Społeczeństwo. Studia, prace badawcze i dokumenty z zakresu nauki społecznej Kościoła. ROK XXII (XVIII) 2012 nr 3

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Społeczeństwo. Studia, prace badawcze i dokumenty z zakresu nauki społecznej Kościoła. ROK XXII (XVIII) 2012 nr 3"

Transkrypt

1 Społeczeństwo Studia, prace badawcze i dokumenty z zakresu nauki społecznej Kościoła 109 ROK XXII (XVIII) 2012 nr 3

2 DYREKTOR Claudio Gentili WICEDYREKTOR Mario Toso SEKRETARZ REDAKCJI Davide Vicentini PREZES FUNDACJI GIUSEPPE TONIOLO Adriano Vincenzi REDAKTOR NACZELNY EDYCJI POLSKIEJ Zbigniew Borowik WYDAWCA Wersja włoska: FUNDACJA GIUSEPPE TONIOLO, WERONA, ITALIA Wersja polska: KATOLICKIE STOWARZYSZENIE CIVITAS CHRISTIANA, WARSZAWA ZESPÓŁ REDAKCYJNY: Paweł Borkowski, sekretarz redakcji Zbigniew Borowik, redaktor naczelny Adam Wieczorek Tadeusz Żeleźnik ADRES REDAKCJI: ul. Wspólna 25, Warszawa, tel WYDAWCA: Grupa Inco S.A. Instytut Wydawniczy Pax ul. Wspólna 25, Warszawa tel Nakład: 500 egz. Druk i oprawa: Drukarnia im. Adama Półtawskiego ul. Krakowska 62, Kielce

3 REDAKCJA A. Albertini / N. Ancora / V. Antonelli / A. Balsamo / O. Bazzichi / P. Borkowski / Z. Borowik / C. Carrara / P. Cerocchi / F. Cucculeli / C. Di Francesco / G. Mauri / F. Mazzocchio / M. Merigo / M. Orsi / M. Placido / E. Preziosi / L. Santolini / P. Sassi / G. Sturzo / D. Vincentini / L. Viscardi / G. M. Zanoni KOMITET NAUKOWY S. Bernal Restrepo, Papieski Uniwersytet Gregoriański, Rzym / U. Bernardi, Uniwersytet w Wenecji / V. Buonomo, Papieski Uniwersytet Laterański, Rzym / J. Y. Calvez, Centre Sevres, Paryż / G. Campanini, Uniwersytet w Parmie / P. Carlotti, Papieski Uniwersytet Salezjański, Rzym / C. Cavalleri, Studi Cattolici, Mediolan / M. R. Cirianni, Papieski Fakultet Nauk o Wychowaniu Auxilium, Rzym / E. Colom, Papieski Uniwersytet Świętego Krzyża, Rzym / F. Compagnoni, Papieski Uniwersytet Świętego Tomasza, Rzym / G. De Simone, Papieski Uniwersytet Laterański, Rzym / G. Dal Ferro, Instytut Nauk Społecznych N. Rezzara, Vicenza / G. Gatti, Papieski Uniwersytet Salezjański, Rzym / F. Gentile, Uniwersytet w Padwie / P. Gheddo, Papieski Instytut Misji Zewnętrznych, Rzym / G. Goisis, Uniwersytet w Wenecji / O. Ike, CIDJAP, Enugu, Nigeria / P. Jarecki, Biskup pomocniczy Archidiecezji Warszawskiej / S. Martelli, Uniwersytet w Palermo / J. Mejía, Archiwista i Bibliotekarz Biblioteki Watykańskiej / D. Melé, IESE Business School, Barcelona / F. McHugh, Von Huegel Institut, St Edmund's College, Cambridge / C. Moreda da Lecea, Uniwersytet Nawarry, Pamplona / I. Musu, Uniwersytet w Wenecji / A. Nicora, Przewodniczący APSA, Watykan / A. Poppi, Uniwersytet w Wenecji / V. Possenti, Uniwersytet w Wenecji / J. Schasching, Katolicka Akademia Społeczna, Wiedeń / M. Schooyanhs, Katolicki Uniwersytet w Louvain / M. Spieker, Uniwersytet w Osnabrück / K. Wroczyński, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II / S. Zamagni, Uniwersytet w Bolonii / S. Zaniinelli, Katolicki Uniwersytet Najświętszego Serca, Mediolan KORESPONDENCI S. Gregg, Grand Rapids, Michigan / J. Jelenic, Zagrzeb / T. Kim, Seul / S. Košč, Trnawa / S. Cornish, Sydney / V. Piesenko, Rostów nad Donem / E. Sotoniakova, Ostrawa / D. Valdés, Pinar del Rio / K. G. Michel, Würzburg

4 SPIS TREŚCI Od Redakcji Zbigniew Borowik 13 Zaangażowanie społeczne drogą do świętości Claudio Gentili 15 Rodzina, praca, świętowanie Prace badawcze Enrique Colom 21 Świętość w życiu społecznym (I) Ernesto Preziosi 39 Sylwetka Giuseppego Toniolo na tle historycznym Ks. Marek Stępniak 59 Koncepcja pomocniczości w pismach ks. prof. Władysława Piwowarskiego Studia Giuseppe Montano 75 Zaangażowanie społeczne według adhortacji apostolskiej Verbum Domini Bp Mario Toso 93 Demokracja uczestnicząca Kard. Angelo Bagnasco 105 Kwestia antropologiczna w nauce społecznej Kościoła Kard. Ivan Dias 117 Ewangelizacja dzisiaj

5 5 Forum Kard. Salvatore De Giorgi 129 Beatyfikacja Giuseppego Toniolo Alberto Ratti 135 Giuseppe Toniolo i narodziny Włoskiej Katolickiej Federacji Uniwersyteckiej (FUCI) Francesco Miano 145 Giuseppe Toniolo i Włoska Akcja Katolicka Dokumenty Ojciec Święty Benedykt XVI 151 List otwarty do świata. Przesłanie z okazji XVIII Sesji Plenarnej Papieskiej Akademii Nauk Społecznych (27 kwietnia 2012 r.) Książki Piotr Sutowicz 155 Rec.: T. Nakielski, Co to jest katolicka nauka społeczna?, Olsztyn 2011 Zbigniew Borowik 158 Rec.: E. Sienkiewicz, Czy potrzebna jest polska teologia polityczna?, Szczecin 2011 Ks. Roberto Spataro SDB 161 Rec.: G. Brienza, Il Magistero di Pio XII e l ordine sociale, Verona 2012 Materiały do formacji katolickospołecznej Oreste Bazzichi 165 Źródła nauki społecznej Kościoła: trzy encykliki przeciwko ideologii nazistowskiej i faszystowskiej

6 SUMMARIES No. 3 (109), May-June 2012 Enrique Colom Świętość w życiu społecznym (cz. 1) Przedmiotem NSK jest odnowienie i ustalenie porządku społecznego zgodnie z planem zbawienia zawartym w Ewangelii. Chrześcijańska nauka społeczna jest częścią chrześcijańskiej koncepcji życia. Nauka Kościoła kładzie akcent na to, że całe działanie ludzkie mieści się w porządku moralnym: sztuka, nauka, technika, polityka, gospodarka itd. nie mogą być traktowane jako neutralne z punktu widzenia doskonałości osobistej. Życie chrześcijańskie jest nie tyle doktryną czy teorią, ile życiem w Chrystusie, naśladowaniem Jezusa, utożsamieniem się z Nim. Dlatego zadaniem chrześcijańskiej nauki społecznej jest coś więcej niż poznanie zbioru zasad, ocen i wytycznych jest nim przede wszystkim decyzja, żeby utożsamić się z Jezusem, dążyć do świętości przez wierną praktykę Jego nauczania. Człowiek ma bowiem jeden cel ostateczny: dojść do Boga przez utożsamienie się z Chrystusem dzięki łasce Ducha Świętego. Holiness in Social Life (Part One) The object of the social doctrine of the Church is to renew and establish social order in accordance with the redemption plan which is to be found in the Gospel. The Christian social doctrine makes part of the Christian conception of life. The teachings of the Church insist that all human activity should be founded on moral order: arts, science, technology, politics, economy etc. may not be considered as neutral in terms of human personal perfection. Christian life is neither a doctrine nor theory, but it is living in Christ, following Christ, identyfing oneself with Christ. Thus, the object of the Christian social doctrine is not to come to a knowledge of a set of principles, rules, or directions only, but a decision to identify oneself with Christ and to gain holiness by putting his teachings into practice. For human being has only one final aim, which is to come to God by identifying oneself with Christ by the grace of the Holy Spirit. Ernesto Preziosi Sylwetka Giuseppego Toniolo na tle historycznym Niedawna beatyfikacja Giuseppego Toniolo stanowi dla włoskiego laikatu katolickiego ważną pobudkę do odnowy świeckiego zaangażowania w Kościele, a także staje się okazją do przemyślenia na nowo podstaw katolickiej myśli społecznej. Jakiego rodzaju impulsy ruch katolików może obecnie zaczerpnąć ze świadectwa Toniola? Szczególnie interesującym aspektem jest właśnie świadectwo Toniola jako osoby świeckiej. Prawdziwy chrześcijanin świecki wnosi swój wkład w życie społeczne, żyjąc pełnią życia chrześcijańskiego w wymiarze powołania jako wy-

7 SUMMARIES 7 magającej odpowiedzi na Boże wezwanie. U Toniola można rozpoznać elementy tej odpowiedzi na każdej płaszczyźnie jego życia: w relacjach małżeńskich i rodzinnych, w pracy na uniwersytecie, w doborze tematyki studiów i nauczania, Toniolo bowiem zajmował się przede wszystkim tym, co dzisiaj nazwalibyśmy zagadnieniami z programu politycznego dla kraju. Giuseppe Toniolo s Figure in the Historical Context For Italian Catholic laypersons, the recent beatification of Giuseppe Toniolo is an important impulse to renew their specific involvement in Church, as well as an opportunity to reconsider the most central elements of the Catholic social thought. What sort of impulses may now be received by the Catholic movement from Toniolo s testimony? It is his lay testimony which is a particulary interesting aspect. A genuine Christian layperson makes his own contribution to social life by fully living a Christian life in its vocational aspects, since vocation is a demanding answer to God s calling. In Toniolo, elements of this anwer may be seen in every field of his life: marital and familial relationships, lecturing in the university, selecting issues to be studied and taught. In fact, Toniolo dealt with all those problems that we could nowadays define as elements of the political programme for the nation. Ks. Marek Stępniak Koncepcja pomocniczości w pismach ks. prof. Władysława Piwowarskiego W komentarzach opisujących działania podejmowane przez instytucje i rządy często pojawia się pojęcie pomocniczości lub subsydiarności. Takie pojęcie nie oznacza po prostu pomocy finansowej dla upadających banków czy chwiejących się systemów gospodarczych. Nie jest to pomoc doraźna na zaspokojenie bieżących potrzeb. Pomocniczość to istotna zasada życia społecznego, zdefiniowana w encyklice Piusa XI Quadragesimo anno. W czasach, kiedy w Europie rozwijały się dwa systemy totalitarne: komunizm i faszyzm, nauczanie społeczne Kościoła przypomniało podstawową zasadę wywodzącą się z prawa naturalnego. Współcześnie zasada pomocniczości jest jedną z podstawowych zasad wielu konstytucji i międzynarodowych aktów prawnych. Istnieją liczne artykuły i publikacje naukowe na jej temat. Wśród nich należy zwrócić uwagę na prace ks. prof. Władysława Piwowarskiego (zm. 2001), znawcy katolickiej nauki społecznej i socjologii religii. The Conception of Subsidiarity in the Writings of Prof. Władysław Piwowarski The concept of subsidiarity is frequently to be found in commentaries and analyses concerning activity of various institutions or

