na marginesie W R O C Ł A W S K I M A G A Z Y N S P O Ł E C Z N O K U L T U R O W Y LIPIEC SIERPIEŃ nr

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "na marginesie W R O C Ł A W S K I M A G A Z Y N S P O Ł E C Z N O K U L T U R O W Y www.namarginesie.eu LIPIEC SIERPIEŃ nr 2 2010"

Transkrypt

1 LIPIEC SIERPIEŃ ISSN nr na marginesie cena 5 zł (w tym 7% VAT) PO PO PO PO PO PO PO PO PO PO PO W R O C Ł A W S K I M A G A Z Y N S P O Ł E C Z N O K U L T U R O W Y 2 Prawda dociera powoli 6 Oblicza prywatyzacji banków 9 Naprotechnologia czy in vitro? 12 Prawdziwy zwycięzca 16 Logika historii 18 Czy można wierzyć Rosji? 20 Niemożliwe stało się możliwym 38 Barwy miłości 2

2 Drodzy czytelnicy Tak się składa, że jako naród o bogatej historii co rusz obchodzimy rocznice ważnych wydarzeń, że wymienię najbliższe: bitwy pod Grunwaldem, bitwy warszawskiej, czyli słynnego cudu nad Wisłą, Powstania Warszawskiego czy procesu szesnastu. O tym ostatnim - co symptomatyczne coraz częściej ostatnio się zapomina. Wszystkie one układają się w pewną logiczną całość i świadczą o tym, że zawsze bezcenne były dla nas, Polaków, takie wartości jak prawda i wolność. Są to bowiem rzeczy o fundamentalnym znaczeniu, bez których nie można mówić o suwerennym państwie i narodzie. Nie można bez nich budować poczucia własnej tożsamości narodowej. Za te wartości od wieków przelewaliśmy krew. Za te wartości zginął śmiercią męczeńską beatyfikowany niedawno ksiądz Jerzy Popiełuszko. Prawda i wolność są bezcenne, dlatego też co chwilę bywają zagrożone. Przykładem tego jest chociażby kryzys, jaki spustoszył rynki finansowe i systemy bankowe. Tak więc nie są to pojęcia wyabstrahowane i na nich powinno opierać się wszystko, od polityki i gospodarki poczynając. W tym kontekście niepokoić może nowomowa polityczna narzucona w trakcie kampanii prezydenckiej, która nadal dominuje w życiu publicznym. O tym wszystkim mogą Państwo przeczytać w tym numerze. Mamy lato, a wraz z nim ogromne upały. Dlatego dla ochłody zamieściliśmy niezwykle interesujący reportaż z rejsu jachtem po Kanale Białomorskim i rzekach tajgi syberyjskiej oraz małą niespodziankę, również związaną z wodami, ale mineralnymi. Opróćz tego, jak zwykle, kolejny odcinek powieści. Zachęcam więc do lektury, najlepiej w cieniu drzew. Małgorzata Jaszczuk-Surma redaktor naczelny

3 I S S N cena 5 zł (w tym 7% VAT) n a k ł a d s z t. na marginesie nr 2 LIPIEC-SIERPIEŃ 2010 Redakcja: redaktor naczelny Małgorzata Jaszczuk-Surma zespół redakcyjny Anna Turoń Jacek Orzechowski współpracownicy Joanna Barańska Krzysztof Bauer Bruno Dobiecki Krystyna Formicka Leszek Kalicki Andrzej Kryst Beata Marciniak-Szczypka Tatiana Szepietow okładka, grafika, ilustracje Paweł Jaszczuk korekta Barbara Inglot reklama i promocja Ewelina Kwiek Adres redakcji: Wydawca: Druk: Mediacom sp. z o.o. Mediacom sp. z o.o. Ultima-druk sp. z o.o. ul. Oleśnicka 15B ul. Jeziorowa 27 ul. Fabryczna Wrocław Wrocław Wrocław tel fax Prenumerata: ul. Oleśnicka 15B, Wrocław Redakcja zastrzega sobie prawo dokonywania skrótów i zmiany tytułów. Materiałów niezamówionych nie odsyłamy. Redakcja Na marginesie nie ponosi odpowiedzialności za treść reklam. SPIS TREŚCI Małgorzata Jaszczuk-Surma 2 Prawda dociera powoli W R O C Ł A W S K I M A G A Z Y N S P O Ł E C Z N O K U L T U R O W Y Małgorzata Jaszczuk-Surma 6 Oblicza prywatyzacji banków Krystyna Formicka 9 Naprotechnologia czy in vitro? Teresa Izworska 12 Prawdziwy zwycięzca Joanna Barańska 14 Pamiętna bitwa Leszek Kalicki 16 Logika historii Krystian Przemkowicz 17 Hiob miast Stanisław Kostkiewicz 18 Czy można wierzyć Rosji? Krzysztof Bauer 19 Warto słuchać Jacek Orzechowski 20 Niemożliwe stało się możliwym Małgorzata Jaszczuk-Surma 28 Jedziemy do wód! Krzysztof Bauer 30 Twierdza nad Smotryczem Bruno Dobiecki 32 Wolność, równość, braterstwo... czy rzeczywiście? Cz. II Jolanta Gromadzka 35 Wynurzenia, czyli NIC Dominika Piechowicz 36 Wybory, maliny i pszczoły Margaret J. Swanson 38 Barwy miłości 2

4 Małgorzata Jaszczuk-Surma Prawda dociera powoli 2 na marginesie Mamy za sobą Kampanię Prezydencką 2010, a nawet pierwsze analizy i podsumowania. Wydaje się, że teraz wszyscy powinni koncentrować się na poczynaniach prezydenta-elekta i uważnie wsłuchiwać się w ton jego wypowiedzi, żeby realne zamierzenia odnieść do obietnic wyborczych, co pozwoli zweryfikować jego wiarygodność. Czas też na głębsze analizy sceny politycznej i próbę odczytania strategii obozu rządzącego, który bardzo szczelnie zagospodarował całą przestrzeń życia publicznego. Ja też chciałam dorzucić swoje trzy grosze. Zgadzam się z wieloma komentatorami, że nie była to zwyczajna kampania. Przede wszystkim nie wynikała ona z kalendarza wyborczego, lecz była skutkiem tragedii smoleńskiej. Przypomnę, że przed 10 kwietnia społeczeństwo nasze było ostro spolaryzowane. Właściwie przestrzeń publiczna zdominowana była przez Platformę Obywatelską, której nadano status partii otwartej, nowoczesnej i postępowej, skupiającej wokół siebie lepszą część społeczeństwa. Lepszą, gdyż podobno zrzeszającą w swoich szeregach samych ludzi sukcesu, światowców, celebrytów, wykształconych, przedsiębiorczych, młodych, którzy dystansują się od historii i tradycji narodowej, ponieważ są nowocześni i liberalni. Po drugiej stronie ustawiono Prawo i Sprawiedliwość jako ugrupowanie obciachowe, skupiające wszelkich wykluczonych, a więc słabo wykształconych, by nie powiedzieć ciemnych, ksenofobicznych, kurczowo przywiązanych do tradycji i kruchty kościelnej, nie radzących sobie w strukturach społeczeństwa demokratycznego, niezaradnych. Przed katastrofą smoleńską zarówno PiS, jak i jego sympatycy że posłużę się terminologią sportową zostali zapędzeni do narożnika i wydawało się, że pozostaną w nim już na zawsze. Dziwnym zbiegiem okoliczności media nie chciały pełnić roli pasa transmisyjnego między prezydentem ś.p. Lechem Kaczyńskim a społeczeństwem, natomiast z upodobaniem prezentowały Jego karykaturalny wizerunek. Z drugiej strony w świadomości społecznej coraz bardziej zacierano różnice między PO i PiS, dając do zrozumienia, że właściwie to jest to samo, bo przecież obie partie mają wspólny solidarnościowy rodowód, a ich liderzy chodzą do kościoła i są dobrze przyjmowani przez hierarchów. Przypomnę chociażby słynne rekolekcje łagiewnickie, organizowane w Krakowie dla członków PO. Kłamstwo w tym względzie wyszło na jaw w trakcie kampanii wyborczej. Widzieliśmy marszałka i premiera jako uczestników mszy św., a z drugiej strony Polska jako jedno z dwóch państw unijnych nie podpisała się pod protestem w sprawie wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu odnośnie obecności krzyży w szkole. Jacyż więc z nich chrześcijanie czy katolicy? W zasadzie niewiele już brakowało, żeby PiS największa obecnie partia opozycyjna odeszła w polityczny niebyt. Świadczą o tym chociażby sondaże popularności czołowych polityków, według których prezes Jarosław Kaczyński wypadał bardzo słabo. Rząd zresztą, na czele z premierem Tuskiem, robił wszystko, żeby tak się stało. Do opinii publicznej przedostawał się wizerunek Jarosława Kaczyńskiego jako awanturnika, który dzieli społeczeństwo i przeszkadza rządzącym. Wystarczy przypomnieć szereg skandalicznych afer, jakie miały miejsce przed katastrofą, a w które zamieszani byli czołowi politycy PO, jak i pracę sejmowych komisji śledczych czy sposób zachowania się jej członków. Oglądając transmisje z prac komisji hazardowej, miałam nieodparte wrażenie, że zarówno jej przewodniczący Mirosław Sekuła (członek PO wyjątkowo lojalny wobec władz swojej partii), jak i niektórzy członkowie (także PO) przesłuchując świadków, robili wszystko, żeby uniemożliwić ustalenie prawdy. Dziwnym zbiegiem okoliczności przewodniczący Sekuła, który jest przecież członkiem PO, prowadził śledztwo mające wyjaśnić poważną aferę, w którą zamieszani byli jego partyjni koledzy. Inaczej mówiąc, był sędzią we własnej sprawie. Rzecz to nie do wiary w państwach demokratycznych! Dzisiaj, ze względu na nadzwyczajną dynamikę wydarzeń po 10 kwietnia, ta sprawa zeszła z pola widzenia i powoli o tym już zapominamy. A nie powinniśmy, zwłaszcza teraz, kiedy całą władzę ma PO, a w zasadzie Donald Tusk, ponieważ prezydent-elekt nie zdradza cech samodzielnego polityka. Wszystko wskazuje na to, że styl i język kampanii narzuciła PO ze swoim zapleczem. Oni zdecydowali, które tematy można w niej poruszać, a które są zakazane. Symptomatyczne, że od samego początku zastrzeżono, że nie wolno poruszać kwestii katastrofy smoleńskiej, aby nie grać trumnami. Jest to zdumiewające, zważywszy na fakt, że przecież ona właśnie była przyczyną tych wyborów. Tak więc kampania Bronisława Komorowskiego przebiegała pod hasłem Zgoda buduje, które w zasadzie krępowało normalną debatę. Dlaczego? Po prostu każdy temat niewygodny dla PO

