzód lidera i wyprzedzić go wówczas, gdy ten opadnie z sił lub warunki staną się korzystniejsze. Nie sądzę, aby Pawlak nie oglądał nigdy wyścigów kolarskich. Na wyjaśnienie jednak tego, że PSL, drugi w wyborach, wyrywa się na czoło peletonu, mam swoją własną teorię (KTT, Polit 1993). Do języka polityki trafiły również WYŚCIGI KONNE: (231) Musze [!] konia wprowadzić do rozgrywki. On może nie wygrać, ale musi być (L. Wałęsa o BBWR TVP 1, 19 VII 1993). (232) Nie zawsze można obstawiać zwycięzcę (Aleksander Hall TVP 1, 3 X 1993). Jeśli idzie o SKOKI, to z wiadomego powodu najczęściej w tym kontekście wymienia się Lecha Wałęsę, który zresztą lubi być postrzegany przez społeczeństwo jako (233) specjalista od skoków (zasłyszane). Ale i do innych polityków odnosi się czasem te skojarzenia. W zebranym materiale wystąpiły przykłady dotyczące skoków o tyczce. W komentarzu dotyczącym wyniku wyborów do Sejmu stwierdzono np.: (234) Jeżeli chodzi o dogadanie się prawicowych ugru-

17 Frazeologia i metaforyka w tekstach politycznych lat powań, chodzi tu o sprawę osobistych ambicji, zbyt wysoko postawionych poprzeczek (PR 3, 27 IX 1993). A w związku z przetargami, kto będzie marszałkiem sejmu, w Polskim Zoo żartowano sobie, że dla kandydata będzie to (235) skok o lasce (domyślnie: marszałkowskiej TVP 1, 1993). Wdzięczną płaszczyznę porównań stanowi też GRA W PIŁKE NOŻNA. Na pytanie: (236) Na jakiej pozycji gra Pan w drużynie?, premier Bielecki dowcipnie odpowiedział: (237) Jako libero. Jestem przecież liberałem (GW 4/89). W tej konwencji odpowiedział też L. Wałęsa na pytanie dziennikarza, czy zgodziłby się (238) pełnić rolę arbitra na scenie politycznej: Musiałbym mieć wtedy gwizdek i czerwoną kartkę (PR 3, 8 X 1993). W związku z wyborami prezydenckimi Trybuna napisała, że (239) Cimoszewicz wszedł do gry (202/90). Zmagania rząd Solidarność określono jako (240) grę na wyczerpanie (GW 30 VIII 1989), a o strajku kolejarzy powiedziano, że to (241) zbyt ostra gra (GW 29 VIII 1989). Podczas gry w piłkę należy uważać, aby (242) nie zawężać sobie boiska (W. Pawlak PR 3, 30 IX 1993), bo wtedy łatwo można się znaleźć poza placem gry: (243) jeśli prawica nie wejdzie do sejmu, to zarówno politycy, jak i wyborcy poczują się na aucie (BBC 11 IX 1993); (244) Z sejmu na aut (KP 23 IX 1993). Choć niekiedy zdarza się, że boisko jest nadspodziewanie duże i obejmuje cały kontynent: (245) Piłka jest teraz po stronie państw Europy Środkowo-Wschodniej. To one muszą decydować, co z nią zrobić (TVP 1, 10 I 1993). Trzeba się też wystrzegać fauli: (246) Traktujemy ten list biskupa Życińskiego jako potężny faul (A. Kwaśniewski PR 3, 25 VIII 1993), i uważać, w jakim kierunku się strzela: (247) kapitał, chcąc pozostawać zupełnie na zewnątrz gry politycznej, może strzelić gola do własnej bramki (A. Olechowski Polit 4 IX 1993). Dobra gra może przynieść sukces po jesiennych wyborach do sejmu w 1993 r. ŻW obwieściło: (248) Bugaj w pierwszej lidze (27 IX 1993). Nie wszyscy jednak awansowali niektórych (249) Pawlak oddelegował do drugiej ligi (Wprost 24 X 1993). Można też postrzegać politykę jako grę w PING-PONGA. Po rozwiązaniu sejmu przez Wałęsę zauważono np., że (250) wprowadzenie rządów prezydenckich byłoby czymś w rodzaju ping-ponga, który by już niczego nie rozwiązał (RPiK 1 VI 1993). Por. też (251) Kością niezgody stało się głównie rolnictwo [...] ale wkrótce piłeczka znajdzie się w Genewie i może tam ugrząść (BBC 7 VII 1993). SPORTY WODNE z kolei dały podstawę następującym sformułowaniom: (252) Są politycy, którzy korzystając z tego cienia, wznoszą trampolinę mającą ich wynieść do władzy (GPom 1 II 1993). (253) Kiedy szefem NIK był Mieczysław Moczar, utarło się przekonanie, że funkcja prezesa NIK [...] jest najlepszą trampoliną do objęcia władzy w PRL (Wprost 29 VIII 1993). (254) [Produkcja przemysłowa] Ciągle niższa jest od zeszłorocznej o 20 proc., ale może spodziewane przez niektórych odbicie od dna rzeczywiście jest bliskie (GW 10 X 1991).

18 38 MARIA FRANKOWSKA Do tej dyscypliny nawiązała premier Suchocka: (255) Suchocka: Skok do basenu [śródtytuł]; Mamy skakać z trampoliny bez sprawdzenia, czy w basenie jest woda powiedziała w swoim wystąpieniu premier Suchocka (GW 28 V 1993). Podjął tę metaforę oponent pani premier, który zauważył, że (256) aby skakać do basenu, najpierw trzeba umieć pływać. Ze sportu do polityki przeniesiono też związek frazeologiczny czarny koń [=niespodziewany zwycięzca] 4 : (257) Czy utworzony z inicjatywy Lecha Wałęsy BBWR będzie czarnym koniem kampanii wyborczej? (BBC 19 VIII 1993). (258) R. Bartoszcze bezwzględnie powinien startować w wyborach. Nawet jeżeli zamiast trzeciej siły i roli czarnego konia przypadnie mu jedynie rola zająca, który zmusi do szybszego biegu dwóch najważniejszych pretendentów do Belwederu (Polit 13 X 1990). (259) [Reporter] rozmawiał [...] z politykami, którzy [...] prowadzili podczas kampanii rozmowy z czarnym koniem (Rzecz 12 VI 1991). Zarówno do sportu, jak i do gier niesportowych mogą nawiązywać stwierdzenia: (260) To, co mogło być waszym największym sukcesem, przegraliście na własne życzenie (TVP 1, wrzesień 93). (261) Jeśli jeden przegra, a drugi wygra, to zwycięstwo jest zasługą zwycięzcy, a przegrana winą przegranego. Ale wina przegranego jest przyczyną zwycięstwa zwycięzcy, czyli w zwycięstwie zwycięzcy jest zasługa przegranego (GW 27 IX 1993, cyt. z TygPow). 4. Wojna Bardzo liczne i częste są frazeologizmy i metafory związane z wojną. L. Balcerowicz wyznał kiedyś: (262) dostrzegam bardzo poważne zagrożenie na trzech frontach: a) stabilność pieniądza, b) bezrefleksyjny interwencjonizm, c) atmosfera strajkowa (TygPow 24/93). A oto inne przykłady: (263) Kompleks oblężonej twierdzy [śródtytuł]; związek nie zamierza walczyć o władzę; decyzja Zjazdu [o niepopieraniu BBWR] jest przykładem kompleksu oblężonej twierdzy, na jaki cierpi związek (Polit 3 VII 1993). (264) Pańko zagroził, że gdyby doszło do manewru z dwukrotnym zwoływaniem OKP w ciągu jednego dnia, to on się już nigdy w klubie nie pojawi (GW 25 X 19990). (265) Manewry w prasie (Wprost 1992). (266) Możliwości manewru wyborczego są stosunkowo wąskie (PR 3, 16 VIII 1993). 4 Szerzej o tym wyrażeniu por. M. F r a n k o w s k a, Czarny koń, Now 7 9 XII 1990.

