European Studies Centre, St Antony s College. 17 May 2006

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "European Studies Centre, St Antony s College. 17 May 2006"

Transkrypt

1 European Studies Centre, St Antony s College 17 May 2006 Bronisław Geremek Britain and Poland: the neglected friendship? W polityce zagranicznej każdego państwa odnaleźć można szczególnego rodzaju skrzyżowanie aktualnych interesów narodowych, doświadczeń przeszłości i poszukiwania empatii ze strony innych partnerów gry międzynarodowej. Były to zawsze tworzywa o różnym ciężarze gatunkowym, które krzyżowały się w różnych proporcjach. Rolę decydującą odgrywały najczęściej interesy, ale te przecież ulegały zmianie i podlegały procesom ustawicznej reartykulacji. W połowie XIX wieku Palmerston w Izbie Gmin mówił: We have no eternal allies and we have no perpetual enemies. Our interests are eternal and perpetual. To sławne zdanie przytacza się często w analizach politycznych wskazujących z podziwem na czynnik kontynuacji w losach historycznych Wielkiej Brytanii w przeciwieństwie do krajów kontynentu europejskiego, których dzieje znamionowała raczej dyskontynuacja, ustawiczna zmienność ustrojów, instytucji, granic geograficznych. Po 1989 r., w pierwszych latach po ponownym odzyskaniu wolności, kiedy Polska ogłosiła, że stosunki polsko-niemieckie mają być oparte na poczuciu wspólnoty interesów, to było to manifestem zmiany historycznego trendu, który w ciągu drugiego tysiąclecia stale konfrontował Niemców i Polaków. Było to przeciwstawieniem się historycznemu doświadczeniu, było też wyrazem poszukiwania empatii ze strony sąsiedniego narodu, ale było także znakiem nowego zdefiniowania interesów narodowych: trwała więź z Europą - czy też z Zachodem miała wydobyć Polskę z osamotnienia politycznego i usunąć, lub też osłabić, multisekularne zagrożenia geopolityczne. W formułowaniu polityki zagranicznej Polski wolnej i niepodległej realizm szedł w parze z idealizmem. Ameryka była daleko, ale to od niej Polacy oczekiwali gwarancji dla swojego bezpieczeństwa, w niej widzieli promotora 1

2 fundamentalnych wartości Zachodu wolności, demokracji, praw człowieka. Europa była blisko, a czterdziestoletni proces budowy wspólnoty gospodarczej bilansował się niewątpliwym sukcesem, ale w 1989 r. Wspólnota Europejska zdawała się być zaskoczona końcem zimnej wojny i szybkim marszem ku wolności krajów, które dotąd pozostawały pod dominacją radziecką. Polska miała poczucie, że odzyskana wolność jest krucha i potrzebowała nade wszystko poczucia nieodwracalności przemiany 1989 r. Wspólnota Europejska w swoim ówczesnym stanie nie była w stanie określić wizji strategicznej dalszego rozwoju. Trzeba było zatem zwracać się ku państwom europejskim, a nie ku Europie. Wśród tych państw Niemcy były w oczywisty sposób koniecznym, ale trudnym partnerem. Wymagało to przekroczenia doświadczenia przeszłości. Polska polityka dokonać tego chciała odnawiając więź z Francją, mocno już wykształconą w epoce nowożytnej. W momencie negocjacji o zjednoczeniu Niemiec naprzeciw polskim niepokojom o to, czy jednoczące się Niemcy nie wysuną roszczeń terytorialnych wobec Polski wyszła Francja. W późniejszym okresie wytworzyła się formuła współpracy między Polską, Niemcami i Francją określona mianem trójkąta weimarskiego. Stała się ona użytecznym instrumentem skutecznie wspierającym aspiracje Polski do członkostwa w Unii Europejskiej. Pytanie dlaczego nie wytworzył się układ współpracy między Wielką Brytanią a Polską jest zasadne, bo przecież w przełamaniu polskich obaw o trwałość dobrych intencji Niemiec właśnie ze strony Wielkiej Brytanii można było się spodziewać połączenia roli mediatora oraz gwaranta układu. Przyczyn tego, że tak się nie stało szukać trzeba zarówno w przeszłości, jak i w układzie teraźniejszym interesów Polski i Brytanii. W przeszłości, aż po I wojnę światową, Polaków i narody Zjednoczonego Królestwa łączyło mało, przynajmniej w tym sensie, że nie było w ich wzajemnych relacjach momentów wielkich emocji. W obu wypadkach można mówić o wzroście wzajemnej wiedzy o sobie, o mniej lub bardziej rozwiniętych stosunkach wymiany handlowej; w Polsce zdarzały się okresy mody na angielski styl życia i kultury, Anglia adaptowała niekiedy znakomitych Polaków do potrzeb własnej kultury czy nauki. W stosunkach z Francją Polska miała momenty wielkich emocji i kulturalnej wymiany. To nad Sekwanę zmierzali Polscy studenci od średniowiecza poczynając, to z Francji płynęły do Polski mody i wzorce kulturowe, Polacy byli obecni we francuskich porywach rewolucyjnych, a 2

3 Napoleon Bonaparte mógł wołać: Dla moich Polaków nie ma rzeczy niemożliwych. Przez długi XIX w., kiedy Polska nie istniała jako niepodległe państwo, to właśnie w stronę Francji płynęły fale emigracyjnych uciekinierów spod władzy trzech zaborców, tam też siedziby szukały reprezentacje niepodległej władzy i myśli politycznej Polaków, to nad Sekwaną pojawiał się Francuz, który nie sięgał wprawdzie do pistoletu, ale śmiał zawołać przed obliczem goszczącego tam cara Rosji: Vive la Pologne, Monsieur! W przypadku Anglii nie znajdziemy ani cienia takich propolskich emocji czy sentymentów. Ale też Anglicy wojen na polskiej ziemi nie prowadzili, z Polską w konflikty zbrojne nigdy nie wstępowali, w losy imperium brytyjskiego Polacy nie byli wciągnięci, nic złego ze strony Anglii nie zagrażało Polsce. Nie da się tego tłumaczyć tylko tym, że Wielka Brytania mogła sobie pozwolić na ignorowanie losów kraju na peryferiach polityki światowej. Przecież monarchia Jagiellonów w okresie swojego rozkwitu była jednym z głównych podmiotów politycznych na scenie europejskiej, wyróżniała się tolerancją religijną, miała też od późnego średniowiecza swoje znaczenie w polityce bałtyckiej, a więc w strefie, której Anglia nie mogła ignorować. Jednocześnie jednak te dwie wielkie monarchie owoczesnej Europy wykazywały zasadnicze odmienności swoich trendów rozwojowych, a ponad to historia ani nie zbliżała, ani nie konfliktowała ich. Po prostu: między Polską a Anglią nic ciekawego się nie działo. Niekiedy można spotkać ślady większego zainteresowania: w piśmiennictwie angielskim pojawiały się nieraz odwołania do sytuacji ustrojowej Polski, ale obraz to raczej oparty na poczuciu zdziwienia wobec odmienności stosunków politycznych i tendencji do anarchii panujących w Polsce. Upadek Polski w końcu XVIII w., który burzył zasady nowożytnego ładu politycznego, wzbudził zainteresowanie, ale tonem przeważającym było przekonanie, że to Polacy sami do tego doprowadzili i nie zasługują ani na poparcie, ani na sympatię. Na Kongresie Wiedeńskim 1815 r. Castlereagh wnosił sprawę przywrócenia Polski, ale czynić to zdawał się bez większego przekonania. W ciągu XIX w. polskie powstania narodowe wzbudziły wyraźną sympatię do Polski w społeczeństwie angielskim, tak, jakby było już ono skłonne do wybaczenia Polakom ich związku z Francją i udziału w kampaniach napoleońskich. Tej ocenie Polski jako poplecznika Francji można zapewne przypisać pewną rezerwę ze strony brytyjskiej w momencie odbudowy niepodległości 3

4 polskiej po I wojnie światowej i także już po Konferencji wersalskiej krytyczną postawę wobec polskich roszczeń terytorialnych zarówno na wschodniej, jak i na zachodniej granicy. Polska nie mogła liczyć na jakąkolwiek sympatię czy życzliwość ze strony Davida Lloyda George a: to przecież właśnie on wysunął ideę uczynienia Gdańska wolnym portem, podobnie, jak opierał się włączeniu Górnego Śląska do Polski. W wojnie polsko-bolszewickiej Wielka Brytania udzieliła Polsce pewnej pomocy, ale w społeczeństwie brytyjskim znaczne poparcie uzyskały działania związków zawodowych na rzecz Rosji radzieckiej, a przeciwko Polsce. Nie udało się też Piłsudskiemu przekonać rządu brytyjskiego do idei wspólnej polityki polsko-angielskiej na Bałtyku. I tu można zapewne zawołać, że mogło być inaczej i że powinno było się narodzić poczucie potrzeby wzajemnej współpracy i przyjaźni: skonstatować jednak należy, że po prostu taka potrzeba się nie pojawiła. Zasadnicza zmiana nastąpiła w kontekście wojny 1939 r. Przed wybuchem wojny, dosyć niespodziewanie, Neville Chamberlain zadeklarował 31 marca 1939 r. udzielenie gwarancji Polsce w wypadku ataku Niemiec (powtórzył to jeszcze 10 czerwca). Traktat o pomocy wzajemnej podpisany w Londynie 25 sierpnia 1939 r. przez lorda Halifaxa i polskiego ambasadora Edwarda Raczyńskiego był podstawą polsko-brytyjskiego braterstwa broni w czasie II wojny światowej. Konsekwencją tego było wypowiedzenie wojny Niemcom przez Wielką Brytanię 3 września 1939, w dwa dni po wkroczeniu wojsk niemieckich do Polski. Kartę szczególną zapisali lotnicy polskich dywizjonów w Bitwie o Anglię. To o nich powiedział Winston Churchill sławne słowa, że nigdy tak niewielu nie zrobiło tak dużo dla tak wielu. Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie działały potem pod dowództwem brytyjskim od Narwiku aż po Tobruk, w całej serii wielkich kampanii i liczyły w sumie ok żołnierzy. Informacje wywiadowcze, jakie przekazywane były Anglikom przez struktury polskiego państwa podziemnego miały ogromne znaczenie dla działań alianckich, podobnie jak złamanie przez polskich matematyków kodu niemieckiej Enigmy. Miało to oczywiste znaczenie dla zbliżenia obu narodów, chociaż te wojenne losy gromadziły niekiedy gorzkie doświadczenia. Polacy mieli często poczucie, że ich rola w alianckim czynie zbrojnym nie była przez Brytyjczyków doceniana tak, jak na to zasługiwała, że byli traktowani instrumentalnie. Słowa Churchilla, że niewiele jest zalet, których Polacy nie mieliby i niewiele jest wad, 4