5 i samego Komorowskiego, według członków jego sztabu, burzył spokój społeczny. Tak więc marszałek budował tę zgodę i zasypywał podziały po prostu zamykając wszystkim usta, a sam łapczywie zawłaszczał stanowiska po tragicznie zmarłych. Niesmak budzi pośpiech, z jakim ogłosił, że pełni obowiązki prezydenta. Wszystko na to wskazuje, że nie dopełnił wymogów formalnych przewidzianych prawem dla takiej sytuacji. Oczywiście, na ten temat też się nie dyskutuje, bo tylko zgoda buduje, a wszystko co kłóci się z interesem PO, traktowane jest jako wojna polsko-polska. Po prostu rzecz kuriozalna w państwie podobno demokratycznym rządzących się nie krytykuje. A może więc w Polsce nie ma demokracji, tylko mamy rządy oligarchii? Nie wspomnę już takich posunięć jak mianowanie Marka Belki na prezesa NBP, podpisanie (w pośpiechu) ustawy o IPN, którą jako marszałek przesłał urzędującemu prezydentowi, a która, podpisał jako pełniący obowiązki prezydenta (wiedział przy tym doskonale, że Lech Kaczyński miał tę ustawę skierować do Trzybunału Konstytucyjnego), jak i szybkie mianowanie nowego szefa Kancelarii Prezydenta, mimo że był przecież Jacek Sasin, zastępca tragicznie zmarłego Władysława Stasiaka. Jednym słowem, żenujący marsz po władzę z pogwałceniem wszelkich zasad przyzwoitości. Media, poza nielicznymi, jakoś nie chciały podjąć tych wątków. Tymczasem marszałek Komorowski w tajemnicy przed polską opinią publiczną odznaczył rosyjskich żołnierzy w dowód uznania za wzorowe zachowanie na miejscu katastrofy i odpowiednie jej zabezpieczenie. Okazało się jednak, że na miejscu tragedii w błocie znajdowano szczątki ofiar, ich rzeczy osobiste i fragmenty samolotu, a Rosjanie ukradli Andrzejowi Przewoźnikowi karty bankomatowe i wybrali z jego konta 6 tys. złotych. Całą sprawę szybko wyciszono, aby nikt nie zdążył zapytać, w jakich okolicznościach Rosjanie weszli w posiadanie tych kart. A wszystko, oczywiście, w atmosferze zgody i miłości, co nie przeszkadzało Januszowi Palikotowi, ani tzw. elicie i celebrytom (A.Wajdzie, K. Kutzowi, W. Bartoszewskiemu) skandalicznie zachowywać się wobec prezesa Jarosława Kaczyńskiego. Nawet bardzo kulturalna szefowa sztabu marszałka Małgorzata Kidawa-Błońska nie dostrzegła niczego nagannego w zachowaniach tych ludzi. Zapytana o to, stwierdziła (cytuję z pamięci), że takim autorytetom wolno znacznie więcej. No cóż, nic dodać, nic ująć. Cała uwaga sztabu wyborczego kandydata PO skupiona była na prowokacjach wobec J. Kaczyńskiego, żeby przykleić mu gębę awanturnika. Jednak nic takiego się nie stało, kampania nie miała tempa i wówczas wyszło na jaw, że Komorowski nie ma nic do powiedzenia, a jedyną jego racją bytu, jak i zresztą całego ugrupowania PO jest kłótnia z PiS. Żenada. Marszałek Bronisław Komorowski nie przedstawił żadnego programu, nie wykazał się znajomością podstawowych kwestii niezbędnych głowie państwa. Obiecywał wszystko wszystkim, żeby w jak największym stopniu zagarnąć cudzy elektorat lewicy i PSL. Mimo intensywnej kampanii medialnej, sondaże przedwyborcze pokazywały sukcesywny wzrost poparcia dla Jarosława Kaczyńskiego. Wówczas media zaczęły przyprawiać mu gębę farbowanego lisa i pojawiły się cytaty z Gombrowicza, jak na przykład ten, że Bronek wyzwie Jarka na solówę. Nie wiadomo: żenujące widowisko, puszczanie oka do inteligencji czy zabawa niedojrzałych, przerośniętych chłopców? Nie dopuszczono do prawdziwej dyskusji między kandydatami i wymyślono taką formułę debaty telewizyjnej, która nie pozwalała na żadną wymianę poglądów, ani na rzetelne przedstawienie wizji prezydentury. Szczytem wszystkiego było jednak wystąpienie Donalda Tuska na kongresie PO zarówno jako szefa partii, jak i jako szefa rządu transmitowane przez telewizję publiczną. Nigdy nie słyszałam czegoś tak plugawego, obrzydliwego i niemerytorycznego jak to, co padło wówczas pod adresem Kaczyńskiego. Czasem odnosiłam wrażenie, że przeniosłam się do Niemiec w lata 30. XX wieku i uczestniczę w wiecu. Mimo tych wszystkich zabiegów prawda zaczęła jednak przenikać do zwykłych ludzi, którzy zaczęli się aktywizować. Pomijając rekordową liczbę (ok. 2 miliony) podpisów zebranych w celu zarejstrowania kandydatury Kaczyńskiego w PKW, wokół niego zaczęły pojawiać się Społeczne Komitety Poparcia firmowane przez osobistości ze świata nauki, kultury, jak i przez tzw. zwykłych ludzi. Najlepiej jednak świadczy o tym wynik wyborów. W gruncie rzeczy Jarosławowi Kaczyńskiemu zabrakło niewiele ponad 3% głosów do uzyskania przewagi. I mimo że sondaże wskazywały zwycięstwo Komorowskiego, sytuacja wcale nie była taka pewna. Najlepiej świadczą o tym reakcje dziennikarzy i komentatorów w studiach wyborczych, kiedy przewodniczący PKW o północy podał wyniki z 50,1% okrę- na marginesie 3