8 8 Społeczeństwo 22 (2012) nr 3 governments. The term subsidiarity fails to signify providing financial support to banks that go bankrupt or economic systems facing problems. Subsidiarity is not a temporary measure to satisfy current needs. It is a major principle of social life, one defined by Pope Pio XI in his encyclical letter «Quadragesimo Anno». While Europe was witnessing the growth of two totalitarian regimes, communism and fascism, the social teachings of the Church showed the importance of that fundamental principle, which is rooted in natural law. At the present time, the principle of subsidiarity is one of the basic principles of a number of constitutions and acts of international law. Numerous articles and specialist publications have been dedicated to the problems of subsidiarity. Among them, the studies of Prof. Władysław Piwowarski (deceased 2001), an expert in the Catholic social doctrine and sociology of religion, deserve particular attention. Giuseppe Montano Zaangażowanie społeczne według adhortacji apostolskiej Verbum Domini Adhortacja Benedykta XVI nosi datę 30 września 2010 r. Jest to posynodalna adhortacja apostolska. Została opracowana po XII Zwyczajnym Zgromadzeniu Ogólnym Synodu Biskupów, które odbywało się w Watykanie w dniach 5-26 października 2008 r. na temat: Słowo Boże wżyciu i misji Kościoła. Około 2 lata po tamtym wydarzeniu Papież ogłosił adhortację Verbum Domini, w której nawiązuje do obrad synodu, aby dać pewne podstawowe wytyczne do odkrywania na nowo w życiu Kościoła słowa Bożego, będącego źródłem nieustannej odnowy, wyrażając jednocześnie życzenie, by stawało się ono coraz bardziej sercem wszelkiej działalności kościelnej. W tym dokumencie cały rozdział został poświęcony relacji między słowem Bożym a zaangażowaniem społecznym w różnych aspektach. W kolejnych paragrafach poświęconych aktywności chrześcijanina w świecie zwraca się uwagę na związek między słuchaniem słowa Bożego a bezinteresowną służbą dla bliźniego. Social Involvement in the Light of the Apostolic Exhortation «Verbum Domini The exhortation of Benedict XVI «Verbum Domini» was published on 30 September It is a post-synodal apostolic exhortation, prepared after the Twelfth Ordinary General Assembly of the Synod of Bishops, hold in Vatican from 5 to 26 October 2008, which had as its theme: «The Word of God in the Life and Mission of the Church», About two years after that event the Pope published his exhortation «Verbum Domini», in order «to point out certain fundamental approaches to a redis-

9 SUMMARIES 9 covery of God s word in the life of the Church as a wellspring of constant renewal. At the same time I express my hope that the word will be ever more fully at the heart of every ecclesial activity», said the Pope. A whole chapter of the exhortation is dedicated to the relationships between God s word and social involvement in various fields. The successive sections of the document are dedicated to the problems of Christian activity in the world; in particular, the relationship between listening to God s word and a voluntary help and service for one s neighbour is taken into consideration. Bp Mario Toso Demokracja uczestnicząca Działanie polityczne ma dziś przedsobąwiele wyzwań. Przede wszystkim takim wyzwaniem jest głęboka reforma samej polityki. Obecnie potrzebna jest refleksja nad projektem reformy i regeneracji demokratycznej po to, żeby lepiej działać dla demokracji substancjalnej. W obliczu coraz bardziej złożonych problemów, a w szczególności wobec kryzysu społeczno-kulturowego, ekonomiczno-społecznego, politycznego, kryzysu demokracji o zasięgu globalnym, różne stowarzyszenia, zrzeszenia, instytucje są wezwane do przemyślenia swojej pozycji i modyfikacji swojego działania pod tym kątem. Odrodzenie demokracji powinno mieć nawzględzie wymiar globalny, budować równocześnie demokrację substancjalną i uczestniczącą na poziomie globalnym, jak też w obrębie regionów europejskich, afrykańskich, azjatyckich itd. Rekonstrukcja współczesnej demokracji powinna zatem iść dwukierunkowo: od lokalności do globalności i odwrotnie. Tylko tak reforma obecnych instytucji demokratycznych i partycypacyjnych w obrębie społeczeństwa obywatelskiego będzie korzystna. Participatory Democracy Political activity is nowadays challenged by a number of factors. One of them is a thorough reform of the politics itself. A reflection on a reform plan and democratic renewal is needed, so that involvement in substantial democracy may be improved. While problems are turning more and more complex, and while the economic, social and political crisis, as well as a worldwide crisis of democracy continue to grow, the various associations, organizations and institutions are called to reconsider their position and modify their respective attitudes. Democratic renewal ought to be performed with respect to global dimension and, at the same time, build substantial and participatory democracy on the world level and in the regions of

10 10 Społeczeństwo 22 (2012) nr 3 Africa, Europe, Asia etc. Thus, the rebuilding of modern democracy is a twofold process, that runs from the local to the global and in the opposite direction. Only then the reform of present democratic and participatory institutions in civil society may prove to be useful. Kard. Angelo Bagnasco Kwestia antropologiczna w nauce społecznej Kościoła NSK przedstawia refleksję nad społeczeństwem, w której centrum znajduje się osoba ludzka. Całe to nauczanie streszcza się w zasadzie godności człowieka, która jest najwyższą wartością społeczeństwa. Jedynie w relacji do człowieka różnorodna rzeczywistość nabierapełnego znaczenia. Godność człowieka to zasada jednocząca, ponieważ sprowadza do jednego celu działania podejmowane w różnych dziedzinach i na pozór od siebie niezależne. Jest to zasada konkretna, gdyż powinna wyznaczać kierunek decyzji podejmowanych w społeczeństwie, którego celem jest dobro każdej jednostki. Rozwój będzie autentyczny tylko wtedy, kiedy jego pierwszoplanowym odniesieniem będzie człowiekikiedybędzie się brać poduwagę wszystkie konstytutywne aspekty człowieka. Sposób, w jaki rozwija się społeczeństwo, w znacznej mierze zależy odprzyjętej koncepcji antropologicznej. Namysł nad człowiekiem jest przeto nieodzowny. Dlatego też NSK wyraża kompletną antropologię. The Anthropological Question in the Social Doctrine of the Church The social doctrine of the Church expresses a reflection on the society. The central part of that reflection is dedicated to the human person. The entire teaching of the Church is based upon the principle of human dignity, which is of the highest social importance. Is is in relation to human person that the multifaceted reality receives its full significance. Human dignity is a unifying principle, as it leads all fields of activity, which are apparently independent, to one scope. It is a concrete principle, as its role is to shape all the decisions made in the society, one which is oriented towards common good. Development may become genuine only if human person is its central reference point and if all the constitutive aspects of human person are taken into consideration. To a large extent, the way in which society develops depends on the anthropological ideas behind it. That makes reflection on human being indispensable. And this is also the reason why the social doctrine of the Church expresses a complete anthropology.

11 SUMMARIES 11 Kard. Ivan Dias Ewangelizacja dzisiaj Jezus Chrystus polecił swoim uczniom kontynuować Jego zbawczą misję na ziemi. Ewangelia ma być głoszona wszelkiemu stworzeniu, to znaczy każdemu człowiekowi, każdej wspólnocie, w każdej kulturze, w każdym kraju i na każdym kontynencie. Dla ucznia Jezusa Chrystusa głoszenie Ewangelii nie jest zatem kwestią wyboru, lecz nakazem Pana. Nakaz ewangelizowania wprowadza nas w samo serce Boga, który pragnie, aby wszyscy mężczyźni, kobiety i dzieci dostąpili zbawienia i doszli do poznania Prawdy. Każdy chrześcijanin musi zatem uważać się za upoważnionego do ukazywania świętej osoby i zbawczej misji Jezusa Chrystusa zawsze i bez żadnych kompromisów, jak również do rozsiewania wartości ewangelicznych w każdym sercu i domostwie oraz każdej kulturze. Chrześcijanie nie mogą sobie pozwolić na to, żeby pozostawać z boku w roli biernych obserwatorów albo działać czysto zachowawczo. Jeśli mają wiernie wypełniać swoją misję, muszą być aktywni, a nie tylko reaktywni, odczytywać znaki czasów i planować ewangeliczną ofensywę. Evangelization Today Christ Our Lord, wit his missionary mandate, had commissioned his disciples to continue his salvific mission on earth. The Gospel was to be preached «to every creature». This would mean: to every human being, to every community, in every culture, country and continent. For a disciple of Jesus Christ, then, to preach the Gospel is not an option, but a command of the Lord. The mandate to «evangelize» makes us enter into the very heart of God, who wills all men, women and children to be saved and to come to the knowledge of the Truth. Every Christian must, therefore, consider himself or herself as empowered to proclaim the sacred person and salvific mission of Jesus Christ at all times and without any compromise whatsoever, and to spread Gospel values in every heart and home and culture. Christians can ill afford to remain on the sidelines as passive spectators, or to fall back on a purely maintenance mode. True to their mission, they must be proactive, and not merely reactive, in reading the signs of the times and projecting their evangelical thrust.

12 SKRÓTY UŻYTE W NINIEJSZYM NUMERZE AA Sobór Watykański II, Dekret o apostolstwie świeckich Apostolicam actuositatem CA Jan Paweł II, Encyklika Centesimus annus w setną rocznicę encykliki Rerum novarum, 1 maja 1991 r. CV Benedykt XVI, Encyklika Caritas in veritate o integralnym rozwoju ludzkim w miłości i prawdzie, 29 czerwca 2009 r. DCE Benedykt XVI, Encyklika Deus caritas est omiłości chrześcijańskiej, 25 grudnia 2005 r. EN Paweł VI, Adhortacja apostolska Evangelii nuntiandi o ewangelizacji wświecie współczesnym, 8 grudnia 1975 r. EV Jan Paweł II, Encyklika Evangelium vitae o wartości i nienaruszalności życia ludzkiego, 25 marca 1995 r. GS Sobór Watykański II, Konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym Gaudium et spes KKK Katechizm Kościoła Katolickiego KNSK Papieska Rada Iustitia et Pax, Kompendium nauki społecznej Kościoła LE Jan Paweł II, Encyklika Laborem exercens o pracy ludzkiej, 14 września 1981 r. NMI Jan Paweł II, List apostolski Novo millennio ineunte na zakończenie Wielkiego Jubileuszu Roku 2000, 6 stycznia 2001 r. NSK nauka społeczna Kościoła ORP L Osservatore Romano wyd. polskie (1980-) PF Benedykt XVI, List apostolski w formie motu proprio Porta Fidei ogłaszający Rok Wiary, 11 października 2011 r. PT Jan XXIII, Encyklika Pacem in terris o pokoju między wszystkimi narodami opartym na prawdzie, sprawiedliwości, miłości i wolności, 11 kwietnia 1963 r. QA Pius XI, Encyklika Quadragesimo anno o odnowieniu ustroju społecznego i dostosowaniu go do normy prawa Ewangelii, 15 maja 1931 r. S Społeczeństwo. Studia prace badawcze dokumenty z zakresu nauki społecznej Kościoła (1995-) SS Benedykt XVI, Encyklika Spe salvi o nadziei chrześcijańskiej, 30 listopada 2007 r.

13 OD REDAKCJI ZAANGAŻOWANIE SPOŁECZNE DROGĄ DO ŚWIĘTOŚCI Zbigniew Borowik Redaktor naczelny Społeczeństwa Jaki związek ma nauka społeczna Kościoła z naszym powołaniem do świętości? Rzadko stawiamy sobie to pytanie, bo w nauce tej szukamy częściej impulsów doktrynalnych, które prowadziłyby do przemian strukturalnych i instytucjonalnych, a tracimy z pola widzenia fakt, że jest ona integralną częścią chrześcijańskiej koncepcji życia i jako taka poprzez świadectwo autentycznego przylgnięcia do Chrystusa jest naszą drogą do świętości. Chrześcijańskiej doskonałości nie da się osiągnąć poza kontekstem społecznym. Zaangażowanie na rzecz autentycznego ludzkiego rozwoju, zarówno w wymiarze materialnym, jaki i duchowym, jest po prostu elementem naszego powołania do świętości. Jeśli ktoś chce naprawdę żyć Ewangelią, musi zabiegać o to, aby duch Chrystusowy przenikał wszystkie obszary życia nie tylko indywidualnego, ale i społecznego. Warto o tym pamiętać dziś, gdy kulturze życia społecznego zagraża już nie tylko indywidualizm, ale wręcz solipsyzm. W oddawanym właśnie do rąk czytelników numerze naszego czasopisma zwraca uwagę na te sprawy Enrique Colom, nawiązując do myśli kard. Josepha Höffnera, wybitnego znawcy i propagatora katolickiej nauki społecznej, którego wkład w rozwój współczesnego Magisterium społecznego Kościoła jest powszechnie uznawany. Nasz autor stara się przede wszystkim uwydatnić praktyczny wymiar chrześcijańskiej nauki społecznej (kard. Höffner był zwolennikiem używania tej właśnie nazwy). Nauka ta, jak zresztą i teologia moralna, nie jest wiedzą czysto akademicką, ale angażuje osobiście tego, kto ją uprawia czy studiuje. Nie chodzi więc tylko o to, by ją poznać, ale nią żyć.

