Miasto postindustrialne

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Miasto postindustrialne"

Transkrypt

1

2 Miasto postindustrialne Problemy społeczne, perspektywy rozwoju The postindustrial city Social problems, prospects for development

3

4 Miasto postindustrialne Problemy społeczne, perspektywy rozwoju Zapis konferencji z dnia 14 marca 2011 roku Redakcja: Szymon Szewrański Ośrodek Myśli Społecznej im. Ferdynanda Lassalle'a Wrocław 2011

5 Projekt okładki / Cover design AGNIESZKA JAKÓBIAK Opracowanie redakcyjne i techniczne / Design and editing RYSZARD CHYTROWSKI ISBN Broszura wydana dzięki wsparciu finansowemu Fundacji im. Róży Luksemburg This brochure has been published owing to the financial support from the Rosa Luxemburg Foundation Ośrodek Myśli Społecznej im. Ferdynanda Lassalle'a

6 Wstęp Żyjemy w wieku miasta napisał Onookome Okome 1 w artykule poświęconym nigeryjskiemu Lagos. Trudno nie przyznać racji afrykańskiemu autorowi. Szacuje się, że w 2030 roku dwie trzecie ludności naszego globu będzie żyło na obszarach zurbanizowanych. W 1950 roku było 86 ponadmilionowych miast. W roku 2015 będzie ich już około 550. Wzrostowi liczby ludności miejskiej towarzyszą przemiany współczesnego kapitalizmu. W erze postindustrialnej coraz więcej ludzi przestaje pracować w sektorze przemysłowym i przechodzi do sektora usług, zwłaszcza usług rynkowych. Dwadzieścia lat temu w Berlinie 384 tys. jego mieszkańców pracowało w przemyśle, natomiast w roku 1997 pozostało ich już tylko 167 tys. Podobne zjawisko występuje w Paryżu, gdzie liczba zatrudnionych w przemyśle spadła z ponad 0,5 mln do 134 tysięcy, a więc blisko o 80%. Procesy dezindustrializacji zachodzą też w Polsce. W Warszawie połowa zatrudnionych pracuje już w sektorze usług rynkowych. W Poznaniu jest to 43%, we Wrocławiu niemalże 42%. Ta zmiana struktury zatrudnienia wpływa oczywiście na kształt miasta, na jego rozwój i jakość życia, ponieważ sektor usług charakteryzuje się w dobie neoliberalnej globalizacji elastycznymi warunkami zatrudnienia i naciskiem na mobilność pracowników. Komercjalizacja przestrzeni publicznej, gettoizacja biedy, gentryfikacja, ekspansja korporacji, zanieczyszczenie środowiska naturalnego, zadłużenie, deficyty lokalnej demokracji i obywatelskiej partycypacji to współczesne problemy miast. W reakcji na nie powstają oddolne ruchy społeczne, które próbują przeciwstawiać się niekorzystnym zmianom oraz próbują formułować własne, alternatywne postulaty dotyczące rozwoju metropolii. To w miastach toczy się dziś gra o kształt gospodarki, społeczeństwa i demokracji. Dlatego Ośrodek Myśli Społecznej im. F. Lassalle a podejmuje starania na rzecz ożywienia publicznej debaty o roli i kształcie metropolii we współczesnym świecie. W sierpniu 2010 roku zorganizowaliśmy we współpracy z Fundacją im. R. Luksemburg konferencję Inny Wrocław jest możliwy? Zielono-lewicowe koncepcje polityki miejskiej, podczas której zostały zaprezentowane nie tylko krytyczne analizy obecnej sytuacji, ale także możliwe kierunki progresywnej polityki komunalnej. Z dorobkiem tej inicjatywy można zapoznać się za pośrednictwem witryny internetowej W listopadzie ubiegłego roku, w ramach cyklu spotkań dyskusyjnych Obywatelska przestrzeń w europejskim Wrocławiu. Ćwiczenia z przyszłości miasta organizowanego przez portal Hipermiasto.pl, wykład pt. Zintegrowane 1 Cyt. za: Mike Davis, Planeta slumsów, Warszawa, 2009, s

7 zarządzanie środowiskiem miejskim wygłosił dr hab. Szymon Szewrański, wicedyrektor OMS im. F. Lassalle a. Konferencję Miasto postindustrialne problemy społeczne i perspektywy rozwoju, która odbyła się w stolicy Dolnego Śląska 14 marca 2011 r., należy więc traktować jako kontynuację i rozwinięcie dotychczasowej pracy analityczno-programowej prowadzonej przez Ośrodek. Niniejsze wydawnictwo zawiera pełny zapis dyskusji, w której uczestniczyli przedstawiciele świata nauki oraz reprezentanci obywatelskich ruchów miejskich. Naszą intencją było połączenie teoretycznej refleksji i globalnej perspektywy w patrzeniu na problem współczesnych miast z diagnozą aktualnej sytuacji polskich metropolii. Mam nadzieję, że publikacja ta okaże się dla Państwa źródłem cennych informacji oraz inspiracją do refleksji na temat kierunków rozwoju współczesnego świata. Michał Syska Dyrektor Ośrodka Myśli Społecznej im. F. Lassalle a

8 Joanna Erbel fotografka, socjolożka, publicystka. Członkini zespołu Krytyki Politycznej, współzałożycielka Stowarzyszenia Duopolis. Bada przemiany w przestrzeni miast postsocjalistycznych. Edwin Bendyk dziennikarz, publicysta, członek redakcji tygodnika Polityka. Dyrektor Ośrodka Badań nad Przyszłością w Collegium Civitas w Warszawie. Wydał m.in. Zatruta studnia. Rzecz o władzy i wolności (2002), Miłość, wojna, rewolucja. Szkice na czas kryzysu (2009). Dr Krzysztof Nawratek architekt, urbanista, publicysta. Doktor nauk technicznych. Wykłada w School of Architecture and Design w Plymouth (Wielka Brytania). Autor alternatywnego planu zagospodarowania przestrzennego Rygi. Wydał m.in. Miasto jako idea polityczna (2008). Lech Mergler inżynier elektronik, publicysta, działacz społeczny. Współpracownik magazynu literackiego Książki. W latach dyrektor Biura Demokracji Uczestniczącej w Poznaniu. Wiceprezes Stowarzyszenia MyPoznaniacy. Autor raportu Poznań konfliktów (2008). Przemysław Filar współzałożyciel i prezes Towarzystwa Upiększania Miasta Wrocławia, administrator Forum Polskich Wieżowców. Organizator i uczestnik debat o planowaniu przestrzennym, transporcie, aglomeracji. Magdalena Błędowska polonistka, redaktorka, dziennikarka polityczna, publicystka. Członkini zespołu Krytyki Politycznej. Współautorka książki Szwecja. Przewodnik nieturystyczny. Zajmuje się m.in. problematyką feministyczną, kwestiami społecznymi oraz analizą debaty publicznej w Polsce. Michał Syska prawnik, publicysta, działacz społeczny. Dyrektor Ośrodka Myśli Społecznej im. F. Lassalle'a. Członek zespołu Krytyki Politycznej. 7

9 Miasto postindustrialne. Problemy społeczne, perspektywy rozwoju MICHAŁ SYSKA: Chciałem bardzo serdecznie przywitać państwa na spotkaniu dyskusyjnym pt. Miasto Postindustrialne Problemy Społeczne, Perspektywy Rozwoju. Dzisiejsza konferencja zorganizowana została przez Ośrodek Myśli Społecznej im. Ferdynanda Lassalle'a przy wsparciu i współpracy Fundacji Róży Luksemburg. To już druga konferencja naszego wspólnego projektu poświęconemu rozwojowi miast. W sierpniu ubiegłego roku odbyliśmy we Wrocławiu spotkanie na temat zielonych koncepcji polityki miejskiej. Dzisiejsza konferencja jest niejako kontynuacją czy też rozwinięciem podjętych wtedy wątków. Chciałbym bardzo serdecznie przywitać prelegentów, dziękując im za to, że zgodzili się przyjechać do Wrocławia i wziąć udział w naszym spotkaniu. Witam panią Joannę Erbel, członkini zespołu Krytyki Polityczej, socjolożkę, badaczkę miast post-socjalistycznych, osobę, która w swojej działalności publicystycznej i społecznej odnosi się do kwestii miast i kultury. Jesteśmy bardzo ciekawi perspektyw, które będzie pani miała możliwość przedstawić podczas dzisiejszego spotkania. Jest nam niezmiernie miło, że chęć udziału w naszej konferencji wyraził pan Krzysztof Nawratek. Tym, którzy interesują się kwestiami miejskimi, jest to osoba zapewne doskonale znana architekt, urbanista, autor wielu publikacji, między innymi książki Miasto jako idea polityczna. Można powiedzieć, że pan Nawratek zabiera głos we wszystkich najważniejszych, odbywających się w Polsce debatach na temat rozwoju miast. Tym bardziej jesteśmy wdzięczni, że, choć wykłada pan na co dzień w Wielkiej Brytanii, zdecydował się pan przyjechać do Wrocławia by spotkać się z nami i podzielić się swoimi opiniami. Witam także pana Lecha Merglera, który reprezentuje Stowarzyszenie My-Poznaniacy. My-Poznaniacy stanowi jeden ze społecznych fenomenów ostatnich lat w Polsce. Jest to bodajże jedna z nielicznych autentycznie obywatelskich i oddolnych inicjatyw na poziomie miasta. Warto odnotować, że komitet wyborczy My-Poznaniacy uzyskał w ostatnich wyborach samorządowych prawie 10% poparcia, będąc komitetem całkowicie oddolnym, utworzonym przez działaczy różnych oddolnych inicjatyw miejskich. Niestety, ze względu na mało demokratyczną ordynację wyborczą, My-Poznaniacy nie są reprezentowani w radzie miejskiej Poznania, w samym mieście należą jednak do najaktywniejszych grup oceniających na bieżąco politykę władz Poznania, prezentując przy tym własne postulaty. Wreszcie chciałbym przywitać przedstawiciela środowiska wrocławskiego, Przemka Filara z Towarzystwa Upiększania Miasta Wrocławia. Wszyscy ci z państwa, którzy śledzicie dyskusję toczącą się w mediach na temat rozwoju Wrocławia, na pewno znacie Przemysława, gdyż zarówno on, jak i jego organizacja, są niezwykle aktywni na polu wrocławskim odnośnie budowy 8

10 Wrocław, pewnej wizji rozwoju Wrocławia, a także bieżących ocen. Miał być z nami redaktor Edwin Bendyk z tygodnika Polityka. Niestety, dwa dni temu okazało się, że Edwin Bendyk musi wyjechać za granicę w sprawach służbowych i niestety nie może być dzisiaj z nami osobiście. Pomimo tego, postaraliśmy się, przy wykorzystaniu nowoczesnej techniki, zadbać o to, aby jego głos był dzisiaj obecny. Wczoraj przygotowaliśmy zarejestrowaną filmowo rozmowę z Edwinem Bendykiem. Większość z państwa otrzymała jej zapis. Edwin Bendyk przemówi więc dziś do państwa i zaprezentuje swoje opinie. Przewidujemy następujący przebieg naszego spotkania: najpierw zapoznamy się z opiniami prelegentów, potem będziemy szczęśliwi jeśli państwo również poczujecie się pełnoprawnymi uczestnikami spotkania i będziecie skłonni zaprezentować własne perspektywy i opinie. Kwestia miejska w Polsce w ostatnich miesiącach staje się kwestią coraz bardziej istotną, kwestią, która angażuje coraz więcej środowisk. Mam wrażenie, że chwilowo najbardziej aktywne są właśnie oddolne inicjatywy obywatelskie. Nowe miejskie ruchy społeczne próbują formułować wizje rozwoju alternatywne do tych, które prezentowane są przez władze polskich miast. Tak jak mówiłem, tytuł naszego spotkania to Miasto Postindustrialne. Transformacja współczesnych miast która dokonuje się nie tylko w Polsce, ale także w innych krajach jest punktem wyjścia do naszego spotkania. Chcielibyśmy spróbować zanalizować przebieg zmian współczesnego miasta i odkryć jakie problemy społeczne towarzyszą tym przemianom. W dalszej części dyskusji będziemy starali się nawiązać do tego, co dzieje się w Polsce, do sytuacji w polskich miastach. Dlatego jako pierwszemu chciałem oddać głos Krzysztofowi Nawrotkowi, z prośbą o próbę nakreślenia tego, czym jest miasto postindustrialne, jak ono w tej chwili wygląda i jakie problemy towarzyszą transformacji współczesnych miast. Czy one faktycznie są już postindustrialne czy może jeszcze nie? KRZYSZTOF NAWRATEK: Dobry wieczór państwu. Bardzo miło po raz kolejny być we Wrocławiu. Mam nadzieję, że tak naprawdę nie jest tak, że biorę udział we wszystkich dyskusjach na temat miasta w Polsce. Na sali jest przynajmniej dwóch przedstawicieli Stowarzyszenia My-Poznaniacy. Ponieważ dwa tygodnie temu sam zostałem przyjęty w poczet My-Poznaniacy, można powiedzieć, że jestem poznaniakiem typu plug-in. Co do kwestii pytania, które zostało zadane, zacząłbym od tego, czym jest miasto przemysłowe. Bardzo przepraszam za straszną skrótowość i zbanalizowanie problemu. Okres przemysłowy to był w zasadzie najmocniejszy moment w historii miast, złoty wiek miast, gdy miasto rzeczywiście się rozwijało. Oczywiście koszty społeczne 9