5 których umieliby się ustrzec świadczą o tym, że po brytyjskiej stronie pojawiała się niekiedy irytacja wobec swoich polskich sojuszników. Decyzje jałtańskie i powojenne losy Polski, które budziły w polskim społeczeństwie gorycz i poczucie osamotnienia politycznego, kładły się cieniem i na kartę wojennej współpracy. Pozostaje jednak w polskiej a sadzę, że również w brytyjskiej świadomości społecznej pamięć o czasie wojny jako momencie zbliżenia między Polską a Brytanią. Takim momentem zbliżenia był też czas Solidarności r. Nigdy nie powiemy wystarczająco wiele jakie znaczenie w tym czasie miało wsparcie polskich dążeń do wolności, ze strony może nie rządów Zachodu, ale społeczeństw obywatelskich Europy i Ameryki, a więc związków zawodowych, organizacji nierządowych, fundacji, a w pierwszym rzędzie mediów. Wystarczy, że wspomnę artykuły i książki Timothy Gartona Asha, czy też Neala Aschersona o polskiej Solidarności i, szerzej, także pracę dziennikarzy brytyjskich, którzy udzielili poparcia polskiemu ruchowi roznosząc na cały świat prawdę o polskich wydarzeniach. Dodać tu trzeba także znaczenie tak znakomitych intelektualnych przyjaciół Polski jak Norman Davies w dziedzinie historii czy Lord Dahrendorf w politycznych analizach polskich przemian. W ubiegłym roku, z okazji obchodów 25-lecia Sierpnia 1980 mówiliśmy o tym wiele. To zaangażowanie brytyjskie znalazło swój wyraz w postawie społeczeństwa brytyjskiego wobec wprowadzenia stanu wojennego w Polsce i także w postawie władz Zjednoczonego Królestwa. Wizyty w Polsce Malcolma Rifkinda a nastepnie Geoffrey Howe a w 1984 i 1985 r., w trakcie których obaj politycy złożyli kwiaty na grobie ks. Jerzego Popiełuszki, były dowodem, że Zachód nie zapomina o wydarzeniach polskich i wspiera demokratyczną opozycję. Wizyta premier Margaret Thatcher w 1988 r. była tego wymownym świadectwem. Brytyjska premier odwiedziła Polskę jeszcze za czasów rządów PRL, ale uwarunkowała ją możliwością wizyty w Gdańsku i spotkania z Lechem Wałęsą. Z gdańskich rozmów wyniosła wprawdzie przekonanie, że kierownictwo Solidarności nie rozumie gospodarki, ale jej poparcie dla polskiej opozycji było jednoznaczne; miałem okazję przekonać się o tym także po wyborach czerwca 1989, w trakcie długiej rozmowy w Londynie. W latach polskiej transformacji ekonomicznej filozofia polityki gospodarczej żelaznej damy niewątpliwie 5

6 wywierała przemożny wpływ na formowanie się ówczesnych liberalnych koncepcji gospodarczych, jak i na realną politykę w Polsce. Pomoc brytyjska dla Polski była racjonalnie zamyślona i charakteryzowała się pragmatyzmem. Już w latach 80-tych, przed historycznym przełomem w Polsce, było to widoczne w dziedzinie edukacji. Działania inicjujące podjęte przez Zbigniewa Pełczyńskiego z Oxfordu, przy pomocy Georga Sorosa, pozwoliły nie tylko na pobyty polskich uczonych w Oxfordzie, ale także na wsparcie podziemnej struktury edukacyjnej Solidarności. Po 1989 r. rząd brytyjski utworzył fundusz Know how, który miał wspierać proces transformacji polskiej gospodarki, jak też administracji publicznej. Bilans tych działań był znaczący. Współpraca wojenna, wsparcie moralne dla polskiej Solidarności i dla wolności myśli, pomoc dla procesów demokratycznej i rynkowej transformacji to trzy historyczne rozdziały polsko-brytyjskiego zbliżenia. Można je uznać za ważną zmianę w historii stosunków polsko-brytyjskich, a nawet za czasów Margaret Thatcher za czas skutecznego uformowania standardu przyjaźni politycznej między oboma krajami. Jednakże ani wówczas, ani później nie wytworzyło się poczucie wspólnoty interesów. Można tłumaczyć to realną niewspółmiernością znaczenia i potencjału politycznego i gospodarczego Brytanii i Polski, ale także brakiem przekonania, że oba kraje nawzajem siebie potrzebują. Napływ w ciągu ostatnich dwóch lat pracowników z Polski do Zjednoczonego Królestwa, który zapewne przekracza liczbę 300 tysięcy ludzi, może teraz przekonanie takie wytwarzać, bowiem imigracja ta pożyteczna jest dla obu stron. Trudno jednak nie dostrzec, że także odmienności w dziedzinie psychologii zbiorowej odgrywają swoją rolę we wzajemnych relacjach. George Orwell w swoim eseju o Anglikach jako cechy charakterystyczne wymienia łagodność, rezerwę wobec innych połączoną jednak z życzliwością, zdyscyplinowanie, poszukiwanie spokoju i stabilizacji, niechęć do zachowań radykalnych czy też awanturniczych, kierujących się emocjami i sentymentami. Odwaga i patriotyzm znamionują pewnie jednych i drugich, ale u Anglików zdaje się on być trwałym elementem codzienności, zaś u Polaków występuje w momentach szczególnych. Idąc śladem przyjętych clichés można by jeszcze zestawić angielskie starsze panie w płaszczach burberry z polskimi starszymi 6

7 paniami w beretach moherowych w obu wypadkach znamionować to ma także pewne szczególne (peculiar) rysy psychologiczne Na te stereotypy literackie i historyczne nałożyć można obraz socjologicznego przeglądu wzajemnych opinii o sobie, jaki został przeprowadzony przed kilku laty w Zjednoczonym Królestwie i Polsce. Zdaje on sprawę przede wszystkim z tego, że Polacy i Brytyjczycy mało wiedzą o sobie. Brytyjczycy ankietowani w tym sondażu niewiele wiedzieli o roli Polaków w II wojnie światowej. Polacy więcej wiedzą o Wielkiej Brytanii niż Brytyjczycy o Polsce, wizerunek wyspiarskiego kraju w Polsce jest lepszy, niż Polski wśród Anglików. W odpowiedzi na pytanie, co się im kojarzy z Wielką Brytanią Polacy wymieniają na pierwszym miejscu królową (36%), a na drugim dobrobyt (15%), wskazują też na dobrą organizację pracy i dobrą jakość produktów brytyjskich. Polacy wyraźnie darzą sympatią Brytyjczyków taka opinię wypowiada 42% ankietowanych, a tylko 4% wyraża niechęć. W wypadku Brytyjczyków sympatię do Polaków wyraża 38%, a niechęć 12%, co stawia Polaków na drugim miejscu po Szwedach, a przed Francuzami, Niemcami, Czechami, Rosjanami i Węgrami. Nie bez znaczenia jest też fakt, że Brytyjczycy swoje mocne poparcie dla wejścia Polski do Unii Europejskiej motywują zarówno perspektywą rozszerzenia wymiany handlowej jak i zasługi naszego kraju w walce z komunizmem oraz wzmocnienie bezpieczeństwa europejskiego. W tym obrazie historii stosunków polsko-brytyjskich, ich psychologicznych uwarunkowań i wzajemnych postaw wobec siebie są zarówno fakty, jak i stereotypy, wiedza sąsiaduje z różnego rodzaju clichés. W żadnym momencie nie były to stosunki, które możnaby nazwać uprzywilejowanymi. Mało tez w nich było sentymentów, ale też pewnie właśnie dlatego nie było w nich momentów swojego rodzaju zawodu miłosnego, jak to miało miejsce w stosunkach polsko-francuskich. Zbliżenie między Polakami i Brytyjczykami nastąpiło podczas II wojny światowej, potem w czasach Solidarności i wreszcie w latach polskiej transformacji ekonomicznej i politycznej, w rezultacie której Polska została przyjęta przy jednoznacznym poparciu brytyjskim do Rady Europy, do NATO i do Unii Europejskiej. Niezależnie od poczucia, że owe dawne jak też bliższe naszym 7