14 14 Społeczeństwo 22 (2012) nr 3 Jak zwykle bardzo cenne są dla nas refleksje bpa Mario Toso, sekretarza Papieskiej Rady Iustitia et Pax, który wskazując na potrzebę odnowy demokracji substancjalnej (nie tylko politycznej, ale także ekonomicznej i społecznej) oraz uczestniczącej (a nie tylko przedstawicielskiej), powraca do tematu światowego dobra wspólnego i odpowiadających mu globalnych instytucji, będących tego dobra naturalnym wymogiem. Mając na uwadze brak takich instytucji, należy zacząć od odnowy demokracji na poziomie społeczeństw obywatelskich, które są przecież podstawą światowej społeczności politycznej. Taki oddolny ruch będzie też służył budowaniu demokracji na poziomie międzynarodowym. Bez demokratycznej polityki uprawianej w skali światowej nie ma mowy o rozwoju społecznej ekonomii (nie nastawionej wyłącznie na zysk) oraz o istnieniu wolnych, przejrzystych i stabilnych rynków, których celem jest integralny rozwój i światowe dobro wspólne. Takiej ekonomi stoi dziś na przeszkodzie polityka oparta na ideologii neoliberyzmu i zderegulowanego kapitalizmu finansowego, traktująca przedsiębiorstwo jako zwykłe zrzeszenie kapitałów. Dlatego potrzebna jest w pewnym zakresie definansjaryzacja gospodarki, bo grozi nam rozpad realnej ekonomii. Tylko dzięki polityce, która odzyskuje swój prymat nad finansami i rynkami w imię dobra wspólnego możliwe będzie stworzenie warunków dla społecznej ekonomii. Obok tych generalnych postulatów pojawiają się bardziej szczegółowe propozycje, o których wspominałajużrada Iustitia et Pax. Chodzi m.in. o potrzebę opodatkowania transakcji finansowych, dokapitalizowania banków służących realnej gospodarce i wyraźnego rozróżnienia banków kredytowych i spekulacyjnych. W tym numerze czytelnicy znajdą też wiele materiałów poświeconych osobie i dziełu bł. Giuseppego Toniolo, postaci niezwykle ważnej nie tylko dla włoskiego katolicyzmu. Ernesto Peroziosi z Instytutu Studiów im. Giuseppego Toniolo kreśli sylwetkę włoskiego myśliciela i działacza, starając się wydobyć zwłaszcza te elementy, które mogłyby stać się impulsem dla odnowy społecznego katolicyzmu we Włoszech.

15 OD REDAKCJI RODZINA, PRACA, ŚWIĘTOWANIE Claudio Gentili Dyrektor La Società Włochy nader późno odkrywają, że dane o sytuacji rodzin są alarmujące. Wychodzi na jaw nie tylko trudna sytuacja ekonomiczna, w jakiej znajduje się wiele rodzin w tych czasach; jeszcze bardziej zagrożona jest dynamika relacji, gdyż coraz bardziej zdezorientowani są młodzi i coraz bardziej rozczarowani są starsi. Co się dzieje? To, że prawie połowa młodych Włochów w wieku lat wciąż mieszka z rodzicami. To, że we Włoszech tylko jedna trzecia małżeństw ma dzieci (20 lat temu była to połowa). To, że zmniejsza się liczba małżeństw, a wzrasta liczba rozwodów i upowszechniają się nowe formy współżycia: konkubinaty, samotne osoby z dziećmi, związki rozszerzone. Kwestia ekonomiczna jest na pewno ważna. Wielu komentatorów przywołuje ją dla wyjaśnienia tych danych. Ale jest i coś więcej: u podłoża tych zjawisk leży wypaczenie samego sensu rodziny, co jest już kwestią antropologiczną. Emancypacja kobiety stała się walką z mężczyzną i emancypacją macierzyństwa. Jaki jest lepszy sposób wyzwolenia się od macierzyństwa niż zrównanie związków otwartych na życie i płodnych ze związkami niepłodnymi? Pomieszanie płci (teoria gender) jest nowym mianem bezpłodności. W trudnych czasach liczniejsze rodziny były dla rodziców jasną, wspólną odpowiedzią na kryzys, wyrazem zaufania we własne zdolności do zrodzenia i wychowania potomstwa, żeby pracowało, podnosiło jakość życia i wydźwignęło rodzinę na drabinie społecznej. Dziecko było niejako orędziem wybawienia i pojednania świata. Dziś dane włoskiego Głównego Urzędu Statystycznego (ISTAT) mówią, że drabina społeczna jest zablokowana,

16 16 Społeczeństwo 22 (2012) nr 3 a raczej zwraca się nieuchronnie w dół. Pary boją się rodzić dzieci, gdyż nie wierzą, że potrafią im zapewnić godziwe życie. Małe zaufanie do siebie, pewien egoizm, narastający w momentach trudności i napięć, niezdolność do reagowania i myślenia o innej przyszłości oto prawdziwe powody zniechęcające do zakładania rodziny. Dzieci, te przyszłe i te już urodzone, są pierwszymi tego ofiarami. Mamy więc kraj o zerowym wzroście, który nie umie już rozmawiać z młodymi i poświęca na ołtarzu relatywizmu nowe siły odradzające społeczeństwo i przynoszące mu rozwój. Upowszechnia się kultura gender, która neguje różnicę płci i lansuje pomieszanie płci w telewizji, internecie, filmach, literaturze, reklamie. Zarazem media coraz częściej każą nam oglądać zupełne parodie tradycyjnych rodzin, pokazując sztuczne sytuacje rodzinne bez napięć, jakieś wyśnione, co kontrastuje ze zwykłymi trudnościami, które wszystkie normalne rodziny mają na co dzień. To jest rodzaj antygenezy, prawdziwa rana antropologiczna. W tej sytuacji konieczne jest postawienie ekologii ludzkich relacji przed wszystkimi naszymi celami, po to żeby uratować człowieka i sens jego bycia w świecie. To długa praca. Ma ona mocne wsparcie ze strony NSK. Wystarczyć wspomnieć bł. Giuseppego Toniolo, któremu poświęcamy wiele tekstów w tym numerze, napisanych z okazji beatyfikacji tego nadzwyczajnego bohatera katolicyzmu społecznego. Toniolo dobrze wyraża związek między rodziną, pracą i świętowaniem, gdyż był ojcem, nauczycielem akademickim, autentycznym wzorem solidarności społecznej. Wszystko to streszcza się w jego serdecznym liście do studenta z 1879 r., w którym pisał: Są miłości, które poniżają i niszczą; są i te, które pobudzają do dobrej i pożytecznej aktywności. Życzę Panu prawdziwych a nieocenionych pomocy, jakie zawsze daje chrześcijańskie małżeństwo i jakich ja sam (bez moich zasług) doznałem i doznaję. A zatem łączyć rodzinę, pracę i zaangażowanie społeczne. Jeszcze dziś jest bardzo wiele utrudnień dla rodzin, a przede

17 Claudio Gentili / Rodzina, praca, świętowanie 17 wszystkim dla kobiet. Wystarczy pomyśleć o tym, jak znacznie jesteśmy zapóźnieni w stosunków do krajów bardziej rozwiniętych, gdy chodzi o sieć żłobków, które pomogłyby matkom łączyć pracę z życiem rodzinnym (obecnie prawie jedna trzecia matek rezygnuje z pracy po urodzeniu pierwszego dziecka). W 2004 r. przestrzegał prezydent Ciampi: Rozwinięte społeczeństwo nie może rezygnować ani z publicznej działalności kobiety, ani z jej roli matki. Puste kołyski są prawdziwym problemem włoskiego społeczeństwa. Konkretne propozycje przynosi nowy raport Rodzina we Włoszech, sporządzony przez Krajowe Obserwatorium Rodziny. Raport wymienia różne środki służące temu, żeby łączyć rodzinę i pracę: lokale i miejsca w zakładach pracy przeznaczone dla dzieci, urlopy rodzicielskie, pomoc dla rodzin opiekujących się osobami starszymi i niesamodzielnymi, pomoc dla rodzin słabych (są to rodziny z nieletnimi wymagającymi szczególnej opieki albo narażone na rozpad, rodziny, w których rodzice są w separacji albo rozwiedzeni, rodziny imigrantów). Do tego trzeba dodać nową propozycję modelu ekonomiczno-społecznego, którym jest firma rodzinna, i modelu spółdzielczego grupującego rodziny, który również Toniolo z upodobaniem zalecał w swoich pracach. To są sprawy istotne, jeśli chce się mówić o kierunkach polityki rodzinnej, tak jak są one rozumiane w literaturze naukowej, do której odwołuje się Organizacja Współpracy i Rozwoju Gospodarczego w swoich zestawieniach a więc o polityce zmierzającej do tworzenia i przyznawania zasobów dla rodzin i dzieci na utrzymaniu. Trzeba uczynić przyjaznymi rodzinie pracę, szkołę, szpital, sklep, ośrodki dla osób starszych. Trzeba powrócić do family mainstreaming wbrew naciskom ze strony kultury gender. Trzeba powrócić do całościowego myślenia o rodzinie i definitywnie zarzucić poszatkowane myślenie o rodzinach, które jest niezdolne do syntezy i rodzi podziały. Działania dla wyeliminowania alternatywy praca albo rodzina są pierwszymi użytecznymi krokami w kierunku naprawienia pewnych stanów krytycznych w krótkim okresie. Nie powinno się

18 18 Społeczeństwo 22 (2012) nr 3 jednak zaniedbywać duchowego i relacyjnego aspektu życia rodzin aspektu o wiele bardziej złożonego, przynajmniej pozornie. Pomija się bowiem znaczenie bardzo prostych środków, które pomagają gromadzić rodziny i wspólnoty i które należy pilnie umieścić z powrotem w panoramie społecznej. Pierwszym i najbardziej bezpośrednim sposobem bycia razem jest świętowanie. Świętem było VII Spotkanie Rodzin w Mediolanie w dniach od 30 maja do 3 czerwca 2012 r., które zgromadziło rodziny z całego świata w atmosferze radości, dialogu i duchowości, w takiej atmosferze, jakiej nie widziano od dawna. Rodzina, praca i święto wszystko razem, bez określania priorytetu, który wykluczałby resztę. Benedykt XVI w liście wprowadzającym do tego wielkiego wydarzenia tak się wypowiedział: Praca i święto są wewnętrznie związane z życiem rodzin: warunkują ich wybory, wpływają na relacje między małżonkami oraz między rodzicami a dziećmi, oddziałują na stosunek rodziny do społeczeństwa i Kościoła. Pismo Święte (zob. Rdz 1-2) mówi nam, że rodzina, praca i dzień święty są darami i błogosławieństwami Bożymi, które pomagają nam wieść w pełni ludzkie życie. Widok tak wielu zebranych rodzin sprawił mocne odnowienie nadziei. Stąd nowe formy współpracy: młode rodziny podają sobie rękę i tworzą wspólnoty, w parafiach organizuje się kursy dla małżeństw, aby podtrzymywać i wspomagać pary w krytycznych dla nich momentach, odkrywa się na nowo wartość opowiadania, świadectwa życia w wychowaniu dzieci. Odradza się braterstwo i wzajemny szacunek, powraca się do społecznego wymiaru komórki rodzinnej, która odkrywa powoli, że nie jest już wyspą. Święto jest czynnikiem wzajemnego pojednania, którego nie spycha się już na dalszy plan. Nadzwyczaj aktualna jest ewangeliczna przypowieść o synu marnotrawnym: święto potwierdza powrót zaginionego syna do domu ojca, który respektując to, co jest pomocniczością, kiedyś pozwolił mu odejść. Ubić tłuste cielę, włożyć piękne szaty, dać drogocenny pierścień honorować, świętować i być razem.