11 Miasto postindustrialne. Problemy społeczne, perspektywy rozwoju tego rozwoju były olbrzymie, wszyscy pamiętamy to mniej więcej z historii. Był to też moment w którym przemysł kierował rozwojem, nadawał sens miastu. Co jest istotne, przemysł był lokalny. Miasta przemysłowe były miastami opartymi o pewien lokalny kapitał zarówno kapitał wiedzy, kapitał finansowy czy kapitał ludzki. To była cecha konstytuująca to miasto. Można powiedzieć, że fabryki czy szerzej rozumiany przemysł był zasobem, na którym rozwijało się miasto. Miasto poprzemysłowe temu zaprzecza. Przede wszystkim miasto poprzemysłowe traci lokalny silnik rozwoju. To oczywiście powoduje olbrzymie zmiany, dezintegrację społeczną i przestrzenną. Nagle pojawiają się olbrzymie fragmenty miast, z którymi nie wiadomo co zrobić. Miasto przemysłowe, ze względu na określony typ produkcji, miało określoną formę. Były potrzebne drogi, kolej, olbrzymie tereny składowe itd. Pojawiały się osiedla robotnicze. Nagle przy upadku miasta przemysłowego powstaje miasto poprzemysłowe, które określmy jako rodzaj miasta w kryzysie. Tak jak wspomniałem, jest to miasto, w którym pojawiają się fragmenty, z którymi nie wiadomo co zrobić. Pojawiają się ludzie, którzy stracili swoją pracę, środki do życia. Miasto przestaje być bytem zorientowanym i konstytuowanym lokalnie. Nie ma już w zasadzie niczego, co konstytuowałoby to miasto od wewnątrz. Tak jak przemysł był zasobem dla miasta przemysłowego, w tym następnym etapie miasto jako takie staje się zasobem dla nie chcę powiedzieć globalnych korporacji, bo to straszne uproszczenie globalnych rynków. Pojawiają się przedsiębiorstwa, firmy, które korzystają z zasobów miasta spekulując, korzystając z ludzi, którzy tu mieszkają, i wykonując pracę. Wszystko, co się dzieje jest zorientowane raczej na zewnątrz niż do wewnątrz. Szczególnie dobrze widać to w przypadku Polski. Spójrzmy na przykład Łodzi. Łódź to miasto, które powstało na zasadzie lokalnej akumulacji kapitału. Miasta poprzemysłowe po 1989 roku w Polsce nie akumulowały kapitału. To miasta, o których ciężko do końca mówić, że są kapitalistyczne, ponieważ nie mają podstawowego atrybutu miasta kapitalistycznego nie akumulują kapitału. To był kapitał, który przychodził z zewnątrz i który bardzo często jest transferowany na zewnątrz. To oczywiście prowadzi do kryzysu finansowego, o którym prawdopodobnie będziemy dzisiaj jeszcze mówić, i o którym mówi Edwin Bendyk. Kryzys łączy się między innymi z Euro2012, które go wzmocni. Pytanie: skoro miasto poprzemysłowe jest miastem w kryzysie, to co nastąpi po nim? To, o czym w tej chwili dyskutujemy, było analizowane i poddawane próbom w miastach zachodniej Europy czy Stanów Zjednoczonych. Co nastąpi po mieście poprzemysłowym? To jest o tyle interesujące, że za trzy tygodnie 10

12 Wrocław, biorę udział w konferencji na temat końca miasta kreatywnego w Polsce. Dopiero niedawno została przetłumaczona na polski książka Richarda Floridy. Nawet prezydent Dutkiewicz napisał w Rzeczpospolitej artykuł na temat recepcji idei klasy kreatywnej. Od paru lat istnieje przekonanie, że idea klasy kreatywnej wyznacza kierunek, w którym będą rozwijały się miasta, co wzmocni i nada napęd miastu poprzemysłowemu. Próbuje się więc mówić o mieście kreatywnym, o klasie kreatywnej. Nie mówię tu tylko o Floridzie. Klasa kreatywna i miasta kreatywne to nie do końca to samo. Mówi się o turystyce, o wielkich inwestycjach w kulturę, o muzeach. Przywołuje się bardzo często efekt Bilbao, mówi się o usługach. To są alternatywy które buduje się po mieście poprzemysłowym. Jak państwo zapewne zdają sobie sprawę, te alternatywy również zakładają miasto w roli zasobu. To jest miasto, które nie ma podmiotowości, do którego przyjeżdżają przedstawiciele klasy kreatywnej albo turyści. Zależność globalna takiego miasta jest fundamentalna, istnieje ono jako część sieci. Problem z tymi drogami czy alternatywami rozwoju polega na tym, że one po prostu nie działają. To wszystko, o czym od pewnego czasu mówi się w Polsce, zostało przetestowane w Europie i w Stanach z marnym skutkiem. W Stanach Zjednoczonych mówi się o ponad stu miastach, które są bankrutami. W Europie jest ich mniej, ale są wśród nich miasta sztandarowe: Berlin, Florencja, Barcelona miasta piękne, bogate, interesujące, które znajdują się na krawędzi bankructwa. To pokazuje, że ten model, który usiłuje się w Polsce przedstawiać jako szansę na rozwój, po prostu nie działa. Nie wiem czy warto powtarzać błędy, które przyniosły klęskę innym. Nie jest natomiast tak, że nie ma wobec tego modelu alternatyw. Pytanie na ile mogą one być zastosowane w Polsce. Przykładem do pewnego stopnia pozytywnym jest Londyn. Bardzo mocny węzeł sieci globalnej i finansowej wymiany powoduje, że Londyn istnieje, liczy się, że jest miastem bardzo silnym. Jest częścią globalnej sieci, ale jego węzłowość jest tutaj istotna. Prawdopodobnie trudno sobie wyobrazić, żeby Wrocław czy Warszawa zastąpiły Londyn czy zaczęły z nim konkurować. Możemy też mówić o rozwiązaniach w miejscach, gdzie silny jest region. Mamy przykład Monachium czy Bawarii, gdzie miasto jest silne dlatego, że silny jest region. Związek między miastem a regionem jest bardzo wyraźny. Możemy mówić o Singapurze, który jest przykładem zupełnie innym, bo to miasto-państwo. Podmiotowość, o której wspomniałem wcześniej, jest jakby zagwarantowana z samej definicji. Możemy w końcu mówić o miastach chińskich, do których czasami wracam, i o których mówię z pewnym zainteresowaniem. Co ważne, 11

13 Miasto postindustrialne. Problemy społeczne, perspektywy rozwoju nie mam na myśli tego, że powinniśmy je naśladować istnieje przeciwko temu milion różnych przyczyn. Zdecydowanie jednak warto obserwować to, co się tam dzieje. Miasta chińskie są o tyle specyficzne, że są zarówno miastami feudalnymi bo są oparte na nieprawdopodobnym wyzysku ale też miastami przemysłowymi. 17% globalnej produkcji jest wytwarzane w Chinach. Przemysł nadaje chińskim miastom siłę. Są to również miasta kreatywne czy innowacyjne, oparte na wiedzy. Jeszcze dziesięć czy piętnaście lat temu wielu ludzi na Zachodzie miało nadzieję, że wyeksportujemy brudny przemysł i w koszulach z białymi kołnierzykami zawiadywać będziemy niedouczonymi Chińczykami czy Hindusami. Okazało się to bzdurą. W tej chwili koleje dużych prędkości są rozwijane przede wszystkim w Chinach i w Japonii. Administracja Obamy wysyła ludzi do Chin, żeby się uczyli lub ewentualnie kupowali tę technologię. Przepływ wiedzy i innowacji nie wychodzi od cywilizowanego Zachodu do krajów nierozwiniętych czy rozwijających się. Zaczyna się to odwracać. Eksportując przemysł wyeksportowaliśmy również mechanizmy tworzące wiedzę. Powyższe przykłady to alternatywne drogi czy modele miast, które usiłują wyjść z europejskiej pułapki zachodniego miasta poprzemysłowego. Co z tego wynika dla nas, dla miast polskich, które zaczynają przerabiać problem kryzysu fiskalnego? W Wielkiej Brytanii pod koniec lat 70. a na początku lat 80., odpowiedzią rządzącej prawicy było sprzedawanie mieszkań socjalnych, transportu publicznego, gruntów itd. Dokładnie ten sam mechanizm funkcjonuje w Polsce. Kiedy byłem młody, pod koniec lat 80., zdążyłem załapać się na antykomunistyczne, nielegalne organizacje. Zawsze opowiadaliśmy, ze prawica to ta, która buduje, a lewica to ta, która rozdaje to, co zbudowała prawica. Przykład Wielkiej Brytanii falsyfikuje ten pogląd, bo Torysi sprzedają to, co zostało zbudowane przez partie labourzystowską. Musimy zadać sobie pytanie jak wyjść z tej pułapki, jak wyjść z problemu, gdzie nie ma pieniędzy, nie ma pomysłu na miasto ani na jego rozwój? Prawdopodobnie musielibyśmy wrócić do pytań fundamentalnych, do pytania o to, czym jest miasto jako takie. Co miasto robi? Nie czym ono jest, tylko co ono robi, co wytwarza? Czy może jeszcze oprzeć się na przemyśle? Może da się wrócić, próbować reindustrializować nasze miasta? Taka dyskusja toczy się już od paru lat w Wielkiej Brytanii, z bardzo mizernymi skutkami, bo to, co zostało wyeksportowane, ciężko odzyskać. W Polsce być może ma to sens. Usiłowałem znaleźć dane na temat tego, jaki dochód do budżetu Wrocławia pochodzi z bardzo szeroko rozumianego przemysłu, ludzi którzy pracują w przemyśle i płacą podatki. Nie udało mi się tego znaleźć, więc nie wiem. Mogę jedynie podejrzewać, że tego nadal jest bardzo dużo. Udało mi się znaleźć tego 12

14 Wrocław, typu dane dla Gdańska 67%. Olbrzymia suma. Nagle okazuje się, że Gdańsk praktycznie rzecz biorąc jest miastem przemysłowym. Podejrzewam, że podobny procent byłby również we Wrocławiu. To jest tak, jak zostało powiedziane na samym początku być może teraz jest bardzo dogodny moment na dyskusję o mieście poprzemysłowym. Być może nie jesteśmy jeszcze w momencie miast poprzemysłowych, może to jeszcze jest miasto przemysłowe i jeszcze jest szansa, żeby wymyślić taką drogę, która ominie pułapki, w które wpadły miasta na Zachodzie Europy. MICHAŁ SYSKA: Dziękuję. Był wspomniany artykuł Rafała Dutkiewicza, który ukazał się na łamach dziennika Rzeczpospolita. Rafał Dutkiewicz powoływał się na koncepcje Richarda Floridy. Chciałem zapytać Joannę Erbel o kwestię miasta postindustrialnego, czy miasta w Polsce, w stosunku do kwestii kultury. Na dzisiejszym spotkaniu jest także pan profesor Adam Chmielewski, który reprezentuje instytucję kultury Wrocław Europejska Stolica Kultury Wrocław jest miejscem, które szczyci się goszczeniem wielu imprez kulturalnych. Na ile kultura jest tu rozwiązaniem, czy panaceum na problemy miasta postindustrialnego a tak przedstawiane jest to przez władze wielu polskich miast a na ile jest to po prostu pewne narzędzie promocyjne, które nijak ma się do, na przykład, poprawy jakości życia mieszkańców? Czy te wszystkie inicjatywy kulturalne mają jakiś potencjał sprzyjający, na przykład, spójności społecznej czy poprawie jakości życia mieszkańców, czy tylko są to gadżety dla wyższej klasy średniej tych miast? JOANNA ERBEL: Na pewno nie będę głosić tezy, że kultura jest bardzo szkodliwa, i że inwestycja w kulturę to zły pomysł. Nie tylko dlatego, że, jak podejrzewam, połowa osób na sali pracuje w kulturze, ani dlatego, że jesteśmy odbiorcami kultury. Uważam, że kultura jest ważna i potrzebna. Jednak, niedobrze się dzieje, kiedy polityka miejska koncentruje się tylko na kulturze. Ostatnio, dziesięć lat po angielskiej edycji, wyszło polskie tłumaczenie książki Richarda Floridy (Narodziny klasy kreatywnej) i jest to jedna z niewielu pozycji, których wejście w intelektualny obieg się obawiałam. Niedługo po publikacji okazało się, że pojęcie klasy kreatywnej, niczym wirus weszło do dyskursu o miastach i zdominowało dyskusję, spychając na dalszy plan inne pojęcia. Dobrym skutkiem wydania tłumaczenia Floridy, jest to, że pojawiła się książka, która powoływała się na to, o co walczyliśmy przez ostatnie parę lat, pragnąc pokazać, że kultura to nie jest coś, co powoduje jedynie straty, lecz coś, co generuje dla miasta realny zysk. To były starania związane z Kongresem Kultury, którego jednym z celów było pokazanie, że kultura nie tylko liczy się 13