8 czasom stosunki cechowała raczej przeciętność niż wspólne pasje i wspólnota interesów, to przecież nagromadziły one pewien kapitał założycielski i potencjał bliższej współpracy. Dodać tu możnaby jeszcze czwarty moment partnerstwa polsko-brytyjskiego, a mianowicie działanie premiera Tony Blaira, którego dwa świetne przemówienia w Warszawie, w gmachu giełdy czyli dawnej siedziby komitetu centralnego partii komunistycznej w roku 2000 oraz na Zamku Królewskim w roku 2004 stanowią fundamentalny punkt wyjścia dla przyszłych stosunków polsko-brytyjskich. To już jednak należy do zasadniczego pytania czy zaniedbana przyjaźń może się przerodzić we wspólnotę celów zamierzonych. Jako historyk z zawodu i z upodobania uważam, że należy odwoływać się do historii, bo ignorowanie doświadczeń przeszłości nie wychodzi narodom na dobre. Jestem wprawdzie sceptyczny wobec modnej obecnie w Polsce polityki historycznej, bo wydaje mi się ona zbyt często wykorzystywaniem historii do celów politycznych, ale jestem przekonany, że potrzebne jest odwołanie do historii, bo pozwala ono lepiej zrozumieć wyzwania świata współczesnego, wpisywać wydarzenia chwili w dłuższy wymiar czasowy, nadawać sens działaniom indywidualnym i zbiorowym. Przede wszystkim jednak potrzebne jest formułowanie celów przyszłościowych, które łączą ludzi w działaniach wspólnot małych i dużych, a wśród tych ostatnich zarówno narodowych jak i ponadnarodowych. Rozważając stosunki polsko-brytyjskie w tej perspektywie warto się zastanowić czy są takie dziedziny, w których przyszłościowe interesy obu krajów mogłyby się przyjaźnie splatać, wykraczając poza rutynę dyplomacji bilateralnej. W stosunkach dwustronnych na pewno wiele można ulepszyć w dziedzinie gospodarczej, zwiększając wymianę handlową czy współpracę rynków finansowych. Można również oczekiwać, że rozwinie się dalej współpraca kulturalna i edukacyjna i że na szerszą skalę prowadzone będą wspólne badania naukowe. Polacy i Brytyjczycy podjęli także współpracę w badaniach nad ważnymi problemami stosunków polsko-brytyjskich w okresie II wojny światowej. Można spodziewać się zintensyfikowania współpracy bilateralnej, ale nie należy mieć złudzeń, że mogą tu nastąpić zmiany przełomowe czy spektakularne. Rozbieżność stanu obecnego między obu 8

9 krajami jest zbyt wielka, potencjał gospodarczy czy też naukowy i edukacyjny, jest na tyle niewspółmierny, że trudno liczyć na partnerstwo, którym Zjednoczone Królestwo mogłoby być żywotnie zainteresowane. Czyż można liczyć na partnerstwo między krajem należącym do klubu siedmiu najbogatszych krajów świata a krajem o połowę biedniejszym (porównując PKB na głowę mieszkańca) i które nie sąsiadują ze sobą, a więc bieda jednego nie zagraża bogactwu drugiego? Możnaby z poważniejszym uzasadnieniem oczekiwać, że wspólnota interesów występuje między Polską a Wielką Brytanią w dziedzinie bezpieczeństwa i strategii międzynarodowej, a zwłaszcza stosunków euroatlantyckich. Tradycyjne przywiązanie Brytyjczyków do więzi Englishspeaking peoples jak też historyczna konstatacja, że Zjednoczone Królestwo powinno podtrzymywać uprzywilejowane stosunki ze Stanami Zjednoczonymi znajduje po stronie Polski silny związek emocyjny z państwem, w którym żyje ponad 10 mln ludzi o polskich korzeniach i które odegrało fundamentalną rolę w konfrontacji z komunizmem. Wejście Polski do NATO 11 marca 1999 r. było dla Polski niezapomnianym dniem, w którym jej niepodległość, tylekroć wystawiana na burze historii, uzyskała gwarancje solidarności potężnego sojuszu, a jednocześnie odnalazła się wśród tradycyjnych sojuszników. Angażując się w operacji wojennej o Irak, Polska miała podobne motywy co Wielka Brytania, a więc wystąpienia przeciwko groźnej dla świata dyktaturze i wsparcia działań USA, chociaż w przypadku brytyjskim było to istotne uczestnictwo w przedsięwzięciu wojennym, a w przypadku polskim, przynajmniej formalnie, tylko w przedsięwzięciu stabilizacyjnym. Nie było to jednak działanie uzgodnione czy też konsultowane między dwoma krajami, lecz negocjowane niezależnie od siebie ze Stanami Zjednoczonymi. Konsultacja miała istotnie miejsce tylko w sprawie tzw. listu ośmiu, który nawiązywał do solidarności euroatlantyckiej; inicjatywa ta może była uzasadniona co do samej swojej treści, ale raczej kontrowersyjna, bo skoro tylko osiem państw europejskich w niej uczestniczyło, to miała skutek przeciwny do zamierzonego, bo wprowadzała wewnętrzny podział. Można wskazać na wiele pozytywnych przykładów współpracy polsko-brytyjskiej w dziedzinie bezpieczeństwa, zarówno w ramach NATO i 9

10 OBWE, jak i w ramach ONZ. Potwierdzić to mógłbym również osobistym wspomnieniem bardzo bliskiej współpracy z nieodżałowanym Robinem Cookiem. Stanowiło to również przedmiot działań bilateralnych, czemu sprzyjało wspólne zaangażowanie obu krajów w zachowanie mocnej więzi euroatlantyckiej i w łagodzenie rozbieżności stanowisk między Europą i Ameryką. Wydaje się jednak, że i w tej dziedzinie ograniczone jest prawdopodobieństwo wyjścia poza lojalną współpracę sojuszniczą i wytworzenia relacji uprzywilejowanych. I w tym wypadku na pewno występuje asymetria między obu krajami. Potencjał polityczny i militarny Polski jest nieporównywalny z brytyjskim. Zjednoczone Królestwo jest nie tylko jednym z mocarstw układów historycznych XX stulecia, ale także jednym z pięciu stałych członków Rady Bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych, a na skalę kontynentu europejskiego jest nieporównywalną potęgą militarną na lądzie, morzu i w powietrzu. Czyż może w tym kontekście być tu mowa o partnerstwie z Polską? Owszem, mogłaby i to zarówno w dziedzinie polityczno-militarnej jak i gospodarczej, jeżeliby Wielka Brytania tego chciała chcieć. Mogłoby to być rzeczywistością, gdyby Wielka Brytania miała ambicje przywódcze, bo wówczas odczuwałaby potrzebę grupowania wokół siebie sprzymierzeńców lub też politycznej klienteli. Zjednoczone Królestwo zdaje się jednak pozostawać w traumatycznym wspomnieniu swojej potęgi imperialnej, odczuwając satysfakcję z tego co jest brytyjskim sukcesem ostatniego 30- lecia, a mianowicie modernizacja gospodarki i wysoki poziom prosperity materialnej. Poczucie stabilizacji obok USA i wewnątrz Unii Europejskiej może nie stwarza komfortu splendid isolation, ale pozwala na poczucie pewnego dystansu wobec spraw świata, w tym także Europy. Dawne imperium jawi się nadal, by użyć słów G.M. Trevelyana jako strange island, anchored off the continent. Właśnie jednak w związku UK z kontynentem postrzegam możliwości właściwego ugruntowania przyjaźni polsko-brytyjskiej. Droga Zjednoczonego Królestwa do aktywnego uczestnictwa w procesie integracji europejskiej była długa i złożona, a opór gen. de Gaulle a wobec brytyjskiej akcesji do Wspólnoty Europejskiej był mniej trudną przeszkodą niż niechęć samych Brytyjczyków do włączenia się w ten związek 10

11 kontynentalny. Kiedy Winston Churchill w swoich przemówieniach w Zurychu w 1946 r. i na Kongresie Europejskim w Hadze w 1948 r. kreślił natchnioną wizję przyszłych Stanów Zjednoczonych Europy (co sto lat wcześniej zapowiadał w Paryżu Victor Hugo), to było rzeczą oczywistą i naturalną, że Wielka Brytania miała być partnerem nowego związku, ale nie jego członkiem. Sukces wspólnego rynku europejskiego a Anglicy wszak zawsze byli zafascynowani wolnością handlu w zestawieniu ze słabą sytuacją gospodarki brytyjskiej, skłonił jednak królestwo do podjęcia w latach 60-tych serii negocjacji akcesyjnych uwieńczonych po wielu perypetiach wewnątrz Wielkiej Brytanii, czy też spowodowanych przez francuskie veto, jej wejściem do Wspólnoty Europejskiej. W 1971 r. konsekwentny zwolennik integracji europejskiej Edward Herth mógł już powiedzieć: we are approaching the point where the European Economic Community will become just as much our Community as their Community. Nawet już po wejściu do wspólnoty wszczęte zostały renegocjacje ustaleń akcesyjnych, powstała kontrowersja wokół brytyjskiego wkładu do budżetu europejskiego (słynne słowa Margaret Thatcher I want my money back i następnie decyzja o rabacie brytyjskim ), kontrowersje dotyczyły następnie Europejskiej Karty Socjalnej czy też protokołów społecznych do traktatu z Maastricht, wreszcie UK nie przyjęło ostatecznie wspólnego pieniądza europejskiego. Jednocześnie jednak warto zauważyć, że w kluczowych problemach integracji europejskiej Wielka Brytania niekiedy ku zaskoczeniu swoich partnerów uczestniczyła w sposób skuteczny. Tak było w kluczowym dla przyszłości Unii momencie podejmowania decyzji o jednolitym rynku europejskim (single market) czy też inicjatywy określanej mianem Saint-Malo o stworzeniu europejskich struktur obronnych. Premier Tony Blair w swoich wystąpieniach określał się jako passionate European (w Parlamencie Europejskim w grudniu 2005 r.) i wykazywał to potem w programach promowania nowoczesnych badań czy technologii, czy też modernizacji struktur Unii. Gorzej było, gdy trzeba było te programy wesprzeć decyzjami budżetowymi i podjąć decyzję o dezaktualizacji rabatu brytyjskiego. Pojawiały się w rządzie brytyjskim niekiedy opinie, że przez integrację europejską w kontekście wyzwań globalizacji Zjednoczone Królestwo nie ma już nic do zyskania, ale głos szefa rządu pozostał jednoznacznie europejski. 11