19 Claudio Gentili / Rodzina, praca, świętowanie 19 Być w rodzinie to w istocie nic innego niż odkryć i odnaleźć zdolność kochania siebie, swoich bliskich, innych ludzi. Rodzina jest znakiem miłości do społeczeństwa. Nauka społeczna przypomina nam to w jasnych słowach: Rodzina, naturalna wspólnota, w której doświadcza się ludzkiego instynktu społecznego, wnosi swój jedyny i niezastąpiony wkład w dobro całego społeczeństwa. Istotnie, wspólnota rodzinna rodzi się z komunii osób: «Komunia dotyczy relacji międzyosobowej pomiędzy «ja» i «ty». «Wspólnota» natomiast zdaje się ten układ przekraczać w kierunku «społeczności», w kierunku jakiegoś «my». Rodzina jako wspólnota osób jest równocześnie pierwszą ludzką «społecznością» (KNSK 213). W Mediolanie, w obecności ponad miliona osób Papież zalecał i poparł nie wzór rodziny z obrazka, ale rodziny żyjącej konkretnie w rzeczywistości społecznej i znoszącej wszystkie dramaty kryzysu, niezrozumienia, podziałów. Przeczytajmy z uwagą jego słowa skierowane do rozwiedzionych, których cierpienie w całości rozumie. W homilii na niedzielę 3 czerwca wobec nieprzebranego tłumu Papież przypomniał rodzinom: W takiej mierze, w jakiej będziecie żyć miłością wzajemną i miłością do wszystkich, staniecie się żywą Ewangelią, prawdziwym Kościołem domowym. Nie można też zapomnieć o konieczności harmonizowania czasu pracy i potrzeb rodziny, zawodu i macierzyństwa, pracy i święta. Mediolańskie święto pokazało, że sercem społeczeństwa są relacje między osobami, a nie indywidualizm ani etatyzm. I pokazało to konkretnie w różnych formach i nie z pozycji defensywnej. Ewangelia i NSK chronią nas od społecznych spustoszeń, od konsumizmu, który staje się iluzją eschatologiczną, od nadopiekuńczości unicestwiającej demokratyczne uczestnictwo. Już ponad 100 lat temu Giuseppe Toniolo przypominał katolikom ich rolę protagonistów w budowaniu lepszego społeczeństwa. W 1886 r. mówił: Katolicy powinni zwalczać z jednej strony ekonomię indywidualistyczną i liberystyczną, a z drugiej strony ekonomię panteistyczną albo socjalizm państwowy. Tylko na gruncie takich zasad potrafią oni na czas obronić racje wolności indywidualnej i rozwoju społe-

20 20 Społeczeństwo 22 (2012) nr 3 czeństwa, te racje, które dziś są dwustronnie zwalczane przez niszczący liberalizm i przez etatyzm, który tłumi i zabija. W czasie spotkania rodzin Benedykt XVI zwrócił się do polityków z apelem, żeby razem odkrywali sens państwa dla obywateli. Na spotkaniu z władzami przypomniał, że dla państwa cenna i konstruktywna okazuje się współpraca z Kościołem, bez wątpienia nie z tej racji, żeby mieszać ze sobą odmienne i odrębne cele i zadania władzy cywilnej i samego Kościoła, ale ze względu na wkład, jaki on wniósł i jeszcze może wnieść przez swoje doświadczenie, swoją doktrynę, tradycje, swoje instytucje i dzieła, które oddał w służbę ludowi. Jeszcze raz się potwierdza, że tradycja Kościoła i NSK mogą prowadzić nas do odkrycia tego, co jest sensem naszego bycia z drugimi. Nie daje się nam recept ani listy zadań. Daje się nam busolę, zasady dla działania chrześcijanina i ludzi dobrej woli. Kardynalnymi punktami tej busoli są: osoba jako zasada, pomocniczość, solidarność, dobro wspólne. Rodzina jest najsilniejszą syntezą tych kardynalnych zasad, jest horyzontem, na który polityka, działanie społeczne, praca kulturalna powinny się zapatrywać, jeśli chce się budować przyszłość, a nie tylko o niej przemawiać. Tłum. Tadeusz Żeleźnik

21 FORUM BEATYFIKACJA GIUSEPPEGO TONIOLO* Kard. Salvatore De Giorgi 1. W pełni radości paschalnej Jezus Zmartwychwstałyobjawiasię nam dzisiaj jako Dobry Pasterz, rozmiłowany w swojej trzodzie, za którą oddał życie na krzyżu i której po zmartwychwstaniu daje życie w obfitości. Jezus jest kamieniem odrzuconym przez budujących, który stał się kamieniem węgielnym. Przepowiadał to Psalmista. W dniu Pięćdziesiątnicy zaświadczył o tym Piotr Apostoł, który na pytanie Sanhedrynu o to, czyją mocą lub w czyim imieniu uzdrowił paralityka, stanowczo odparł: w imię Jezusa Chrystusa Nazarejczyka (Dz 4, 10). Piotr manifestuje swoją wiarę w zmartwychwstanie: wy [Go] ukrzyżowaliście, ale Bóg [Go] wskrzesił z martwych, i wnosi do historii pierwsze uroczyste oświadczenie o jedyności i powszechności zbawienia w Panu Jezusie: Nie ma w żadnym innym zbawienia, gdyż nie dano ludziom pod niebem żadnego innego imienia, przez które moglibyśmy być zbawieni (Dz 4, 12). Dobry Pasterz, Zbawiciel wszystkich ludzi, wzywa wszystkich do zbawienia, również tych, którzy nie pochodzą z Jego owczarni także oni mają słuchać Jego głosu, aby powstała jedna owczarnia i jeden pasterz. To w Jezusie Ojciec, kierując się wielką miłością, przyzywa wszystkich, aby stali się Jego dziećmi. Tych zaś, którzy naprawdę się nimi stali przez chrzest, wzywa do życia na sposób Jego prawdziwych dzieci w oczekiwaniu na to, aż staniemy się do Niego podobni w chwale wiecznej, bo ujrzymy Go takim, jakim jest (1J 3, 2). * Homilia wygłoszona podczas uroczystości beatyfikacji Giuseppego Toniolo w bazylice papieskiej Świętego Pawła za Murami w dniu 29 kwietnia 2012 r.

22 130 Społeczeństwo 22 (2012) nr 3 2. To jest powołanie do świętości, będącej celem każdego innego powołania w Kościele i darem miłości Bożej, o czym przypomniał Papież w orędziu na Dzień Modlitw o Powołania. Również darem miłości Bożej dla Włoch był prof. Giuseppe Toniolo. Wielkim paschalnym darem Jezusa Zmartwychwstałego jest jego beatyfikacja. Toteż z radością przyjmujemy zachętę Psalmisty i składamy dzięki Dobremu Pasterzowi, który go powołał, oraz Jego wikariuszowi na ziemi, Benedyktowi XVI, który go ogłosił błogosławionym. Toniolo jest dla nas wzorem ojca rodziny, mądrego wychowawcy młodzieży, świeckiego działacza Akcji Katolickiej, świadka królestwa Bożego w świecie kultury, ekonomii i polityki. To były wybrane obszary jego posłannictwa i uświęcenia, jako chrześcijanina świeckiego, w sercu Kościoła i społeczeństwa w duchu głęboko powołaniowym. Toniolo, który może być uznany za prekursora II Soboru Watykańskiego, był przeświadczony o tym, co później sobór sprecyzował, mianowicie że wszyscy na równi jesteśmy powołani do świętości, czyli do pełni życia chrześcijańskiego oraz doskonałej miłości ; że dzięki [...] tej świętości także w społeczności ziemskiej rozwija się bardziej godny człowieka sposób życia (LG 40); że ludzie świeccy uświęcają się w świecie dla uświęcenia świata (choć nie pochodzą ze świata), gdy wykonują właściwe sobie zadanie po chrześcijańsku kształtują porządek rzeczy ziemskich (zob. AA 7). Toniolo był o tym tak bardzo przekonany, że nie wahał się stwierdzić: Do zbawienia dzisiejszego społeczeństwa nie przyczyni się ostatecznie ani dyplomata, ani uczony, ani bohater, lecz święty a raczej cała społeczność świętych. Stąd jego mocne postanowienie: Chcę stać się świętym. Ustalił sobie regulamin życia duchowego i zawodowego, dobierając środki zawsze obecne w ascetyce chrześcijańskiej: modlitwę, rozważanie, codzienną Mszę i Komunię św., częstą spowiedź, rachunek sumienia, kierownictwo duchowe, comiesięczne odosobnienie, doroczne ćwiczenia duchowe i odmawianie różańca, w którego święto odszedł do nieba. Był to prawdziwy kontemplatyk w działaniu.

23 Kard. Salvatore De Giorgi / Beatyfikacja Giuseppego Toniolo Zakorzenienie w Bogu było podstawą jego chrześcijańskiego zaangażowania w rodzinie, katedrze uniwersyteckiej i społeczeństwie. Toniolo był żonaty z Marią Schiratti, miał siedmioro dzieci. Uważał rodzinę za główne miejsce swojego uświęcenia i posłannictwa. Była to zwyczajna rodzina, uczestnicząca wżyciu parafii i otwarta na sprawy społeczne. Pogodnie stawiała czoło nieuniknionym trudnościom, ponieważ była zespolona siłą Ewangelii, którą członkowie rodziny wspólnie czytali codziennie rano, i ożywiana modlitwą, którą razem odmawiali co wieczór. Tworzyli prawdziwy Kościół domowy. Jest to fascynujące świadectwo godności i piękna rodziny, opartej na nierozerwalnym iwiernymmałżeństwie mężczyzny z kobietą i będącej wspólnotą życia i miłości wedle Bożego zamysłu, którego nie można wypaczyć tak,żeby tym samym nie zaburzyć życia całego społeczeństwa. Był znakomitym profesorem, wykładał na katedrach w Padwie, Modenie i Pizie. Umiał być nie tylko nauczycielem młodych studentów, lecz nade wszystko ich przyjacielem i wychowawcą w dziedzinie poszukiwania prawdy. Już wtedy dostrzegał pilną potrzebę wychowania, ponieważ klimat uczelniany był obojętny albo nawet wrogi w stosunku do podstawowych wymogów religijnych i moralnych; widział również konieczność gruntownej kulturowej formacji chrześcijańskiej, która by przygotowała młode pokolenia na wyzwania przyszłości. Zaangażował się w budowanie tej kultury ze swoją nieprzeciętną inteligencją i niemal profetyczną dalekowzrocznością. W szczególności leżała mu na sercu sprawa obecności katolików w sferze społecznej i politycznej dla dobra naszego kraju; powinna to być obecność przejrzysta, konsekwentna, odważna i jednolita, oparta na nierozerwalnej więzi wiary z rozumem. 4. Toniolo był przekonany, że wspólnota ten sekret wiarygodności i skuteczności apostolstwa wyrasta na posłuszeństwie. Dlatego był zawsze wierny czterem kolejnym papieżom swojej epoki: patrzył na nich oczyma wiary i bronił ich z synowską

24 132 Społeczeństwo 22 (2012) nr 3 miłością. Oni zaś wiedzieli, że mogą na niego liczyć w owym okresie historii, w którym z powodu skomplikowanej kwestii rzymskiej jedność katolików wymagała niezawodnych i inteligentnych pośredników, twórców porozumienia, a nie rozłamu, ludzi koncyliacyjnych, takich jak on. Toniolo oferował swoją rozległą igłęboką kulturę naukową papieskiemu nauczaniu, które przyjmował zawsze posłusznie i które wskazywał, zwłaszcza katolikom zaangażowanym w sferze społecznej i politycznej, jako niezawodny punkt odniesienia, zarówno dla kompetentnego i konsekwentnego działania, jak i dla uniknięcia niebezpieczeństwa zinstrumentalizowania przez tych, którzy negują lub zwalczają Ewangelię iwartości chrześcijańskie. Wartości te co podkreślał Błogosławiony nie przeczą autentycznym wartościom ludzkim, ale są ich najpełniejszym wyrazem: potwierdzają je, wspierają i podnoszą dla jak najskuteczniejszej realizacji dobra wspólnego, które jest nadrzędnym celem działalności społecznej i politycznej. W duchu tej wierności Toniolo oddał wsłużbę ruchu katolickiego dlaktórego pragnął wewnętrznej różnorodności, ale i jedności swoje wysokie kwalifikacje ekonomisty i socjologa. Stowarzyszenie Młodzieży Katolickiej, pierwszy zalążek Włoskiej Akcji Katolickiej, Włoska Katolicka Federacja Uniwersytecka (FUCI), Dzieło Kongresów, Katolicka Unia Studiów Społecznych, Unia Ludowa, Tygodnie Społeczne Katolików Włoskich znalazły w prof. Toniolu znakomitego pomysłodawcę, animatora, koordynatora projektów kulturowych, społecznych i politycznych o inspiracji chrześcijańskiej oraz nowatorskich struktur katolickich o charakterze publicznym, takich jak Katolicki Uniwersytet Najświętszego Serca. 5. Dlatego prof. Toniolo jako Włoch, który kochał Kościół iwłochy i im służył, jest dla nas wzorem chrześcijanina i obywatela, gdyż pokazuje, na czym polega prawdziwa świeckość. Jest dla nas jednym z owych chrześcijan z ramionami wzniesionymi do Boga w postawie modlitwy, których domaga się całościowy rozwój człowieka i społeczeństwa i o których pisał