15 Miasto postindustrialne. Problemy społeczne, perspektywy rozwoju w kontekście ekonomicznym ale też tworzy coś w rodzaju ducha miast i stymuluje rozwój. Nieszczęśliwie stało się, że pojęcie kreatywności zostało wprowadzone akurat przez Floridę a nie w kontekście jakiejś innej filozofii społecznej, na przykład Josepha Beuysa, który jest dużo bardziej społeczny i dużo mniej indywidualistyczny. Problem z Floridą jest bowiem taki, że on mówi o kreatywnej jednostce, która, jak każdy self-made man, może rozwijać swoją kreatywność naprzeciw wszystkiemu; pojawia się w jakimś środowisku i przetwarza to środowisko. Zupełnie nie ma tu miejsca na to, o co pytał Michał, czyli społeczną spójność. Kreatywna jednostka pojawia się w danej dzielnicy, gentryfikuje i ma się z tym doskonale. To że warzywniak zostaje zastąpiony fajną knajpą z fajną caffe latte, nie ma znaczenia, bo i tak stać na nią kreatywną jednostkę. Jeśli jej nie stać, to ta kreatywna jednostka, jako fryzjer czy biedniejszy przedstawiciele sektora usługowego, o którym również pisze Florida, albo się wynoszą albo awansują, stając się stylistami, i nie przeszkadza im już wzrost cen. Mówienie o kulturze jest o tyle problematyczne, że to bardzo trudne dla osób, które zajmują się miastem i są odpowiedzialne za przemianę w myśleniu o mieście, która zaszła przez ostatnie kilka lat. Trzy lata temu nagle nie wiadomo skąd pojawia się moda na zajmowanie się miastem. Osoby które wcześniej były w różnych innych ruchach społecznych nagle zaczęły spotykać się przy wspólnym mianowniku jakim stała się jakość przestrzeni publicznej i tkanki miejskiej. Miasto stało się wygodnym sloganem. Jednak jest to poruszenie dość elitarne, bowiem gdyby przyjrzeć się wszystkim tym, którzy animują ruch miejski to jest to przede wszystkim młoda klasa średnia, z czego bardzo dużo tych osób wyjechało dzięki różnym wymianom za granicę. Tu duży ukłon dla bardzo złego programu stypendialnego Erasmus-Sokrates, którego głównym sukcesem jest pewna wartość kulturowa, której do tej pory nie doceniałam, a którą teraz powoli zaczynam doceniać, bo oto nagle okazało się, że część nas spędza semestr lub dwa podróżując czy poznając osoby z innych krajów. Dzięki temu nauczyliśmy się jeździć po mieście na rowerze lub przekonaliśmy się, że jedzenie ekologiczne smakuje inaczej, i że może dobrze byłoby mieć takie ekologiczne jedzenie pod naszym domem. Problem polega na tym, że nie do końca wiemy co zrobić, żebyśmy nie zostali z naszymi pomysłami sami. Propozycja inwestycji w kulturę w sytuacji, w której coraz więcej samów jest przekształcanych w centra kultury albo w alternatywne księgarnie, albo jest oddawane NGO-som, nie do końca zabiega temu, że, na przykład, likwiduje się lokalne warzywniaki. W centrum Warszawy, usuwa się budki z kapustą i kalafiorem, bo są brzydkie, a lokalny sklep zamienia się na Carrefour Express. Nie mamy narzędzi, które pozwalałyby walczyć o 14

16 Wrocław, kulturę rozumianą dużo szerzej. Mam nadzieję, że to się zmieni. Powstaje coraz więcej takich inicjatyw. W Krakowie powstaje projekt Sól, który realizuje projekt miejski z siecią partnerów, i ma na celu otoczenie specjalną ochroną drobnych przedsiębiorców i małe sklepiki, które istnieją w Krakowie od czasów transformacji. Nagle dzieje się coś, czego Florida się nie spodziewał. Klasa kreatywna zaczyna się budzić i zauważa że istnieją działania które są twórcze, niekoniecznie kreatywne, a bardzo ważne. Takie działania mogą być na przykład związane z rzemiosłem albo ze zwykłą sprzedażą przedmiotów. To nie do końca jest tak, że tylko to wszystko, co możemy załatwić w sektorze kreatywnym, tworzy tkankę miejską. Jest bardzo dużo rzeczy które wymykają się kulturze. Trzeba jakoś wyjść z tego impasu. Nie wiem jak to jest we Wrocławiu, ale w Warszawie panuje obecnie wielki środowiskowy szał. Źródłem zachwytu jest to, że powstają kooperatywy spożywcze, weekendowe targi ze zdrową żywnością, albo to, że można na stronie internetowej zamówić sobie u rolnika kosz, który zostanie dowieziony do domu. Jednakże każdy taki kosz dowieziony do domu sprawia, że zagrożony jest jakiś mały sklep. Ten kolejny ruch, który powinien nastąpić i który powinien towarzyszyć wszystkim światłym inicjatywom kulturalnym jest formą samo-opodatkowania się. Jeżeli chcemy mieć pod domem małe sklepy nie powinniśmy jeździć do Tesco, bo tam jest taniej. Jeżeli pod domem jest fajna kawiarnia, to tam chodzimy, nawet jeśli nie jest tak estetyczna jak na przykład inna, do której lubimy chodzić. Czas na rozejrzenie się i poszukanie kultury życia codziennego, która nie do końca jest związana z tworzeniem nowej estetyki, czyli tworzeniem modnych obiektów, do czego dąży Florida i do czego pchają nas wszystkie konkursy, takie jak Europejska Stolica Kultury, które nastawione są na to, aby tworzyć tożsamość, która się sprzeda, a nie taką, która jest wygodna do życia. MICHAŁ SYSKA: Bardzo dziękuję. Nawiążę do kwestii koncepcji Floridy i władz Wrocławia. Na zeszłorocznej sierpniowej konferencji, o której wspomniałem na rozpoczęciu naszego spotkania, podjęliśmy temat polityki edukacyjnej we Wrocławiu. Na przykładzie dokumentów władz Wrocławia dotyczących systemu edukacji najlepiej widać, że koncepcje Floridy są we Wrocławiu bardzo popularne. Kładzie się tam bardzo duży nacisk na szlifowanie talentów, jedno z trzech t na które powołuje się Dutkiewicz za Floridą. Widać tam najlepiej elitarną politykę edukacyjną. Edukacja nie ma służyć wyrównywaniu szans czy niwelowaniu różnic społecznych, a raczej na selekcji i segregacji uczniów według talentu. Tych z państwa, którzy nie byli na konferencji, a chcieliby zapoznać się z tekstem Agnieszki Dziemianowicz-Bąk, 15

17 Miasto postindustrialne. Problemy społeczne, perspektywy rozwoju która przeanalizowała pod tym kątem dokumenty władz Wrocławia, odsyłam na stronę www innywroclaw.pl, gdzie można go znaleźć. JOANNA ERBEL: Chciałam dodać, że to nie jest tylko kwestia Wrocławia, ale też bardzo wielu małych miejscowości. Przez ostatnie lata realizowany był projekt służący zmianie profilu domów kultury. Od wielu badaczy którzy zajmowali się domami kultury słyszałam, że największy problem z domami kultury polega na tym, że mają one aspiracje żeby być małymi domami wielkiej kultury; żeby kształcić nie wszystkie dzieci, tylko, tak jak mówi Michał, dwie, trzy jednostki. Nie jest to tylko fenomen wielkomiejski, związany z pojęciem klasy kreatywnej i miastem talentu, ale też niezdrowy wyścig szczurów, który teraz dzieje się też, niestety, pod płaszczykiem kultury. MICHAŁ SYSKA: Bardzo dziękuję. Oddamy teraz głos Edwinowi Bendykowi. Wydaje mi się, że to, co za chwilę powie, pobudzi nas do gorącej dyskusji. [PROJEKCJA ZAPISU WIDEO] MAGDALENA BŁĘDOWSKA: Czy według pana władze polskich miast mają jakąś wizję rozwoju, czy jest to jedynie domena zarządzania czy wręcz administrowania? EDWIN BENDYK: Problem polskich miast, jak zresztą całego kraju, polega na tym, że nie mają one czegoś, co nazywam zdolnością strategiczną. Pojawia się już tzw. orientacja strategiczna, czyli świadomość konieczności myślenia w dłuższej perspektywie czasowej, planowania rozwoju w dłuższych horyzontach niż tylko najbliższy budżet, co jednak nie oznacza zdolności strategicznej czyli samodzielnego wyznaczania celów, które byłyby optymalne dla lokalnej czy ogólnokrajowej społeczności, i ich realizowanie. Dla mnie najlepszym przykładem takiej niezdolności jest całe napięcie wokół Euro Kiedy wsłuchamy się w argumenty za zaangażowaniem Polski w to przedsięwzięcie, kiedy posłuchamy przedstawicieli rządu, Ministra Infrastruktury czy Ministra Sportu, to okaże się, że główny argument za polega na tym, że dzięki Euro 2012 szybciej zaczęliśmy realizować inwestycje, które i tak powinniśmy byli zrobić. Wynika więc z tego, że bez takiego impulsu jak Euro 2012 nie wybudowalibyśmy np. pewnych odcinków autostrad. Stąd pytanie: jak spowodować, by w Polsce powstały drogi, które powinny połączyć miasta nie uczestniczące w Euro 2012? Podobnie jest na poziomie samych miast 16

18 Wrocław, argumentacja jest zbliżona. Rozmawiając z prezydentami miast zaangażowanych w rozgrywki spotkałem się z argumentacją, że budują stadiony bo zaspokajają w ten sposób naturalne pragnienie mieszkańców, realizują potrzebę nadganiania, pogoni za pewnym ideałem, który widzieliśmy w czasach kiedy jeździliśmy dorabiać się za granicę. Zobaczyliśmy jak wygląda miasto zachodnie, miasto dobrobytu. Takie miasto ma parki, puby czy stadion i my chcemy tego samego u nas. Nie zastanawiamy się dlaczego akurat w Bawarii są stadiony może dlatego, że jest tam piłka nożna. Są tam stadiony, więc chcemy je mieć. Z jednej strony pokazuje to stosunkowo niewielką sprawczość systemu zarządzania w Polsce, z drugiej zaś imitacyjność modeli rozwoju, co razem powoduje, że przyszłość naszych miast jeżeli ta sytuacja się nie zmieni nie wygląda według mnie najlepiej. MAGDALENA BŁĘDOWSKA: Dlaczego według pana inwestycje i miraże zysków i atrakcji związane z całą infrastrukturą budowaną na Euro 2012 są chybione? EDWIN BENDYK: Wielokrotnie uczestniczyłem już w dyskusjach na temat Euro 2012, między innymi we Wrocławiu, i kończyły się one zawsze w ten sposób. Ja sam, jak również inni uczestnicy sceptyczni wobec tej idei, przytaczaliśmy wszystkie chyba możliwe argumenty racjonalne wynikające choćby z doświadczeń podobnych imprez z ostatnich trzydziestu lat, z olimpiad, mistrzostw Euro i mundiali, które pokazują, że nikt nigdy na tym nie zarobił może nigdy to za duże słowo, ale nigdy nie było tak, żeby była to bez wątpienia słuszna, dobra inwestycja i że generalnie wnioski z tzw. ekonomiki sportu pokazują, że nie powinno się angażować pieniędzy publicznych w tego typu infrastrukturę, gdyż nie przynosi ona bezpośrednich efektów, a jednocześnie powoduje tzw. opportunity costs, a więc koszty utraconych możliwości te pieniądze, które poszły na stadion można byłoby wydać na coś innego, bardziej prorozwojowego. Ponieważ tak się nie dzieje tracą wszyscy. W momencie kiedy pojawiły się już wszystkie te argumenty, padała odpowiedź czysta i emocjonalna sport to nie rozwój. Sport i polityka to sfera emocji lud tego chce, dlatego to robimy. Lecz takie założenie potwierdza jedynie wcześniejszy argument odnośnie kwestii przyszłości polskich miast. Jeżeli przyznajemy, że polityka i sport, czy raczej polityka dyktowana poprzez emocje związane ze sportem, mają determinować przyszłość miast i kraju, to przyszłość tę widzę czarno. 17