6 gów wyborczych i okazało się, że przewagę ma kandydat PiS. Warto było zobaczyć tę bezradność i strach malujący się w ich spojrzeniach. O czym to świadczy? Przede wszystkim o tym, w jakim stopniu media są niezależne. Wielu komentatorów podkreślało, że gdyby kampania potrwała jeszcze dwa tygodnie, Kaczyński bezsprzecznie wygrałby z Komorowskim. Paradoksalnie więc Komorowski wygrywając przegrał, a jednocześnie domknął oby nie na pięć lat szczelność kokonu, jaki spowija rządzących. Najlepiej świadczą o tym ostatnie przetasowania: powołanie przez prezydenta-elekta nowych członków do KRRiT w osobach J. Dworaka i K. Lufta oraz objęcie przez Grzegorza Schetynę stanowiska marszałka sejmu, mimo że jest zamieszany w aferę hazardową i był wcześniej zdymisjonowany z tego powodu przez Tuska. Poza tym miał stanąć przed komisją śledczą. Tymczasem Mirosław Sekuła, przewodniczący sejmowej komisji hazardowej ogłosił, że napisał już protokół z prac komisji i nie ma więc potrzeby przesłuchiwania świadków, którzy zostali przecież powołani, ale nie zdążono ich przesłuchać ze względu na katastrofę. Nawiasem mówiąc protokół ten sam w sobie jest skandalicznym dokumentem i świadczy o arogancji PO jako partii rządzącej. Bronisław Komorowski nie będąc jeszcze prezydentem apelował o 500 dni spokoju nie po to, żeby rząd mógł pracować, ale aby udaremnić każdą próbę debaty publicznej i zatuszować wszystkie przekręty kolegów. Nawiasem mówiąc, apel ten jest również kuriozalny. Nie można żądać od społeczeństwa, ani od opozycji wyzbycia 4 na marginesie się prawa do krytyki, do swobodnego wyrażania poglądów w imię kłamstwa. To nie ma nic wspólnego z demokracją ani pluralizmem. Tymczasem zbliżają się wybory samorządowe i parlamentarne. W tym kontekście dokładnie widać, że PO chce zamknąć przed czasem wszystkie komisje śledcze licząc na to, że na pewno ludzie szybko o nich zapomną. A jeśli nie, to i tak zamknie się im usta jakimś hasłem propagandowym. Od czego są młodzi zdolni pijarowcy? Ostatnio rękoma, a właściwie ustami Palikota usiłuje się w brutalny sposób ograniczyć swobodę wypowiedzi Jarosławowi Kaczyńskiemu, który słusznie domaga się wyjaśnienia wszystkich okoliczności śmierci 96 Polaków, czołowych postaci życia publicznego i podnosi kwestię odpowiedzialności politycznej. Słychać głosy, że Kaczyński pokazuje teraz swoją prawdziwą twarz, zrzucił maskę i burzy spokój. Zarzuca mu się powrót do wojny polsko- -polskiej, z którą miał już przecież skończyć. Jest to kolejna próba niedopuszczenia do ujawnienia prawdy. Nie możemy na to pozwolić. Dla naszego dobra, dla dobra naszego państwa wyjaśnienie tej sprawy jest niezwykle istotne. Jak widać, ze strony PO nie ma woli politycznej, żeby prawda wyszła na jaw. Zważywszy na powiązania prezedenta-elekta z WSI, specjalnie to nie dziwi, ale nie ma to nic wspólnego z przejrzystością życia publicznego i wysokimi standardami, jakie podobno mają cechować członków PO. Jakoś tego nie widać. Na razie powychodziły wszystkie palikoty i niesioły domagając się kłamstwa w imię dobrych stosunków z Rosją. To jakiś obłęd! Nie wolno pozwolić dać sobie odebrać prawa do wyrażania poglądów na tematy dotyczące sfery życia publicznego. Mamy prawo domagać się prawdy. Prawdy obiektywnej, a nie zmanipulowanej. Patrząc na wyniki wyborów widzimy jak duży procent społeczeństwa chce żyć w prawdzie i w państwie, które się na niej opiera. Nie można tego zmarnować!

7 na marginesie 5

8 Małgorzata Jaszczuk-Surma Oblicza prywatyzacji banków 6 na marginesie Od pewnego czasu usiłujemy podsumować ostatnie dwudziestolecie. Nie bez powodu pojawiają się różne analizy porównawcze, które z jednej strony mają zbilansować ten okres transformacji ustrojowej, a z drugiej co całkiem naturalne wytyczyć kierunki rozwoju państwa. Po roku 1989 przechodziliśmy i przechodzimy jeszcze nadal transformację ustrojową, która niewątpliwie jest niezbędna, ale która również rodzi nowe problemy jak i zagrożenia. Jest to proces bardzo trudny, ponieważ w okresie minionym, kiedy wszystkie obszary państwa były centralnie sterowane, niemożliwa była taka kumulacja kapitału prywatnego jak w krajach demokracji zachodnich. Stąd właśnie niezbędny był dopływ kapitału zagranicznego i to całkiem sporego. Przyjrzyjmy się prywatyzacji banków, która zawsze wzbudzała gorące dyskusje. Wiadomo bowiem powszechnie, że silny sektor bankowy i rozwinięty rynek kapitałowy są czynnikami, które determinują rozwój gospodarki. Okazuje się, że rynek finansowy państw Europy Środkowo- -Wschodniej był bardzo słabo rozwinięty i znacząco odbiegał od rynków zachodnioeuropejskich. Dla porównania warto przyjrzeć się statystyce. Jak wynika z badań Wojciecha Kostrzewy, prezesa BRE Banku S.A. w latach , w 2001 r. wskaźnik kapitalizacji rynku akcji w stosunku do PKB w Niemczech wynosił 67%, podczas gdy w Polsce zaledwie 20%, na Węgrzech 25%, a w Czechach 22%. Ponieważ proces rozwoju gospodarki mogą stymulować tylko silne banki za pośrednictwem rynku kapitałowego, więc systemy bankowe państw Europy Środkowo-Wschodniej należało rozwinąć. Można było to zrobić tylko w oparciu o kapitał zagraniczny, przede wszystkim pochodzący z krajów Unii Europejskiej, w mniejszym stopniu ze Stanów Zjednoczonych. Tak więc obecność kapitału zagranicznego w sektorze bankowym jest bardzo ważna dla gospodarki, ponieważ jest on sektorem strategicznym. Banki uczestniczą w kreacji pieniądza i alokacji kapitału, wspierają przedsiębiorczość (zwłaszcza małych i średnich firm), często są współwłaścicielami przedsiębiorstw i tworzą otoczenie dla biznesu. Ale trzeba mieć na uwadze rzecz bardzo istotną. Przewaga w sektorze bankowym kapitału zagranicznego oznacza również to, że decyzje istotne dla całej gospodarki mogą zapadać za granicą, a to oznacza, że nie muszą mieć na względzie interesu polskich podmiotów gospodarczych, a tym samym interesu i zamożności Polaków. Tak więc skutkiem prywatyzacji z jednej strony jest zmiana własności społecznej w prywatną, ale z drugiej zmiana procesu kontroli nad gospodarką. Majątek państwowy przekazywany jest podmiotom prywatnym, następuje ograniczenie roli państwa w gospodarce, a tym samym gospodarka państwowa ulega przekształceniu w prywatną. W ślad za tym powinien pójść wzrost efektywności przedsiębiorstw, a więc gospodarki, wzrost dochodów, czyli także bogactwa państwa, wzrost poziomu życia społeczeństwa, ograniczenie biurokracji, wzrost swobody i demokracji gospodarczej oraz umocnienie demokracji politycznej. W krajach postkomunistycznych przyjęto różne strategie prywatyzacji. Zdaniem specjalistów procesy prywatyzacji banków najszybciej przebiegały wówczas, kiedy poprzedzono je restrukturyzacją tychże. Przodowały w tym względzie Węgry, które sprywatyzowały swoje banki już w połowie lat 90. XX wieku. W Polsce również najpierw przeprowadzono restrukturyzację. W tym celu w późnych latach 80. XX wieku uniezależniono bank centralny od ministerstwa finansów i ze struktur NBP wydzielono 9 banków, które przekształcono w banki komercyjne, zgodnie z założeniami Programu restrukturyzacji i prywatyzacji dziewięciu banków państwowych. Następnie w latach pojawiły się pierwsze banki komercyjne publiczno-prywatne i prywatne. Był to okres dynamicznego wzrostu liczby banków w związku z dość liberalną polityką przyznawania licencji. Wówczas też pojawiły się w Polsce pierwsze banki zagraniczne funkcjonujące pod szyldem znanych banków, ale przede wszystkim obsługiwały one klientów zagranicznych, którzy prowadzili działalność na polskim rynku. Dlatego też banki te na rynku polskim konkurowały najpierw na rynku kredytów dla firm, a więc w obszarze bankowości korporacyjnej. W 1991 r. powstała Giełda Papierów Wartościowych, a rok później banki prywatne zaczęly pozyskiwać na niej nowe kapitały, co z kolei sprzyjało rozwojowi giełdy. Na parkiecie jako pierwsze pojawiły się BIG Bank i BRE Bank. Lata to okres dynamicznej prywatyzacji banków państwowych poprzez sprzedaż ich udziałów (pakietów mniejszościowych) inwestorom zagranicznym. Od 2000 roku datuje się faza konsolidacji, czyli przejmowanie słabszych banków, zwiększanie udziałów inwestorów zagranicznych, fuzje

9 oraz przejęcia będące skutkiem połączeń spółek-matek lub wynikające ze zmian właścicielskich na rynku europejskim (połączenie Banku Przemysłowo-Handlowego i Powszechnego Banku Kredytowego). Tak więc obecnie w Polsce ponad 70% sektora bankowego jest w rękach kapitału zagranicznego, mamy bank centralny NBP, a Skarb Państwa ma wpływ jedynie na 4 banki. Są to: 1. Bank Gospodarstwa Krajowego, który zgodnie z dyrektywą unijną powinien obsługiwać administrację państwową, samorząd terytorialny i firmy sektora publicznego; 2. Bank Ochrony Środowiska, który obsługuje wojewódzkie fundusze ochrony środowiska; 3. PKO BP S.A. przykład prywatyzacji mniejszościowej, gdzie decydujący głos ma Skarb Państwa, a kapitał jest rozproszony wśród akcjonariuszy indywidualnych, którzy mogli nabywać akcje tylko do pewnej określonej wysokości. Nawiasem mówiąc model o rozproszonej strukturze kapitału akcyjnego jest typowy dla banków notowanych na giełdzie w wysoko rozwiniętych krajach kapitalistycznych; 4. Bank Pocztowy, którego właścicielami są Poczta Polska i PKO BP S.A. Niewątpliwie bez udziału kapitału obcego nasz system bankowy byłby słabo rozwinięty. Prywatyzacja wymusiła także konkurencję na rynku usług bankowych. Pojawiły się nowe produkty i usługi, jak chociażby karty kredytowe, bankomaty, bankowość elektroniczna. Podaż produktów i usług bankowych jest lepiej dostosowana do potrzeb rynku, nastąpił transfer nowoczesnej bankowości, a polskim na marginesie 7