25 Kard. Salvatore De Giorgi / Beatyfikacja Giuseppego Toniolo 133 Papież w Caritas in veritate (nr 79). W encyklice tej znalazły swoje potwierdzenie i rozwinięcie liczne nowatorskie idee Błogosławionego, takie jak centralne miejsce osoby w świecie pracy, nieusuwalny fundament etyczny ekonomii, antropologiczna doniosłość kwestii społecznej, znaczenie Ewangelii w budowaniu społeczeństwa. W perspektywie Roku Wiary prof. Toniolo jest bez wątpienia jednym z tych świadków, o których Ojciec Święty napisał: Zewzględu na wiarę na przestrzeni wieków mężczyźni i kobiety [...] wyznali piękno pójścia za Panem Jezusem, tam gdzie byli wzywani, żeby dać świadectwo swojego bycia chrześcijanami: w rodzinie, w życiu zawodowym, publicznym (PF 13). 6. Taki był bł. Toniolo i dlatego wciąż do nas przemawia. Cechował go entuzjazm wiary, nigdy się nie nużącej i zawsze żywej, wiary w Boga Stwórcę i Ojca; żywa więź z Jezusem Zmartwychwstałym, którego przyzywał jako początek zmartwychwstania ; wspaniałe świadectwo życia wewnętrznego włączonego w historię; szczera miłość do Kościoła, w którym widział swoją matkę; moralna jakość postępowania prywatnego i publicznego, które było przejrzyste i nieposzlakowane; nieustraszona odwaga bycia i nazywania się chrześcijaninem w otoczeniu agresywnego laicyzmu. Z tych racji nowy Błogosławiony wzywa nas do tego, byśmy na nowo zauroczyli się przynależnością do trzody Dobrego Pasterza; byśmy usilnie chcieli Go poznać; byśmy słuchali Jego słowa, którego z Jego woli strzeże Urząd Nauczycielski Kościoła; byśmy z radością trwali w Nim dzięki łasce sakramentów; byśmy znajdowali szczęście w miłowaniu Go i przestrzeganiu Jego przykazań, które są niezawodną gwarancją dla współżycia społecznego. W szczególności zaś wzywa nas do tego, żebyśmy z ufnością podejmowali dzieło nowej ewangelizacji, której nieodłączną częścią jest nauka społeczna, i żebyśmy uwierzytelniali ją świadectwem życia zgodnego z wiarą, oświeconego prawdą, podtrzymywanego nadzieją, miłującego sprawiedliwość i poruszanego miłością.

26 134 Społeczeństwo 22 (2012) nr 3 To jest droga świętości, prowadząca do radości wiecznej, której dzięki Eucharystii już teraz mamy przedsmak i w której poprzedził nas Dobry Pasterz. Wraz z nowym Błogosławionym oczekuje On nas wszystkich z rozpostartymi ramionami miłości. Tłum. Paweł Borkowski

27 FORUM GIUSEPPE TONIOLO I NARODZINY WŁOSKIEJ KATOLICKIEJ FEDERACJI UNIWERSYTECKIEJ (FUCI) Alberto Ratti Przewodniczący FUCI Wprowadzenie Postać bł. Giuseppego Toniolo w szczególny sposób łączy się z powstaniem i historią Włoskiej Katolickiej Federacji Uniwersyteckiej (FUCI). Ponad 90 lat od jego śmierci członkowie FUCI nadal są mu winni wdzięczność za to, co dla nich zrobił na początku XX w. Albowiem zainteresowanie Toniola kulturą i jego praca na stanowisku wykładowcy uniwersyteckiego zetknęły go z FUCI u samego początku jego drogi. A dzisiaj, po tak długim czasie, co może powiedzieć katolickiemu akademikowi owa tak ważna postać człowieka świeckiego, który pracował na uniwersytecie i angażował się w rzeczywistość społeczno-polityczną swoich czasów? Dlaczego warto przyglądać się temu człowiekowi, który żył ponad 100 lat temu? Dlaczego warto na niego zwracać uwagę także młodych pokoleń? Kiedy rozpatrujemy osoby, które Kościół oficjalnie uznaje za święte i błogosławione, robimy coś, co dotyczy przede wszystkim nas jako ludzi i jako wiernych świeckich, którzy biorą udział w życiu Kościoła. W naszych czasach nieustannie poszukuje się świadków, którzy własnym przykładem potwierdzaliby możliwość prowadzenia w pełni chrześcijańskiego i sensownego życia, jak też nauczycieli, którzy mogliby wskazywać nam drogę do osiągnięcia autentycznej duchowości świeckiej. Świadkowie ci nie są nam dani po to, abyśmy w sposób czysto teoretyczny, abstrakcyjny upajali

28 136 Społeczeństwo 22 (2012) nr 3 się ich życiem i dziełami, lecz są oni po to, abyśmy zastanowili się nad tym, jak doszli do stanu świętości, oraz pomyśleli nad naszą własną egzystencją, naszą drogą wiary i naszym powołaniem do świętości. W jakim znajdujemy się punkcie podążania za Jezusem? Życie Giuseppego Toniolo może być dla nas, chrześcijan świeckich, a zwłaszcza dla ludzi młodych, dowodem na to, że można być w konsekwentny sposób wiernym zarówno swoim czasom, historii, jak i Ewangelii. 1. Nauka jako powołanie Cały doczesne życie Toniola było orientowane istotnymi decyzjami naznaczonymi powołaniem. We wszystkim, co robił, szukał woli Bożej. Ta postawa dotyczyła stanużycia, ale można ją odnaleźć również w dziedzinie jego studiów. W swoich zapiskach duchowych Toniolo zanotował: Jezu, kieruj moje badania i moją działalność ku mojemu udoskonaleniu i Twojej chwale. Dla swoich studentów był nie tylko nauczycielem, lecz także ojcem i mistrzem. Jak pisze w swym pamiętniku, uważał ich za święte powiernictwo, przyjaciół od serca, których należy prowadzić drogami Pana. To są sugestywne słowa, które robią jeszcze większe wrażenie, gdy się pomyśli, że pisał je profesor ekonomii, powołany do nauczania praw bogactwa, które wydają się bardzo odległe od praw Ewangelii. Stosunek Toniola do nauki i aktywności akademickiej można bez cienia wątpliwości uznać za autentyczne powołanie intelektualne. Jak pisze Ernesto Preziosi, badanie i omawianie rodzących się ówcześnie problemów było dla niego podstawowym środkiem formowania i zaangażowania ludzkiego i chrześcijańskiego 1. Badania naukowe są dla Toniola nie tylko wymogiem umysłu, ale i serca, dotyczącym egzystencjalnych pytań i ducha religijnego w człowieku. Nauka jest więc badaniem zjawisk ludzkich prowadzonym w świetle praw boskich i zmierzającym do odkrycia obecności Boga pośród wydarzeń i sytuacji ludzkich.

29 Alberto Ratti / Giuseppe Toniolo i narodziny Włoskiej Katolickiej Federacji 137 Zaangażowanie Toniola ma przede wszystkim charakter wychowawczy. Jest on wykładowcą i zarazem wychowawcą. Pozostała po nim bardzo bogata korespondencja ze studentami, obfitująca w wątki dotyczące wzrastania ludzkiego i chrześcijańskiego. Studenci prosili o porady w najróżniejszych sprawach, a Toniolo umiał ich wysłuchać i stać się ich powiernikiem. Wielu wykładowców, jego kolegów, trochę z niego pokpiwało, ponieważ kiedy kończył zajęcia i wracał do domu, zawsze towarzyszyło mu grono młodzieży, która chętnie z nim rozmawiała. Jeżeli nie skończyli przed wejściem do domu, Toniolo zapraszał ich do środka, aby kontynuować rozmowę nawet kosztem punktualnego wypełnienia swoich obowiązków domowych i rodzinnych. Dla Toniola sprawą ważną, fundamentalną, było wychowanie młodego człowieka. Mocno wierzył w przyszłość kraju i Kościoła ze względu na to wychowanie. Dlatego szczególną troską objął młodzież. W jednym ze swoich pism zanotuje: Trzeba, żeby w naszym kraju rozwijał się laikat oświecony religijnie, o pogłębionej wiedzy i świadomości. Widział bowiem wokół siebie wielu młodych ludzi zdolnych i chętnych, ale słabo rozumiejących współczesną rzeczywistość. W gruncie rzeczy wiele spośród jego przedsięwzięć kulturowych miało za przedmiot przyszłość i ludzi młodych. Przykładem może być jego pragnienie utworzenia katolickiego uniwersytetu, ale także różne stowarzyszenia i czasopisma, których celem było dowartościowanie kompetencji młodych pokoleń. 2. Historyczny zwia zek G. Toniola z FUCI Dla każdego członka FUCI Toniolo jest mistrzem i ważnym przewodnikiem. Jego podejście do studiów sprawia, że bez najmniejszej wątpliwości można mówić o powołaniu intelektualnym, które z biegiem lat stawało się coraz bardziej świadome. Toniolo dokonał fundamentalnego, duchowego wyboru, ale także wyboru

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

X. NAUCZANIE KOŚCIOŁA

X. NAUCZANIE KOŚCIOŁA X. NAUCZANIE KOŚCIOŁA - nauczanie Papieża - dokumenty Stolicy Apostolskiej - dokumenty Soborów oraz Biskupów - Prawo Kanoniczne AUTOR TYTUŁ NUMER STATUS - Znak nr 7-9 (1982) Społeczne nauczanie KK. X.

Bardziej szczegółowo

Celebracja zamknięcia Roku Wiary

Celebracja zamknięcia Roku Wiary Celebracja zamknięcia Roku Wiary W czasie Mszy św. niedzielnej 24 listopada 2013 roku. Jest to uroczystość Chrystusa Króla Wszechświata. 1. Przed Mszą św. wiernym rozdaje się świece i zapala się paschał

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia.

Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia. Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia. Katecheza jest wychowaniem w wierze dzieci i młodzieży. Obejmuje przede wszystkim wyjaśnianie nauki chrześcijańskiej, podawanej w sposób systematyczny i całościowy

Bardziej szczegółowo

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

FORMACJA POCZĄTKOWA DO STANU DZIEWIC

FORMACJA POCZĄTKOWA DO STANU DZIEWIC SKORZESZYCE, 14.V.2010 FORMACJA POCZĄTKOWA DO STANU DZIEWIC (propozycja tematów) I ETAP (ROZEZNANIE POWOŁANIA) CZAS: około 1 roku CEL: ZROZUMIENIE I PRZYJĘCIE BOŻEGO WEZWANIA ZAPOZNANIE Z CHARYZMATEM ZAKOŃCZENIE:

Bardziej szczegółowo

ADWENT, BOŻE NARODZENIE I OKRES ZWYKŁY

ADWENT, BOŻE NARODZENIE I OKRES ZWYKŁY Archidiecezjalny Program Duszpasterski ADWENT, BOŻE NARODZENIE I OKRES ZWYKŁY ROK A Komentarze do niedzielnej liturgii słowa Poznań 2007/2008 25 Adwent I Niedziela Adwentu 2 grudnia 2007 Iz 2, 1-5 Ps 122

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

Modlitwa zawierzenia rodziny św. Janowi Pawłowi II

Modlitwa zawierzenia rodziny św. Janowi Pawłowi II 3 Modlitwa zawierzenia rodziny św. Janowi Pawłowi II Tobie, Ojcze Święty, zawierzamy naszą rodzinę. Wypraszaj nam łaski, abyśmy byli silni mocą Chrystusa. Módl się, aby nasza rodzina, wierna swemu sakramentalnemu

Bardziej szczegółowo

22 października ŚW. JANA PAWŁA II, PAPIEŻA. Wspomnienie obowiązkowe. [ Formularz mszalny ] [ Propozycje czytań mszalnych ] Godzina czytań.

22 października ŚW. JANA PAWŁA II, PAPIEŻA. Wspomnienie obowiązkowe. [ Formularz mszalny ] [ Propozycje czytań mszalnych ] Godzina czytań. 22 października ŚW. JANA PAWŁA II, PAPIEŻA Wspomnienie obowiązkowe [ Formularz mszalny ] [ Propozycje czytań mszalnych ] Godzina czytań II Czytanie 1 / 5 Z Homilii św. Jana Pawła II, papieża, wygłoszonej

Bardziej szczegółowo

Program Misji Świętej w Gromadnie września 2015 r.