19 Frazeologia i metaforyka w tekstach politycznych lat (267) Kompromisy zaś mogą oznaczać szansę na to, by wylecieć w powietrze zarówno na minie społecznej, jak i gospodarczej (tamże). (268) Wszystko zmarnowane. Przegraliśmy bitwę. Ten naród nie dojrzał do demokracji, w okowach czuje się najlepiej (wypowiedź nauczycielki o wynikach wyborów GReg, dodatek do GW 21 IV 1993). (269) Miller w resorcie pracy to granat z wyciągniętą zawleczką (GW 11 X 1993). (270) Stąd wziął się wielki konflikt lutowy pod hasłem bitwa o popiwek (GPom 17 X 1991). (271) W tym samym czasie, gdy premier Pawlak na polskiej wsi poszukuje poparcia dla swojej misji, konkurencyjne wobec PSL-u ugrupowania ludowe robią wszystko, by misja ta zakończyła się fiaskiem. Jest to początek wojny o wieś, toczonej nie o chłopskie postulaty, lecz o polityczne wpływy w wiejskim elektoracie (ŻW 9 VI 1992). (272) Pierwsze kontruderzenie co prawda po paru godzinach, koniecznych do otrząśnięcia z zaskoczenia wykonała Konfederacja [chodzi o reakcję na projekt przeprowadzenia lustracji wśród przedstawicieli władz i działaczy politycznych] (Wprost 24/92). (273) Walka ma się toczyć nie na pałki, lecz na argumenty (Wprost 20 II 1992). (274) Wiosną i latem 1990 r. krążyłem po korytarzach parlamentu uzbrojony w odbitki kilku moich artykułów [...] Próbowałem przekonać posłów i senatorów, że partyzantka uprawiana przez Wysokie Izby podczas głosowania nie wychodzi nikomu na zdrowie (GW 12 I 1993). (275) Dymisja rządu motywowana konfliktem racji z sejmem oznaczałaby kapitulację w obliczu rozstrzygnięć może i nie całkiem racjonalnych, lecz ponad wszelką wątpliwość demokratycznych. Nie dałoby się niczym przesłonić nieudolności. Zabrakłoby tarczy zdolnej odeprzeć huraganowy ogień dobiegającej ze wszystkich stron krytyki. [Lepiej] przegrać w tym starciu, lecz wynieść z pola walki kilka sztandarów, które da się rozwinąć może już w nieodległej przyszłości. [Demokracja] ustąpić musiała w nierównym boju belwederskiej przewadze (ŻW 8 V 1992). (276) Przedstawiciele nurtu liberalnego, skupieni głównie w SLD, zaczynają coraz częściej przebąkiwać o [...] ograniczonym polu manewru (Wprost 24 X 1993). (277) Bez względu na to, która opcja zwycięży w przyszłym rządzie, już od pierwszych dni urzędowania czeka go marsz po polu minowym (tamże). (278) Rozpoczęła się batalia o duszę Polaka (Wprost 23/93). (279) Dymarski, osoba dokooptowana do Komitetu Obywatelskiego przy Lechu Wałęsie w ramach wojny wszystkich ze wszystkimi, reprezentuje też określony kierunek (GW 18 I 1991). (280) Wy, liderzy ugrupowań prawicowych przegraliście batalię o świadomość historyczną narodu polskiego (TVP 1, 3 X 1993).

20 40 MARIA FRANKOWSKA (281) Wygraliśmy bitwę, natomiast wojna będzie jeszcze trwała (górnicy o przerwaniu strajku TVP 1, 6 X 1993). (282) Czy pochwala ksiądz biskup żądanie wygospodarowania w sejmie pomieszczenia na kaplicę dla katolickich posłów? Ja nie należę do sejmu, a tu na miejscu mam gdzie się modlić. Ale czy taka kapliczna wojna sejmowi przystoi? (Wprost 10 I 1993). (283) Bomba z opóźnionym zapłonem jak nazwał ujawnienie czarnych teczek Jan Olszewski okazywała się być zwykłym balonem (Wprost 24/92). (284) [Pawlak] znalazł się na pierwszej linii frontu i został opuszczony przez prezydenta (Wprost 24 X 1993). (285) Dlaczego pod ostrzał wystawia się zacnego pana Olszewskiego? (głos czytelnika GW 18 XI 1991). (286) Kampania wojenna [tytuł]; Kampania wyborcza rozpoczęła się źle. [...] Trwa walka o dusze ludzi rozczarowanych do polityki [...] Obelgi są głośniejsze niż programy. Tymczasem wynik wyborów zależy od tego, kto narzuci swój język, swój styl. Nieszczęsne pałki ministra Milczanowskiego wzmocniły wrażenie, że kampania wyborcza to kampania wojenna (GW 8 VI 1993). (287) Język wojny [tytuł]; Po okresie umiarkowanego, ale jednak ocieplenia wzajemnych stosunków między Lechem Wałęsą a Unią Demokratyczną wygląda na to, że mamy następną wojnę. Poszło o BBWR. [...] Znów rozmawiają językiem wojny. Jak na prawdziwej wojnie są strategia: (288) Za wcześnie, aby strategie naszej partii [BBWR] ujawniać (PR 3, 11 VII 1993), i taktyka: (289) Od strony taktyki politycznej rzecz była dość przejrzysta (GW 12 II 1993); marsze: (290) Marsz na Belweder (Wprost 6/93) i manewry [por. przykłady (264) (266), (275)]. Jedni są w ofensywie: (291) [Kaczyński] przyspieszył ofensywę, inni w defensywie: (292) Jarosław Kaczyński zapędził Belweder do głębokiej defensywy (GW 12 II 1993). Dowodzi aż marszałek: (293) Pan [chodzi o L. Wałęsę] ciągle wdaje się w utarczki czując się kapralem, od dawna będąc już marszałkiem (TygS 27 IV 1990). Broń bywa różna: (294) rząd Olszewskiego otrzymał do ręki bardzo niebezpieczny oręż to uchwała o ujawnieniu agentów (Wprost 24/92); (295) jedyną konkretną bronią [...] było zdjęcie kilku panów w krótkich majtkach (GW 12 II 1993); (296) w użyciu broń lekka: jajka, ogryzki, okrzyki (Polit 10 IV 1993). Czasem jedynym sposobem na zwycięstwo jest (297) przedarcie się do centrum władzy przebojem, niekiedy (298) zostaje na placu tylko autorytet polityczny (tamże). Bywa, że popełnia się kardynalne błędy: (299) rząd przeholował w swym ataku i własnoręcznie się rozbroił (Wprost 24/92). Są też alianse: (300) Teraz pan postawił na alians z ZChN-em (TVP 1, 3 X 1993), i pakty o nieagresji: (301) Uważałem, że pakt o nieagresji to za mało (A. Hall tamże). A (302) kombatanci lustracji (Wprost 23/93) domagają się (303) reparacji wojennych w wysokości 100 milionów złotych (Polit 10 IX 1993). Wskutek tego powstaje wrażenie, że (304) Polska [jest] Krajem Frontowym. Zachodzi więc potrzeba ogłaszania (305) komunikatów z frontów, nanosi się

Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW

Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012

Bardziej szczegółowo

WOLNE WYBORY I OKRĄGŁY STÓŁ Autor: Marcin Wierzbicki, kl. III d

WOLNE WYBORY I OKRĄGŁY STÓŁ Autor: Marcin Wierzbicki, kl. III d WOLNE WYBORY I OKRĄGŁY STÓŁ Autor: Marcin Wierzbicki, kl. III d Wolne wybory Wybory parlamentarne w Polsce w 1989 roku (tzw. wolne wybory) odbyły się w dniach 4 i 18 czerwca 1989. Zostały przeprowadzone

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA październik 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 6 Rozdział II - Partie polityczne... 9 Rozdział III - Liderzy partii politycznych...

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJE UCZESTNICTWA I PREFERENCJE W WYBORACH PREZYDENCKICH NA NIESPEŁNA DWA MIESIĄCE PRZED GŁOSOWANIEM NR 40/2015

DEKLARACJE UCZESTNICTWA I PREFERENCJE W WYBORACH PREZYDENCKICH NA NIESPEŁNA DWA MIESIĄCE PRZED GŁOSOWANIEM NR 40/2015 Warszawa, marzec 2015 ISSN 2353-5822 NR 40/2015 DEKLARACJE UCZESTNICTWA I PREFERENCJE W WYBORACH PREZYDENCKICH NA NIESPEŁNA DWA MIESIĄCE PRZED GŁOSOWANIEM Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację

Bardziej szczegółowo

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA grudzień 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 6 Rozdział II - Partie polityczne... 8 Rozdział III - Liderzy partii politycznych...

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT

Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum Badania Opinii

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04. 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET: http://www.korpo.pol.pl/cbos E-mail: cbos@pol.pl 13 LAT PO 13 GRUDNIA

629-35 - 69, 628-37 - 04. 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET: http://www.korpo.pol.pl/cbos E-mail: cbos@pol.pl 13 LAT PO 13 GRUDNIA CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA KRAJOWEJ KONWENCJI SLD z dnia 14 grudnia 2013 r. w sprawie zmiany Statutu SLD

UCHWAŁA KRAJOWEJ KONWENCJI SLD z dnia 14 grudnia 2013 r. w sprawie zmiany Statutu SLD UCHWAŁA KRAJOWEJ KONWENCJI SLD z dnia 14 grudnia 2013 r. w sprawie zmiany Statutu SLD 1 Działając na podstawie art. 23 pkt. b) Statutu Sojuszu Lewicy Demokratycznej, Krajowa Konwencja uchwala następujące

Bardziej szczegółowo

OCENA REFORM SPOŁECZNYCH

OCENA REFORM SPOŁECZNYCH OCENA REFORM SPOŁECZNYCH Warszawa, lipiec 1999 Prawie trzy czwarte Polaków (71%) uważa, że rząd źle zrobił wprowadzając wszystkie cztery reformy w tym samym czasie. Przeciwnego zdania jest tylko jedna

Bardziej szczegółowo

Politikon IV ʼ10. Sondaż: Preferencje polityczne w kwietniu 2010. Wyniki sondażu dla PRÓBA REALIZACJA TERENOWA ANALIZA. Wykonawca:

Politikon IV ʼ10. Sondaż: Preferencje polityczne w kwietniu 2010. Wyniki sondażu dla PRÓBA REALIZACJA TERENOWA ANALIZA. Wykonawca: Politikon IV ʼ10 Sondaż: Preferencje polityczne w kwietniu 2010 PRÓBA Wyniki sondażu dla REALIZACJA TERENOWA Wykonawca: ANALIZA Warszawa, 30 marca 2010r. WIEDZA NOTA METODOLOGICZNA Czas realizacji badania:

Bardziej szczegółowo

Preferencje partyjne Polaków w kwietniu `98

Preferencje partyjne Polaków w kwietniu `98 Preferencje partyjne Polaków w kwietniu `98 Zdecydowana gotowosc wziecia udzialu w wyborach parlamentarnych, gdyby mialo do nich dojsc w tym miesiacu, deklaruje 37% Polaków, a 28% - z wahaniem potwierdza,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, listopad 2012 BS/150/2012 OCENA WIARYGODNOŚCI PROGRAMÓW INFORMACYJNYCH I PUBLICYSTYCZNYCH

Warszawa, listopad 2012 BS/150/2012 OCENA WIARYGODNOŚCI PROGRAMÓW INFORMACYJNYCH I PUBLICYSTYCZNYCH Warszawa, listopad 2012 BS/150/2012 OCENA WIARYGODNOŚCI PROGRAMÓW INFORMACYJNYCH I PUBLICYSTYCZNYCH Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012 roku Fundacja

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM PODSTAWOWY

EGZAMIN MATURALNY 2012 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM PODSTAWOWY Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2012 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania MAJ 2012 2 Egzamin maturalny z wiedzy o społeczeństwie Zadanie 1. (0 1) Obszar standardów