10 bankom łatwiej było wejść na rynki zagraniczne. Z tytułu prywatyzacji wzrastały też przychody budżetu państwa. Wydawać by się mogło, że było to ze wszech miar korzystne dla nas przedsięwzięcie, tymczasem okazuje się że nie wszyscy ekonomiści podzielają tę opinię. Niektórzy, jak prof. Kazimierz Poznański (Uniwersytet Waszyngtona w Seattle) uważają, że koszty poniesione przez Skarb Państwa wynosiły 1/3 wpływów. Składały się na nie przede wszystkim ekspertyzy doradczo-konsultingowe wykonywane na zlecenie rządu przez zagraniczne firmy. Poza tym inwestorzy zagraniczni zwiększając swój udział w strukturze własnościowej polskiego sektora bankowego, coraz bardziej ograniczali nam możliwość podejmowania decyzji. Interesujące jest to, że mimo zapewnień ekonomistów skupionych wokół Leszka Balcerowicza, że prywatyzacja banków poszła w dobrym kierunku, coraz częściej słychać głosy, że proces ten poszedł zdecydowanie za daleko i utraciliśmy kontrolę nad tym ważnym sektorem gospodarki. Społeczeństwo polskie oceniało go i ocenia raczej negatywnie. Badania TNS OBOP z 2002 r. wykazały, że prawie 90% Polaków uważało, że Polska na prywatyzacji banków wyszła źle lub bardzo źle. Jak wspomniano, 70% polskiego sektora bankowego jest w rękach kapitału obcego. Tymczasem w wielu krajach wysoko rozwiniętych, takich jak Dania, Niemcy, USA, Finlandia, Szwecja czy Chiny wprowadzono ostre restrykcje odnośnie wchodzenia obcego kapitału do banków krajowych. Nie może on przekroczyć 10%. Warto dodać, że w Hiszpanii jeszcze do 1978 r. banki były zamknięte przed obcym kapitałem, a obecnie udział ten również nie przekracza 10%. Wyjątkiem w Europie są jedynie państwa byłego bloku wschodniego, które przechodzą proces transformacji. Tam udział inwestorów zagranicznych wynosi ponad 50%. Można zadać pytanie: czy to czymś grozi? Niestety tak, ponieważ po pierwsze funkcjonowanie banków-córek zależy od banków-matek, a nie od krajowych instytucji finansowych. Banki zagraniczne w Polsce przede wszystkim dążą do uzyskania jak największej grupy klientów korporacyjnych oraz do maksymalizacji zysków i osiągają wyższy poziom rentowności aniżeli w swoich krajach macierzystych. Świetnym przykładem jest wystawiony teraz na sprzedaż przez irlandzką grupę AIB Bank Zachodni WBK, który wypracowuje dla niej 70% zysków, czyli rocznie przynosi kilkaset milionów euro przychodu netto. Podkreślić należy, że kiedyś był to bank polski i został sprzedany wraz z klientami irlandzkiej grupie kapitałowej. Przez klientów banku należy rozumieć zarówno klientów indywidualnych, jak i podmioty gospodarcze oraz podmioty administracji państwowej czy samorządowej. W związku z tym wszystkie pieniądze, jakie Polacy oraz polskie podmioty płacą w tym banku za obsługę rachunków są wywożone z Polski i zasilają gospodarkę obcego państwa, a nie naszą. W tym kontekście nie dziwią intensywne kampanie reklamowe i różne strategie, jakie stosują banki zagraniczne, aby zawładnąć jak największą liczbą klientów. Są to przede wszystkim duże banki, które stać na konkurencyjną ofertę. Chodzi przecież przede wszystkim o to, żeby po przejęciu klientów i likwidacji kokurencji zaproponować, a właściwie narzucić, klientom zupełnie inne warunki. Poza tym w reklamie nie chodzi o uczciwą informację, lecz o wyeksponowanie tych rzeczy, na których zależy reklamodawcy. Tak więc w oparciu o reklamę można wypromować najdroższy produkt i sprzedać go jako najtańszy, bo takie jest prawo reklamy. Klient musi więc cały czas mieć się na baczności i ostrożnie podchodzić do wszelkich super ofert. Interesujący jest również fakt, że banki z całościowym kapitałem zagranicznym pod względem wskaźników wydajności przodują na rynku polskim, natomiast pod względem rentowności wypadają bardzo niekorzystnie na tle wszystkich banków komercyjnych. Zachodzi podejrzenie, że banki te celowo zaniżają opłacalność działalności poprzez sztuczne zawyżanie kosztów lub przenoszenie zysków do banków działających w innych krajach. Jest to możliwe dzięki prowadzeniu wirtualnej rachunkowości i transferom kapitału pomiędzy nimi a bankami-matkami zlokalizowanymi w krajach, gdzie obowiązują bardziej korzystne systemy podatkowe. Jest jeszcze jedna odsłona tej kwestii. Firmy sprywatyzowane mają teraz rachunki w zagranicznych instytucjach finansowych, ponieważ zdecydowany obszar sektora bankowego jest w rękach kapitału zagranicznego. Mało tego, rachunki klientów indywidualnych, jak i administracji publicznej również prowadzone są przez banki zagraniczne. Rzecz nie do pomyślenia w żadnym z krajów starej Unii, gdzie zgodnie z dyrektywą funkcjonuje jeden bank państwowy, który prowadzi właśnie obsługę podmiotów administracji państwowej, samorządu terytorialnego i firm sektora publicznego. Nie muszę chyba dodawać, że są to bardzo bogate instytucje, które swoje zyski w dużym stopniu przeznaczają na rozwój rodzimych firm czy rodzimego przemysłu. W Polsce jest inaczej, ponieważ bardzo często się zdarza, że tego typu podmioty obsługiwane są przez banki zagraniczne. Nie trzeba chyba nikomu uzmysławiać, jak ogromne pieniądze wypływają z Polski zamiast zasilać jej kapitał. Trudno zmienić ten stan rzeczy jednym zapisem, na przykład zaleceniem, że wszystkie podmioty administracyjne czy gospodarcze mają prowadzić swoje rachunki w bankach z przewagą kapitału Skarbu Państwa, ponieważ obowiązuje ustawa o zamówieniach publicznych i musi być ogłoszony przetarg. Ale zamówienia publiczne można odpowiednio przygotować, aby wymogi mogły spełniać tylko określone instytucje finansowe. Niestety, w Polsce nie ma spójnej polityki finansowo-gospodarczej i żaden rząd takiej nie prowadził, ale wszyscy szukają sposobów zasilania budżetu. Warto więc podkreślić, że co prawda taka operacja jest niełatwa, ale przyniosłaby z całą pewnością zysk w perspektywie długofalowej. Poza tym uwzględniając fakt, że firmy zagraniczne, które inwestują w Polsce obsługiwane są przez własne banki, które od razu pojawiają się na naszym rynku zgodnie z zasadą: jeśli już tu inwestujesz, to korzystaj z obsługi własnego banku, czy nie należałoby się zastanowić gdzie płacimy rachunki jako osoby prywatne? Może trzeba wziąć pod rozwagę, czy nie powinniśmy zakładać rachunku w banku z przewagą rodzimego kapitału? 8 na marginesie