Program Misji Świętej w Gromadnie września 2015 r. Program Misji Świętej w Gromadnie 06-13 września 2015 r. Niedziela Dzień Święty Porządek Mszy świętych, tak jak w niedziele z uroczystym wprowadzeniem misjonarzy Godz. 10.00 Godz. 18.00 Godz. 20.30 Poniedziałek

Bardziej szczegółowo

Zapraszamy do Szkoły Modlitwy Jana Pawła II środa, 21 września :33

Zapraszamy do Szkoły Modlitwy Jana Pawła II środa, 21 września :33 Jan Paweł II nadal wskazuje nam kierunek duchowego wzrastania. Musimy z wielką troską starać się o wypłynięcie na głębię. Służy temu m.in. Szkoła Modlitwy Jana Pawła II, która powstała przy Centrum Nie

Bardziej szczegółowo

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA Papież Franciszek wydał rozporządzenia dotyczące odpustów i sakramentu spowiedzi w Roku Miłosierdzia. Uczynił to w liście do przewodniczącego Papieskiej

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM. TEMAT Godz. TREŚCI NAUCZANIA WYNIKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY Czas realizacji

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM. TEMAT Godz. TREŚCI NAUCZANIA WYNIKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY Czas realizacji ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM Numer programu : AZ-4-01/10 Tytuł programu: Świadek Chrystusa Numer podręcznika AZ-41-01/10-Wa-1/12 Tytuł podręcznika: Być świadkiem Zmartwychwstałego

Bardziej szczegółowo

Ze Zmartwychwstałym w społeczeństwie. Podręcznik do religii dla I klasy szkoły zawodowej

Ze Zmartwychwstałym w społeczeństwie. Podręcznik do religii dla I klasy szkoły zawodowej Ze Zmartwychwstałym w społeczeństwie Podręcznik do religii dla I klasy szkoły zawodowej Człowiek sumienia 19 Każdy dzień życia człowieka wypełniony jest dużymi i małymi wyborami. To one nadają ludzkiemu

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II Adhortacja Apostolska Christifideles Laici X. 132 Jan Paweł II Adhortacja Apostolska Christifideles Laici X. 206 Jan Paweł II Adhortacja

Jan Paweł II Adhortacja Apostolska Christifideles Laici X. 132 Jan Paweł II Adhortacja Apostolska Christifideles Laici X. 206 Jan Paweł II Adhortacja X. NAUCZANIE KOŚCIOŁA - nauczanie Papieża - dokumenty Stolicy Apostolskiej - dokumenty Soborów oraz Biskupów - Prawo Kanoniczne AUTOR TYTUŁ NUMER STATUS Znak nr 7-9 (1982) Społeczne nauczanie KK. X. 77

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, Szukamy: politycznym i kulturalnym 1. Doświadczenia żywej wiary 2. Uzasadnienia swojej wiary domagają się 3. Wspólnoty

Bardziej szczegółowo

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa I. Świadkowie Chrystusa 2 3 4 5 6 określa sposoby odnoszenia się do Boga na wzór Jezusa wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. określa sposoby odnoszenia się do Boga

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IV Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IV Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Triduum Paschalne......5 Wielki Czwartek (5 kwietnia)......5 Droga Krzyżowa (6-7 kwietnia Wielki Piątek, Wielka Sobota)......8 Chrystus zmartwychwstał! (8 kwietnia Niedziela Wielkanocna)....

Bardziej szczegółowo

Bp H. Tomasik: Przed nami czas zadań

Bp H. Tomasik: Przed nami czas zadań W najbliższą niedzielę zakończy się Rok Wiary. Jakie będą jego owoce? Biskup Henryk Tomasik przedstawia kilka propozycji: poszanowanie dnia świętego, systematyczne uczestnictwo w niedzielnej Mszy Świętej,

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Wszystkich Świętych (1 listopada)......6 Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych (2 listopada)......7 Prawdziwie w Bogu (3 listopada)......8 Przełamać duchową pustkę (4 listopada)......9

Bardziej szczegółowo

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne (Wystawienie Najświętszego Sakramentu) K: O Boże, Pasterzu i nauczycielu wiernych, któryś dla zachowania i rozszerzenia swojego Kościoła

Bardziej szczegółowo

- Focolari - - Domowy Kościół - Droga Neokatechumenalna

- Focolari - - Domowy Kościół - Droga Neokatechumenalna Katecheza rodzinna - Focolari - - Domowy Kościół - Droga Neokatechumenalna RUCH FOCOLARI JEDNOŚĆ KOMUNIA WSPÓLNOTA DUCHOWOŚĆ KOMUNII SOBÓR WATYKAŃSKI II JAN PAWEŁ II BENEDYKT XVI OD 1967 R. RUCH NOWE NOWY

Bardziej szczegółowo

XVIII Światowy Dzień Życia Konsekrowanego. Okazja do głębszej refleksji całego Kościoła nad darem życia poświęconego Bogu

XVIII Światowy Dzień Życia Konsekrowanego. Okazja do głębszej refleksji całego Kościoła nad darem życia poświęconego Bogu XVIII Światowy Dzień Życia Konsekrowanego Okazja do głębszej refleksji całego Kościoła nad darem życia poświęconego Bogu Jan Paweł II ustanowił Światowy Dzień Życia Konsekrowanego 2 lutego Kościół obchodzi

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi.

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. reprezentuje klasę lub szkołę w parafii lub diecezji, np. poprzez udział w

Bardziej szczegółowo

JAK ŻYĆ PO CHRZEŚCIJAŃSKU? Uczy św. Jan Paweł II. opracowanie ks. Marek Chmielewski

JAK ŻYĆ PO CHRZEŚCIJAŃSKU? Uczy św. Jan Paweł II. opracowanie ks. Marek Chmielewski JAK ŻYĆ PO CHRZEŚCIJAŃSKU? Uczy św. Jan Paweł II opracowanie ks. Marek Chmielewski Wydawnictwo AA Kraków 2014 SPIS TREŚCI Wprowadzenie...5 Rozdział pierwszy DĄŻYĆ DO ŚWIĘTOŚCI...7 1. Świętość...7 2. Zjednoczenie

Bardziej szczegółowo

DUCH ŚWIĘTY O DZIEWCZYNCE U STUDNI

DUCH ŚWIĘTY O DZIEWCZYNCE U STUDNI SPOTKANIE 5 DUCH ŚWIĘTY Dla ułatwienia poszczególne zadania oznaczone są symbolami. Legenda pozwoli Ci łatwo zorientować się w znaczeniu tych symboli: O DZIEWCZYNCE U STUDNI Mała dziewczynka stała z dziadkiem

Bardziej szczegółowo

Trójca Święta wzór doskonałej wspólnoty

Trójca Święta wzór doskonałej wspólnoty Trójca Święta wzór doskonałej wspólnoty Prawda o Bogu w Trójcy Jedynym należy do największych tajemnic chrześcijaństwa, której nie da się zgłębić do końca. Można jedynie się do niej zbliżyć, czemu mają

Bardziej szczegółowo

MODLITWA ZA RODZINY I BŁOGOSŁAWIEŃSTWO INDYWIDUALNE RODZIN

MODLITWA ZA RODZINY I BŁOGOSŁAWIEŃSTWO INDYWIDUALNE RODZIN MODLITWA ZA RODZINY I BŁOGOSŁAWIEŃSTWO INDYWIDUALNE RODZIN (jeżeli są odpowiednie warunki można zaprosić teraz rodziny na środek kościoła. Niech uklękną obok siebie dziadkowie, rodzice, dzieci.) KAPŁAN:

Bardziej szczegółowo

raniero cantalamessa w co wierzysz? rozwazania na kazdy dzien przelozyl Zbigniew Kasprzyk wydawnictwo wam

raniero cantalamessa w co wierzysz? rozwazania na kazdy dzien przelozyl Zbigniew Kasprzyk wydawnictwo wam raniero cantalamessa w co wierzysz? rozwazania na kazdy dzien przelozyl Zbigniew Kasprzyk wydawnictwo wam 3 Spis treści Przedmowa.... 5 CZĘŚĆ PIERWSZA Otwórzcie drzwi wiary! 1. Drzwi wiary są otwarte...

Bardziej szczegółowo

OBRZĘDY SAKRAMENTU CHRZTU

OBRZĘDY SAKRAMENTU CHRZTU OBRZĘDY SAKRAMENTU CHRZTU OBRZĘD PRZYJĘCIA DZIECKA Rodzice: Rodzice: Rodzice: Chrzestni: Drodzy rodzice, jakie imię wybraliście dla swojego dziecka?... O co prosicie Kościół Boży dla? O chrzest. Drodzy

Bardziej szczegółowo

Chcielibyśmy bardziej służyć. Chcielibyśmy bardziej służyć

Chcielibyśmy bardziej służyć. Chcielibyśmy bardziej służyć Chcielibyśmy bardziej służyć Karol Białkowski: Witam serdecznie Piotra Nazaruka, dyrygenta, kompozytora i chyba można tak powiedzieć twórcę chóru Trzeciej Godziny Dnia? Piotr Nazaruk: Twórca to za dużo

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Opracowanie: mgr Violetta Kujacińska mgr Małgorzata Lewandowska Zasady: IZ może być ustna lub pisemna, IZ pisemną przekazujemy

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA OGÓLNE. SEMESTR I i II OCENA CELUJĄCA

WYMAGANIA OGÓLNE. SEMESTR I i II OCENA CELUJĄCA Wymagania edukacyjne i kryteria oceniania z religii w klasie VI Zgodne z programem nauczania nr AZ 2 01/10 z dnia 9 czerwca 2010 r. Poznaję Boga i w Niego wierzę. Wierzę w Kościół WYMAGANIA OGÓLNE SEMESTR

Bardziej szczegółowo

Radom, 18 października 2012 roku. L. dz. 1040/12 DEKRET. o możliwości uzyskania łaski odpustu zupełnego w Roku Wiary. w Diecezji Radomskiej

Radom, 18 października 2012 roku. L. dz. 1040/12 DEKRET. o możliwości uzyskania łaski odpustu zupełnego w Roku Wiary. w Diecezji Radomskiej Bp Henryk Tomasik: Dekret o możliwości uzyskania łaski odpustu zupełnego w Roku Wiary w Diecezji Ra Radom, 18 października 2012 roku L. dz. 1040/12 DEKRET o możliwości uzyskania łaski odpustu zupełnego

Bardziej szczegółowo

Dobro w czasach postmoderny

Dobro w czasach postmoderny Ks. Ryszard Skowronek Dobro w czasach postmoderny Etyka postmodernizmu a nauczanie moralne Jana Pawła II Księgarnia św. Jacka Katowice 2007 SPIS TREŚCI Contents... 9 Wstęp... 11 Rozdział 1. POSTMODERNIZM

Bardziej szczegółowo

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach nauczania biblijnego Kościoła Zielonoświątkowego w RP Podstawa Programowa katechezy zielonoświątkowej Za podstawowe źródło treści oraz główną przesłankę

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału nauczania- treści programowe dla klasy IV technikum

Rozkład materiału nauczania- treści programowe dla klasy IV technikum Rozkład materiału nauczania- treści programowe dla klasy IV technikum Do przedmiotu: Religia Dla klasy: IV technikum Tygodniowa liczba godzin: 2 Przyjęto liczbę tygodni nauki: 26 Środki dydaktyczne: podręcznik

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII. 1. Świadkowie Chrystusa

WYMAGANIA Z RELIGII. 1. Świadkowie Chrystusa WYMAGANIA Z RELIGII 1. Świadkowie Chrystusa często nie przynosi go na lekcje. definiuje, czym jest lęk; określa sposoby odnoszenia się do Boga na wzór Jezusa. potrafi podać z nauczyciela zasady życia wspólnoty

Bardziej szczegółowo

Diecezjalna inauguracja kolejnego roku pracy Domowego Kościoła A W S D W S Z C Z E C I N I E 3 1 S I E R P N I A 2 0 1 4

Diecezjalna inauguracja kolejnego roku pracy Domowego Kościoła A W S D W S Z C Z E C I N I E 3 1 S I E R P N I A 2 0 1 4 Diecezjalna inauguracja kolejnego roku pracy Domowego Kościoła A W S D W S Z C Z E C I N I E 3 1 S I E R P N I A 2 0 1 4 ( ) Jesteśmy zapraszani, by odnawiać swe osobiste spotkanie z Jezusem ( ) Inauguracja

Bardziej szczegółowo

Uczeń spełnia wymagania na ocenę dopuszczającą, oraz: - wykazuje w jaki sposób powstała Biblia. - opisuje symbole Ewangelistów w sztuce sakralnej

Uczeń spełnia wymagania na ocenę dopuszczającą, oraz: - wykazuje w jaki sposób powstała Biblia. - opisuje symbole Ewangelistów w sztuce sakralnej WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Religia klasa 5 : oceny dopuszczająca i dostateczna : oceny dobra, bardzo dobra, celująca Uwaga dotycząca oceniania na każdym poziomie wymagań: Aby uzyskać kolejną,

Bardziej szczegółowo

ŚWIĘTY JÓZEFIE, OPIEKUNIE RODZIN. 30-dniowe nabożeństwo do świętego Józefa. tel. 618 529 293; www.karmelici.info e-mail poznan@karmelicibosi.