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 KANDYDOWANIE W WYBORACH PREZYDENCKICH WYSOKICH URZĘDNIKÓW PAŃSTWOWYCH WARSZAWA, GRUDZIEŃ 95

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 KANDYDOWANIE W WYBORACH PREZYDENCKICH WYSOKICH URZĘDNIKÓW PAŃSTWOWYCH WARSZAWA, GRUDZIEŃ 95 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Warszawa, luty 2011 BS/20/2011 STOSUNEK DO RZĄDU

Warszawa, luty 2011 BS/20/2011 STOSUNEK DO RZĄDU Warszawa, luty 2011 BS/20/2011 STOSUNEK DO RZĄDU Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej ul. Żurawia 4a,

Bardziej szczegółowo

Raport medialny SCENA POLITYCZNA

Raport medialny SCENA POLITYCZNA Raport medialny SCENA POLITYCZNA marzec 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 6 Rozdział II - Partie polityczne... 10 Rozdział III - Liderzy partii politycznych... 13

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI HISTORII- 2014! Młodzi dla Wolności

SCENARIUSZ LEKCJI HISTORII- 2014! Młodzi dla Wolności Praca konkursowa - poziom indywidualny (nauczyciele) forma: scenariusz lekcji. SCENARIUSZ LEKCJI HISTORII- 2014! Młodzi dla Wolności Temat lekcji: Narodziny III Rzeczpospolitej Autor: Sylwia Plewa; nauczyciel

Bardziej szczegółowo

Kobiety w telewizyjnej kampanii wyborczej Wybory parlamentarne 2011. Emilia Rekosz (Uniwersytet Warszawski)

Kobiety w telewizyjnej kampanii wyborczej Wybory parlamentarne 2011. Emilia Rekosz (Uniwersytet Warszawski) Kobiety w telewizyjnej kampanii wyborczej Wybory parlamentarne 2011 Emilia Rekosz (Uniwersytet Warszawski) Plan prezentacji Charakterystyka materiału źródłowego Charakterystyka spotu Sposób analizy danych

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ?

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI. Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu

1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI. Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu 1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu W 1945 roku skończyła się II wojna światowa. Był to największy, jak do tej pory, konflikt zbrojny na świecie. Po 6 latach ciężkich walk hitlerowskie

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia... o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

USTAWA. z dnia... o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Projekt USTAWA z dnia... o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Art. 1 W Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz.U.1997.78.483) wprowadza się następujące zmiany: 1)

Bardziej szczegółowo

OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA GRY PLANSZA

OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA GRY PLANSZA OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA GRY Na bezdrożach Afryki to gra planszowa przeznaczona dla 2 4 osób. W niniejszej książce zamieszczono 4 komplety gry, tak aby w rozgrywce mogło naraz uczestniczyć 16 uczniów (jeśli

Bardziej szczegółowo

Raport prasowy SCENA POLITYCZNA

Raport prasowy SCENA POLITYCZNA Raport prasowy SCENA POLITYCZNA listopad 2013 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 7 Rozdział II - Partie polityczne... 10 Rozdział III - Liderzy partii politycznych... 13

Bardziej szczegółowo

Droga Czytelniczko! Drogi Czytelniku!

Droga Czytelniczko! Drogi Czytelniku! Droga Czytelniczko! Drogi Czytelniku! Wraz z podręcznikiem oddajemy do twoich rąk zeszyt ćwiczeń. Zawarte są w nim różne polecenia i zadania. Powinny one pomóc ci zrozumieć zagadnienia omawiane w podręczniku

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O PODATKACH I ULGACH PODATKOWYCH BS/179/179/98 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 98

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O PODATKACH I ULGACH PODATKOWYCH BS/179/179/98 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 98 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Systemy rozgrywek sportowych OGÓLNE ZASADY ORGANIZOWANIA ROZGRYWEK SPORTOWYCH

Systemy rozgrywek sportowych OGÓLNE ZASADY ORGANIZOWANIA ROZGRYWEK SPORTOWYCH Systemy rozgrywek sportowych OGÓLNE ZASADY ORGANIZOWANIA ROZGRYWEK SPORTOWYCH Rozgrywki sportowe moŝna organizować na kilka róŝnych sposobów, w zaleŝności od liczby zgłoszonych druŝyn, czasu, liczby boisk

Bardziej szczegółowo

Władza i Wpływ cz.3. Mapa władzy i wpływu Jak określić skuteczność tych relacji, od których zależy nasz sukces i powodzenie zawodowe.

Władza i Wpływ cz.3. Mapa władzy i wpływu Jak określić skuteczność tych relacji, od których zależy nasz sukces i powodzenie zawodowe. . Pełna jakość Biznesu, Pracy, Życia.. Dajemy klientom wsparcie na każdym etapie ich drogi do wartościowych sukcesów... 1 Narzędzie: Biznesowa Wartość Relacji Władza i Wpływ cz.3. Mapa władzy i wpływu

Bardziej szczegółowo

Etyka kompromisu. Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu.

Etyka kompromisu. Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu. Etyka kompromisu Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu.pl 20.IX.2013 Struktura problemu Ład społeczny Konflikt Kompromis Ład

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Kongres Kobiet KOBIETY DO WŁADZY DROGA DO SUKCESU

Stowarzyszenie Kongres Kobiet KOBIETY DO WŁADZY DROGA DO SUKCESU Stowarzyszenie Kongres Kobiet KOBIETY DO WŁADZY DROGA DO SUKCESU Gdynia, 2 grudnia 2010 Bożena Wawrzewska Stan wyjściowy: W polskiej polityce kobiet jest za mało: 20 proc. w Sejmie, 8 proc. w Senacie W

Bardziej szczegółowo

Rysunek zwykle bardziej przemawia do wyobraźni niż kolumna liczb. Dlatego tak często dane statystyczne przedstawia się graficznie.

Rysunek zwykle bardziej przemawia do wyobraźni niż kolumna liczb. Dlatego tak często dane statystyczne przedstawia się graficznie. PROCENTY I DIAGRAMY Rysunek zwykle bardziej przemawia do wyobraźni niż kolumna liczb. Dlatego tak często dane statystyczne przedstawia się graficznie. Często spotykamy się z diagramami kołowymi. Przedstawiają

Bardziej szczegółowo

J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków,

J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków, J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków, którzy twierdzą, że właściwie w ogóle nie rozmawiają ze swoimi dziećmi, odkąd skończyły osiem czy dziewięć lat. To może wyjaśniać, dlaczego przesiadują

Bardziej szczegółowo

Na pytanie, kto najprawdopodobniej zostanie premierem Izraela, 81 procent ankietowanych w sondażu dziennika Haaretz odpowiedziało: Netanjahu.