19 Miasto postindustrialne. Problemy społeczne, perspektywy rozwoju MAGDALENA BŁĘDOWSKA: Jeśli patrzymy na budżety miast w 2011 roku to, co jest planowane, to jakie tam są założenia? Czy w ogóle je widać? Czy można z nich wysnuć jakiś wniosek? W co samorządy inwestują, a w co nie? EDWIN BENDYK: Nasze miasta mają świadomość tego, że dochodzą już do progu możliwości finansowych tak przynajmniej myślę, bo pod względem zarządzania finansami są one dość, a nawet bardzo, racjonalne. Niektóre miasta już ten próg osiągnęły. Budżet Wrocławia z 2011 roku jest budżetem oszczędności związanych z tym, że możliwości zadłużania miasta doszły do granicy i nie można dalej iść w tym kierunku. Inne miasta są blisko tej świadomości lub nabierają świadomości związanej z tym, że po pierwszej Perspektywie Finansowej Unii Europejskiej skończy się napływ dużych pieniędzy europejskich i jako że patrzyłem na wieloletnie plany finansowe naszych miast widać, że w roku strumień pieniędzy na inwestycje gwałtownie zmaleje. Trudno to sobie w tej chwili wyobrazić widzimy nasze miasta rozkopane, gdzie nagle z miliarda złotych na inwestycje rocznie w dużym mieście poziom ten spadnie do stu milionów, co de facto oznacza remont ulic i wymianę żarówek, niewiele więcej. To jest problem z którym na pewno już trzeba się zmierzyć. Natomiast inną kwestią jest to, jak to będzie rozwiązywane. Obawiam się, że będziemy stosować naszą zwyczajną metodę: gdy pojawią się inne potrzeby, zasoby komunalne będą prywatyzowane. To jest najprostszy sposób na uzyskiwanie dodatkowych środków. Oczywiście będą też gorączkowe próby uruchamiania czegoś co nazywa się partnerstwem prywatno-publicznym, czyli de facto półprywatyzację przestrzeni publicznej. Jednakże doświadczenia międzynarodowe pokazują, że to nie działa najlepiej w interesie publicznym. Zazwyczaj kończy się albo faktyczną prywatyzacją, gdzie miasto nie traci kontroli nad zasobami lecz skutek społeczny jest taki, jak gdyby tę przestrzeń sprywatyzowano jest ona de facto skomercjalizowana. Znowu tak czy inaczej miasta tracą zdolność strategiczną, bo muszą na bieżąco zarządzać kryzysem, który je czeka. Pogarszają się również perspektywy wpływów, chociażby finansowych, między innymi ze względów demograficznych, zarówno czysto biologicznych, czyli tendencji związanych z rozrodczością, jak i tendencji urbanizacyjnych, tzn. migracji ludności do przedmieść, które powodują że maleje miejska baza podatkowa. Razem tworzy to dosyć groźną wizję, która rzeczywiście wymaga rozwiązań strategicznych albo zarządzania bieżącego, które z kolei rodzi niebezpieczne konsekwencje, bo kiedy zarządza się w 18

20 Wrocław, warunkach kryzysowych to podejmuje się decyzje, które podjąć najłatwiej, czyli np. ogranicza się nakłady na kulturę i wszystkie inne miękkie czynniki, które akurat mają największe znaczenie strategiczne. MAGDALENA BŁĘDOWSKA: W co w takim układzie powinny według pana inwestować metropolie? Czym powinna być i jakie funkcje powinna spełniać współczesna metropolia, żeby być miastem wszystkich mieszkańców? Czy istnieje na to jeden wzór, czy też każde miasto w każdym regionie powinno opracować swoje własne wzory działania? Rafał Dutkiewicz napisał dla Rzeczpospolitej artykuł, w którym powołuje się na koncepcje Richarda Floridy. Czy ten kierunek w myśleniu jest według pana kierunkiem słusznym? EDWIN BENDYK: Szukając odpowiedzi na pomysł na miasto trzeba zadać najpierw pytanie: czym jest miasto? W przeszłości miasto nowoczesne związane było z przemysłem, z tym, że źródłem jego siły była zdolność produkcyjna, wytwarzania towarów, których dostarczały fabryki w samym mieście albo w jego otoczeniu. Samo miasto było maszyną do życia, której zadaniem była reprodukcja społeczeństwa do tego, by mogło spełniać funkcje ekonomiczne. Ten model miasta odszedł w przeszłość. Dzisiaj mamy do czynienia z miastem poprzemysłowym, postindustrialnym, którego specyfika polega na tym, że ono całe jest fabryką -. jednostką produkcyjną. Zadanie polega na uświadomieniu sobie, w którym miejscu w globalnym systemie wytwarzania wartości znajduje się ta fabryka, gdzie polskie miasta każde z osobna, gdyż nie ma tu jednej matrycy znajdują się w światowym łańcuchu kreowania wartości: bliżej czy dalej centrum. Niestety, wszystko wskazuje na to, że znajdują się one zdecydowanie dalej od centrum, procesy zaś, które centrum kreuje, związane z modelami wytwarzania wartości, stylów życia itd. są nam narzucane w większym stopniu niż my sami chcielibyśmy je kreować. Nasza zdolność kreacji stylu życia jest niewielka, naszą pasją jest naśladowanie, odzyskiwanie tego, co udało się na Zachodzie, a nie wymyślanie własnych wzorów. To powoduje, że w efekcie netto stajemy się odbiorcami. Przy braku zdolności strategicznej powoduje to, że przestrzeń miejska jest dzisiaj rekonfigurowana tak, żeby optymalnie służyć produkcyjnej zdolności całego miasta jako elementu globalnego systemu gospodarczego. Przytoczę kilka konkretnych przykładów. Kiedy patrzymy na to, jak dzisiaj funkcjonują instytucje kultury czy instytucje sportu które były i powinny być instytucjami publicznymi, należącymi do sfery publicznej to okaże się, że służą one akumulacji kapitału ludzkiego. Nie mówimy dzisiaj o rozwoju osobowym czy jednostkowym, tylko o rozwoju kapitału ludzkiego. 19

21 Miasto postindustrialne. Problemy społeczne, perspektywy rozwoju Rzeczywiście tak się dzieje. Jeżeli pójdziemy do dowolnego domu kultury, okaże się, że większość dostępnych tam zajęć jest płatna. Infrastruktura jest publiczna, natomiast zajęcia są płatne, bo taka jest logika inwestycji. To się opłaca, mieszkańcy to przyjmują, bo zgadza się to z logiką inwestycji w siebie. Dzisiaj środkiem produkcji jest ciało i umysł, w związku z czym wszyscy podskórnie, nierefleksyjnie to akceptują. Podobnie jest z infrastrukturą sportową. Znakomicie poprawiła się jakość infrastruktury sportowej w miastach, chociażby dlatego, bo przy szkołach powstały za unijne pieniądze nowe obiekty. Są one jednakże znacznie trudniej dostępne niż stare brudne hale czy sale gimnastyczne. Ze względu na koszt utrzymania tej infrastruktury są one najczęściej udostępniane za pieniądze, albo służą na zajęcia realizowane w reżimie dyscyplinarnym (np. sport wyczynowy). W polskim mieście coraz mniej jest takich przestrzeni, w których można by spotkać się bezproduktywnie, dla samego spotkania, bez udziału pieniądza. Dzieci nie mają takiego miejsca. Mogą iść do domu kultury by się czegoś uczyć, czyli inwestować w kapitał ludzki. Mogą iść do klubu sportowego, ale po to, żeby być najlepszymi sportowcami na świecie, nie po to, żeby pograć w piłkę. Natomiast boiska do gry w piłkę dla samej gry w piłkę już nie ma. Zamiast tego jest parking, a sala gimnastyczna w szkole jest niedostępna bo wynajmuje się ją za pieniądze dla tych, którzy poprawiają swoją formę itd. Nagle miasto stało się machiną do generowania kapitału ludzkiego, natomiast przestrzeni do czasu wolnego, czy czasu bezproduktywnego, do spotkania dla spotkania, jest coraz mniej. Zresztą mam tu pewne osobiste doświadczenie. Jako ojciec dzieci w wieku od gimnazjalnego do licealnego spotkałem się z tym, że dzieciaki w gimnazjum w dużej dzielnicy warszawskiej nie mają gdzie się spotykać. Jest mnóstwo miejsc do tego, żeby spotykać się we wspomnianym już reżimie produktywistycznym. Oferta dotycząca akumulacji kapitału jest duża można uczęszczać na płatne zajęcia z angielskiego, grać za pieniądze w tenisa lub grać za pieniądze na gitarze. Natomiast jeśli dzieci chcą się spotkać dla siebie, to okazuje się, że jedynym w miarę bezpiecznym miejscem publicznym jest znajdujący się na osiedlu cmentarz. Tam się spotykają, to jest jedyne miejsce gdzie nie ma regulaminu, nie ma zadań do wykonania. Pokazuje to do jakiego doszliśmy absurdu. Na inny aspekt tego absurdu wskazują nieopublikowane jeszcze badania, przygotowane przez jedną z dużych korporacji, które miały zbadać stan Polaków to, o czym marzą i jakie jest ich myślenie o stylach życia. O ile więc w przestrzeni miejskiej panuje kult produktywizmu, a miasto stało się machiną ekonomiczną od samego początku, od samej fasady, gdzie pierwszą 20

22 Wrocław, ideą o mieście jest idea marki, a cały rozkład aktywności miasta jest zorganizowany wokół działań produktywnych, służących rozwojowi różnych kapitałów to ukryte marzenia mieszkańców są zupełnie inne. Polacy marzą o jednym wyspać się, mieć czas dla siebie, przestać wreszcie ganiać od jednego zajęcia do drugiego, gdzie poprawia się swoją formę, swoje intelektualne i fizyczne parametry. Po prostu być sobą, zmarnować trochę czasu. To jest to ukryte marzenie. MAGDALENA BŁĘDOWSKA: Czy istnieją przełamywania tej produktywistycznej logiki? na świecie przykłady EDWIN BENDYK: Można powiedzieć, że jest to obiektywna prawidłowość historii miasta przemysłowe poszły w kierunku miast poprzemysłowych i teraz możemy znaleźć odpowiednie teorie które te zmiany tłumaczą. Możemy np. sięgnąć po niedawno wydaną po polsku książkę Richarda Floridy The rise of the creative class. Florida stał się nagle guru zarówno wśród władców miast polskich, jak i na poziomie rządowym. W Polsce 2030 znajdujemy odwołanie do jego książki. Jego teoria jest już dosyć stara, bo dziesięcioletnia, i krytykowana z wielu stron. Coś zdecydowanie zmieniło się po 2008 roku, po wielkim kryzysie sam Florida napisał bardzo ciekawą książkę Great reset. Pojawiła się krytyka koncepcji miasta jako korporacji, jako fabryki, koncepcji która w jakimś sensie obiektywna opisuje obiektywną tendencję, bo miasto rzeczywiście jest dzisiaj fabryką, ze względu na postindustrialną zmianę charakteru gospodarki. Ale pojawiła się też krytyka pewnego sposobu zarządzania, zdeterminowanego przez rynek. Istnieją różne projekty. Dla przykładu projekt Glasgow Brytyjski Demos postanowił zbadać mieszkańców Glasgow odpowiednika polskiej Gdyni czy Gdańska miasta poprzemysłowego, którego władze szukały nowego pomysłu i stwierdziły, że oprą się na koncepcjach Richarda Floridy. W miejscu zanikającego przemysłu miał powstać sektor przemysłów kreatywnych, miasto miało stać się atrakcyjne dla tzw. klasy kreatywnej. Podobna strategia powstała w swoim czasie w Łodzi. Demos wpadł na pomysł, żeby zapytać samych mieszkańców o to, jakie są ich potrzeby, czego chcą. Okazało się, że myślą o czymś zupełnie innym. W ogóle nie widzą swojej przyszłości w przemysłach kreatywnych, bo większość mieszkańców to zredukowani, bezrobotni czy zdegradowani pracownicy dawnych fabryk. Nie mają oni żadnego związku z ewentualnymi przemysłami kreatywnymi. Myślą o zupełnie innych rzeczach. Chcieliby żeby miasto wyglądało inaczej. 21