ŚWIĘTY JÓZEFIE, OPIEKUNIE RODZIN. 30-dniowe nabożeństwo do świętego Józefa. tel. 618 529 293; www.karmelici.info e-mail poznan@karmelicibosi. ŚWIĘTY JÓZEFIE, OPIEKUNIE RODZIN 30-dniowe nabożeństwo do świętego Józefa tel. 18 529 293; www.karmelici.info e-mail poznan@karmelicibosi.pl okładka.indd 1 2015-03-03 08:10:05 Alicja Maksymiuk ŚWIĘTY JÓZEFIE,

Bardziej szczegółowo

ZAPROSZENIE NA MISJE PARAFIALNE 9 marca - 16 marca 2014 rok BÓG JEST MIŁOŚCIĄ

ZAPROSZENIE NA MISJE PARAFIALNE 9 marca - 16 marca 2014 rok BÓG JEST MIŁOŚCIĄ ZAPROSZENIE NA MISJE PARAFIALNE 9 marca - 16 marca 2014 rok BÓG JEST MIŁOŚCIĄ DRODZY PARAFIANIE! W dniach od 9 16 marca nasza Wspólnota przeżywać będzie Misje parafialne. Tak jak przed ponad dwoma tysiącami

Bardziej szczegółowo

Widzieć Oceniać Działać. czyli trochę o metodzie formacji w

Widzieć Oceniać Działać. czyli trochę o metodzie formacji w Widzieć Oceniać Działać czyli trochę o metodzie formacji w Katolickim Stowarzyszeniu Młodzieży. Plan spotkania Wstęp Geneza Widzieć Oceniać Działać Przykład Warsztaty (30 min) Podsumowanie (30 min) Wstęp

Bardziej szczegółowo

Świątynia Opaczności Bożej - Łagiewniki. Akt oddania się Bożenu Miłosierdziu Historia obrazu Jezusa Miłosiernego. Obraz "Jezu ufam Tobie"

Świątynia Opaczności Bożej - Łagiewniki. Akt oddania się Bożenu Miłosierdziu Historia obrazu Jezusa Miłosiernego. Obraz Jezu ufam Tobie Łagiewniki Świątynia Opaczności Bożej - Akt oddania się Bożenu Miłosierdziu Historia obrazu Jezusa Miłosiernego Obraz "Jezu ufam Tobie" Obraz "Jezu ufam Tobie" został namalowany po raz pierwszy w historii

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH. KLASY II i III

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH. KLASY II i III WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY II i III WYMAGANIA Z RELIGII DLA KLASY II I. Znajomość modlitw: Znak Krzyża; Modlitwa Pańska; Pozdrowienie

Bardziej szczegółowo

Pozytywna atmosfera szkoły chrześcijańskiej

Pozytywna atmosfera szkoły chrześcijańskiej Pozytywna atmosfera szkoły chrześcijańskiej Co odróżnia szkoły chrześcijański? Zapisz trzy rzeczy, które - twoim zdaniem odróżniają szkołę chrześcijańską od innych szkół. Podziel się swoimi przemyśleniami

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii. w zakresie 1 klasy technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych

Kryteria oceniania z religii. w zakresie 1 klasy technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych Kryteria oceniania z religii w zakresie 1 klasy technikum opracowane na podstawie materiałów katechetycznych W Kościele z serii Drogi świadków Chrystusa podręcznik nr AZ-41-01/10-KR-1/12 do nauczania religii

Bardziej szczegółowo

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ Materiały wykorzystywane w przygotowywaniu dziecka do I Spowiedzi i Komunii świętej w Parafii Alwernia DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM

Bardziej szczegółowo

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz Ks. Michał Miecznik ROZKŁAD MATERAŁU W KLASACH LO (zgodny z programem nauczania nr AZ-4-0/). Ty ścieżkę życia mi ukażesz MESĄC LCZBA GODZN TREŚC NAUCZANA WYNKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY. Ukochani

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej

Kryteria oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Kryteria oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z religii został opracowany na podstawie Programu nauczania religii rzymskokatolickiej w przedszkolach i

Bardziej szczegółowo

Wymagania podstawowe do matury z katechezy 2013 Uczeń w klasie maturalnej posiada umiejętności i wiedzę według których potrafi :

Wymagania podstawowe do matury z katechezy 2013 Uczeń w klasie maturalnej posiada umiejętności i wiedzę według których potrafi : Wymagania podstawowe do matury z katechezy 2013 Uczeń w klasie maturalnej posiada umiejętności i wiedzę według których potrafi : 1.Umocnić wiarę: I. Uzasadnia, że człowiek jest dzieckiem Boga. Wylicza

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum ROZDZIAŁ CELUJĄCY BARDZO DOBRY DOBRY DOSTATECZNY DOPUSZCZAJĄCY NIEDOSTATECZNY I. Kim jestem? 2. Uzupełnia zdobytą na 3. Aktywnie uczestniczy w lekcji

Bardziej szczegółowo

Amen. Dobry Boże, spraw, aby symbole ŚDM, krzyż wraz z ikoną Maryi, Ojcze nasz Zdrowaś Maryjo

Amen. Dobry Boże, spraw, aby symbole ŚDM, krzyż wraz z ikoną Maryi, Ojcze nasz Zdrowaś Maryjo Nowenna przed peregrynacją symboli ŚDM które w najbliższym czasie nawiedzą nasze miasto (parafię, dekanat, diecezję), były znakami nadziei dla wszystkich, ukazując zwycięstwo Jezusa nad tym, co przynosi

Bardziej szczegółowo

YK KKK

YK KKK YK 367-377 KKK 2197-2257 1 1 brzmienie Wj 20, 12 Czcij ojca twego i matkę twoją, abyś długo żył na ziemi, którą Pan, Bóg twój, da tobie. Pwt 5, 16 Czcij swego ojca i swoją matkę, jak ci nakazał Pan, Bóg

Bardziej szczegółowo

Temat: Sakrament chrztu świętego

Temat: Sakrament chrztu świętego Temat: Sakrament chrztu świętego UWAGA! Do spotkania należy przygotować obrzędy chrztu świętego (powinny być dostępne w zakrystii) oraz w miarę możliwości drugą część spotkania przeprowadzić w kościele

Bardziej szczegółowo

a przez to sprawimy dużo radości naszym rodzicom. Oprócz dobrych ocen, chcemy dbać o zdrowie: uprawiać ulubione dziedziny sportu,

a przez to sprawimy dużo radości naszym rodzicom. Oprócz dobrych ocen, chcemy dbać o zdrowie: uprawiać ulubione dziedziny sportu, IMIENINY ŚWIĘTEGO STANISŁAWA KOSTKI- -Patrona dzieci i młodzieży (8 września) Opracowała: Teresa Mazik Początek roku szkolnego wiąże się z różnymi myślami: wracamy z jednej strony do minionych wakacji

Bardziej szczegółowo

K R Y T E R I A O C E N I A N I A z katechezy w zakresie klasy VI szkoły podstawowej

K R Y T E R I A O C E N I A N I A z katechezy w zakresie klasy VI szkoły podstawowej K R Y T E R I A O C E N I A N I A z katechezy w zakresie klasy VI szkoły podstawowej Kryteria w zakresie oceny niedostatecznej Uczeń : - nie spełnia wymagań koniecznych na ocenę dopuszczającą, - odmawia

Bardziej szczegółowo

"Brat Albert (...) Nie tylko służył ubogim, ale sam stał się jednym z nich, gdyż oni stali się dla niego żywą i środa, 17 czerwca :05

Brat Albert (...) Nie tylko służył ubogim, ale sam stał się jednym z nich, gdyż oni stali się dla niego żywą i środa, 17 czerwca :05 "Brat Albert (...) Nie tylko służył ubogim, ale sam stał się jednym z nich, gdyż oni stali się dla niego żywą i Ojciec Święty Jan Paweł II, podczas audiencji dla Polaków w dniu kanonizacji Brata Alberta

Bardziej szczegółowo

PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY.

PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY. PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY. CZĘŚĆ I b OPRACOWAŁ I WYKONAŁ LECH PROKOP, UL. ZAMKOWA 2/1,

Bardziej szczegółowo

XXIV Niedziela Zwykła

XXIV Niedziela Zwykła XXIV Niedziela Zwykła Nikt inny jak tylko Pan Bóg wspomaga i prowadzi tych, którzy pragną Mu służyć. Ta droga wymaga ofiary i poświęcenia w pokonywaniu przeciwności. Ten duchowy trening wzmaga odwagę,

Bardziej szczegółowo

PAŚ OWCE MOJE. Homilie i przemówienia Benedykta XVI wybrane w 65. rocznicę święceń kapłańskich

PAŚ OWCE MOJE. Homilie i przemówienia Benedykta XVI wybrane w 65. rocznicę święceń kapłańskich PAŚ OWCE MOJE Homilie i przemówienia Benedykta XVI wybrane w 65. rocznicę święceń kapłańskich PAŚ OWCE MOJE Homilie i przemówienia Benedykta XVI wybrane w 65. rocznicę święceń kapłańskich Częstochowa 2016

Bardziej szczegółowo

Informator dla Przyjaciół CeDeH-u

Informator dla Przyjaciół CeDeH-u CDH w Zakroczymiu jest kapucyńskim klasztorem oraz miejscem formacji w duchowości franciszkańskiej, kapucyńskiej i honorackiej, dla osób konsekrowanych i świeckich. Ma tu swoją siedzibę Biblioteka, Archiwum

Bardziej szczegółowo

Medytacja chrześcijańska

Medytacja chrześcijańska Z TRADYCJI MNISZEJ 5 John Main OSB Medytacja chrześcijańska John Main OSB Medytacja chrześcijańska Konferencje z Gethsemani przekład Teresa Lubowiecka Spis treści Wstęp...7 Pierwsza Konferencja...9 Druga

Bardziej szczegółowo

drogi poznania Boga. drogi poznania Boga. drogi poznania Boga, drogi poznania Boga.

drogi poznania Boga. drogi poznania Boga. drogi poznania Boga, drogi poznania Boga. Ks. Michał Miecznik ROZKŁAD MATERIAŁU W KLASACH II LO I. NA POCZATKU BÓG STWORZYŁ NIEBO I ZIEMIĘ I MIESIĄC TEMAT.Bóg stwarza LICZBA GODZIN TREŚCI NAUCZANIA WYNIKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY drogi

Bardziej szczegółowo

Jezus do Ludzkości. Modlitwy Litanii (1-6) przekazane przez Jezusa Marii od Miłosierdzia Bożego

Jezus do Ludzkości. Modlitwy Litanii (1-6) przekazane przez Jezusa Marii od Miłosierdzia Bożego Jezus do Ludzkości Modlitwy Litanii (1-6) przekazane przez Jezusa Marii od Miłosierdzia Bożego źródło: www.thewarningsecondcoming.com tłumaczenie: www.armiajezusachrystusa.pl Modlitwa Litanii 1 Ochrona

Bardziej szczegółowo

NASZ SYNOD DIECEZJALNY

NASZ SYNOD DIECEZJALNY NASZ SYNOD DIECEZJALNY Słowo Biskupa Kaliskiego podczas Mszy świętej w Katedrze na rozpoczęcie drugiej sesji plenarnej Synodu, 18 października 2008 roku I Co to jest synod diecezjalny? Jakie jest jego

Bardziej szczegółowo

Modlitwa powierzenia się św. Ojcu Pio

Modlitwa powierzenia się św. Ojcu Pio 3 Modlitwa powierzenia się św. Ojcu Pio Święty Ojcze Pio, przed złem broń mnie, pod płaszcz Twej opieki pomóż mi chronić się zawsze i wszędzie, w dobrym i uczciwym życiu umacniaj mnie, w ostatniej godzinie

Bardziej szczegółowo

W DRODZE DO WIECZERNIKA PRZYJMUJEMY. Poradnik metodyczny do nauki religii dla klasy III szkoły podstawowej

W DRODZE DO WIECZERNIKA PRZYJMUJEMY. Poradnik metodyczny do nauki religii dla klasy III szkoły podstawowej W DRODZE DO WIECZERNIKA PRZYJMUJEMY Pana Jezusa Poradnik metodyczny do nauki religii dla klasy III szkoły podstawowej Wydawnictwo WAM Księża Jezuici Kraków 2013 Wprowadzenie do pracy z podręcznikiem do

Bardziej szczegółowo

- uczeń posiadł wiedzę i umiejętności znacznie przekraczające program nauczania katechezy

- uczeń posiadł wiedzę i umiejętności znacznie przekraczające program nauczania katechezy Kryteria oceniania z religii kl. I gimnazjum Ocena celująca - uczeń posiadł wiedzę i umiejętności znacznie przekraczające program nauczania katechezy - twórczo rozwija własne uzdolnienia oraz dba o własną

Bardziej szczegółowo

Chrzest Święty to pierwszy i najpotrzebniejszy sakrament, który gładzi grzechy, daje nam godność dziecka Bożego oraz czyni członkiem Kościoła.