Na pytanie, kto najprawdopodobniej zostanie premierem Izraela, 81 procent ankietowanych w sondażu dziennika Haaretz odpowiedziało: Netanjahu. Na pytanie, kto najprawdopodobniej zostanie premierem Izraela, 81 procent ankietowanych w sondażu dziennika Haaretz odpowiedziało: Netanjahu. Cztery dni po przekazaniu ostatecznych list kandydatów do XIX

Bardziej szczegółowo

Tabela 3. Porównanie systemów politycznych

Tabela 3. Porównanie systemów politycznych Tabela 3. Porównanie systemów politycznych Charakterystyka ustroju System polityczny charakter głowy państwa republika republika republika republika monarchia parlamentarna budowa terytorialna państwo

Bardziej szczegółowo

W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!!

W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!! W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!! W dniu 30-04-2010 roku przeprowadziłem wywiad z moim opą -tak nazywam swojego holenderskiego dziadka, na bardzo polski temat-solidarność. Ten dzień jest może najlepszy

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2015 ISSN 2353-5822 NR 61/2015 WIEDZA O UŁATWIENIACH W GŁOSOWANIU PRZED WYBORAMI PREZYDENCKIMI

Warszawa, kwiecień 2015 ISSN 2353-5822 NR 61/2015 WIEDZA O UŁATWIENIACH W GŁOSOWANIU PRZED WYBORAMI PREZYDENCKIMI Warszawa, kwiecień 2015 ISSN 2353-5822 NR 61/2015 WIEDZA O UŁATWIENIACH W GŁOSOWANIU PRZED WYBORAMI PREZYDENCKIMI Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 9 stycznia 2015 roku

Bardziej szczegółowo

Warszawa, marzec 2010 BS/34/2010 WYBORY PREZYDENCKIE 2010 PREFERENCJE POLAKÓW PRZED PRAWYBORAMI W PO

Warszawa, marzec 2010 BS/34/2010 WYBORY PREZYDENCKIE 2010 PREFERENCJE POLAKÓW PRZED PRAWYBORAMI W PO Warszawa, marzec 2010 BS/34/2010 WYBORY PREZYDENCKIE 2010 PREFERENCJE POLAKÓW PRZED PRAWYBORAMI W PO Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 3 października 2008 roku Fundacja

Bardziej szczegółowo

PROJEKT REGULAMINU II EDYCJI GRAND PRIX POWIATU MIĘDZYCHODZKIEGO W SPORTOWEJ GRZE W KOPA O PUCHAR KRAINY 100 JEZIOR

PROJEKT REGULAMINU II EDYCJI GRAND PRIX POWIATU MIĘDZYCHODZKIEGO W SPORTOWEJ GRZE W KOPA O PUCHAR KRAINY 100 JEZIOR PROJEKT REGULAMINU II EDYCJI GRAND PRIX POWIATU MIĘDZYCHODZKIEGO W SPORTOWEJ GRZE W KOPA O PUCHAR KRAINY 100 JEZIOR I. II Grand Prix Powiatu Międzychodzkiego w sportowej grze w Kopa o Puchar Kariny 100

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKATzBADAŃ. Odbiór kampanii wyborczej i aktywność polityczna w internecie NR 98/2015 ISSN 2353-5822

KOMUNIKATzBADAŃ. Odbiór kampanii wyborczej i aktywność polityczna w internecie NR 98/2015 ISSN 2353-5822 KOMUNIKATzBADAŃ NR 98/2015 ISSN 2353-5822 Odbiór kampanii wyborczej i aktywność polityczna w internecie Przedruk i rozpowszechnianie tej publikacji w całości dozwolone wyłącznie za zgodą CBOS. Wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

GRUPA A. a) zniesienie stanu wojennego w PRL-u b) obrady Okrągłego Stołu / 2

GRUPA A. a) zniesienie stanu wojennego w PRL-u b) obrady Okrągłego Stołu / 2 Rozdział VII. W powojennej Polsce GRUPA A 8 1. Podaj rok, w którym miały miejsce poniższe wydarzenia. a) zniesienie stanu wojennego w PRL-u b) obrady Okrągłego Stołu 2. Zdecyduj, czy poniższe zdania są

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH CBOS BRYTYJCZYCY I POLACY O ROZSZERZENIU UNII EUROPEJSKIEJ BS/46/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH CBOS BRYTYJCZYCY I POLACY O ROZSZERZENIU UNII EUROPEJSKIEJ BS/46/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 http://www.cbos.pl sekretariat@cbos.pl SEKRETARIAT 629-35 - 69, 628-37

Bardziej szczegółowo

Liczą się proste rozwiązania wizyta w warsztacie

Liczą się proste rozwiązania wizyta w warsztacie Liczą się proste rozwiązania wizyta w warsztacie Szybciej poznaję ceny. To wszystko upraszcza. Mistrz konstrukcji metalowych, Martin Elsässer, w rozmowie o czasie. Liczą się proste rozwiązania wizyta w

Bardziej szczegółowo

10. Wstęp do Teorii Gier

10. Wstęp do Teorii Gier 10. Wstęp do Teorii Gier Definicja Gry Matematycznej Gra matematyczna spełnia następujące warunki: a) Jest co najmniej dwóch racjonalnych graczy. b) Zbiór możliwych dezycji każdego gracza zawiera co najmniej

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2013 BS/147/2013 STOSUNEK DO PROTESTÓW ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH I ICH OCENA

Warszawa, październik 2013 BS/147/2013 STOSUNEK DO PROTESTÓW ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH I ICH OCENA Warszawa, październik 2013 BS/147/2013 STOSUNEK DO PROTESTÓW ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH I ICH OCENA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Karty pracy Matematyka

Karty pracy Matematyka Karty pracy Matematyka Imię i nazwisko ucznia... Klasa... Numer w dzienniku... GSP015 Instrukcja Uważnie czytaj teksty zadań i polecenia. rozwiązania wpisuj długopisem lub piórem. Nie używaj długopisu

Bardziej szczegółowo

Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 97/2014 ODBIÓR KAMPANII WYBORCZEJ I AKTYWNOŚĆ POLITYCZNA W INTERNECIE

Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 97/2014 ODBIÓR KAMPANII WYBORCZEJ I AKTYWNOŚĆ POLITYCZNA W INTERNECIE Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 97/2014 ODBIÓR KAMPANII WYBORCZEJ I AKTYWNOŚĆ POLITYCZNA W INTERNECIE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014

Bardziej szczegółowo

Kto zasiądzie w parlamencie?