12 Jednakże społeczeństwo brytyjskie pozostawało raczej sceptyczne wobec Unii Europejskiej, nawet jeżeli wykazywało wyrozumiałość wobec europejskiego zaangażowania swego rządu. Na pytanie o korzyści z członkostwa Zjednoczonego Królestwa w Unii dostrzega je 37%, a 47% ich nie dostrzega. Zaufanie do Parlamentu Europejskiego wyraża 27%, a brak zaufania - 55%. Natomiast większość Brytyjczyków popiera zarówno wspólną politykę bezpieczeństwa (59%), jak i wspólną politykę zagraniczną (50%). Nie oznacza to jednak poparcia dla koncepcji rozwoju integracji europejskiej w kierunku unii politycznej, bo w tym wypadku jest tylko 30% odpowiedzi pozytywnych, co jest najniższym wskaźnikiem w całej Unii Europejskiej. Oczywiście inna była droga Polski do Unii Europejskiej. W odróżnieniu od UK nie miała Polska możliwości uczestnictwa w aktach założycielskich, ale wejście do Unii stało się podstawowym celem politycznym kolejnych rządów po 1989 r. Przykład polityki europejskiej Wielkiej Brytanii był bliski polskim elitom politycznym niekiedy z powodu liberalnej krytyki unijnej legislacji socjalnej, a niekiedy z powodu tendencji eurosceptycznej. W Polsce wytworzył się jednak układ bardzo szczególny. Proces akcesyjny spotkał się z szerokim aplauzem społecznym, co znalazło wyraz w jednoznacznie pozytywnym wyniku referendum w tej sprawie. Określiło to także pozytywne stanowisko wobec Unii w szerokich kręgach społeczeństwa polskiego. Oto jak Polacy odpowiadali na analogiczne pytania jakie postawiono Brytyjczykom w przeglądzie Eurobarometru. Korzyści z członkostwa w UE dostrzega 63%, a 24% nie widzi ich. Zaufanie do Parlamentu Europejskiego wyraża 49%, a 24% przeciwnie; podobnie do Komisji Europejskiej żywi zaufanie 46%, a przeciwnie 22%. Wspólną politykę bezpieczeństwa poparło 84% Polaków przeciwko 8%, a wspólną politykę zagraniczną 75% przeciwko 13%. Polacy udzielali także poparcia rozwojowi Europy w kierunku unii politycznej (56% za, a 22% przeciw). Temu jednoznacznie pozytywnemu obrazowi polskich nastrojów społecznych wobec integracji europejskiej przeciwstawić można stanowisko eurosceptyczne większości polskich partii politycznych, które chciały bronić zasad traktatu nicejskiego (od 2003 r. głoszono hasło Nicea albo śmierć zarówno na lewicy jak i na prawicy). Ku swojemu zdziwieniu politycy polscy 12

13 nie znaleźli zrozumienia i poparcia ani u rządzących laburzystów, ani u opozycyjnych konserwatystów. Stanowisko nowego prezydenta polskiego nie zostało jeszcze jasno sformułowane, a zmiana na stanowisku ministra spraw zagranicznych nie pozwala z jasnością odpowiedzieć na pytanie o stanowisko rządu w sprawie polityki europejskiej. Mówić mi zatem wypada w kategoriach istniejących możliwości, a nie określonych już zamiarów politycznych. W moim przekonaniu przyszłość zarówno Zjednoczonego Królestwa jak i Polski niezależnie od różnic potencjału ekonomicznego czy politycznego obu krajów zależy od rozwoju Unii Europejskiej. Polska potrzebuje silnej i solidarnej wspólnoty, która potrafi ją wesprzeć w modernizacji. Poparcie UK na tej drodze mogłoby nosić znaczenie decydujące. W drodze Polski do Unii bardzo pomocnym instrumentom politycznym okazał się układ o współpracy między Polską, Niemcami i Francją. Ze strony wybitnych polityków niemieckich wysuwane były projekty, aby do tego trójkąta dołączyć Wielką Brytanię jako czwartego partnera, zaś jeden z francuskich polityków dorzucić jeszcze chciał Włochy i Hiszpanię do tej konstrukcji, którą chciałby on uznać za swego rodzaju dyrektoriat polityczny Unii. Nie wierzę w skuteczność takich propozycji, bo wpisane są one w rozumowanie w kategoriach hegemoni. Unia Europejska jest organizacją demokratycznie zorganizowaną, w oparciu o złożoną grę między zasadą równości każdego państwa członkowskiego i rachunkiem ich potencjału demograficznego. W procesie decyzyjnym Unii Europejskiej tworzą się różne układy koalicyjne o zmiennym składzie, w zależności od rozpatrywanej sprawy. W takim układzie wzajemne potencjały polityczne Zjednoczonego Królestwa i Polski już są porównywalne, a zatem powstaje przestrzeń dla układu partnerskiego, w którym realizują się interesy obu stron. Wymagałoby to jednak, aby obie strony takiego partnerskiego układu miały jasność w sprawie tego jakiej Unii chcą, jaką politykę chcą realizować w ramach Unii i jakie są ich zamierzenia na czas krótki i na czas długi. Takiej jasności jeszcze w chwili obecnej nie ma, ani w wypadku Wielkiej Brytanii, ani w wypadku Polski. Są jednak pewne założenia, które są wspólne dla obu państw. Sądzę, że do tych wspólnych założeń należy pojmowanie Unii jako federacji państw narodowych używając formuły Jacques Delors a. W obecnym 13

14 stanie procesu jednoczenia się Europy i w obecnym stanie debaty o przyszłości możemy tylko stwierdzić, że nie wiemy dokładnie ku czemu prowadzić nas będzie proces integracji europejskiej. Takie poczucie, iż wiemy, iż nic nie wiemy nie jest tylko refleksją filozoficzną i wyrazem intelektualnej pokory wobec rzeczywistości, ale także ważną konstatacją o istotnych politycznych konsekwencjach. Wynika bowiem z tego, że musimy liczyć się z różnymi możliwymi scenariuszami rozwojowymi Unii Europejskiej i że trzeba pogodzić się z koniecznością postępowania szlakiem prób i błędów. Jest możliwe, że rację maja ci, którzy kładą nacisk na pojęcie federacji we wspomnianej formule Delorsa i widzą w Unii Europejskiej ponadnarodową wspólnotę polityczną opartą na wspólnocie kultury. Możliwe też jest, że mają rację ci, którzy nacisk kładą na państwa czy narody i widzą w Unii ich porozumienie i współpracę wokół wolności człowieka i wolności rynku. Przyszłość ten spór rozstrzygnie. Teraz, gdy dotychczasowy kształt idei europejskiej już nie tłumaczy dlaczego Europejczycy mają żyć razem, warto czynić to, co pozwoli nie zmarnować półwiecza europejskiej integracji. Za wspólne Brytyjczykom i Polakom można uznać, że nie chcą, aby Europa stała się superpaństwem. Premier Tony Blair mówił w swoim przemówieniu warszawskim z 2000 r. o Unii, że jest to Europe of free, independent sovereign nations who choose to pool that sovereignty in pursuite of their own interests and the common good, achieving more together than we can achieve alone. ( ) Such a Europe can, in its economic and political strength, be a superpower; a superpower, but not a superstate. To słowa ważne. Jeżeli ze strony polskiej padłyby podobne słowa proeuropejskiego zaangażowania to Polacy i Brytyjczycy zamiast ścigać się w eurosceptycyzmie mogliby odnaleźć sens wzajemnego partnerstwa w promowaniu i realizowaniu nowego kształtu idei europejskiej. Powinna ona być zogniskowana wokół wspólnego uczestnictwa Europy w realizowaniu szans globalizacji, w odbudowie europejskiej kreatywności i nowatorstwa w technologii, nauce i edukacji, w realizowaniu nowoczesnej zasady solidarności wewnątrz Unii i we wspieraniu zrównoważonego rozwoju w świecie, we wspieraniu społeczeństwa otwartego i świata wolnego od przemocy. Francuski filozof polityki, Pierre Manent, krytycznie oceniając stan współczesnej Europy, konstatował z żalem, że przegrywa obecnie promowana 14