11 Krystyna Formicka Naprotechnologia czy in vitro? Od pewnego czasu słyszymy, że Europa Zachodnia się wyludnia, bo społeczeństwo się starzeje. Wzrasta znacząco średnia długość życia, natomiast przyrost naturalny w poszczególnych krajach Europy Zachodniej jest ujemny, zerowy lub w najlepszym wypadku znikomy. Zawsze w kontekście takich rozważań pada pytanie: jak będzie rysowała się przyszłość i kto będzie pracował na nasze emerytury? Czy europejskie systemy emerytalne nie stoją na skraju przepaści? To wszystko prawda i niestety my też w szybkim tempie, bo w czasie niespełna dwudziestu lat, dołączyliśmy pod tym względem do europejskiej czołówki. Przyczyny tej sytuacji są złożone. Ważną rolę odgrywają tu czynniki socjoekonomiczne, obyczajowe, związane z rozpowszechnianiem się zaawansowanych technologii, jak i degradacja środowiska. Istotne są tu niewątpliwie moda i styl oraz tryb życia (m.in. nadmierne odchudzanie się, otyłość, krótki i nieregularny sen, sposób odżywiania, używki, wielu partnerów seksualnych, uleganie modzie i wyziębianie ciała, np. okolicy nerek, jak i przemęczenie pracą zarobkową, która pochłania coraz więcej czasu i z powodu nadmiernego stresu, jaki jej towarzyszy). Co jakiś czas opinia publiczna otrzymuje informację, że coraz więcej par jest bezpłodnych. Co to jest bezpłodność? Na początek uporządkujmy terminologię. Bezpłodność to trwała niezdolność do zostania rodzicami. Kobieta jest na pewno bezpłodna np. kiedy nie ma macicy. Mężczyźni stają się bezpłodni, gdy np. wskutek wypadku czy operacji tracą oba jądra. Zdarza się też, że jądro wygląda normalnie, ale nie produkuje plemników. Bezpłodność mężczyzn może być także efektem źle przeprowadzonej operacji przepukliny, w czasie której uszkodzono nasieniowody, albo choroby zakaźnej, np. świnki z zapaleniem jąder, na którą mężczyzna zachorował w wieku dojrzewania. Niepłodność natomiast, potocznie zwana bezpłodnością to na ogół odwracalna niezdolność do zajścia w ciążę lub spłodzenia dziecka. Główne przyczyny niepłodności u kobiet to palenie papierosów, długotrwałe stosowanie antykoncepcji hormonalnej i odkładanie macierzyństwa na później, co zmniejsza szanse na ciążę nawet o 50%. Dominują nieprawidłowości związane z owulacją, brak drożności i prawidłowej funkcji jajowodów oraz upośledzenie zdolności macicy do przyjmowania zarodka. Najczęstszymi przyczynami niepłodności u mężczyzn jest obniżona liczba plemników w nasieniu, ich nieprawidłowa ruchliwość oraz zaburzenia budowy gamet. Coraz częściej obserwowane są zmiany funkcji nabłonka plemnikotwórczego. Kłopoty z płodnością mają mężczyźni narażeni na kontakt z chemikaliami, polem elektromagnetycznym (np. komórki noszone w kieszeni spodni, komputery trzymane na kolanach!), ale też prowadzący siedzący tryb życia, ponieważ ma to wpływ na przegrzewanie jąder. Najrzadszą przyczyną zarówno u kobiet, jak i mężczyzn są zaburzenia współżycia płciowego. Według WHO niepłodność jest to stan, w którym występuje niemożność zajścia w ciążę, pomimo rocznego regularnego współżycia seksualnego przy braku stosowania środków antykoncepcyjnych. Proszę zwrócić uwagę, że jest to ostra definicja i dlatego wiele małżeństw (szacuje się, że jest to kilkanaście procent), które są całkiem zdrowe i płodne klasyfikuje się jako niepłodne, co znacznie zawyża dane statystyczne. Uważa się, że problem niepłodności obecnie dotyczy jednej na cztery lub pięć par i w 35% jest zależny od kobiety, w 35% od mężczyzny, a za pozostałe odpowiadają oboje, lub nie da się określić przyczyny (niepłodność idiopatyczna). Ostatnio podaje się, że w Polsce ok % par (1,2 mln osób) ma problemy z płodnością i zjawisko to narasta, choć nie gwałtownie. Wobec takiego operowania statystyką WHO ogłosiła, że niepłodność jest chorobą i jako taka musi być poddana terapii za pomocą nowoczesnych technologii, ponieważ każda para ma prawo do posiadania dziecka. (Proszę zwrócić uwagę, że mówi się tu o parze, nie zaś o małżonkach, co też wzbudza szereg kontrowersji). Jako terapię zaleca się metodę in vitro, czyli zapłodnienie poza organizmem matki, która to jest nie do zaakceptowania z punktu widzenia nauczania Kościoła. Technologie zapłodnienia pozaustrojowego umożliwiają zapłodnienie z wy- na marginesie 9

12 korzystaniem komórki jajowej i nasienia małżonków, jak i nasieniem dawcy lub skorzystanie z komórki jajowej innej kobiety, a wszystko to rodzi niebezpieczne skutki prawne, jak i biologiczne. I tu zaczynają się problemy, ponieważ technologia in vitro stoi w jawnej sprzeczności z nauczaniem Kościoła odnośnie istoty małżeństwa, przekazywania życia i godności życia ludzkiego od poczęcia do naturalnej śmierci. W zasadzie jest ona zgodna z dewizą: wszystko na sprzedaż. Już dzisiaj można bez problemu kupić komórkę jajową, chociażby za pośrednictwem Internetu. Wystarczy jedno kliknięcie i mamy tysiące ofert w zróżnicowanej cenie: od 4 do 10 tysięcy złotych. Komórkę jajową może przekazać również kobieta, która przygotowuje się do zapłodnienia in vitro w tym samym czasie. Sperma może pochodzić od anonimowego dawcy czy z banku spermy. Obecnie przyszli rodzice, którzy zmagają się z bezpłodnością, mogą zaplanować kolor oczu i włosów swojego dziecka, a nawet jego wzrost. Wystarczy wybrać odpowiednią dawczynię jajeczka. Co ciekawe, kliniki leczenia bezpłodności zgadzają się na wszczepianie in vitro komórki pochodzącej od dawczyni, którą wskażą rodzice. Stoimy więc przed możliwością produkcji dzieci na zamówienie, czyli projektowania genotypu przyszłego potomka. Będziemy mogli wybrać sobie odpowiedni kolor oczu, wzrost, budowę ciała, a nawet iloraz inteligencji, talenty czy płeć. Nawet nie chcę myśleć, że do tego dojdzie, ale obserwując zmiany w mentalności ludzi i presję określonych środowisk na dopuszczenie tych praktyk do powszechnego stosowania na zasadach terapii, po prostu mnie przeraża. Poprawianie natury zawsze źle się kończy. Metoda ta rodzi inne jeszcze problemy, jak i skutki uboczne, czysto medyczne. Wielu lekarzy coraz rzadziej zaleca niepłodnym małżeństwom dokładną diagnostykę i leczenie przyczynowe (chodzi o leczenie zaburzeń hormonalnych, nadciśnienia, otyłości, nadmiernego owłosienia ciała), koncentrując się jedynie na urodzeniu dziecka przez kobietę. Poza tym nie mówi się o zagrożeniach, jakie niesie ze sobą ta metoda i to zarówno dla kobiet, jak i dla dzieci. Kobietom podaje się leki wywołujące owulację, konsekwencją czego u niektórych z nich powstaje zespół hiperstymulacji o różnym obrazie klinicznym i różnych stopniach zaawansowania (liczne torbiele jajnika, pojawienie się płynu w jamach ciała, obrzęk płuc, a nawet śmierć). Ciężka postać tego zespołu dotyczy 3-5% przypadków. Ciąże poczęte poza ustrojem matki mają często powikłany przebieg i rozwiązywane są cięciem cesarskim. Obserwuje się też dużo porodów przedwczesnych w tej grupie kobiet ciężarnych. Poza tym nie znamy odległych w czasie skutków takiego zapłodnienia, wymaga to wieloletnich obserwacji i badań, na co jest jeszcze zbyt wcześnie. Jednak już dzisiaj wiadomo, że niektóre zespoły wad rozwojowych występują znacząco częściej u dzieci poczętych metodą in vitro niż po normalnym zapłodnieniu. Jest jeszcze jeden ważny aspekt biologiczny. U części mężczyzn mających problemy z płodnością plemniki mają nieprawidłowy materiał genetyczny, a przy zastosowaniu jednej z metod in vitro (metody ICSI), istnieje możliwość zapłodnienia komórki jajowej takim właśnie plemnikiem z defektem genetycznym i w ten sposób wrodzona choroba przeniesie się na dziecko. W publicznych dyskusjach nad metodą zapłodnienia pozaustrojowego pomija się komplikacje natury psychicznej i prawnej. Media pokazują zachwyconych rodziców i zadbane dzieci urodzone dzięki technikom wspomaganego rozrodu, natomiast nie przekazują dramatycznych zwierzeń małżonków, którzy doczekali się potomka, ale nie mogą ze sobą żyć, ponieważ metoda ta zniszczyła całkowicie więź małżeńską. I nie ma co się dziwić, że tak się stało, ponieważ ciało mężczyzny i kobiety traktuje się tu instrumentalnie. Bardziej wrażliwe osoby uważają, że metoda ta odbiera ludziom godność i intymność. Jest to całkiem zrozumiałe, jeżeli uświadomimy sobie chociażby metodę pozyskiwania nasienia. Mężczyźnie wręcza się pojemnik i pisma o treści pornograficznej, po czym udaje się on do wyznaczonego pomieszczenia (do niedawna często była to toaleta!), gdzie musi się on po prostu masturbować. Ciało kobiety również traktuje się instrumentalnie, sprowadzając do roli inkubatora. Poza tym pobieranie dużej ilości komórek jajowych, zdaniem lekarzy, przyspiesza klimakterium. A konsekwencje prawne? Jak rozstrzygnąć spór o macierzyństwo, kiedy zarówno dawczyni komórki jajowej, jak i biorczyni, która urodziła dziecko z niej rozwinięte, roszczą sobie do niego prawo? A roszczenia dzieci względem rodziców z powodu nieodpowiedniego wyposażenia genetycznego? A co będzie z tożsamością dziecka i jego problemami natury psychicznej, kiedy dowie się, że jego materiał genetyczny pochodzi z banku spermy? Na marginesie chcę przypomnieć, że do dzisiaj ludzie, którzy przyszli na świat w niemieckich Lebensbornach mają głęboką traumę psychiczną, której jakoś nie udało się przepracować, związaną właśnie ze świadomością niemożności określenia swojej tożsamości. Są to tylko najprostsze dylematy i problemy związane z konsekwencjami zapłodnienia pozaustrojowego, a przecież będzie ich znacznie więcej. Nic dziwnego zatem, że metoda ta stawia ludzi wierzących w sytuacji konfliktu sumienia, a wielu niewierzących ją odrzuca ze względów moralnych, ponieważ jest to wysoce odhumanizowana technika wspomagania rozrodu, w dodatku mająca szereg implikacji natury prawnej. Mówiąc obrazowo, jest to przysłowiowa puszka Pandory, która jednoznacznie kojarzy się z założeniami eugeniki, bardzo modnej na początku XX wieku, która doprowadziła do nazistowskiej doktryny czystości rasowej. Dlaczego? Ponieważ w przypadku in vitro nowoczesna technologia całkowicie oderwana została od moralności, a człowiek zbyt mocno ingeruje w prawa natury, co nie wróży nic dobrego. Na poparcie tego poglądu dodam, że w Wielkiej Brytanii już w tej chwili prawo dopuszcza tworzenie ludzko-zwierzęcych chimer i hybryd! Znane są też przypadki klonowania człowieka w celu wyprodukowania części zamiennych dla chorego brata. Proszę zwrócić uwagę, że najbardziej o tę metodę w imieniu bezpłodnych par dopominają się ugrupowania skrajnie feministyczne, te same, które domagają się aborcji na życzenie. Wszystko to oczywi- 10 na marginesie