23 Miasto postindustrialne. Problemy społeczne, perspektywy rozwoju Ciekawym przykładem są miasta latynoamerykańskie. W ogóle w Ameryce Południowej trwa wielka rewolucja społeczna. Jej elementem jest próba odzyskania przestrzeni miejskiej, zainspirowana pytaniem o to, czyje jest miasto. Czy miasto jest terytorium, którym rządzić powinna aktywna politycznie tzn. posiadająca wysoki kapitał kulturowy i przez to zdolna do gromadzenia zasobów klasa średnia, która wtedy tak zarządza przestrzenią miejską, że spełnia ona jej oczekiwania? Czy też miasto powinno służyć wszystkim obywatelom, aktywnie pełniąc np. funkcje redystrybucyjne, które polegałyby na włączaniu ludzi z obszarów wykluczonych? Przykłady Kurytyby, Porto Allegro czy Medelin pokazują, że możliwa jest ta druga odpowiedź, że można tak przekonfigurować politykę, że nie będzie ona tylko wynikiem bezpośredniej gry interesów, w której wygrywają ci, którzy są bardziej kompetentnymi graczami politycznymi i mają większy kapitał kulturowy. Co ciekawsze, na takiej polityce mogą zyskać wszyscy. Nie byłoby tak, że bogatsi byliby stratni. Można tak zmienić racjonalność zarządzania, aby polityka włączania biednych i likwidacja regionów wykluczenia sprzyjała całej korporacji jaką jest miasto. Przykłady Bogoty, Medelin czy Kurytyby pokazują, że to możliwe. W Polsce jeszcze do tego nie dojrzeliśmy, ciągle jest tak, że władze uważają, że skoro mają legitymację demokratyczną w wyniku tego, że już po raz trzeci wielu prezydentów wygrało i to w pierwszej turze, to oznacza to, że powinny spełniać oczekiwania swojego elektoratu. Jeżeli jednak spojrzymy na strukturę tego elektoratu, na to kto zapewnił to zwycięstwo, kto jest aktywny, to okaże się, że realizuje się takie inwestycje, które rzeczywiście podtrzymują i reprodukują ten elektorat, a nie całą tkankę miejską. Rozwija się więc miasta w koncepcji Richarda Floridy, która jest koncepcją bardzo klasową i związaną tylko z fragmentem rzeczywistości społecznej. Sam Florida nigdy nie ukrywał, że skutkiem jego koncepcji jest z jednej strony rozwój pewnych warstw społecznych, a z drugiej degradacja innych sfer miasta, ponieważ koncepcja klasy kreatywnej oznacza, że klasa kreatywna, żeby funkcjonować, musi mieć wokół siebie bardzo zdegradowane otoczenie, pełne tanich usług różnego typu. Widzimy to w polskich miastach ludzi, którzy żyją w warunkach śmieciowych pensji i obsługi np. niań, które obsługują pracowników klas średniej itd. MAGDALENA BŁĘDOWSKA: Dlaczego tej funkcji angażującej, integrującej ludzi nie mogą spełniać wielkie projekty jakie np. przeprowadza we Wrocławiu Dutkiewicz, czyli Europejski Kongres Kultury czy festiwale kulturalne i filmowe? Wrocław rzeczywiście w to inwestuje i są to chyba jedyne 22

24 Wrocław, wydatki, których Dutkiewicz nie chce redukować w przyszłorocznym budżecie. W swoim artykule wrzuca pan te przedsięwzięcia do kategorii promocji miasta. Dlaczego tego rodzaju wielkie inwestycje i przedsięwzięcia kulturalne nie mogą pełnić funkcji integrującej, angażującej mieszkańców z różnych warstw społecznych? EDWIN BENDYK: Patrzymy na te miasta i one się rozwijają pokazują to obiektywne wskaźniki, chociażby wzrost miejskiego PKB. Wrocław jest klasycznym przykładem dynamicznie rozwijającego się gospodarczo miasta. Skąd więc te pretensje? Trudno zaprzeczyć, że mnóstwo dzieje się w przestrzeni kultury. Gutek przywiózł swoje filmy, jest festiwal teatralny, mnóstwo imprez. Wrocław Global Forum, teraz Europejski Kongres Kultury. Kwestia dotyczy jednakże celowości tych działań. Czy one służą do tego żeby wzmacniać funkcje metropolitarne, czyli takie, które powodują, że to miasto, jako korporacja, ze swoją marką, funkcjonuje w pewnym obiegu światowym? A jeśli tak, to po co? Jeżeli celem polityki ma być wyrównywanie szans, likwidacja wykluczenia itd., to można realizować te same cele, organizować Europejski Kongres, inwestować w tego typu przedsięwzięcia, tylko trzeba mieć świadomość końcowego celu jak przełożyć ten wynik, efekt wzmocnienia marki miasta, na to, by zmniejszyć sferę wykluczenia. W sytuacji odwrotnej wszystko to służy tylko integracji z jednej strony wizerunku miasta, z drugiej strony obozu władzy, elektoratu. Zaspokaja się tylko potrzeby kulturalne elektoratu, bowiem festiwale teatralne służą wizerunkowi ale ich odbiorcą jest tylko niewielki fragment, na ogół bezpośrednio związany z elektoratem. Podobne działania mogą prowadzić do różnych celów. MAGDALENA BŁĘDOWSKA: Jeśli chodzi o rozwój metropolii, o pewną wizję tego, jak mają wyglądać polskie miasta i w jaką stronę mają się rozwijać, to jak opisałby pan relację między władzą centralną a samorządami? Ostatnio pojawił się spór wokół rozporządzenia ministra Rostowskiego. Ministerstwo chce ograniczyć możliwości zaciągania kredytów i pożyczek przez samorządy. Państwo też ma jakąś wizję rozwoju tych miast. Na ile ono pomaga czy współpracuje z samorządami, a na ile są to wizje rozbieżne? Może też władze miast zwyczajnie robią to, co chcą czy też to, co wydaje im się dobrym rozwiązaniem? EDWIN BENDYK: Metropolie zawsze były dziwnym tworem. Miasta, które stają się metropoliami, które zaczynają funkcjonować we własnym obiegu, są po prostu samodzielnymi bytami, przedmiotem zainteresowania sił, nie tylko 23

25 Miasto postindustrialne. Problemy społeczne, perspektywy rozwoju politycznych, lokalnych czy krajowych, ale również globalnego kapitału. Nagle władze miasta zaczynają być silnymi aktorami i to z punktu widzenia logiki władzy państwowej zaczyna być niebezpieczne. Państwo zaczyna więc zachowywać się ambiwalentnie. Z jednej strony państwo odpowiedzialne za rozwój całości wie, że biegunami rozwoju kraju są miasta. W Polsce świadomość tę ujawnia doktryna rozwoju polaryzacyjno-dyfuzyjnego opisana w Polsce Z drugiej jednak strony widać nieufność centrali i realne działania polegające na tym, by miasta pilnować, by nie dać im podskoczyć, w obawie, że lokalni politycy mogą stać się nagle zbyt silnym źródłem władzy. Klasycznym przykładem był konflikt związany z prezydentem Wrocławia, który ujawnił w pewnym momencie ambicje gry na scenie krajowej. Został on dość szybko zdyscyplinowany. Tak będzie zawsze, nie ma tu nic nienaturalnego. Być może, paradoksalnie, szczęściem polskich miast jest to, że ze względu na niedorozwój infrastruktury która umożliwiłaby ściślejszy związek z Warszawą bo po prostu fizycznie nie sposób się do stolicy dostać muszą one szukać innych strategii, myśleć w kategoriach funkcjonowania jako autonomiczne podmioty. Dla mnie dobrym przykładem tej ucieczki do przodu, ponad te bariery infrastrukturalne i lokalne, jest Rzeszów, który nie wpadł w różne pułapki typu Euro 2012, bo był za mały, a z kolei jego kompetencja lokalna, pewne umiejętności, tradycyjne walory, energia lokalnych elit były na tyle duże, że umożliwiły mu przeskok ponad Warszawą do światowego obiegu gospodarczego, co stało się podstawą lokalnej polityki rozwojowej. To ciekawy projekt, gdyż próbuje zawrzeć pewien aktywny element polityki społecznej często w konflikcie z neoliberalną filozofią, która panuje obecnie w Unii Europejskiej, bo chociażby jeden z pierwszych konfliktów w Rzeszowie, o ile dobrze pamiętam, dotyczył bezpłatnej infrastruktury dostępu do Internetu. Władze miasta jako jedne z pierwszych jeżeli nie pierwsze w Polsce zbudowały bezpłatną sieć dostępową do Internetu, co, jak się okazało, było niezgodne z wytycznymi unijnymi. Stanowi to przykład tego, że faktyczna odległość od Warszawy może pomóc, bo służy mobilizacji wewnętrznej. Tak czy inaczej wszystko wskazuje na to, że miasta będą podmiotami w rozwoju jako megakorporacje. Pytanie tylko jak będą zarządzane czy będą korporacjami nastawionymi na zysk, czy raczej spółdzielniami wszystkich mieszkańców służącymi do tego, żeby optymalnie organizować swoją przestrzeń. [KONIEC PROJEKCJI] 24

Strategia społecznej odpowiedzialności biznesu

Strategia społecznej odpowiedzialności biznesu Strategia społecznej odpowiedzialności biznesu Od 10 lat działamy na rynku, starając się utrzymywać wysoką pozycję, zarówno na polu ogólnopolskim, jak i lokalnym. Współpracujemy z najlepszymi producentami,

Bardziej szczegółowo

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków.

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków. Cześć, Jak to jest, że rzeczywistość mamy tylko jedną i czy aby na pewno tak jest? I na ile to może przydać się Tobie, na ile to może zmienić Twoją perspektywę i pomóc Tobie w osiąganiu tego do czego dążysz?

Bardziej szczegółowo

Deficyt publiczny - jak mu zaradzić piątek, 07 października 2011 20:10 - Poprawiony sobota, 19 kwietnia 2014 16:28

Deficyt publiczny - jak mu zaradzić piątek, 07 października 2011 20:10 - Poprawiony sobota, 19 kwietnia 2014 16:28 Z Olgierdem Bagniewskim*, szefem zespołu analityków niemieckiego instytutu East Stock Informationsdienste GmbH w Hamburgu, rozmawia Iwona Bartczak. I.B.: Brak równowagi finansów publicznych jest znanym

Bardziej szczegółowo

ZAPIS STENOGRAFICZNY. Posiedzenie Komisji Budżetu i Finansów Publicznych (103.) w dniu 8 sierpnia 2013 r. VIII kadencja

ZAPIS STENOGRAFICZNY. Posiedzenie Komisji Budżetu i Finansów Publicznych (103.) w dniu 8 sierpnia 2013 r. VIII kadencja ZAPIS STENOGRAFICZNY Posiedzenie Komisji Budżetu i Finansów Publicznych (103.) w dniu 8 sierpnia 2013 r. VIII kadencja Porządek obrad: 1. Rozpatrzenie wniosków zgłoszonych na 38. posiedzeniu Senatu do

Bardziej szczegółowo

Copyright 2015 Monika Górska

Copyright 2015 Monika Górska 1 Wiesz jaka jest różnica między produktem a marką? Produkt się kupuje a w markę się wierzy. Kiedy używasz opowieści, budujesz Twoją markę. A kiedy kupujesz cos markowego, nie zastanawiasz się specjalnie

Bardziej szczegółowo

Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów

Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów Przemysły kreatywne stają cię coraz ważniejsze dla kształtowania rozwoju gospodarczego regionów i miast. Trudności definicyjne Działalność, która wywodzi

Bardziej szczegółowo

Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego

Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego , Siła woli potrafi zaskakiwać rozmachem wizji i zdumiewać osiągnięciami po jej urzeczywistnieniu. To właśnie na motywacji, chęci

Bardziej szczegółowo

WSPÓLNA NIE ZNACZY NICZYJA

WSPÓLNA NIE ZNACZY NICZYJA WSPÓLNA NIE ZNACZY NICZYJA DR INŻ.ARCH.BARTOSZ KAŹMIERCZAK DR INŻ.ARCH.DOMINIKA PAZDER KONFERENCJA URZĘDU MIASTA POZNANIA I STOWARZYSZENIA FORUM REWITALIZACJI 20-22.10.2015 POZNAŃ Wspólna nie znaczy niczyja

Bardziej szczegółowo

Wizerunek organizacji pozarządowych. najważniejsze fakty 16% 24% 13% 37% Wizerunek organizacji pozarządowych 1

Wizerunek organizacji pozarządowych. najważniejsze fakty 16% 24% 13% 37% Wizerunek organizacji pozarządowych 1 Wizerunek organizacji pozarządowych najważniejsze fakty 24% 16% 13% 37% Wizerunek organizacji pozarządowych 1 Kiedy Polacy słyszą organizacja pozarządowa to myślą 79% 77% zajmują się głównie pomaganiem

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIA PUBLICZNA NA TEMAT SONDAŻY BS/55/2004 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MARZEC 2004 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Partycypacja społeczna i zrównoważony rozwój. w lokalnych politykach publicznych

Partycypacja społeczna i zrównoważony rozwój. w lokalnych politykach publicznych Partycypacja społeczna i zrównoważony rozwój w lokalnych politykach publicznych IV seminarium z cyklu Teoria i praktyka animacji lokalnych polityk publicznych w ramach projektu Decydujmy razem Organizator:

Bardziej szczegółowo

Prospects in Dolnośląskie. Dariusz Ostrowski

Prospects in Dolnośląskie. Dariusz Ostrowski Wrocław, 13 maja 2010 Prospects in Dolnośląskie Inwestycje infrastrukturalne aglomeracji jako impuls do dalszego rozwoju gospodarczego nowe kierunki na regionalnym rynku Dariusz Ostrowski Czy inwestycje

Bardziej szczegółowo

PROJEKT FIRMY BUDOWLANEJ

PROJEKT FIRMY BUDOWLANEJ PROJEKT FIRMY BUDOWLANEJ Grupa osób zastanawia się czy otworzenie spółdzielni socjalnej w ich mieście jest dobrym pomysłem na prowadzenie interesu. Spółdzielnia A chciałaby się zająć pracami remontowo

Bardziej szczegółowo

Program wolontariatu na rzecz bezpieczeństwa dzieci w Internecie. Aleksandra Kozubska Warszawa, 28 września 2010

Program wolontariatu na rzecz bezpieczeństwa dzieci w Internecie. Aleksandra Kozubska Warszawa, 28 września 2010 Program wolontariatu na rzecz bezpieczeństwa dzieci w Internecie Aleksandra Kozubska Warszawa, 28 września 2010 Fundacja Orange powołana w 2005 roku przez TP i Orange jako Fundacja Grupy TP koncentruje

Bardziej szczegółowo

I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009

I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009 I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009 Strategią rozwoju nazywa się rozmaite sposoby oddziaływania w celu pobudzenia wzrostu gospodarczego Strategia rozwoju

Bardziej szczegółowo

Projektowanie systemu krok po kroku

Projektowanie systemu krok po kroku Rozdział jedenast y Projektowanie systemu krok po kroku Projektowanie systemu transakcyjnego jest ciągłym szeregiem wzajemnie powiązanych decyzji, z których każda oferuje pewien zysk i pewien koszt. Twórca

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 26 września 2013, godz. 15:30 17:00 Centrum Konferencyjne Sheraton Panel dyskusyjny Bezpieczeństwo energetyczne. Jaki model dla kogo? Ile solidarności, ile państwa, ile

Bardziej szczegółowo

MŁODZI 2013 - raport. Badanie potrzeb kulturalnych młodzieży powiatu przasnyskiego oraz atrakcyjności potencjalnych ofert kulturalnych.

MŁODZI 2013 - raport. Badanie potrzeb kulturalnych młodzieży powiatu przasnyskiego oraz atrakcyjności potencjalnych ofert kulturalnych. MŁODZI 2013 - raport Badanie potrzeb kulturalnych młodzieży powiatu przasnyskiego oraz atrakcyjności potencjalnych ofert kulturalnych. MŁODZI CHCĄ ZMIENIAĆ ŚWIAT Wszyscy doskonale wiemy, że młodych ludzi

Bardziej szczegółowo

W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!!

W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!! W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!! W dniu 30-04-2010 roku przeprowadziłem wywiad z moim opą -tak nazywam swojego holenderskiego dziadka, na bardzo polski temat-solidarność. Ten dzień jest może najlepszy

Bardziej szczegółowo

Diagnoza stanu obecnego śląskich miast pod kątem smart rewitalizacji. Próba oceny uwarunkowań, potencjału, przeszkód

Diagnoza stanu obecnego śląskich miast pod kątem smart rewitalizacji. Próba oceny uwarunkowań, potencjału, przeszkód Diagnoza stanu obecnego śląskich miast pod kątem smart rewitalizacji. Próba oceny uwarunkowań, potencjału, przeszkód Prof.zw.dr hab. Jacek Szołtysek Kierownik Katedry Logistyki Społecznej Uniwersytet Ekonomiczny

Bardziej szczegółowo

Opracował: Rafał Górniak Gra symulacyjna Budujemy wiatraki

Opracował: Rafał Górniak Gra symulacyjna Budujemy wiatraki Gra symulacyjna Budujemy wiatraki Cele gry - poznanie interesów różnych grup społecznych, których dotyczy budowa farmy wiatrowej - poznanie/ lepsze zrozumienie zalet i wad elektrowni wiatrowych - rozwój

Bardziej szczegółowo

Analiza przepływów pieniężnych spółki

Analiza przepływów pieniężnych spółki Analiza przepływów pieniężnych spółki Przepływy pieniężne mierzą wszystkie wpływy i wypływy gotówki z i do spółki, a do tego od razu przyporządkowują je do jednej z 3 kategorii: przepływy operacyjne -

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ DRUGA ZOSTAŁEŚ DYREKTOREM SZKOŁY

CZĘŚĆ DRUGA ZOSTAŁEŚ DYREKTOREM SZKOŁY CZĘŚĆ DRUGA ZOSTAŁEŚ DYREKTOREM SZKOŁY Przygotowując się do konkursu na stanowisko dyrektora, posiedliśmy już sporą wiedzę teoretyczną na temat funkcjonowania szkoły. Wiedzę tę przelaliśmy na papier w

Bardziej szczegółowo

Jak współdecydowanie wzmacnia postawę obywatelską uczniów. Michał Tragarz Centrum Edukacji Obywatelskiej Warszawa, 2.07.2014

Jak współdecydowanie wzmacnia postawę obywatelską uczniów. Michał Tragarz Centrum Edukacji Obywatelskiej Warszawa, 2.07.2014 Jak współdecydowanie wzmacnia postawę obywatelską uczniów Michał Tragarz Centrum Edukacji Obywatelskiej Warszawa, 2.07.2014 Po co jest szkoła? gruntownie uczyć wiedzy ogólnej i specjalistycznych umiejętności

Bardziej szczegółowo

Spółdzielnie energetyczne

Spółdzielnie energetyczne Spółdzielnie energetyczne Spółdzielnie energetyczne krok w stronę zielonej demokracji [dropcap] [/dropcap]niemiecka transformacja energetyczna oznacza nie tylko zmiany technologiczne i gospodarcze. Przemianie

Bardziej szczegółowo

Karta Wskazań Efektywnego Partnerstwa Biznes-NGO

Karta Wskazań Efektywnego Partnerstwa Biznes-NGO Karta Wskazań Efektywnego Partnerstwa Biznes-NGO PREAMBUŁA Przedsięwzięcie społeczne to przede wszystkim wielka odpowiedzialność wobec tych, na rzecz których działamy. To działanie powinno być trwałe i

Bardziej szczegółowo

Opracowanie wniosków i rekomendacji na Ogólnopolskie Forum Inicjatyw Pozarządowych. Rola trzeciego sektora w rozwoju kraju

Opracowanie wniosków i rekomendacji na Ogólnopolskie Forum Inicjatyw Pozarządowych. Rola trzeciego sektora w rozwoju kraju Opracowanie wniosków i rekomendacji na Ogólnopolskie Forum Inicjatyw Pozarządowych Rola trzeciego sektora w rozwoju kraju Diagnoza Po odzyskaniu przez Polskę wolności w 1989 r. nastąpił dynamiczny rozwój

Bardziej szczegółowo

POLSKIE DOŚWIADCZENIA UKRAIŃSKIE PERSPEKTYWY

POLSKIE DOŚWIADCZENIA UKRAIŃSKIE PERSPEKTYWY POLSKIE DOŚWIADCZENIA UKRAIŃSKIE PERSPEKTYWY Wybory 2012 Autorzy: Ewa Nowak-Koprowicz Dominik Łazarz Katarzyna Stępak Daniel Szeligowski PO SĄSIEDZKU - cykl warsztatów o polskich doświadczeniach i ukraińskich

Bardziej szczegółowo

Strachówka. 30 września 2014 r.

Strachówka. 30 września 2014 r. Strachówka 30 września r. Moja i Twoja Historia to projekt realizowany na terenie gminy Strachówka przez partnerstwo organizacji: Stowarzyszenie Rzeczpospolita Norwidowska, Zespół Szkół im. Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

WROCŁAW, LISTOPAD 2009 PRODUKT TURYSTYCZNY AGLOMERACJI WROCŁAWSKIEJ

WROCŁAW, LISTOPAD 2009 PRODUKT TURYSTYCZNY AGLOMERACJI WROCŁAWSKIEJ WROCŁAW, LISTOPAD 2009 PRODUKT TURYSTYCZNY AGLOMERACJI WROCŁAWSKIEJ PRODUKT TURYSTYCZNY AGLOMERACJI WROCŁAWSKIEJ 1) Wprowadzenie 2) Spostrzeżenia 3) Szanse 4) Cele 5) Narzędzia 6) Propozycje 7) 2011, 2012,

Bardziej szczegółowo

Strategiczne planowanie na Mazowszu jako Regionie Wiedzy

Strategiczne planowanie na Mazowszu jako Regionie Wiedzy Strategiczne planowanie na Mazowszu jako Regionie Wiedzy Konferencja pt. Innowacyjność i e-rozwój Województwa Mazowieckiego jako kluczowe czynniki wdrażania polityki strukturalnej w latach 2007-2013 26

Bardziej szczegółowo

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW Kamila Ordowska Dlaczego powinniśmy kształcić postawy społeczne i obywatelskie? Dynamicznie zmieniające się realia współczesnego świata rozwój cywilizacyjno

Bardziej szczegółowo

ANALIZA MOCNYCH I SŁABYCH STRON OBSZARU OBJĘTEGO LSR ORAZ ZIDENTYFIKOWANYCH DLA NIEGO SZANS I ZAGROŻEŃ

ANALIZA MOCNYCH I SŁABYCH STRON OBSZARU OBJĘTEGO LSR ORAZ ZIDENTYFIKOWANYCH DLA NIEGO SZANS I ZAGROŻEŃ SPOTKANIE KONSULTACYJNE W CELU OPRACOWANIA LOKALNEJ STRATEGII ROZWOJU NA LATA 2014-2020 Grudziądz, 30 listopada 2015 roku ANALIZA MOCNYCH I SŁABYCH STRON OBSZARU OBJĘTEGO LSR ORAZ ZIDENTYFIKOWANYCH DLA

Bardziej szczegółowo

Program Coachingu dla młodych osób

Program Coachingu dla młodych osób Program Coachingu dla młodych osób "Dziecku nie wlewaj wiedzy, ale zainspiruj je do działania " Przed rozpoczęciem modułu I wysyłamy do uczestników zajęć kwestionariusz 360 Moduł 1: Samoznanie jako część

Bardziej szczegółowo

Rozmowa ze sklepem przez telefon

Rozmowa ze sklepem przez telefon Rozmowa ze sklepem przez telefon - Proszę Pana, chciałam Panu zaproponować opłacalny interes. - Tak, słucham, o co chodzi? - Dzwonię w imieniu portalu internetowego AmigoBONUS. Pan ma sklep, prawda? Chciałam

Bardziej szczegółowo

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie Prof. dr hab. Stanisław CZAJA

Bardziej szczegółowo

Ruch komitetów obywatelskich 1989-1990

Ruch komitetów obywatelskich 1989-1990 Ruch komitetów obywatelskich 1989-1990 Charakter Małopolskiego Komitetu Obywatelskiego Siedzą w środkowym rzędzie: prof. Jerzy Mikułowski Pomorski późniejszy rektor AE, prof. Aleksander Koj ówczesny rektor

Bardziej szczegółowo

Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych

Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych ul. Szpitalna 5/5, 00-031 Warszawa, tel. (022) 828 91 28 wew. 135 fax. (022) 828 91 29 Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA FINANSOWA /WIEDZA I UMIEJĘTNOŚCI/ PARTNERSTWO KONSUMPCJA BIZNES

EDUKACJA FINANSOWA /WIEDZA I UMIEJĘTNOŚCI/ PARTNERSTWO KONSUMPCJA BIZNES EDUKACJA FINANSOWA /WIEDZA I UMIEJĘTNOŚCI/ PARTNERSTWO KONSUMPCJA BIZNES NASZE ŻYCIE NIE MAMY WPŁYWU NA TO, JAK SIĘ RODZIMY I JAK UMIERAMY (ZAZWYCZAJ) Dobry mąż, dobry ojciec, ale zły elektryk NASZE ŻYCIE

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z seminarium pt: Zarządzanie Państwem

Sprawozdanie z seminarium pt: Zarządzanie Państwem Radom, 6 lipca 2015 r. Sprawozdanie z seminarium pt: Zarządzanie Państwem W dniu 3 lipca 2015 r. w Domu Technika w Radomiu przy ul. Krukowskiego 1 odbyło się seminarium na temat: Zarządzanie państwem przez

Bardziej szczegółowo

LEGALNA KULTURA II edycja kampanii. grudzień 2012 - październik 2013

LEGALNA KULTURA II edycja kampanii. grudzień 2012 - październik 2013 LEGALNA KULTURA II edycja kampanii grudzień 2012 - październik 2013 Cele projektu Legalna Kultura CO ROBIMY? Promujemy korzystanie z legalnych źródeł kultury i budujemy świadomość społeczną w niezwykle