15 przez europejskich federalistów idea Europy jako wspólnoty kulturowej, a wygrywa Europa angielska : pragmatyczna perspektywa połączenia narodów wokół zasady wolnego handlu i programu pokojowego współistnienia państw europejskich. Dodawał jednak, że pod wpływem zmian na politycznej i gospodarczej mapie świata, narody Europy mogą podjąć próbę jednoczenia się wokół obu swoich możliwych wymiarów kulturalnego i politycznego. Z tego rozumowania podejmuję przede wszystkim przekonanie o nadal decydującej roli narodów w dalszym rozwoju integracji europejskiej. W znakomitym sukcesie, jakim zwieńczone jest półwiecze integracji europejskiej, postęp był realizowany przez metodę wspólnotową i przez instytucje wspólnotowe, ale decyzje pozostawały w gestii rządów narodowych. Legitymizm Unii Europejskiej pozostawał zakorzeniony w rzeczywistości narodowej, a może nawet do niej był zredukowany. Wspólną Europę tworzyć trzeba przy pomocy tego, co mamy, czyli narodów z ich dziedzictwem kulturowym i państw z ich strukturami decyzyjnymi, instytucjami demokracji i modelem legitymizmu. Opowiadam się za traktatem konstytucyjnym, bo służy on popchnięciu Unii we właściwym kierunku, ale namawiam do porzucenia złudzenia, że jest on w stanie stworzyć europejski demos i zastąpić wspólnym interesem europejskim dotychczasowe agregowanie interesów narodowych. Brytyjczycy i Polacy, niezależnie od różnic kulturowych i odmiennych tradycji, mogą frustracje zaniedbanej przyjaźni zastąpić partnerstwem na rzecz budowy wspólnej Europy. Można zarzucić tym wywodom, ze jest to myślenie życzeniowe. Jestem skłonny zarzut ten akceptować, ale przecież myślenie jest zawsze lepsze niż jego brak, to po pierwsze, zaś ponad to, i to po drugie, jeżeli się nie formułuje życzeń, to nie można się dziwić, iż się nie spełniają. Opowiadam się za tym, aby Brytania i Polska rozumnie i jasno określiły swoje proeuropejskie stanowisko i potem wspólnie działały na rzecz budowy więzi wspólnoty. 15

Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r.

Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r. Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r. I Preambuła 1. Osiągnięcie celów Traktatu Północnoatlantyckiego wymaga integracji przez jego państwa-strony takich środków

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH CBOS BRYTYJCZYCY I POLACY O ROZSZERZENIU UNII EUROPEJSKIEJ BS/46/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH CBOS BRYTYJCZYCY I POLACY O ROZSZERZENIU UNII EUROPEJSKIEJ BS/46/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 http://www.cbos.pl sekretariat@cbos.pl SEKRETARIAT 629-35 - 69, 628-37

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ A 388068 Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe Redakcja i opracowanie: Andrzej Ciupiński Kazimierz Malak WARSZAWA 2004 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 CZĘŚĆ I. NOWE PODEJŚCIE DO POLITYKI

Bardziej szczegółowo

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND TRANSATLANTIC TRENDS POLAND P.1 Czy uważa Pan(i), że dla przyszłości Polski będzie najlepiej, jeśli będziemy brali aktywny udział w sprawach światowych, czy też jeśli będziemy trzymali się od nich z daleka?

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Rozkład materiału kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Lp. Temat jednostki lekcyjnej Zagadnienia 1. I wojna światowa geneza, przebieg, skutki Proponowana Scenariusz lekcji liczba godzin str.

Bardziej szczegółowo

POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji

POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji A 399316 POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji pod redakcją Krzysztofa Zagórskiego i Michała Strzeszewskiego Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Warszawa 2005 Spis treści WSTĘP. OPINIA

Bardziej szczegółowo

BADANIE DIAGNOSTYCZNE

BADANIE DIAGNOSTYCZNE Centralna Komisja Egzaminacyjna BADANIE DIAGNOSTYCZNE W ROKU SZKOLNYM 2011/2012 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI GRUDZIEŃ 2011 Numer zadania 1. 2.

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół im Jarosława Iwaszkiewicza w Sochaczewie

Zespół Szkół im Jarosława Iwaszkiewicza w Sochaczewie WYMAGANIA EDUKACYJNE NIEZBĘDNE DO UZYSKANIA POSZCZEGÓLNYCH ŚRÓDROCZNYCH I ROCZNYCH OCEN Z PRZEDMIOTU WIEDZA O SPOŁECZEŃSWIE W TECHNIKUM /ZAKRES PODSTAWOWY/ klasa IV opracowany na podstawie planu wynikowego

Bardziej szczegółowo

70 lat później Jak Polacy oceniają stosunki polsko-niemieckie i niemiecką politykę europejską?

70 lat później Jak Polacy oceniają stosunki polsko-niemieckie i niemiecką politykę europejską? 70 lat później Jak Polacy oceniają stosunki polsko-niemieckie i niemiecką politykę europejską? Komunikat z badań 1 września mija siedemdziesiąta rocznica wybuchu II wojny światowej. Kilkadziesiąt lat po

Bardziej szczegółowo

Liczba. Jednostka tematyczna. Zagadnienia. Klasa III I. PRAWO 1. Lekcja organizacyjna Ustalenie kontraktu, omówienie kryteriów

Liczba. Jednostka tematyczna. Zagadnienia. Klasa III I. PRAWO 1. Lekcja organizacyjna Ustalenie kontraktu, omówienie kryteriów Jednostka tematyczna Zagadnienia Klasa III I. PRAWO. Lekcja organizacyjna Ustalenie kontraktu, omówienie kryteriów 2//4/5. Prawo cywilne i rodzinne oceniania, wymagań programowych. Zapoznanie z procedurami

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i. wielu poświęceniom otrzymujecie dziś dyplom Master of

Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i. wielu poświęceniom otrzymujecie dziś dyplom Master of Przemówienie Ambasadora Stephena D. Mulla Ceremonia wręczenia dyplomów WIEMBA Uniwersytet Warszawski 29 czerwca 2013r. Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i wielu poświęceniom otrzymujecie

Bardziej szczegółowo

Antony Polonsky. Stosunki polsko-żydowskie od 1984 roku: Refleksje uczestnika

Antony Polonsky. Stosunki polsko-żydowskie od 1984 roku: Refleksje uczestnika Antony Polonsky Stosunki polsko-żydowskie od 1984 roku: Refleksje uczestnika Stosunki polsko-żydowskie od 1984 roku: Refleksje uczestnika Antony Polonsky Stosunki polsko-żydowskie od 1984 roku: Refleksje

Bardziej szczegółowo

KLASA II GIMNAZJUM. Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej. Wymagania na poszczególne oceny dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra celująca

KLASA II GIMNAZJUM. Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej. Wymagania na poszczególne oceny dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra celująca WYMAGANIA EDUKACYJNE Z WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE NA POSZCZEGÓLNE OCENY KLASA II GIMNAZJUM Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej Temat lekcji 1. O czym będziemy się uczyć na lekcjach wiedzy o społeczeńst

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN W TRZECIEJ KLASIE GIMNAZUM W ROKU SZKOLNYM 2014/2015

EGZAMIN W TRZECIEJ KLASIE GIMNAZUM W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 EGZAMIN W TRZECIEJ KLASIE GIMNAZUM W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 CZĘŚĆ 1. HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZE: GH-H1, GH-H2, GH-H4, GH-H5, GH-H1U KWIECIEŃ 2015 Zadanie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI

Warszawa, październik 2009 BS/140/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI Warszawa, październik 00 BS/0/00 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O DEMOKRACJI CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy w programie World Public Opinion. Jest to program

Bardziej szczegółowo

BRONISŁAW KOMOROWSKI Nasz Prezydent

BRONISŁAW KOMOROWSKI Nasz Prezydent BRONISŁAW KOMOROWSKI Szanowni Państwo, Od pięciu lat, dzięki poparciu milionów Polek i Polaków, mam zaszczyt służyć Polsce jako Prezydent RP. Obiecywałem Państwu, że będę reprezentował wszystkich Polaków,

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia. Klasa III I. PRAWO

Zagadnienia. Klasa III I. PRAWO Jednostka tematyczna 1. Prawo i systemy prawne 2. Rzeczpospolita Polska jako państwo prawa Zagadnienia Klasa III I. PRAWO normy prawne i ich charakter koncepcje budowy normy prawnej źródła norm prawnych

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O ZBLIŻENIU MIĘDZY ROSJĄ A ZACHODEM I STOSUNKACH POLSKO-ROSYJSKICH BS/38/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O ZBLIŻENIU MIĘDZY ROSJĄ A ZACHODEM I STOSUNKACH POLSKO-ROSYJSKICH BS/38/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Informacja podsumowująca Badanie organizacji pozarządowych prowadzących działania poza granicami kraju

Informacja podsumowująca Badanie organizacji pozarządowych prowadzących działania poza granicami kraju Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności Informacja podsumowująca Badanie organizacji pozarządowych prowadzących działania poza granicami kraju 1. Podstawowe informacje o badaniu: Badanie zostało wykonane

Bardziej szczegółowo

POLSKA W LATACH 1944-1947 WALKA O WŁADZĘ. Łukasz Leśniak IVti

POLSKA W LATACH 1944-1947 WALKA O WŁADZĘ. Łukasz Leśniak IVti POLSKA W LATACH 1944-1947 WALKA O WŁADZĘ Łukasz Leśniak IVti W początkowej fazie drugiej wojny światowej rząd polski w skutek działań wojennych musiał ewakuować się poza granice kraju. Po agresji sowieckiej