Chrzest Święty to pierwszy i najpotrzebniejszy sakrament, który gładzi grzechy, daje nam godność dziecka Bożego oraz czyni członkiem Kościoła. I. Sakramenty 1. Chrzest Co to jest Chrzest Święty? Chrzest Święty to pierwszy i najpotrzebniejszy sakrament, który gładzi grzechy, daje nam godność dziecka Bożego oraz czyni członkiem Kościoła. Udzielamy

Bardziej szczegółowo

CALLED BY NAME. Bulletin Inserts (page 1 of 3 - POLISH) January 7-8, 2012

CALLED BY NAME. Bulletin Inserts (page 1 of 3 - POLISH) January 7-8, 2012 (page 1 of 3 - POLISH) (You may wish to use these images instead of the text found in the Bulletin Announcement on the previous pages. These images are available in electronic format on www.dioceseofbrooklyn.org/vocations/

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania. w zakresie 1 klasy liceum i technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych

Kryteria oceniania. w zakresie 1 klasy liceum i technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych Kryteria oceniania w zakresie 1 klasy liceum i technikum opracowane na podstawie materiałów katechetycznych W Kościele z serii Drogi świadków Chrystusa podręcznik nr AZ-41-01/10-KR-1/12 do nauczania religii

Bardziej szczegółowo

Lekcja 4 na 28 stycznia 2017

Lekcja 4 na 28 stycznia 2017 Lekcja 4 na 28 stycznia 2017 Czy Duch Święty jest siłą wypływającą od Boga, czy też boską Osobą równą Ojcu i Synowi? Czy ta kwestia ma znaczenie i czy wpływa ona na nasze relacje z Bogiem? Jezus i Duch:

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z religii kl. 4

Kryteria ocen z religii kl. 4 Kryteria ocen z religii kl. 4 Ocena celująca - spełnia wymagania w zakresie oceny bardzo dobrej - prezentuje treści wiadomości powiązane ze sobą w systematyczny układ - samodzielnie posługuje się wiedzą

Bardziej szczegółowo

SŁUŻYĆ BOGU TO SZUKAĆ DRÓG DO LUDZKICH SERC

SŁUŻYĆ BOGU TO SZUKAĆ DRÓG DO LUDZKICH SERC SŁUŻYĆ BOGU TO SZUKAĆ DRÓG DO LUDZKICH SERC NOWENNA Z KSIĘDZEM JERZYM POPIEŁUSZKO W INTENCJI BUDOWANIA CYWILIZACJI MIŁOŚCI TOWARZYSTWO UNIWERSYTECKIE FIDES ET RATIO ZA WIEDZĄ KURII METROPOLITALNEJ WARSZAWSKIEJ

Bardziej szczegółowo

Tydzień wychowania jest okazją do tego, by każdy postawił sobie pytania: Kogo chcę wychować? I jak zamierzam to czynić?. Odpowiadając na nie trzeba mieć zawsze przed oczyma pełny rozwój wychowanków. Z

Bardziej szczegółowo

Wiadomości, umiejętności i postawy. ucznia

Wiadomości, umiejętności i postawy. ucznia dopuszczająca oceny dostateczna dobra bardzo dobra Wiadomości, umiejętności i postawy Uczeń wykazuje się znajomością: Aktów wiary, nadziei, miłości, żalu Stacji drogi krzyżowej Sakramentów Darów Ducha

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI.

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. Przedmiot oceny 1. Cytaty z Pisma św., modlitwy, pieśni 2. Zeszyt przedmioto wy 3. Prace domowe 4. Testy i sprawdziany OCENA celująca

Bardziej szczegółowo

ŚWIĘTYMI BĄDŹCIE. MATKA ZOFIA CZESKA

ŚWIĘTYMI BĄDŹCIE. MATKA ZOFIA CZESKA s. M. Renata Pawlak, prezentka s. M. Aurelia Patrzyk, prezentka ŚWIĘTYMI BĄDŹCIE. MATKA ZOFIA CZESKA wiek: klasy IV - VI czas: 45 minut cele ogólne: dydaktyczny: zapoznanie z osobą Sł. B. Zofii Czeskiej

Bardziej szczegółowo

Słowo abp. Zygmunta Zimowskiego do wiernych diecezji tarnowskiej i radomskiej z okazji XXIII. Międzynarodowego Dnia Chorego

Słowo abp. Zygmunta Zimowskiego do wiernych diecezji tarnowskiej i radomskiej z okazji XXIII. Międzynarodowego Dnia Chorego Niewidomemu byłem oczami, chromemu służyłem za nogi (Hi 29,15) Słowo abp. Zygmunta Zimowskiego do wiernych diecezji tarnowskiej i radomskiej z okazji XXIII. Międzynarodowego Dnia Chorego Czcigodni Kapłani,

Bardziej szczegółowo

Spotkanie wprowadzające. Wspólnota Chrystusa Zmartwychwstałego GALILEA

Spotkanie wprowadzające. Wspólnota Chrystusa Zmartwychwstałego GALILEA Spotkanie wprowadzające Wspólnota Chrystusa Zmartwychwstałego GALILEA Cel => ewangelizacja Wszystko co robimy jest dla ewangelizacji i wynika z pasji do ewangelizacji Ewangelizacja to głoszenie kerygmatu,

Bardziej szczegółowo

Jezus prowadzi. Wydawnictwo WAM - Księża jezuici

Jezus prowadzi. Wydawnictwo WAM - Księża jezuici Jezus prowadzi Elementarz dziecka bożego 1 Wydawnictwo WAM - Księża jezuici Jezus prowadzi Elementarz dziecka bożego 1 Drogi przyjaciół Pana Jezusa Księża Jezuici - Wydawnictwo WAM 1 Pan Jezus gromadzi

Bardziej szczegółowo

SAKRAMENT POJEDNANIA. Celebracja

SAKRAMENT POJEDNANIA. Celebracja SAKRAMENT POJEDNANIA Celebracja SESJA 2 dla RODZICÓW Ponowne Spotkanie Rozpoczynając tę sesję powiedz osobie, która jest obok ciebie, co zapamiętałeś z poprzedniej rodzicielskiej sesji? Co było pomocne

Bardziej szczegółowo

Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana?

Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana? Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana? W skali od 1 do 10 (gdzie 10 jest najwyższą wartością) określ, w jakim stopniu jesteś zaniepokojony faktem, że większość młodzieży należącej do Kościoła hołduje

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II. "Nie bój się, nie lękaj! Wypłyń na głębię!" Jan Paweł II

Jan Paweł II. Nie bój się, nie lękaj! Wypłyń na głębię! Jan Paweł II Jan Paweł II "Nie bój się, nie lękaj! Wypłyń na głębię!" Jan Paweł II Krótkie kalendarium ur. 18 maja 1920 - w Wadowicach 1.11.1946- przyjęcie święceń kapłańskich 4.07. 1958- minowanie na biskupa 16.10.1978-

Bardziej szczegółowo

2. Na to zaś wszystko przyobleczcie miłość, która jest więzią doskonałości (Kol 3, 14).

2. Na to zaś wszystko przyobleczcie miłość, która jest więzią doskonałości (Kol 3, 14). Miłość jest cnotą teologalną, dzięki której miłujemy Boga nade wszystko dla Niego samego, a naszych bliźnich jak siebie samych ze względu na miłość Boga. 1. "Bóg jest miłością" (1 J 4, 8. 16): miłość jest

Bardziej szczegółowo

XXVIII Niedziela Zwykła

XXVIII Niedziela Zwykła XXVIII Niedziela Zwykła Dla wyeksponowania Bożej Mądrości wobec ludzkiego rozumu, Jezus buduje paradoksalną dysproporcję: za przykład stawia wielbłąda, zwierzę juczne, wytrwałe w pracy i wytrzymałe na

Bardziej szczegółowo

Egzamin kurialny: środa r. godz. 17:00. Spotkanie wszystkich przed egzaminem w kościele o godz. 16:30. Na egzaminie obowiązuje:

Egzamin kurialny: środa r. godz. 17:00. Spotkanie wszystkich przed egzaminem w kościele o godz. 16:30. Na egzaminie obowiązuje: Egzamin kurialny: środa 14. 05. 2014r. godz. 17:00 Spotkanie wszystkich przed egzaminem w kościele o godz. 16:30 Na egzaminie obowiązuje: Pacierz, Katechizm, Uzasadnienie po co? Życiorys patrona. Pismo

Bardziej szczegółowo

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Na ocenę celującą uczeń: Posiada wiedzę i umiejętności przewidziane na ocenę bardzo dobrym (co najmniej w 90%), a nad to: Samodzielnie i twórczo rozwija własne zainteresowania

Bardziej szczegółowo

Kard. Stanisław Nagy SCI. Świadkowie wielkiego papieża

Kard. Stanisław Nagy SCI. Świadkowie wielkiego papieża Kard. Stanisław Nagy SCI Świadkowie wielkiego papieża Kard. Stanisław Nagy SCI Świadkowie Wielkiego Papieża CZĘSTOCHOWA 2011 Redaktor serii: ks. Ireneusz Skubiś Redaktor tomu: Anna Srokosz-Sojka Redakcja

Bardziej szczegółowo

7. Bóg daje ja wybieram

7. Bóg daje ja wybieram 7. Bóg daje ja wybieram 1. CELE LEKCJI WYMAGANIA OGÓLNE wprowadzenie w problematykę powołania życiowego i chrześcijańskiego powołania do świętości. 2. TREŚCI NAUCZANIA WYMAGANIA SZCZEGÓŁOWE uczeń: po lekcji

Bardziej szczegółowo

VII PIELGRZYMA ŻYWEGO RÓŻAŃCA

VII PIELGRZYMA ŻYWEGO RÓŻAŃCA ZELATOR październik2016 www.zr.diecezja.pl 8 VII PIELGRZYMA ŻYWEGO RÓŻAŃCA W Roku Nadzwyczajnego Jubileuszu Miłosierdzia zelatorzy i członkowie Żywego Różańca Archidiecezji Krakowskiej przeżywali swoją

Bardziej szczegółowo

Uczeń spełnia wymagania

Uczeń spełnia wymagania WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Religia klasa 6 : oceny dopuszczająca i dostateczna : oceny dobra, bardzo dobra, celująca Uwaga dotycząca oceniania na każdym poziomie wymagań: Aby uzyskać kolejną,

Bardziej szczegółowo

Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia.

Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia. Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia. Źródło zdjęć: 1. Drogowskazy. [online], [dostęp: 16 maja 2013], Dostępny w Internecie: . 2.

Bardziej szczegółowo

Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił?

Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił? Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił? Dwie rzeczywistości Dobro i zło Inicjatywa królestwa światłości Inicjatywa królestwa światłości Chrześcijanin Zaplecze Zadanie Zaplecze w Bogu Ef. 1, 3-14 Wszelkie

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału do podręcznika Jezus działa i zbawia dla klasy 2 gimnazjum zgodnego z Programem nauczania religii nr AZ-3-01/10

Rozkład materiału do podręcznika Jezus działa i zbawia dla klasy 2 gimnazjum zgodnego z Programem nauczania religii nr AZ-3-01/10 Rozkład materiału do podręcznika Jezus działa i zbawia dla klasy 2 gimnazjum zgodnego z Programem nauczania religii nr AZ-3-01/10 Grupa tematyczna Tytuł jednostki Treści Wymagania uczeń potrafi Nabywane

Bardziej szczegółowo