Bardziej szczegółowo

Samorząd 2.0? Społeczne i polityczne aspekty nowych mediów Szanse i wyzwania. dr Samuel Nowak, Uniwersytet Jagielloński

Samorząd 2.0? Społeczne i polityczne aspekty nowych mediów Szanse i wyzwania. dr Samuel Nowak, Uniwersytet Jagielloński Samorząd 2.0? Społeczne i polityczne aspekty nowych mediów Szanse i wyzwania dr Samuel Nowak, Uniwersytet Jagielloński plan spotkania Trzy części spotkania: podstawowe pojęcia i problemy wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

Psychologia gracza giełdowego

Psychologia gracza giełdowego Psychologia gracza giełdowego Grzegorz Zalewski DM BOŚ S.A. Hipoteza rynku efektywnego 2 Ceny papierów wartościowych w pełni odzwierciedlają wszystkie dostępne informacje. Hipoteza rynku efektywnego (2)

Bardziej szczegółowo

Temat: Siedem lat doświadczeń konkursu Lodołamacze

Temat: Siedem lat doświadczeń konkursu Lodołamacze Temat: Siedem lat doświadczeń konkursu Lodołamacze Spis treści 1. Trochę historii: jak wyglądała kwestia zatrudnienia osób niepełnosprawnych i dlaczego powstał Konkurs Lodołamacze 2. Czym jest nazwa Lodołamacze,

Bardziej szczegółowo

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa Międzynarodowe badanie ING na temat wiedzy finansowej konsumentów w Polsce i na świecie Wybrane wyniki badania przeprowadzonego dla Grupy ING przez TNS NIPO Maj

Bardziej szczegółowo

Zmiana przekonań ograniczających. Opracowała Grażyna Gregorczyk

Zmiana przekonań ograniczających. Opracowała Grażyna Gregorczyk Zmiana przekonań ograniczających Opracowała Grażyna Gregorczyk Główny wpływ na nasze emocje mają nasze przekonania na temat zaistniałych faktów (np. przekonania na temat uprzedzenia do swojej osoby ze

Bardziej szczegółowo

www.forumrynkupracy.com.pl.

www.forumrynkupracy.com.pl. Projekt współfinansowany jest ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. www.forumrynkupracy.com.pl. Konferencja 22.09.11, Wrocław imię, nazwisko prelegenta: Zenon Matuszko

Bardziej szczegółowo

Rewitalizacja na obszarach mieszkaniowych i o mieszanych funkcjach problemy obszarów

Rewitalizacja na obszarach mieszkaniowych i o mieszanych funkcjach problemy obszarów Rewitalizacja na obszarach mieszkaniowych i o mieszanych funkcjach problemy obszarów Obszary mieszkaniowe obszary o dominującej funkcji mieszkaniowej ( blokowiska ) obszary z przeważającą funkcją mieszkaniową

Bardziej szczegółowo

Promocja województwa warmińsko-mazurskiego 2015+

Promocja województwa warmińsko-mazurskiego 2015+ Festiwal Promocji Gospodarczej Warmii i Mazur 27-28 listopada 2014 roku, Działdowo Promocja województwa warmińsko-mazurskiego 2015+ Radosław Zawadzki Dyrektor Departamentu Koordynacji Promocji Urząd Marszałkowski

Bardziej szczegółowo

Koncepcja Centrum Obywatelskiego

Koncepcja Centrum Obywatelskiego Koncepcja Centrum Obywatelskiego Jak powstawała Koncepcja Centrum Obywatelskiego Koncepcja Centrum Obywatelskiego Misją tworzącego się Miejsca jest Podejmowanie Działań Jednoczących Krakowskie Organizacje

Bardziej szczegółowo

Klasa BGŻ 10 lat dla polskiej edukacji. Konferencja prasowa, 29.08.2012 r.

Klasa BGŻ 10 lat dla polskiej edukacji. Konferencja prasowa, 29.08.2012 r. Klasa BGŻ 10 lat dla polskiej edukacji Konferencja prasowa, 29.08.2012 r. Klasa BGŻ program z misją Wzmacnianie lokalnych środowisk Znoszenie barier edukacyjnych Inspiracja do społecznej aktywizacji Zaangażowanie

Bardziej szczegółowo

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015 Strategia dla Klastra IT Styczeń 2015 Sytuacja wyjściowa Leszczyńskie Klaster firm branży Informatycznej został utworzony w 4 kwartale 2014 r. z inicjatywy 12 firm działających w branży IT i posiadających

Bardziej szczegółowo

Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi

Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi Wieś dla Seniorów Seniorzy dla wsi Seniorzy są wśród nas Szybko postępujące zmiany demograficzne ostatnich 20 lat spowodowały rosnący udział osób starszych w Polsce. Zmiany struktury demograficznej związane

Bardziej szczegółowo

Program EIT + www.eitplus.wroclaw.pl E U R O P E J S K I I N S T Y T U T T E C H N O L O G I C Z N Y. Szanowni Państwo,

Program EIT + www.eitplus.wroclaw.pl E U R O P E J S K I I N S T Y T U T T E C H N O L O G I C Z N Y. Szanowni Państwo, E U R O P E J S K I I N S T Y T U T T E C H N O L O G I C Z N Y Szanowni Państwo, utworzenie w Europie nowego ośrodka łączącego edukację, badania naukowe i innowacje Europejskiego Instytutu Technologicznego

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Środowisk Lokalnych PODPORA

Fundacja Rozwoju Środowisk Lokalnych PODPORA FUNDACJA ROZWOJU ŚRODOWISK LOKALNYCH PODPORA WYNIKI BADANIA AKTYWNOŚC SPOŁECZNA SENIOREK W POWIECIE DĄBROWSKIM SMYKÓW 2014 Co sądzić o seniorach, a szczególnie kobietach? Jakie jest ich społeczne zaangażowanie

Bardziej szczegółowo

Pytania do prezesa Cinema City International Mooky'ego Greidingera o przejęcia i przyszłość grupy.

Pytania do prezesa Cinema City International Mooky'ego Greidingera o przejęcia i przyszłość grupy. Pytania do prezesa Cinema City International Mooky'ego Greidingera o przejęcia i przyszłość grupy. Na jakim etapie jest przetarg na sieć kin Showcase w Wielkiej Brytanii, w którym startuje Cinema City

Bardziej szczegółowo

Wdrażanie udziału społecznego Przykłady z Berlina i Pragi. Christian Kölling. Europejska Sieć Mobilności i Lokalna Agenda 21

Wdrażanie udziału społecznego Przykłady z Berlina i Pragi. Christian Kölling. Europejska Sieć Mobilności i Lokalna Agenda 21 Wdrażanie udziału społecznego Przykłady z Berlina i Pragi Christian Kölling Europejska Sieć Mobilności i Lokalna Agenda 21 Przewodni Projekt Berlińskiej Agendy 21 Udział społeczny - Wrocław 9.12.2005 Wdrażanie

Bardziej szczegółowo

Proces budowania strategii. Prof. zw. dr hab. Krzysztof Opolski Wydzial Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego

Proces budowania strategii. Prof. zw. dr hab. Krzysztof Opolski Wydzial Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Proces budowania strategii Prof. zw. dr hab. Krzysztof Opolski Wydzial Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Strategia nie jest badaniem obecnej sytuacji, ale ćwiczeniem polegającym na wyobrażaniu

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne

Konsultacje społeczne Konsultacje społeczne Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 10 maja 2011 r. Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego Prezentacja drugiego celu operacyjnego: zwiększenie partycypacji społecznej

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?...

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Spis treści Spis treści Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Koncentracja i spostrzeganie... Pamięć i wiedza... Myślenie... Kreatywność... Zadania, które pomogą

Bardziej szczegółowo

Jak Zarobić Na Fakcie Własnego Rozwoju I Edukacji. Czyli propozycja, której NIKT jeszcze nie złożył w e-biznesie ani w Polsce ani na świecie.

Jak Zarobić Na Fakcie Własnego Rozwoju I Edukacji. Czyli propozycja, której NIKT jeszcze nie złożył w e-biznesie ani w Polsce ani na świecie. Jak Zarobić Na Fakcie Własnego Rozwoju I Edukacji Czyli propozycja, której NIKT jeszcze nie złożył w e-biznesie ani w Polsce ani na świecie. Przede wszystkim dziękuję Ci, że chciałeś zapoznać się z moją

Bardziej szczegółowo

Młody obywatel. 18 sierpnia 2010 r. Opis

Młody obywatel. 18 sierpnia 2010 r. Opis 18 sierpnia 2010 r. Młody obywatel Opis Młodzie ludzie przy wsparciu nauczycieli i władz samorządowych badają kapitał społeczny w swojej miejscowości. Przedstawiają wnioski władzom lokalnym. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

PARTYCYPACJA OBYWATELSKA ZASADY i PRAKTYKA

PARTYCYPACJA OBYWATELSKA ZASADY i PRAKTYKA PARTYCYPACJA OBYWATELSKA ZASADY i PRAKTYKA Ewa Stokłuska Kraków, 12.05.2014r. PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ

Bardziej szczegółowo

Protokół. z posiedzenia Komisji Rozwoju i Polityki Przestrzennej w dniu 13 lipca 2009 r.

Protokół. z posiedzenia Komisji Rozwoju i Polityki Przestrzennej w dniu 13 lipca 2009 r. SE-PO.0063-3-7/09 Protokół z posiedzenia Komisji Rozwoju i Polityki Przestrzennej w dniu 13 lipca 2009 r. Obecni 1. Władysław Oczkowicz Przewodniczący Komisji obecny 2. Czesław Badura Z ca Przewodniczącego

Bardziej szczegółowo

TRENER MARIUSZ MRÓZ - JEDZ TO, CO LUBISZ I WYGLĄDAJ JAK CHCESZ!

TRENER MARIUSZ MRÓZ - JEDZ TO, CO LUBISZ I WYGLĄDAJ JAK CHCESZ! TRENER MARIUSZ MRÓZ - JEDZ TO, CO LUBISZ I WYGLĄDAJ JAK CHCESZ! Witaj! W tym krótkim PDFie chcę Ci wytłumaczyć dlaczego według mnie jeżeli chcesz wyglądać świetnie i utrzymać świetną sylwetkę powinieneś

Bardziej szczegółowo

Jak zdobyćpierwszy milion w Internecie i dobrze sięprzy tym bawić? V Pomorskie Forum Przedsiębiorczości Gdynia, 14 maja 2010

Jak zdobyćpierwszy milion w Internecie i dobrze sięprzy tym bawić? V Pomorskie Forum Przedsiębiorczości Gdynia, 14 maja 2010 Jak zdobyćpierwszy milion w Internecie i dobrze sięprzy tym bawić? V Pomorskie Forum Przedsiębiorczości Gdynia, 14 maja 2010 JAK TO SIĘDZIEJE? 2005 potrzeba zakupu analiza możliwości pomysł potrzeba działania

Bardziej szczegółowo

PUBLIKACJE O TEMATYCE

PUBLIKACJE O TEMATYCE PUBLIKACJE O TEMATYCE FUNDUSZY INWESTYCYJNYCH Poznań, 22 grudnia 2010, 10:15 CZ.1 Zbliżają się Święta. Zbliża się Mikołaj. Od ponad półtora roku na szkoleniach o tematyce funduszy inwestycyjnych pomijam

Bardziej szczegółowo

Godpodarcze "exposé" SLD: Miller odchodzi od podatku liniowego 16 września 2012

Godpodarcze exposé SLD: Miller odchodzi od podatku liniowego 16 września 2012 Na niedzielnej konferencji prasowej przewodniczący Sojuszu Lewicy Demokratycznej, były premier Leszek Miller zaprezentował nowy gospodarczy program partii - projekt, który określił mianem programu dla

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

Unia Europejska przeciwko wykluczaniu społecznemu Inclusion Europe

Unia Europejska przeciwko wykluczaniu społecznemu Inclusion Europe Unia Europejska przeciwko wykluczaniu społecznemu Inclusion Europe Raport Austria Anglia Belgia Bułgaria Chorwacja Cypr Czechy Dania Estonia Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Islandia Irlandia

Bardziej szczegółowo

Przedmiot: Geografia Realizowany zapis podstawy programowej:

Przedmiot: Geografia Realizowany zapis podstawy programowej: ĆWICZENIE 17 ĆWICZENIE 17 Geografia w chińskim mieście S 99 część opisowa Ćwiczenie pokazuje przyczyny przyspieszenia procesów urbanizacyjnych w Chinach oraz szanse i zagrożenia, jakie to niesie. Za 15

Bardziej szczegółowo

Zatrudnienie i kształcenie młodzieży w Europie Środkowo-Wschodniej. Sytuacja polskich młodych pracowników na rynku pracy

Zatrudnienie i kształcenie młodzieży w Europie Środkowo-Wschodniej. Sytuacja polskich młodych pracowników na rynku pracy Zatrudnienie i kształcenie młodzieży w Europie Środkowo-Wschodniej Sytuacja polskich młodych pracowników na rynku pracy Od 2004 roku Polska jest członkiem Unii Europejskiej, w wyniku możliwości podjęcia

Bardziej szczegółowo

KWESTIONARIUSZ ANKIETY

KWESTIONARIUSZ ANKIETY KWESTIONARIUSZ ANKIETY Płeć: Kobieta Mężczyzna Wiek: 18-25 lat 26-30 lat 31-35 lat 36-40 lat 41-50 lat powyżej 50 lat Okres prowadzenia przedsiębiorstwa: do 1 roku 1-3 lata 3-10 lat 10-20 lat powyżej 20

Bardziej szczegółowo

DIAGNOSTYKA W TECHNIKACH I ZASADNICZYCH SZKOŁACH ZAWODOWYCH

DIAGNOSTYKA W TECHNIKACH I ZASADNICZYCH SZKOŁACH ZAWODOWYCH DIAGNOSTYKA W TECHNIKACH I ZASADNICZYCH SZKOŁACH ZAWODOWYCH dr Anna Wawrzonek Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Wydział Studiów Edukacyjnych Szkoły zawodowe Zasadnicze szkoły zawodowe Technika

Bardziej szczegółowo

PIT lokalny jako źródło dochodów samorządu. Katowice, 1 października 2015r.