Kto zasiądzie w parlamencie? Mateusz Zaremba, Uniwersytet SWPS Kto zasiądzie w parlamencie? Wybory do parlamentu dostarczają politologom interesujących danych. Pozwalają dokonać wstępnego rozpoznania zmian, jakie zaszły wśród głosujących

Bardziej szczegółowo

Warszawa, wrzesień 2011 BS/114/2011 WIZERUNKI LIDERÓW PARTYJNYCH

Warszawa, wrzesień 2011 BS/114/2011 WIZERUNKI LIDERÓW PARTYJNYCH Warszawa, wrzesień 2011 BS/114/2011 WIZERUNKI LIDERÓW PARTYJNYCH Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 13 stycznia 2011 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Kierując się dobrem ogółu jakim jest zagwarantowanie równego dla wszystkich obywateli prawa do ochrony zdrowia stanowiącego zarazem sprawę o szczególnym znaczeniu dla Państwa jako

Bardziej szczegółowo

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM KATARZYNA ŻYCIEBOSOWSKA POPICIU WYDAWNICTWO WAM Zamiast wstępu Za każdym razem, kiedy zaczynasz pić, czuję się oszukana i porzucona. Na początku Twoich ciągów alkoholowych jestem na Ciebie wściekła o to,

Bardziej szczegółowo

Polacy i wybory Decyzje wyborcze obywateli III RP

Polacy i wybory Decyzje wyborcze obywateli III RP Polacy i wybory Decyzje wyborcze obywateli III RP 1. Czy w Polsce łatwo jest uczestniczyć w wyborach? A. Czynne prawo wyborcze: Sejm, Senat, samorządy i wybory prezydenckie od 18 lat Bierne prawo wyborcze:

Bardziej szczegółowo

PHASE 10 LICZBA GRACZY: 2-6

PHASE 10 LICZBA GRACZY: 2-6 PHASE 10 LICZBA GRACZY: 2-6 CEL GRY: Być pierwszym graczem, który ukończy wszystkie 10 faz. W przypadku remisu gracz z mniejszym wynikiem zostaje zwycięzcą. ZAWARTOŚĆ: Karty ściągi (opisujące 10 faz) oraz

Bardziej szczegółowo

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze.

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze. WSTęP Pytanie zadane przez Autora w tytule może brzmieć jak obiecujące hasło reklamowe: przeczytaj książkę, a przekonasz się, że wszystkie trudności i problemy twojego życia duchowego i wspólnotowego zostaną

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa

Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa POLSKIE PRAWO KONSTYTUCYJNE Red.: Dariusz Górecki Wykaz skrótów Wstęp Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa Rozdział

Bardziej szczegółowo

PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA. przedstawienie się;

PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA. przedstawienie się; I DZIEŃ COACHING ZESPOŁU PROPONOWANE MODUŁY SZKOLENIOWE - TEMATYKA MODUŁ TEMATYKA ZAJĘĆ przedstawienie się; SESJA WSTĘPNA przedstawienie celów i programu szkoleniowego; analiza SWOT moja rola w organizacji

Bardziej szczegółowo

Cena 24,90 zł. K U R S DZIENNIKARSTWA DLA SAMOUKÓW Małgorzata Karolina Piekarska

Cena 24,90 zł. K U R S DZIENNIKARSTWA DLA SAMOUKÓW Małgorzata Karolina Piekarska MAŁGORZATA KAROLINA PIEKARSKA Z zawodu dziennikarka prasowa i telewizyjna oraz pisarka, autorka powieści dla młodzieży. Z zamiłowania blogerka, której blog W świecie absurdów zyskał ponad 3 mln odsłon.

Bardziej szczegółowo

W Polsce bardzo dobrze podsumował wynik głosowania Jerzy Wasiukiewicz, członek zarządu Stowarzyszenia Marsz Niepodległości:

W Polsce bardzo dobrze podsumował wynik głosowania Jerzy Wasiukiewicz, członek zarządu Stowarzyszenia Marsz Niepodległości: Komu A. Duda będzie służył? Wieloletnia propaganda PIS jako partii patriotyczno katolickiej wyniosła Andrzeja Dudę na stanowisko prezydenta RP. Sukces tej promocji jest ewidentny w wynikach wyborów w Toronto,

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04. 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET: http://www.korpo.pol.pl/cbos E-mail: cbos@pol.pl

629-35 - 69, 628-37 - 04. 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET: http://www.korpo.pol.pl/cbos E-mail: cbos@pol.pl CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 621-07 - 57, 628-90 - 17 INTERNET: http://www.korpo.pol.pl/cbos

Bardziej szczegółowo

KLASA II GIMNAZJUM. Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej. Wymagania na poszczególne oceny dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra celująca

KLASA II GIMNAZJUM. Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej. Wymagania na poszczególne oceny dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra celująca WYMAGANIA EDUKACYJNE Z WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE NA POSZCZEGÓLNE OCENY KLASA II GIMNAZJUM Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej Temat lekcji 1. O czym będziemy się uczyć na lekcjach wiedzy o społeczeńst

Bardziej szczegółowo

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów radio telewizja Internet publikacje książkowe ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU wideokasety filmy fonografia wysokonakładowa prasa płyty kasety dzienniki czasopisma serwisy agencyjne

Bardziej szczegółowo

Copyright 2015 Monika Górska

Copyright 2015 Monika Górska 1 Wiesz jaka jest różnica między produktem a marką? Produkt się kupuje a w markę się wierzy. Kiedy używasz opowieści, budujesz Twoją markę. A kiedy kupujesz cos markowego, nie zastanawiasz się specjalnie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, marzec 2013 BS/25/2013 CO ZROBIĆ Z WRAKIEM PREZYDENCKIEGO TUPOLEWA, KTÓRY ROZBIŁ SIĘ POD SMOLEŃSKIEM

Warszawa, marzec 2013 BS/25/2013 CO ZROBIĆ Z WRAKIEM PREZYDENCKIEGO TUPOLEWA, KTÓRY ROZBIŁ SIĘ POD SMOLEŃSKIEM Warszawa, marzec 2013 BS/25/2013 CO ZROBIĆ Z WRAKIEM PREZYDENCKIEGO TUPOLEWA, KTÓRY ROZBIŁ SIĘ POD SMOLEŃSKIEM Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

Warszawa, luty 2015 ISSN 2353-5822 NR 22/2015 O SYTUACJI NA UKRAINIE I POLSKIEJ POMOCY DLA WSCHODNIEGO SĄSIADA

Warszawa, luty 2015 ISSN 2353-5822 NR 22/2015 O SYTUACJI NA UKRAINIE I POLSKIEJ POMOCY DLA WSCHODNIEGO SĄSIADA Warszawa, luty 2015 ISSN 2353-5822 NR 22/2015 O SYTUACJI NA UKRAINIE I POLSKIEJ POMOCY DLA WSCHODNIEGO SĄSIADA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia roku