Bardziej szczegółowo

Historyczne przesłanki kształtowania się kultury organizacyjnej oraz jej współczesne manifestacje w postawach i doznaniach psychicznych

Historyczne przesłanki kształtowania się kultury organizacyjnej oraz jej współczesne manifestacje w postawach i doznaniach psychicznych J. T. Hryniewicz Historyczne przesłanki kształtowania się kultury organizacyjnej oraz jej współczesne manifestacje w postawach i doznaniach psychicznych Geneza współczesnych organizacji gospodarczych powstanie

Bardziej szczegółowo

Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego

Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego , Siła woli potrafi zaskakiwać rozmachem wizji i zdumiewać osiągnięciami po jej urzeczywistnieniu. To właśnie na motywacji, chęci

Bardziej szczegółowo

Poważny krok w kierunku normalności

Poważny krok w kierunku normalności Poważny krok w kierunku normalności Dwadzieścia lat po podpisaniu polsko-niemieckiego Traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy : wyniki raportu Instytutu Allensbach na temat relacji polskoniemieckich

Bardziej szczegółowo

Polityczne uwarunkowania bezpieczeństwa europejskiego

Polityczne uwarunkowania bezpieczeństwa europejskiego A/522667 Wojciech Gizicki Polityczne uwarunkowania bezpieczeństwa europejskiego Spis treści Wykaz skrótów 9 Wstęp 11 ROZDZIAŁ I. Teoretyczne aspekty bezpieczeństwa międzynarodowego 19 1. Istota i zakres

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum

Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum Kryteria oceniania historia kl. I Ocena dopuszczająca. Poziom wymagań konieczny. - zna pojęcia źródło historyczne, era, zlokalizuje na

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych ocen z historii w klasie III Gimnazjum.

Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych ocen z historii w klasie III Gimnazjum. Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania poszczególnych ocen z historii w klasie III Gimnazjum. Wiek XVIII i epoka napoleooska. A. Wymagania konieczne: ocena - dopuszczający. Uczeo: - zna wydarzenia

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013

EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI Numer zadania Wymagania ogólne (z podstawy programowej) 1. II. Analiza

Bardziej szczegółowo

MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE

MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE 2015.05.11 1 BALTIJOS JŪRA LENKIJOS IR LIETUVOS KONCEPCIJOSE IR POLITIKOJE: ŽVILGSNIS Į LIETUVIŠKUS VADOVĖLIUS / MORZE BAŁTYCKIE W KONCEPCJACH I POLITYCE POLSKI I LITWY: SPOJRZENIE NA PODRĘCZNIKI LITEWSKIE

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 STOSUNEK POLAKÓW DO INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ WARSZAWA, WRZESIEŃ 93

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 STOSUNEK POLAKÓW DO INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ WARSZAWA, WRZESIEŃ 93 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

_ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ. WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY

_ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ. WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY _ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego AON wewn. 4969/97 QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY. Redakcja naukowa prof. zw. dr hab.

Bardziej szczegółowo

STRATEGICZNE FORUM BEZPIECZEŃSTWA STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP

STRATEGICZNE FORUM BEZPIECZEŃSTWA STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP STRATEGICZNE FORUM BEZPIECZEŃSTWA STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP Założenia i implementacja Stanisław Koziej Szef BBN www.bbn.gov.pl @SKoziej 7 stycznia 2015 r. 1 AGENDA 1. GŁÓWNE ZAŁOŻENIA SBN

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ?

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

POLSKIE DOŚWIADCZENIA UKRAIŃSKIE PERSPEKTYWY

POLSKIE DOŚWIADCZENIA UKRAIŃSKIE PERSPEKTYWY POLSKIE DOŚWIADCZENIA UKRAIŃSKIE PERSPEKTYWY Wybory 2012 Autorzy: Ewa Nowak-Koprowicz Dominik Łazarz Katarzyna Stępak Daniel Szeligowski PO SĄSIEDZKU - cykl warsztatów o polskich doświadczeniach i ukraińskich

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW Kamila Ordowska Dlaczego powinniśmy kształcić postawy społeczne i obywatelskie? Dynamicznie zmieniające się realia współczesnego świata rozwój cywilizacyjno

Bardziej szczegółowo

olityka zagraniczna i bezpieczeństwa RFN

olityka zagraniczna i bezpieczeństwa RFN SUB Hamburg A/553448 Patrycja Sokołowska olityka zagraniczna i bezpieczeństwa RFN wobec państw obszaru byłej Jugosławii wiatach 1990-2005 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów 13 Wstęp 17 ROZDZIAŁ 1 Główne kierunki

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 59/2014 WYDARZENIA NA UKRAINIE A POCZUCIE ZAGROŻENIA W EUROPIE ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ

Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 59/2014 WYDARZENIA NA UKRAINIE A POCZUCIE ZAGROŻENIA W EUROPIE ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 59/2014 WYDARZENIA NA UKRAINIE A POCZUCIE ZAGROŻENIA W EUROPIE ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia

Bardziej szczegółowo

Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949

Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949 Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego, (ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO; organizacja politycznowojskowa powstała 24 sierpnia 1949 na mocy podpisanego 4 kwietnia 1949 Traktatu Północnoatlantyckiego.

Bardziej szczegółowo

Każdy może zostać fundraiserem wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband

Każdy może zostać fundraiserem wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband Centrum KLUCZ w ramach realizacji projektu PWP OWES INSPRO rozwiązania ponadnarodowe prezentuje wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband, przybliżający dobre praktyki z zakresu zachodniego

Bardziej szczegółowo

Warszawa, listopad 2013 BS/158/2013 PRZED SZCZYTEM PARTNERSTWA WSCHODNIEGO W WILNIE

Warszawa, listopad 2013 BS/158/2013 PRZED SZCZYTEM PARTNERSTWA WSCHODNIEGO W WILNIE Warszawa, listopad 2013 BS/158/2013 PRZED SZCZYTEM PARTNERSTWA WSCHODNIEGO W WILNIE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 48/2014 POLACY O BEZPIECZEŃSTWIE NARODOWYM I NATO

Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 48/2014 POLACY O BEZPIECZEŃSTWIE NARODOWYM I NATO Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 48/2014 POLACY O BEZPIECZEŃSTWIE NARODOWYM I NATO Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

BS/181/2006 POLACY, WĘGRZY, CZESI I SŁOWACY O SYTUACJI NA BLISKIM WSCHODZIE KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 2006

BS/181/2006 POLACY, WĘGRZY, CZESI I SŁOWACY O SYTUACJI NA BLISKIM WSCHODZIE KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 2006 BS/181/2006 POLACY, WĘGRZY, CZESI I SŁOWACY O SYTUACJI NA BLISKIM WSCHODZIE KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 2006 PRZEDRUK I ROZPOWSZECHNIANIE MATERIAŁÓW CBOS W CAŁOŚCI LUB W CZĘŚCI ORAZ WYKORZYSTANIE

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE STUDIA II STOPNIA

BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu magisterskiego na kierunku BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE STUDIA II STOPNIA

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Zaznacz państwa członkowskie starej Unii Europejskiej, które nie wprowadziły dotąd

Bardziej szczegółowo

USA I POLSKA SOJUSZNICY NA XXI WIEK

USA I POLSKA SOJUSZNICY NA XXI WIEK USA I POLSKA SOJUSZNICY NA XXI WIEK polish.poland.usembassy.gov Facebook www.facebook.com/usembassywarsaw YouTube www.youtube.com/user/usembassywarsaw Twitter twitter.com/usembassywarsaw USA & Poland Polska

Bardziej szczegółowo

Pakiet ECTS Europeistyka I. IV. Aneks. 4.1. Alfabetyczny wykaz przedmiotów na studiach I stopnia wraz kodami ECTS

Pakiet ECTS Europeistyka I. IV. Aneks. 4.1. Alfabetyczny wykaz przedmiotów na studiach I stopnia wraz kodami ECTS IV. Aneks 4.1. Alfabetyczny wykaz przedmiotów na studiach I stopnia wraz kodami ECTS Uwaga: nie wszystkie przedmioty ujęte w zestawieniu są realizowane w roku ak. 2010-11. Lp. A. Przedmioty kształcenia

Bardziej szczegółowo

Unia Europejska przeciwko wykluczaniu społecznemu Inclusion Europe

Unia Europejska przeciwko wykluczaniu społecznemu Inclusion Europe Unia Europejska przeciwko wykluczaniu społecznemu Inclusion Europe Raport Austria Anglia Belgia Bułgaria Chorwacja Cypr Czechy Dania Estonia Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Islandia Irlandia

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 WARSZAWA, MAJ 95

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 WARSZAWA, MAJ 95 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 47/135 przyjęta i proklamowana w dniu 10 grudnia 1992 roku Zgromadzenie

Bardziej szczegółowo

AKT USTANAWIAJĄCY EUROPEJSKO-LATYNOAMERYKAŃSKIEGO ZGROMADZENIA PARLAMENTARNEGO 1

AKT USTANAWIAJĄCY EUROPEJSKO-LATYNOAMERYKAŃSKIEGO ZGROMADZENIA PARLAMENTARNEGO 1 AKT USTANAWIAJĄCY EUROPEJSKO-LATYNOAMERYKAŃSKIEGO ZGROMADZENIA PARLAMENTARNEGO 1 PREAMBUŁA Zebrani w Brukseli w dniu 8 listopada 2006 r., przewodniczący Parlamentu Europejskiego, Parlamentu Andyjskiego,

Bardziej szczegółowo

KARTA PROJEKTU. Odpowiedzialni, Aktywni, Pewni Siebie i Efektywni Tytuł projektu Poprzez Dialog Wielokulturowy Okres realizacji 01.08.2011 31.07.