13 ście w imię wolności i prawa człowieka do samorealizacji rozumianej, niestety, jako zaspokojenie własnego egoizmu. Wtórują im lekarze i lobbyści firm farmaceutycznych, jako że te procedury medyczne są bardzo dochodowe. Wykorzystują cierpienie niepłodnych małżeństw i wmawiają, że każdy ma prawo do posiadania dzieci za wszelką cenę. A tak wcale nie jest i nigdy tak nie było. Zawsze był pewien procent małżeństw niepłodnych, co wynikało z oczywistych praw natury, żeby chociażby nie przekazywać pewnych defektów genetycznych. I dopóki nie było technologicznych możliwości, jakie daje in vitro jakoś nie słychać było głosów, że każdy ma prawo do posiadania potomstwa, nawet ten, kto z przyczyn biologicznych nie może go posiadać. Dziecko nie jest towarem, który można wyprodukować! Kościół niezmiennie głosi, że ludzkie życie jest święte i nienaruszalne, ponieważ jego źródłem i celem, do którego zmierza, jest Bóg. Życie jest darem Bożym, a dziecko jest wyrazem miłości między małżonkami. Metoda in vitro sprzeciwia się godności ludzkiej zarówno rodziców, jak i dziecka, ponieważ dziecko powołane tu zostaje do życia poza aktem małżeńskim jako znakiem miłości. Kwestie te poruszano wielokrotnie, tłumacząc istotę małżeństwa. Kościół opublikował szereg dokumentów na ten temat. Papież Paweł VI w encyklice Humanae Vitae szczegółowo tłumaczył istotę miłości między małżonkami, jak i odpowiedzialnego rodzicielstwa, polegającego na moralnym obowiązku planowania rodziny. Jan Paweł II cierpliwie objaśniał, na czym ma polegać godność osoby ludzkiej w małżeństwie i rodzinie. I wszędzie podkreśla się, że życie ludzkie, które już zaistniało, ma prawo do dalszego rozwoju zgodnie ze swoja naturą i dlatego niszczenie go jest zawsze niemoralne. Tymczasem co się dzieje z zapłodnionymi komórkami przy in vitro? Traktuje się je różnie, ze zniszczeniem włącznie. Nie ma tu dobrych rozwiązań. Media doniosły o przyjściu na świat ośmioraczków w USA, ponieważ matka dzieci poddana zapłodnieniu metodą in vitro nie chciała dopuścić do unicestwienia zamrożonych zarodków. Nie trzeba chyba przekonywać nikogo, że taka ciąża wielopłodowa stanowi spore zagrożenie zarówno dla dzieci, jak i dla matki. Poza tym nie wiadomo, jaka będzie wartość biologiczna tych dzieci, jaka ich wydolność psychiczna i fizyczna i jaką cenę zapłaci społeczeństwo. Jak widać problemów jest bardzo dużo i w dodatku trudno je uregulować prawnie w taki sposób, aby można było pogodzić oczekiwania i racje wszystkich zainteresowanych stron. Praktycznie jest to niemożliwe, co widać najlepiej na przykładzie tzw. ustawy Gowina, zapisy której usiłują pogodzić racje moralne Kościoła i zwolenników in vitro. Chodzi tu chociażby o rozwiązanie, czy raczej jego brak, kwestii losów zamrożonych zarodków. Ustawa Gowina zakazuje pobierania i zapładniania większej ilości komórek jajowych, niż potrzeba w jednym cyklu, co z kolei spotkało się z totalną krytyką. Główne założenia projektu tej ustawy bioetycznej, to prawna bezwzględna ochrona embrionów ludzkich, czyli zakaz ich niszczenia oraz handlu nimi, jak i nieodpłatnego przekazywania innym osobom zarówno zarodków, jak i gamet. Oznacza to, że obcy mężczyzna nie może być dawcą nasienia dla małżeństwa starającego się o dziecko metodą in vitro. Metoda ma być dostępna tylko dla małżeństw i nie uwzględnia żadnych szczególnych przypadków, także przypadków samotnych kobiet. Nie dopuszcza ona tworzenia człowieka poprzez klonowanie, wykorzystywania embrionu w celach badawczych czy terapeutycznych, a także tworzenia ludzko-zwierzęcych chimer i hybryd. Jak wspomniałam, projekt ten był mocno krytykowany. Ale z drugiej strony nie można zostawić tej sprawy samej sobie. Sytuacja wymaga uregulowań prawnych, których w Polsce obecnie nie ma, więc kliniki stosujące omawianą technologię działają, jak chcą. Jednym z trudniejszych problemów jest możliwość adopcji zarodków i on zaprząta myśli polskich polityków. Liberalni członkowie Platformy Obywatelskiej proponowali, by w projekcie ustawy o in vitro zapisać możliwość adopcji zarodków. Przepis taki miałby pozwolić na przechowywanie zygoty, na co nie zgadza się Jarosław Gowin, który przygotowywał ustawę bioetyczną. Pomysł polega na tym, żeby zapłodnione zarodki, które nie zostałyby implantowane kobiecie, były zamrażane. Biologiczni rodzice musieliby wypełnić deklarację, że wykorzystają je w ciągu najbliższych lat (wstępnie proponuje się przedział od 3 do 5 lat). Gdyby tego nie zrobili, zarodki obligatoryjnie trafiałyby do tzw. banku zygot i mogłyby być adoptowane przez inne pary. W ustawie znalazłby się też zapis zakazujący niszczenia zarodków. Zawiązała się nawet społeczna komisja ds. prawnego uregulowania in vitro, ale sądząc po jej składzie nie należy się spodziewać rozstrzygnięć respektujących zasady moralne Kościoła. Pragnę zwrócić uwagę na fakt, że w debatach publicznych nader rzadko wymienia się naprotechnologię, jako metodę leczącą niepłodność, która spełnia zarówno oczekiwania Kościoła, jak i małżeństw borykających się z tym problemem. Jej rozwój był silnie wspierany przez papieża Jana Pawła II. Metoda polega na kompleksowym wykorzystaniu działań medycznych, chirurgicznych i towarzyszących we współpracy z naturalnymi mechanizmami i funkcjami prokreacyjnymi. Szanuje etyczne normy zawarte w encyklice Humanae Vitae. Obejmuje zarazem zdrowie prokreacyjne i ginekologiczne kobiet, jak i troskę o płodność i jej monitorowanie. Osiąga przy tym bardzo dobre wyniki leczenia, ostatnio udokumentowane w podręczniku The Medical and Surgical Application of NaProTechnology i w pracy dr. Phila Boyle i prof. Joe Stanford opublikowanej w Journal of the American Board of Family Medicine (www.jabfm.org). Z powodzeniem podejmuje się leczenia również par, które wcześniej przystępowały nawet kilkakrotnie do programu sztucznego rozrodu in vitro. Godne podkreślenia jest to, że naprotechnologia daje wielu małżeństwom nadzieję na godziwe, skuteczne leczenie zaburzeń organicznych leżących u podstaw ich bezpłodności przy poszanowaniu ich intymności i prawdziwości języka miłości. Jest przy tym stosunkowo tania, a w każdym razie około trzykrotnie tańsza od in vitro. na marginesie 11