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 63/2014 UPADEK KOMUNIZMU I GENEZA PRZEMIAN W PAMIĘCI ZBIOROWEJ

Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 63/2014 UPADEK KOMUNIZMU I GENEZA PRZEMIAN W PAMIĘCI ZBIOROWEJ Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 63/2014 UPADEK KOMUNIZMU I GENEZA PRZEMIAN W PAMIĘCI ZBIOROWEJ Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja

Bardziej szczegółowo

Patyk się żeni reż. Martin Lund

Patyk się żeni reż. Martin Lund Patyk się żeni reż. Martin Lund MATERIAŁY DYDAKTYCZNE DLA NAUCZYCIELI SPIS TREŚCI 1. Scenariusz lekcji. (str. 2) Temat: Co to jest scenografia i czego się dzięki niej dowiadujemy? stowarzyszenie nowe horyzonty

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 OCENA WYSOKOŚCI PODATKU DOCHODOWEGO WARSZAWA, MAJ 96

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 OCENA WYSOKOŚCI PODATKU DOCHODOWEGO WARSZAWA, MAJ 96 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Warszawa, styczeń 2011 BS/8/2011 OCENA DZIAŁALNOŚCI PARLAMENTU, PREZYDENTA I WYBRANYCH INSTYTUCJI PUBLICZNYCH

Warszawa, styczeń 2011 BS/8/2011 OCENA DZIAŁALNOŚCI PARLAMENTU, PREZYDENTA I WYBRANYCH INSTYTUCJI PUBLICZNYCH Warszawa, styczeń 2011 BS/8/2011 OCENA DZIAŁALNOŚCI PARLAMENTU, PREZYDENTA I WYBRANYCH INSTYTUCJI PUBLICZNYCH Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ KORUPCJA, NEPOTYZM, NIEUCZCIWY LOBBING BS/2/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, STYCZEŃ 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ KORUPCJA, NEPOTYZM, NIEUCZCIWY LOBBING BS/2/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, STYCZEŃ 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Raport prasowy SCENA POLITYCZNA

Raport prasowy SCENA POLITYCZNA Raport prasowy SCENA POLITYCZNA marzec 2013 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 7 Rozdział II - Partie polityczne... 10 Rozdział III - Liderzy partii politycznych... 13 2

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji wychowawczej

Scenariusz lekcji wychowawczej Scenariusz lekcji wychowawczej Temat: Cele zajęć: Pomoce: Miejsce zajęć: Media zagrożenie czy błogosławieństwo? Dostarczenie wiedzy na temat mediów i regulacji ustawowych w tej dziedzinie w Polsce Uświadomienie

Bardziej szczegółowo

Rak publiczny priorytet?

Rak publiczny priorytet? Rak publiczny priorytet? Ipsos Sp. z o.o. ul. Taśmowa 7 02-677 Warszawa tel.: + 48 22 448 77 00 2012 Ipsos Wszystkie prawa zastrzeżone Nobody s Unpredictable 2011 Ipsos Spis treści 1. Opis projektu 3 2.

Bardziej szczegółowo

Demokracja ma swój początek w Starożytnej Grecji. Słowo pochodzi z języka greckiego od słów demos, co znaczy lud oraz kratos władza.

Demokracja ma swój początek w Starożytnej Grecji. Słowo pochodzi z języka greckiego od słów demos, co znaczy lud oraz kratos władza. Demokracja ma swój początek w Starożytnej Grecji. Słowo pochodzi z języka greckiego od słów demos, co znaczy lud oraz kratos władza. W znaczący wkład w jej rozwój ma także kultura Starożytnego Rzymu oraz

Bardziej szczegółowo

Opowieści nocy reż. Michel Ocelot

Opowieści nocy reż. Michel Ocelot Opowieści nocy reż. Michel Ocelot 1. Scenariusz lekcji. (str. 2) Temat: Jak powstaje film? 2. Karta pracy. (str. 5) MATERIAŁY DYDAKTYCZNE DLA NAUCZYCIELI SPIS TREŚCI SCENARIUSZ LEKCJI Opracowała: Paulina

Bardziej szczegółowo

POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji

POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji A 399316 POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji pod redakcją Krzysztofa Zagórskiego i Michała Strzeszewskiego Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Warszawa 2005 Spis treści WSTĘP. OPINIA

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

33. NIE TYLKO WORECZKI CZYLI O ROZUMIENIU SYSTEMU DZIESIĘTNEGO, CZ. I

33. NIE TYLKO WORECZKI CZYLI O ROZUMIENIU SYSTEMU DZIESIĘTNEGO, CZ. I 150 Mirosław Dąbrowski 33. NIE TYLKO WORECZKI CZYLI O ROZUMIENIU SYSTEMU DZIESIĘTNEGO, CZ. I Cele ogólne w szkole podstawowej: zdobycie przez uczniów umiejętności wykorzystywania posiadanych wiadomości

Bardziej szczegółowo

Deficyt publiczny - jak mu zaradzić piątek, 07 października 2011 20:10 - Poprawiony sobota, 19 kwietnia 2014 16:28

Deficyt publiczny - jak mu zaradzić piątek, 07 października 2011 20:10 - Poprawiony sobota, 19 kwietnia 2014 16:28 Z Olgierdem Bagniewskim*, szefem zespołu analityków niemieckiego instytutu East Stock Informationsdienste GmbH w Hamburgu, rozmawia Iwona Bartczak. I.B.: Brak równowagi finansów publicznych jest znanym

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. pozostawić protest bez dalszego biegu. UZASADNIENIE

POSTANOWIENIE. pozostawić protest bez dalszego biegu. UZASADNIENIE Sygn. akt III SW 31/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 10 czerwca 2014 r. SSN Krzysztof Staryk (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Roman Kuczyński SSN Jolanta Strusińska-Żukowska w sprawie

Bardziej szczegółowo

Krótki opis projektu

Krótki opis projektu Krótki opis projektu Idea projektu Piłka Nożna Uliczna dla Rozwoju i Tolerancji to nowa propozycja gry i zabawy dla dzieci i młodzieży oparta na zasadach gry w piłkę nożną. Wzbogacona została o dodatkowe

Bardziej szczegółowo

Wyższa frekwencja w drugiej turze?