PIT lokalny jako źródło dochodów samorządu. Katowice, 1 października 2015r. PIT lokalny jako źródło dochodów samorządu Katowice, 1 października 2015r. Pożądane cechy dochodów samorządu Pewność Odporność na dekoniunkturę ale względna Przewidywalność Lokalność jako źródło i jako

Bardziej szczegółowo

PROTOKÓŁ ZE SPOTKANIA GRUPY ROBOCZEJ DS. 3 UST. 3 USTAWY O DZIAŁALNOŚCI POŻYTKU PUBLICZNEGO I WOLONTARIACIE NA 2016 ROK

PROTOKÓŁ ZE SPOTKANIA GRUPY ROBOCZEJ DS. 3 UST. 3 USTAWY O DZIAŁALNOŚCI POŻYTKU PUBLICZNEGO I WOLONTARIACIE NA 2016 ROK PROTOKÓŁ ZE SPOTKANIA GRUPY ROBOCZEJ DS. TWORZENIA PROJEKTU PROGRAMU WSPÓŁPRACY MIASTA ŁOMŻY Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI, O KTÓRYCH MOWA W ART. 3 UST. 3 USTAWY O DZIAŁALNOŚCI POŻYTKU

Bardziej szczegółowo

Skrót założeń strategii rozwoju usług edukacyjnych w gminie Lesznowola

Skrót założeń strategii rozwoju usług edukacyjnych w gminie Lesznowola Skrót założeń strategii rozwoju usług edukacyjnych w gminie Lesznowola sporządzony w ramach projektu Od diagnozy do strategii model planowania rozwoju usług publicznych dofinansowanego ze środków Unii

Bardziej szczegółowo

PREZENTACJA PIERWSZYCH WYNIKÓW II EDYCJI BADANIA SPÓJNOŚCI SPOŁECZNEJ

PREZENTACJA PIERWSZYCH WYNIKÓW II EDYCJI BADANIA SPÓJNOŚCI SPOŁECZNEJ PREZENTACJA PIERWSZYCH WYNIKÓW II EDYCJI BADANIA SPÓJNOŚCI SPOŁECZNEJ GUS, 20 listopada 2015 r., godz. 10:00 Anna Bieńkuńska Piotr Łysoń Karol Sobestjański Departament Badań Społecznych i Warunków Życia

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKA PRZYWÓDZTWA EDUKACYJNEGO I KOMPETENCJE POLSKICH DYREKTORÓW

SPECYFIKA PRZYWÓDZTWA EDUKACYJNEGO I KOMPETENCJE POLSKICH DYREKTORÓW Prezentacja przedstawiona podczas VIII Kongresu Zarządzania Oświatą, OSKKO, Warszawa 25-27.09.2013 www.oskko.edu.pl/kongres/ SPECYFIKA PRZYWÓDZTWA EDUKACYJNEGO I KOMPETENCJE POLSKICH DYREKTORÓW DR ROMAN

Bardziej szczegółowo

KRAKÓW MIASTO KULTURY NAUKI I SPORTU

KRAKÓW MIASTO KULTURY NAUKI I SPORTU KRAKÓW MIASTO KULTURY NAUKI I SPORTU Infrastruktura sportowa Krakowa co mówią liczby? 850 obiektów sportowych w 2008 roku, w tym: Boiska sportowe - 324 Sale ćwiczeń, siłownie 293 Korty tenisowe 119 Boiska

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW

Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012

Bardziej szczegółowo

Animacja działań społecznych w środowisku lokalnym. Lubycza Królewska, 19 grudnia 2014 roku

Animacja działań społecznych w środowisku lokalnym. Lubycza Królewska, 19 grudnia 2014 roku Animacja działań społecznych w środowisku lokalnym Lubycza Królewska, 19 grudnia 2014 roku Czym jest animacja? Animacja to: - działalność, która ożywia społeczność lokalną, - metoda budowania kapitału

Bardziej szczegółowo

Dynamiczny rozwój sektora usług biznesowych w Polsce i perspektywy jego kontynuacji centra usług biznesowych stają się polską specjalnością

Dynamiczny rozwój sektora usług biznesowych w Polsce i perspektywy jego kontynuacji centra usług biznesowych stają się polską specjalnością Dynamiczny rozwój sektora usług biznesowych w Polsce i perspektywy jego kontynuacji centra usług biznesowych stają się polską specjalnością Polska umacnia swoją pozycję lidera usług biznesowych w regionie

Bardziej szczegółowo

dr Piotr Żuber Środki UE jako koło zamachowe rozwoju regionalnego czy hamulec zmian? Dylematy u progu nowej perspektywy.

dr Piotr Żuber Środki UE jako koło zamachowe rozwoju regionalnego czy hamulec zmian? Dylematy u progu nowej perspektywy. dr Piotr Żuber Środki UE jako koło zamachowe rozwoju regionalnego czy hamulec zmian? Dylematy u progu nowej perspektywy. VI konferencja Krakowska, Kraków 17-18.06.2013 r. Dlaczego trzeba szukać nowej nazwy

Bardziej szczegółowo

Nowy projekt ACTIV aktywnie i razem dla rozwoju Regionalnej Sieci Wolontariatu

Nowy projekt ACTIV aktywnie i razem dla rozwoju Regionalnej Sieci Wolontariatu Nowy projekt ACTIV aktywnie i razem dla rozwoju Regionalnej Sieci Wolontariatu Niezwykle popularna idea pracy wolontarystycznej powoduje, że osób chcących zostać wolontariuszami przybywa, szczególnie w

Bardziej szczegółowo

ZYSK BRUTTO, KOSZTY I ZYSK NETTO

ZYSK BRUTTO, KOSZTY I ZYSK NETTO ZYSK BRUTTO, KOSZTY I ZYSK NETTO MARŻA BRUTTO Marża i narzut dotyczą tego ile właściciel sklepu zarabia na sprzedaży 1 sztuki pojedynczej pozycji. Marża brutto i zysk brutto odnoszą się do tego ile zarabia

Bardziej szczegółowo

Newsletter 01/2015. Szanowni Państwo,

Newsletter 01/2015. Szanowni Państwo, Newsletter 01/2015 Szanowni Państwo, Z przyjemnością prezentujemy pierwszy newsletter poświęcony podsumowaniu działań Krajowej Platformy Współpracy na Rzecz Integracji w roku 2014. Ubiegły rok obfitował

Bardziej szczegółowo

Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020

Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020 2013 Joanna Podgórska Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Polityka klastrowa i wsparcie inicjatyw klastrowych doświadczenia i perspektywa 2014-2020 Seminarium CATI Warszawa, 24 czerwca 2013 roku

Bardziej szczegółowo

Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych ANKIETA

Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych ANKIETA ul. Szpitalna 5/5, 00-031 Warszawa, tel. (022) 828 91 28 wew. 135 fax. (022) 828 91 29 Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji

Bardziej szczegółowo

Popiół i diament w Nollywood. Rozmowa z Jankiem Simonem

Popiół i diament w Nollywood. Rozmowa z Jankiem Simonem Popiół i diament w Nollywood. Rozmowa z Jankiem Simonem Janek Simon, Mission Auropol, kadr z filmu Skąd pomysł na remake Popiołu i Diamentu w Nollywood? Czy jechałeś do Nigerii z tym pomysłem, czy wpadłeś

Bardziej szczegółowo

Zakres merytoryczny konkursu składania wniosków

Zakres merytoryczny konkursu składania wniosków Program Priorytet/ Działanie/ Poddziałanie Zakres merytoryczny konkursu Termin składania wniosków Więcej informacji Polsko- Amerykańska Fundacja Wolności, Fundacja Edukacji dla Demokracji Konkurs grantowy

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA UZYSKANIA ZALICZENIA

KRYTERIA UZYSKANIA ZALICZENIA KRYTERIA UZYSKANIA ZALICZENIA Elementy obowiązkowe Esej naukowy indywidualny na dowolnie wybrany temat z zakresu przedmiotu, 3-5 stron standaryzowanego maszynopisu, przesłany do 09.01.2009 na adres e-mail:

Bardziej szczegółowo

MARKETING TERYTORIALNY

MARKETING TERYTORIALNY MARKETING TERYTORIALNY PROJEKT PROGRAMU STRATEGICZNEGO Posiedzenie Komisji ds. Budowy Marki Małopolski oraz Organizacji Imprez Sportowych o Zasięgu Międzynarodowym SWM 16 kwietnia 2013 r. Program strategiczny

Bardziej szczegółowo

Dlaczego nie stać nas na tanie rzeczy? Racjonalne korzystanie ze środków wspólnotowych.

Dlaczego nie stać nas na tanie rzeczy? Racjonalne korzystanie ze środków wspólnotowych. Konferencja Lokalne Grupy Rybackie szansą czy tylko nadzieją? Dlaczego nie stać nas na tanie rzeczy? Racjonalne korzystanie ze środków wspólnotowych. Gdańsk - Polfish czerwiec - 2011 r www.ngr.pila.pl

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA PRZYSZŁOŚCI w skrócie!

AKADEMIA PRZYSZŁOŚCI w skrócie! AKADEMIA PRZYSZŁOŚCI w skrócie! Witaj w AKADEMII PRZYSZŁOŚCI Cieszę się, że aplikujesz, by zostać wolontariuszem AKADEMII PRZYSZŁOŚCI. Misją AKADEMII jest inspirowanie do wzrastania, by każdy wygrywał

Bardziej szczegółowo

Outsourcing usług logistycznych komu się to opłaca?

Outsourcing usług logistycznych komu się to opłaca? Outsourcing usług logistycznych komu się to opłaca? Jeśli jest coś, czego nie potrafimy zrobić wydajniej, taniej i lepiej niż konkurenci, nie ma sensu, żebyśmy to robili i powinniśmy zatrudnić do wykonania

Bardziej szczegółowo

Etyka kompromisu. Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu.

Etyka kompromisu. Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu. Etyka kompromisu Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu.pl 20.IX.2013 Struktura problemu Ład społeczny Konflikt Kompromis Ład

Bardziej szczegółowo

ZJAZDY, KONFERENCJE, SYMPOZJA, SEMINARIA MIĘDZYNARODOWE

ZJAZDY, KONFERENCJE, SYMPOZJA, SEMINARIA MIĘDZYNARODOWE ZJAZDY, KONFERENCJE, SYMPOZJA, SEMINARIA MIĘDZYNARODOWE 2010 - XVIII Światowy Kongres Międzynarodowego Stowarzyszenia Sędziów Rodzinnych i Nieletnich; prowadzenie warsztatu: A Child Friendly Court połączone

Bardziej szczegółowo

Debata obywatelska Wiem jak jest

Debata obywatelska Wiem jak jest Debata obywatelska Wiem jak jest Zespół Instytutu socjologii Uniwersytetu Warszawskiego: dr Przemysław Sadura, Anna Kordasiewicz, Marta Olejnik, Marta Szaranowicz-Kusz, Agata Urbanik Analizy wykonali:

Bardziej szczegółowo

Milena Rokiczan Centrum Rozwoju Społeczno-Gospodarczego

Milena Rokiczan Centrum Rozwoju Społeczno-Gospodarczego Współpraca Biznes NGO: stan wiedzy, dotychczasowe doświadczenia, postawy i oczekiwania Milena Rokiczan Centrum Rozwoju Społeczno-Gospodarczego Plan prezentacji Plan prezentacji O czym będzie mowa? 1. Informacje

Bardziej szczegółowo