KARTA PROJEKTU. Odpowiedzialni, Aktywni, Pewni Siebie i Efektywni Tytuł projektu Poprzez Dialog Wielokulturowy Okres realizacji 01.08.2011 31.07. KARTA PROJEKTU Informacje o projekcie Odpowiedzialni, Aktywni, Pewni Siebie i Efektywni Tytuł projektu Poprzez Dialog Wielokulturowy Okres realizacji 01.08.2011 31.07.2013 Informacje o projektodawcy Nazwa

Bardziej szczegółowo

Warszawa, listopad 2012 BS/157/2012 POLACY O WYBORACH PREZYDENCKICH W STANACH ZJEDNOCZONYCH, STOSUNKACH POLSKO-AMERYKAŃSKICH I WPŁYWIE USA NA ŚWIAT

Warszawa, listopad 2012 BS/157/2012 POLACY O WYBORACH PREZYDENCKICH W STANACH ZJEDNOCZONYCH, STOSUNKACH POLSKO-AMERYKAŃSKICH I WPŁYWIE USA NA ŚWIAT Warszawa, listopad 2012 BS/157/2012 POLACY O WYBORACH PREZYDENCKICH W STANACH ZJEDNOCZONYCH, STOSUNKACH POLSKO-AMERYKAŃSKICH I WPŁYWIE USA NA ŚWIAT Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. GWIEZDNY KRĄG Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG I. Zawody I stopnia 1. Społeczeństwo. Definicja społeczeństwa. Pojęcie zbiorowości społecznej.

Bardziej szczegółowo

70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ

70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ 70. ROCZNICA ZAKOŃCZENIA II WOJNY ŚWIATOWEJ Wojna 1939-1945 była konfliktem globalnym prowadzonym na terytoriach: Europy, http://wiadomosci.dziennik.pl/wydarzenia/galeria/402834,5,niemcy-atakuja-polske-ii-wojna-swiatowa-na-zdjeciach-koszmar-ii-wojny-swiatowej-zobacz-zdjecia.html

Bardziej szczegółowo

Seminaria europejskie

Seminaria europejskie Seminaria europejskie koordynatorka: Aleksandra Saczuk a.saczuk@schuman.org.pl SE(5) 7.12.2009 Partnerstwo Wschodnie polski sukces w unijnej polityce zewnętrznej Partnerstwo Wschodnie jest polskim sukcesem

Bardziej szczegółowo

BIULETYN 11/2015. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015

BIULETYN 11/2015. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015 Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015 W 2000 roku społeczność międzynarodowa przyjęła Milenijne Cele Rozwoju na rzecz eliminowania ubóstwa oraz zapewnienia globalnej równowagi gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, grudzień 2012 BS/172/2012 O FINANSOWYM BILANSIE INTEGRACJI I BUDŻECIE UE NA LATA 2014 2020

Warszawa, grudzień 2012 BS/172/2012 O FINANSOWYM BILANSIE INTEGRACJI I BUDŻECIE UE NA LATA 2014 2020 Warszawa, grudzień 2012 BS/172/2012 O FINANSOWYM BILANSIE INTEGRACJI I BUDŻECIE UE NA LATA 2014 2020 Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012 roku Fundacja

Bardziej szczegółowo

Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 95/2014 STOSUNKI POLSKO-UKRAIŃSKIE W OPINIACH POLAKÓW

Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 95/2014 STOSUNKI POLSKO-UKRAIŃSKIE W OPINIACH POLAKÓW Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 95/2014 STOSUNKI POLSKO-UKRAIŃSKIE W OPINIACH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

PROJEKT OPINII. PL Zjednoczona w różnorodności PL 2012/0237(COD) 29.11.2012. Komisji Budżetowej. dla Komisji Spraw Konstytucyjnych

PROJEKT OPINII. PL Zjednoczona w różnorodności PL 2012/0237(COD) 29.11.2012. Komisji Budżetowej. dla Komisji Spraw Konstytucyjnych PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Budżetowa 29.11.2012 2012/0237(COD) PROJEKT OPINII Komisji Budżetowej dla Komisji Spraw Konstytucyjnych w sprawie wniosku dotyczącego rozporządzenia Parlamentu Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Polityka społeczna (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Spis treści 1Wstęp...3 2Cele polityki społecznej...3 3Etapy rozwoju politechniki społecznej...4 3.α Od prawa ubogich do

Bardziej szczegółowo

Konflikt na Ukrainie osłabił bezpieczeństwo Litwinów 2015-06-15 15:21:15

Konflikt na Ukrainie osłabił bezpieczeństwo Litwinów 2015-06-15 15:21:15 Konflikt na Ukrainie osłabił bezpieczeństwo Litwinów 2015-06-15 15:21:15 2 Działania Rosji na Ukrainie osłabiły bezpieczeństwo Litwinów. Na Litwie, będącej członkiem NATO, nie powinien się powtórzyć ukraiński

Bardziej szczegółowo

Ruch komitetów obywatelskich 1989-1990

Ruch komitetów obywatelskich 1989-1990 Ruch komitetów obywatelskich 1989-1990 Charakter Małopolskiego Komitetu Obywatelskiego Siedzą w środkowym rzędzie: prof. Jerzy Mikułowski Pomorski późniejszy rektor AE, prof. Aleksander Koj ówczesny rektor

Bardziej szczegółowo

Panel: Polska i hiszpańska polityka migracyjna cechy wspólne i różnice Tworzenie całościowej europejskiej polityki migracyjnej szanse i wyzwania

Panel: Polska i hiszpańska polityka migracyjna cechy wspólne i różnice Tworzenie całościowej europejskiej polityki migracyjnej szanse i wyzwania Panel: Polska i hiszpańska polityka migracyjna cechy wspólne i różnice Tworzenie całościowej europejskiej polityki migracyjnej szanse i wyzwania Paweł Kaczmarczyk Ośrodek Badań nad Migracjami Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Warszawa, styczeń 2015 ISSN 2353-5822 NR 4/2015 WYDARZENIE ROKU 2014 W POLSCE I NA ŚWIECIE

Warszawa, styczeń 2015 ISSN 2353-5822 NR 4/2015 WYDARZENIE ROKU 2014 W POLSCE I NA ŚWIECIE Warszawa, styczeń 2015 ISSN 2353-5822 NR 4/2015 WYDARZENIE ROKU 2014 W POLSCE I NA ŚWIECIE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

- Temat: Europejska polityka Rosji u progu XXI wieku Kierownik tematu: prof. dr hab. Bogdan Łomiński

- Temat: Europejska polityka Rosji u progu XXI wieku Kierownik tematu: prof. dr hab. Bogdan Łomiński Informacje ogólne Instytut Nauk Politycznych i Dziennikarstwa Uniwersytetu Śląskiego powstał w 1975 roku. Na dzień 30 listopada 2000 roku w Instytucie zatrudnionych było (w przeliczeniu na pełne etaty)

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ POLACY WOBEC EWENTUALNEJ AKCJI PRZECIW IRAKOWI BS/161/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, WRZESIEŃ 2002

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ POLACY WOBEC EWENTUALNEJ AKCJI PRZECIW IRAKOWI BS/161/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, WRZESIEŃ 2002 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów... 9 Wstęp... 11

SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów... 9 Wstęp... 11 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... 9 Wstęp... 11 Rozdział I Teoretyczne aspekty procesów instytucjonalizacji stosunków międzynarodowych... 21 1. Pojęcie regionalnych stosunków międzynarodowych i ich istota........

Bardziej szczegółowo

Opinie Polaków o stosunkach polsko-niemieckich po zmianie rządów w obu krajach

Opinie Polaków o stosunkach polsko-niemieckich po zmianie rządów w obu krajach Opinie Polaków o stosunkach polsko-niemieckich po zmianie rządów w obu krajach Komunikat z badania Instytutu Spraw Publicznych Badanie Instytutu Spraw Publicznych zostało przeprowadzone przy współpracy

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-5 - 69, 628-7 - 04 69-46 - 92, 625-76 - 2 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-50 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Forum Weimarskie wobec nowych wyzwań geopolitycznych i geo-ekonomicznych w Europie

Forum Weimarskie wobec nowych wyzwań geopolitycznych i geo-ekonomicznych w Europie Forum Weimarskie wobec nowych wyzwań geopolitycznych i geo-ekonomicznych w Europie (17 czerwca 2015 r. Warszawa) Witam wszystkich Państwa w Siedzibie Polsko-Niemieckiej Fundacji Współpracy. Witam szczególnie:

Bardziej szczegółowo

Dlaczego nie stać nas na tanie rzeczy? Racjonalne korzystanie ze środków wspólnotowych.