Wyższa frekwencja w drugiej turze? Warszawa, 22.05.2015 Wyższa frekwencja w drugiej turze? Frekwencja podczas I tury wyborów była najniższa spośród wszystkich wyborów prezydenckich po 1990 roku - do urn poszło zaledwie 48,8% wyborców. Jest

Bardziej szczegółowo

Magiczny ogródek INSTRUKCJA GRA DLA 2 OSÓB WIEK DZIECKA 4+

Magiczny ogródek INSTRUKCJA GRA DLA 2 OSÓB WIEK DZIECKA 4+ Magiczny ogródek INSTRUKCJA GRA DLA 2 OSÓB WIEK DZIECKA 4+ Elementy gry: Plansza z ramką z dziewięcioma polami z Mi 1 sztuka Plansza z ramką z dziewięcioma polami z Ryśkiem 1 sztuka Karty z kwiatkami 72

Bardziej szczegółowo

ZASADY UCZESTNICTWA W TURNIEJU PRZEPISY I ZASADY GRY

ZASADY UCZESTNICTWA W TURNIEJU PRZEPISY I ZASADY GRY ZASADY UCZESTNICTWA W TURNIEJU 1. Przed rozpoczęciem turnieju opiekunowie drużyn (trener, kierownik) zobowiązani są do dostarczenia organizatorowi składów zespołów z wyszczególnieniem numerów, z jakimi

Bardziej szczegółowo

Rozmowa ze sklepem przez telefon

Rozmowa ze sklepem przez telefon Rozmowa ze sklepem przez telefon - Proszę Pana, chciałam Panu zaproponować opłacalny interes. - Tak, słucham, o co chodzi? - Dzwonię w imieniu portalu internetowego AmigoBONUS. Pan ma sklep, prawda? Chciałam

Bardziej szczegółowo

Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych

Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych ul. Szpitalna 5/5, 00-031 Warszawa, tel. (022) 828 91 28 wew. 135 fax. (022) 828 91 29 Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć edukacyjnych dla uczniów szkoły podstawowej (klasy IV - VI) Budżet partycypacyjny czego potrzebuje nasza okolica?

Scenariusz zajęć edukacyjnych dla uczniów szkoły podstawowej (klasy IV - VI) Budżet partycypacyjny czego potrzebuje nasza okolica? Scenariusz zajęć edukacyjnych dla uczniów szkoły podstawowej (klasy IV - VI) Budżet partycypacyjny czego potrzebuje nasza okolica? Autor: Krzysztof Romaniuk Temat: Budżet partycypacyjny czego potrzebuje

Bardziej szczegółowo

Zależność cech (wersja 1.01)

Zależność cech (wersja 1.01) KRZYSZTOF SZYMANEK Zależność cech (wersja 1.01) 1. Wprowadzenie Często na podstawie wiedzy, że jakiś przedmiot posiada określoną cechę A możemy wnioskować, że z całą pewnością posiada on też pewną inną

Bardziej szczegółowo

Kim jest Rzecznik Praw Dziecka?

Kim jest Rzecznik Praw Dziecka? Kim jest Rzecznik Praw Dziecka? Prace nad utworzeniem instytucji Rzecznika Praw Dziecka w Polsce zainicjowane zostały przez organizacje pozarządowe i środowiska działające na rzecz praw dzieci. W rezultacie

Bardziej szczegółowo

TĘCZOWY KOŃ WYBORÓW 44% DLA PALIKOTA CZYLI POWYBORCZE OPINIE INTERNAUTÓW

TĘCZOWY KOŃ WYBORÓW 44% DLA PALIKOTA CZYLI POWYBORCZE OPINIE INTERNAUTÓW TĘCZOWY KOŃ WYBORÓW 44% DLA PALIKOTA CZYLI POWYBORCZE OPINIE INTERNAUTÓW Raport na podstawie materiałów dotyczących III Europejskiego Kongresu Kobiet, pochodzących z monitoringu Internetu, zgromadzonych

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ SPOTKANIA Z UCZNIAMI WOLSKICH SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH NA TEMAT PROBLEMÓW MŁODZIEŻY I KOMUNIKACJI

SCENARIUSZ SPOTKANIA Z UCZNIAMI WOLSKICH SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH NA TEMAT PROBLEMÓW MŁODZIEŻY I KOMUNIKACJI SCENARIUSZ SPOTKANIA Z UCZNIAMI WOLSKICH SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH NA TEMAT PROBLEMÓW MŁODZIEŻY I KOMUNIKACJI [czas trwania wywiadu do 120 minut] Ogólne wskazówki odnośnie przeprowadzania wywiadu: Pytania

Bardziej szczegółowo

Wybory 4 czerwca 1989 r.

Wybory 4 czerwca 1989 r. W SAMO POŁUDNIE Wybory 4 czerwca 1989 r. (scenariusz lekcji) Zajęcia przeznaczone są dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych, realizacja zajęć w ciągu 2 godzin lekcyjnych (90 minut). Spis

Bardziej szczegółowo

KARTA ZADAŃ NR 2 Bezpieczne miasto

KARTA ZADAŃ NR 2 Bezpieczne miasto KARTA ZADAŃ NR 2 Bezpieczne miasto To propozycja aktywności możliwa do realizacji w II lub III klasie szkoły podstawowej. Proponowane ćwiczenie może być modyfikowane w zależności od potrzeb i możliwości

Bardziej szczegółowo

BRONISŁAW KOMOROWSKI Nasz Prezydent

BRONISŁAW KOMOROWSKI Nasz Prezydent BRONISŁAW KOMOROWSKI Szanowni Państwo, Od pięciu lat, dzięki poparciu milionów Polek i Polaków, mam zaszczyt służyć Polsce jako Prezydent RP. Obiecywałem Państwu, że będę reprezentował wszystkich Polaków,

Bardziej szczegółowo

Informacja o treści testu dla kl 3 gimnazjum Test wielokrotnego wyboru, z luką iopisowy zwos Temat: Udział obywateli w życiu publicznym

Informacja o treści testu dla kl 3 gimnazjum Test wielokrotnego wyboru, z luką iopisowy zwos Temat: Udział obywateli w życiu publicznym Druk 1 Opracowała mgr Ewa Konczewska-Kamińska Informacja o treści testu dla kl 3 gimnazjum Test wielokrotnego wyboru, z luką iopisowy zwos Przeczytaj uważnie! Otrzymałeś test, który sprawdzi Twoją wiedze

Bardziej szczegółowo

ZADANIE 1/GRY. Modele i narzędzia optymalizacji w systemach informatycznych zarządzania

ZADANIE 1/GRY. Modele i narzędzia optymalizacji w systemach informatycznych zarządzania ZADANIE 1/GRY Zadanie: Dwaj producenci pewnego wyrobu sprzedają swe wyroby na rynku, którego wielkość jest stała. Aby zwiększyć swój udział w rynku (przejąć część klientów konkurencyjnego przedsiębiorstwa),

Bardziej szczegółowo

Trening orientacji przestrzennej

Trening orientacji przestrzennej Dla rodziców Trening orientacji przestrzennej W procesie zdobywania i przetwarzania wiadomości oraz nabywania różnych umiejętności szkolnych niezwykle ważne miejsce zajmują prawidłowe funkcjonowanie na

Bardziej szczegółowo