14 Teresa Izworska Prawdziwy zwycięzca Ciągle Was pouczam, że ten zwycięża choćby był powalony i zdeptany - kto miłuje, a nie ten, który w nienawiści depce. Ten ostatni przegrał. Kto nienawidzi już przegrał! Kto mobilizuje nienawiść przegrał! Kto walczy z Bogiem Miłości przegrał! A zwyciężył już dziś choćby leżał na ziemi podeptany - kto miłuje i przebacza, kto jak Chrystus oddaje serce swoje, a nawet życie za braci. Alumn Popiełuszko słyszał te słowa Prymasa Stefana Kardynała Wyszyńskiego, wypowiedziane podczas uroczystych obchodów Milenijnych w Warszawskiej Katedrze Świętego Jana. Był wtedy na pierwszym roku Seminarium Duchownego, które wkrótce opuścił na dwa lata, wezwany na służbę w Ludowym Wojsku Polskim w jednostce o specjalnym rygorze. Ksiądz Jerzy Popiełuszko wierny uczeń Prymasa Tysiąclecia mocno wziął sobie do serca słowa swojego Nauczyciela. Jakże wymowne są one w kontekście tego wszystkiego, co wydarzyło się w tragicznych październikowych dniach 1984 roku. Ksiądz Jerzy zwyciężył! Ten młody prezbiter, wątły, słabego zdrowia, ale mocny duchem, mężny i odważny, bezkompromisowy w głoszeniu Prawdy zwyciężył. Jego zwycięstwo uroczyście obchodziliśmy dnia 6 czerwca 2010 roku w Warszawie nieujarzmionej stolicy Polski. 12 na marginesie Stefan Kardynał Wyszyński (Homilia, ) Na Beatyfikację, która jest uroczystą aprobatą Kościoła dla najwierniejszych naśladowców Chrystusa, na Placu Piłsudskiego (dawny Plac Zwycięstwa) wokół Grobu Nieznanego Żołnierza zgromadziło się kilkaset tysięcy pielgrzymów, by dać świadectwo wierności Bogu, Ojczyźnie i Kościołowi. Oznajmiono światu, że mamy nowego błogosławionego, męczennika za wiarę, który zło dobrem zwyciężał. To w tym miejscu Jan Paweł II podczas I pielgrzymki do Ojczyzny w 1979 r. wypowiedział słynne słowa: Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze ziemi. Tej ziemi. Nasza Ojczyzna ma wielu świadków wiary wyniesionych na ołtarze, którzy odnawiali oblicze naszej ziemi: św. Stanisław, św. Andrzej Bobola, św. Maksymilian Maria Kolbe... Dziś, na progu XXI wieku mamy świadectwo życia księdza Jerzego Popiełuszki. Istnieje wystarczająco dużo faktów, których wymowa jest bardzo mocna. Żyją jeszcze wśród nas osoby, które znały księdza Jerzego, rozmawiały z nim, przyjaźniły się, z nim pracowały, modliły się, pogłębiały swoją wiedzę z zakresu Nauki Społecznej Kościoła. Poznawały z nim niezakłamaną historię Narodu Polskiego, poznawały piękno polskiej literatury. Uczyły się miłości do Boga, do człowieka i do Ojczyzny. Są wśród nas ci, którzy Jemu zawdzięczają powrót do Chrystusa, zawdzięczają odkrycie Bożej miłości i Bożego miłosierdzia. Żyją ludzie, którzy dzięki pomocy materialnej młodego kapłana przetrwali najtrudniejsze dni stanu wojennego. Są kapłani, którzy jemu zawdzięczają stypendia w okresie studiów seminaryjnych. Swoim życiem uczył wiary, nadziei i miłości. Pomagał wyzwalać się z lęku i nienawiści. Służył ludziom pomocą materialną i duchową, był blisko tych, co płakali i cierpieli po stracie najbliższych, którzy zatracili sens życia i pogrążeni byli w rozpaczy. Jak dobry pasterz nie opuszcza swoich owiec, tak ksiądz Jerzy mówił: ja się poświęciłem i ja się nie cofnę. Zdawał sobie sprawę z zagrożenia swojego życia. Otrzymywał liczne listy-anonimy, w których grożono: kulą w łeb, poderżnięciem gardła, powieszeniem na krzyżu, on jednak twierdził: jestem przekonany, że to, co robię jest słuszne. I dlatego jestem gotowy na wszystko. Cierpienie było nierozerwalnie związane z Jego posługą duszpasterską. Żyje Mama księdza Jerzego, która powiedziała, że ofiarowała swoje dziecko Bogu, będąc jeszcze w stanie błogosławionym. Jej pragnieniem było, aby ktoś z rodziny został powołany do kapłaństwa. I Bóg usłyszał jej modlitwy i wybrał go sobie jak proroka. A prorok to człowiek, który nie szuka własnych interesów, nie zaspokaja własnych ambicji, dla niego najważniejsza jest chwała Boża i dobro ludzi. Służyć Bogu to szukać dróg do ludzkich serc. Służyć Bogu to mówić o złu jako o chorobie, którą trzeba ujawnić, aby móc leczyć. Służyć Bogu to piętnować zło i wszelkie jego przejawy. Gorliwość proroka aż do ofiary z życia stanowi istotną cechę jego posłannictwa. Ksiądz Jerzy Popiełuszko wpisuje się w długą tradycję proroków mających odwagę ujawniać nieprawości i zbrodnie najwyższych władz. Czynił to odważnie. Potępiał zło, ale nigdy nie potępiał człowieka.głosił: Bądźmy silni miłością, modląc się za braci błądzących, nie potępiając nikogo, ale piętnując i demaskując zło. Prawdziwi prorocy zawsze trzęśli reżimami totalitarnymi i stawali w obronie godności osoby ludzkiej. Ksiądz Jerzy mówił, że planowana ateizacja, walka z Bogiem i tym, co Boże, jest jednocześnie walką z wielkością i godnością człowieka, bo wielki jest człowiek

Warszawa, marzec 2013 BS/25/2013 CO ZROBIĆ Z WRAKIEM PREZYDENCKIEGO TUPOLEWA, KTÓRY ROZBIŁ SIĘ POD SMOLEŃSKIEM

Warszawa, marzec 2013 BS/25/2013 CO ZROBIĆ Z WRAKIEM PREZYDENCKIEGO TUPOLEWA, KTÓRY ROZBIŁ SIĘ POD SMOLEŃSKIEM Warszawa, marzec 2013 BS/25/2013 CO ZROBIĆ Z WRAKIEM PREZYDENCKIEGO TUPOLEWA, KTÓRY ROZBIŁ SIĘ POD SMOLEŃSKIEM Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013

Bardziej szczegółowo

Konferencja prasowa 29 października 2012

Konferencja prasowa 29 października 2012 Konferencja prasowa 29 października 2012 Konferencja prasowa 29 października 2012 NAGRODA NOBLA ROBERT GEOFFREY EDWARDS 2010 Nagroda Nobla w dziedzinie medycyny i fizjologii Twórca metody invitro, Laureat

Bardziej szczegółowo

Wkrótce polski parlament powinien zająć się rozpatrzeniem zgłoszonych projektów aktów prawnych, regulujących kwestię tzw. zapłodnienia in vitro.

Wkrótce polski parlament powinien zająć się rozpatrzeniem zgłoszonych projektów aktów prawnych, regulujących kwestię tzw. zapłodnienia in vitro. Wkrótce polski parlament powinien zająć się rozpatrzeniem zgłoszonych projektów aktów prawnych, regulujących kwestię tzw. zapłodnienia in vitro. Dotychczas powstały dwa projekty ustaw Jarosława Gowina

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialne rodzicielstwo. Strumienie, 20 XI 2010 r.

Odpowiedzialne rodzicielstwo. Strumienie, 20 XI 2010 r. Odpowiedzialne rodzicielstwo Strumienie, 20 XI 2010 r. Płodność miłości małżeńskiej (1) Bóg im błogosławił, mówiąc do nich: «Bądźcie płodni i rozmnażajcie się, abyście zaludnili ziemię» (Rdz 1, 26-18)

Bardziej szczegółowo

Bioetyka teologiczna cz. 6

Bioetyka teologiczna cz. 6 Bioetyka teologiczna cz. 6 Sterylizacja Wykład dla studentów II roku Instytutu Nauk o Rodzinie KUL Sterylizacja, czyli inaczej obezpłodnienie, należy do tych manipulacji medycznych, które mają na celu

Bardziej szczegółowo

Naturalne metody planowania rodziny- błogosławieństwo dla naszego małżeństwa

Naturalne metody planowania rodziny- błogosławieństwo dla naszego małżeństwa Naturalne metody planowania rodziny- błogosławieństwo dla naszego małżeństwa autor: Amy i Pat Amy: Witam. Nazywam się Amy, a to jest mój mąż Patrick. Jesteśmy małżeństwem od 16 lat. Chcemy wam opowiedzieć

Bardziej szczegółowo

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA październik 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 6 Rozdział II - Partie polityczne... 9 Rozdział III - Liderzy partii politycznych...