Dlaczego nie stać nas na tanie rzeczy? Racjonalne korzystanie ze środków wspólnotowych. Konferencja Lokalne Grupy Rybackie szansą czy tylko nadzieją? Dlaczego nie stać nas na tanie rzeczy? Racjonalne korzystanie ze środków wspólnotowych. Gdańsk - Polfish czerwiec - 2011 r www.ngr.pila.pl

Bardziej szczegółowo

. omasz Stępniewskr. ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG. ^, w pozimnowojennym świecie

. omasz Stępniewskr. ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG. ^, w pozimnowojennym świecie . omasz Stępniewskr ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG ^, w pozimnowojennym świecie Wstęp 11 Geopolityka jako przedmiot badań - wprowadzenie 23 CZĘŚĆ 1 (Geo)polityka państw nadbrzeżnych regionu Morza

Bardziej szczegółowo

Nauczanie języka: Kształcenie zawodowe: Wizja regionu przygranicznego: Portal internetowy: Planowanie przestrzenne obszarów morskich:

Nauczanie języka: Kształcenie zawodowe: Wizja regionu przygranicznego: Portal internetowy: Planowanie przestrzenne obszarów morskich: Protokół z XXVI posiedzenia Polsko-Niemieckiej Komisji Międzyrządowej ds. Współpracy Regionalnej i Przygranicznej Szczecin, 29-30 września 2015 r. 1. Zalecenia -Współpraca przygraniczna - 1. Połączenia

Bardziej szczegółowo

17 IX, przedpołudnie

17 IX, przedpołudnie KALENDARZ XIX POWSZECHNEGO ZJAZDU HISTORYKÓW POLSKICH Sympozja specjalistyczne (wigilijne) 17 IX, przedpołudnie Historia w kontekście posthumanistyki Sympozjum Godziny Miejsce Adres Metodologia historii,

Bardziej szczegółowo

EUROBAROMETR UE28 PARLAMENT EUROPEJSKI W ODBIORZE SPOŁECZNYM W POLSCE REGIONY W KRAJU ANALIZA MIĘDZYREGIONALNA WYNIKI DLA POLSKI

EUROBAROMETR UE28 PARLAMENT EUROPEJSKI W ODBIORZE SPOŁECZNYM W POLSCE REGIONY W KRAJU ANALIZA MIĘDZYREGIONALNA WYNIKI DLA POLSKI REGIONY W KRAJU 1 ZAŁĄCZNIK DOTYCZĄCY METODOLOGII: ANALIZA WYNIKÓW EUROBAROMETRU Z ROZBICIEM NA REGIONY Poniższa analiza regionalna jest oparta na badaniach Eurobarometru zleconych przez Parlament Europejski.

Bardziej szczegółowo

323 9fC. Konstanty Adam Wojtaszczyk. Partie polityczne. w państwie demokratycznym

323 9fC. Konstanty Adam Wojtaszczyk. Partie polityczne. w państwie demokratycznym 323 9fC Konstanty Adam Wojtaszczyk Partie polityczne w państwie demokratycznym Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne Warszawa 1998 Spis treści I. Wokół pojęcia partia polityczna" 7 1. W poszukiwaniu nazwy

Bardziej szczegółowo

WIELOPOZIOMOWEZARZĄDZANIEWUNIEUROPEJSKIEJ-ROLASAMORZĄDÓW

WIELOPOZIOMOWEZARZĄDZANIEWUNIEUROPEJSKIEJ-ROLASAMORZĄDÓW WIELOPOZIOMOWEZARZĄDZANIEWUNIEUROPEJSKIEJ-ROLASAMORZĄDÓW Konferencja skierowana do członków i ich zastępców polskiej delegacji w Komitecie Regionów WARSZAWA, 27-28 WRZEŚNIA 2012 Kompleksowa współzależność

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI KULTURALNE. Temat 1. Zarys historii

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI KULTURALNE. Temat 1. Zarys historii MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI KULTURALNE Temat 1 Zarys historii Kultura w MSK Szerokie i wąskie rozumienie kultury Kultura jako zmienna niezależna zależna Czynnik ułatwiający współpracę międzynarodową Czynnik

Bardziej szczegółowo

Od i do integracji europejskiej

Od i do integracji europejskiej A 377213 Wyższa Szkoła Pedagogiczna Towarzystwa Wiedzy Powszechnej w Warszawie Kazimierz Łastawski Od i do integracji europejskiej Warszawa 2003 SPIS TREŚCI WSTĘP 15 Część pierwsza. IDEE JEDNOCZENIA EUROPY

Bardziej szczegółowo

Tematy i zagadnienia z WOS zakres rozszerzony

Tematy i zagadnienia z WOS zakres rozszerzony Tematy i zagadnienia z WOS zakres rozszerzony semestr piąty ( klasa III) Dział I. PRAWO 1. Prawo i systemy prawne normy prawne i ich charakter koncepcje budowy normy prawnej źródła norm prawnych system

Bardziej szczegółowo

Warszawa, sierpień 2014 ISSN 2353-5822 NR 119/2014 KONFLIKT UKRAIŃSKI I WOJNA HANDLOWA Z ROSJĄ

Warszawa, sierpień 2014 ISSN 2353-5822 NR 119/2014 KONFLIKT UKRAIŃSKI I WOJNA HANDLOWA Z ROSJĄ Warszawa, sierpień 2014 ISSN 2353-5822 NR 119/2014 KONFLIKT UKRAIŃSKI I WOJNA HANDLOWA Z ROSJĄ Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 REKLAMA W GOSPODARCE OKRESU TRANSFORMACJI WARSZAWA, SIERPIEŃ 1993

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 REKLAMA W GOSPODARCE OKRESU TRANSFORMACJI WARSZAWA, SIERPIEŃ 1993 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Prawo jest na naszej stronie! www.profinfo.pl www.wolterskluwer.pl codzienne aktualizacje pełna oferta zapowiedzi wydawnicze rabaty na zamówienia zbiorcze do negocjacji

Bardziej szczegółowo

Przemówienie ambasadora Stephena D. Mulla Międzynarodowy Salon Przemysłu Obronnego, Kielce 2 września 2013 r.

Przemówienie ambasadora Stephena D. Mulla Międzynarodowy Salon Przemysłu Obronnego, Kielce 2 września 2013 r. Przemówienie ambasadora Stephena D. Mulla Międzynarodowy Salon Przemysłu Obronnego, Kielce 2 września 2013 r. Szanowni Państwo, Z przyjemnością witam przedstawicieli polskich władz i sił zbrojnych obu

Bardziej szczegółowo

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych Wzorem lat ubiegłych Wyższa Szkoła Gospodarki Euroregionalnej im. Alcide de Gasperi

Bardziej szczegółowo

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku Jacek Szlachta Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego Białystok 20 luty 2014 roku 1 Struktura prezentacji 1. Zapisy strategii województwa podlaskiego do roku 2020 w

Bardziej szczegółowo

Warszawa, luty 2014 NR 22/2014 POLACY O ROZWOJU SYTUACJI NA UKRAINIE

Warszawa, luty 2014 NR 22/2014 POLACY O ROZWOJU SYTUACJI NA UKRAINIE Warszawa, luty 2014 NR 22/2014 POLACY O ROZWOJU SYTUACJI NA UKRAINIE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

Informacje na temat europejskiej inicjatywy obywatelskiej: dostęp do wody i urządzeń sanitarnych jest prawem każdego człowieka!

Informacje na temat europejskiej inicjatywy obywatelskiej: dostęp do wody i urządzeń sanitarnych jest prawem każdego człowieka! Historia Podczas kongresu w 2009 roku Europejska Federacja Związków Usług Publicznych (ang. European Public Services Unions, w skrócie EPSU) postanowiła zdobyć milion podpisów popierających inicjatywę

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 CZĘŚĆ 1. ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZ GH-H8

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 CZĘŚĆ 1. ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZ GH-H8 EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 CZĘŚĆ 1. HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZ GH-H8 KWIECIEŃ 2016 Zadanie 1. (0 3) 2. Cywilizacje liskiego

Bardziej szczegółowo

I. WPROWADZENIE Podsumowanie okresu 2005-2010

I. WPROWADZENIE Podsumowanie okresu 2005-2010 I. WPROWADZENIE Podsumowanie okresu 2005-2010 W latach 2005-2010 w przedsięwzięciach organizacyjnych, kierowanych do osób potrzebujących pomocy, znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej oraz zaliczanych

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 80/2014 SYTUACJA MIĘDZYNARODOWA I BEZPIECZEŃSTWO POLSKI

Warszawa, czerwiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 80/2014 SYTUACJA MIĘDZYNARODOWA I BEZPIECZEŃSTWO POLSKI Warszawa, czerwiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 80/2014 SYTUACJA MIĘDZYNARODOWA I BEZPIECZEŃSTWO POLSKI Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Kalendarz Maturzysty 2011/12 Wiedza o społeczeństwie

Kalendarz Maturzysty 2011/12 Wiedza o społeczeństwie Kalendarz Maturzysty 2011/12 Wiedza o społeczeństwie Kalendarz Maturzysty 2011/12 Wiedza o społeczeństwie Michał Krzywicki Drogi Maturzysto, Oddajemy Ci do rąk profesjonalny Kalendarz Maturzysty z WOSu

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA. z dnia 24 listopada 2015 r.

UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA. z dnia 24 listopada 2015 r. UCHWAŁA NR 99/XII/15 RADY GMINY NOWA RUDA z dnia 24 listopada 2015 r. w sprawie Rocznego Programu Współpracy Gminy Nowa Ruda z organizacjami pozarządowymi na rok 2016 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt. 15

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Pełna Oferta Usług Edu Talent

Pełna Oferta Usług Edu Talent Przedstawiamy Ci naszą Pełną Ofertę Usług. Przygotowaliśmy dla Ciebie szeroką ofertę profesjonalnego, terminowego i taniego pisania prac. Piszemy dla Ciebie: - prace magisterskie i licencjackie - prace

Bardziej szczegółowo