Bardziej szczegółowo

Leszek Pawelczyk Klinika Niepłodności i Endokrynologii Rozrodu Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Leszek Pawelczyk Klinika Niepłodności i Endokrynologii Rozrodu Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Leszek Pawelczyk Klinika Niepłodności i Endokrynologii Rozrodu Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Nagroda Nobla w dziedzinie Fizjologii i Medcyny 2010 Człowiek należy do gatunku

Bardziej szczegółowo

PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY.

PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY. PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY. CZĘŚĆ I b OPRACOWAŁ I WYKONAŁ LECH PROKOP, UL. ZAMKOWA 2/1,

Bardziej szczegółowo

Przykład rodzicielstwa

Przykład rodzicielstwa Czy prawo może funkcjonować bez oznaczenia płci? Przykład rodzicielstwa dr Małgorzata Szeroczyńska Warszawa, 5 listopada 2013 r. Mężczyzna w ciąży Kazus Thomasa Beatie Jak zarejestrować dziecko, które

Bardziej szczegółowo

Każdy może zostać fundraiserem wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband

Każdy może zostać fundraiserem wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband Centrum KLUCZ w ramach realizacji projektu PWP OWES INSPRO rozwiązania ponadnarodowe prezentuje wywiad z Becky Gilbert z Deutscher Fundraising Verband, przybliżający dobre praktyki z zakresu zachodniego

Bardziej szczegółowo

Z Jackiem Chwedorukiem, prezesem banku inwestycyjnego Rothschild Polska, rozmawia Justyna Piszczatowska.

Z Jackiem Chwedorukiem, prezesem banku inwestycyjnego Rothschild Polska, rozmawia Justyna Piszczatowska. Z Jackiem Chwedorukiem, prezesem banku inwestycyjnego Rothschild Polska, rozmawia Justyna Piszczatowska. Czy Pana zdaniem polskie spółki powinny się obawiać wrogich przejęć w najbliższym czasie? Uważam,

Bardziej szczegółowo

Problem niepłodności w małżeństwie, a metoda in vitro

Problem niepłodności w małżeństwie, a metoda in vitro Problem niepłodności w małżeństwie, a metoda in vitro Definicja i skala zjawiska niepłodności na świecie i w Polsce Niepłodność rozpoznaje się u pary nie mogącej począć dziecka po 12 miesiącach regularnego

Bardziej szczegółowo

1 Proces zapłodnienia 15 Kobiecy cykl miesiączkowy 15 Spermatogeneza 20 Zapłodnienie 22. Kiedy należy zwrócić się o pomoc do lekarza?

1 Proces zapłodnienia 15 Kobiecy cykl miesiączkowy 15 Spermatogeneza 20 Zapłodnienie 22. Kiedy należy zwrócić się o pomoc do lekarza? SPIS TREŚCI Wstęp 10 1 Proces zapłodnienia 15 Kobiecy cykl miesiączkowy 15 Spermatogeneza 20 Zapłodnienie 22 Zagnieżdżenie 23 Prawdopodobieństwo zajścia w ciążę 23 Kiedy należy zwrócić się o pomoc do lekarza?

Bardziej szczegółowo

PROGRAM RZĄDOWY* Klinika Leczenia Niepłodności INVICTA ZGŁOSZENIE DO PROGRAMU

PROGRAM RZĄDOWY* Klinika Leczenia Niepłodności INVICTA ZGŁOSZENIE DO PROGRAMU 1 ZGŁOSZENIE DO PROGRAMU Żeby wziąć udział w zdrowotnym programie Leczenie Niepłodności Metodą Zapłodnienia Pozaustrojowego, po jego rozpoczęciu 1 lipca br., para (kobieta i mężczyzna) powinna osobiście

Bardziej szczegółowo

Raport medialny SCENA POLITYCZNA

Raport medialny SCENA POLITYCZNA Raport medialny SCENA POLITYCZNA marzec 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 6 Rozdział II - Partie polityczne... 10 Rozdział III - Liderzy partii politycznych... 13

Bardziej szczegółowo

OPANUJ NIEPŁODNOŚĆ W 5 KROKACH

OPANUJ NIEPŁODNOŚĆ W 5 KROKACH OPANUJ NIEPŁODNOŚĆ W 5 KROKACH Niepłodność jest chorobą. Jest bardzo stresogenną chorobą. Jest długotrwała, może prowadzić do depresji. Wprowadza w życie pary starającej się o dziecko chaos i lęk. Niepłodność

Bardziej szczegółowo

PROGRAM RZĄDOWY* Klinika Leczenia Niepłodności INVICTA ZGŁOSZENIE DO PROGRAMU

PROGRAM RZĄDOWY* Klinika Leczenia Niepłodności INVICTA ZGŁOSZENIE DO PROGRAMU 1 ZGŁOSZENIE DO PROGRAMU Żeby wziąć udział w zdrowotnym programie Leczenie Niepłodności Metodą Zapłodnienia Pozaustrojowego, po jego rozpoczęciu 1 lipca br., para powinna osobiście zgłosić się do Kliniki

Bardziej szczegółowo

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron Rozkład materiału Program: Ekonomia Stosowana Podręcznik: praca zbiorowa, kierownik zespołu dr Jarosław Neneman, Ekonomia Stosowana", wyd. FMP, Warszawa Tematyka zajęć dydaktycznych Treści nauczania wymagania

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA SPRAWOZDANIE KOMISJI ZDROWIA. (wraz z zestawieniem wniosków)

SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA SPRAWOZDANIE KOMISJI ZDROWIA. (wraz z zestawieniem wniosków) SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA Warszawa, dnia 9 lipca 2015 r. Druk nr 949 Z SPRAWOZDANIE KOMISJI ZDROWIA (wraz z zestawieniem wniosków) Komisja, na posiedzeniu w dniu 9 lipca 2015 r. rozpatrzyła

Bardziej szczegółowo

Widzieć Oceniać Działać. czyli trochę o metodzie formacji w

Widzieć Oceniać Działać. czyli trochę o metodzie formacji w Widzieć Oceniać Działać czyli trochę o metodzie formacji w Katolickim Stowarzyszeniu Młodzieży. Plan spotkania Wstęp Geneza Widzieć Oceniać Działać Przykład Warsztaty (30 min) Podsumowanie (30 min) Wstęp

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT

Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum Badania Opinii

Bardziej szczegółowo

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP W centrum uwagi Roczny plan pracy Jednostka tematyczna 1. Życie zbiorowe i jego reguły 2. Socjalizacja i kontrola społeczna Zagadnienia Klasa II I. Społeczeństwo socjologia formy życia społecznego normy

Bardziej szczegółowo

Warszawa, luty 2011 BS/20/2011 STOSUNEK DO RZĄDU

Warszawa, luty 2011 BS/20/2011 STOSUNEK DO RZĄDU Warszawa, luty 2011 BS/20/2011 STOSUNEK DO RZĄDU Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej ul. Żurawia 4a,

Bardziej szczegółowo

Kobiety w telewizyjnej kampanii wyborczej Wybory parlamentarne 2011. Emilia Rekosz (Uniwersytet Warszawski)

Kobiety w telewizyjnej kampanii wyborczej Wybory parlamentarne 2011. Emilia Rekosz (Uniwersytet Warszawski) Kobiety w telewizyjnej kampanii wyborczej Wybory parlamentarne 2011 Emilia Rekosz (Uniwersytet Warszawski) Plan prezentacji Charakterystyka materiału źródłowego Charakterystyka spotu Sposób analizy danych

Bardziej szczegółowo

Fazy rozwoju psychoseksualnego człowieka

Fazy rozwoju psychoseksualnego człowieka Fazy rozwoju psychoseksualnego człowieka Spis treści Cel lekcji Jak przebiega rozwój człowieka Faza rozwoju płodowego Faza narodzin Faza niemowlęca Faza wczesnodziecięca Faza zabawy Wczesny okres szkolny

Bardziej szczegółowo

POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji

POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji A 399316 POLSKA EUROPA Opinia ĆWTAT publiczna O V I A 1 w okresie integracji pod redakcją Krzysztofa Zagórskiego i Michała Strzeszewskiego Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Warszawa 2005 Spis treści WSTĘP. OPINIA

Bardziej szczegółowo

ZGODA NA WYKONANIE ZABIEGU WSPOMAGANEGO ROZRODU Z OOCYTÓW DAWCY (KOMÓREK JAJOWYCH) Nr..

ZGODA NA WYKONANIE ZABIEGU WSPOMAGANEGO ROZRODU Z OOCYTÓW DAWCY (KOMÓREK JAJOWYCH) Nr.. Centrum Leczenia Niepłodności Grupa Medyczna PARENS Klinika Zdrówko s.c. Iwona Adamczak, Rafał Adamczak Al. Adama Mickiewicza 23, 86-032 Niemcz tel.52 375-25-07 www. klinika-zdrowko.pl ZGODA NA WYKONA

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW

Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012

Bardziej szczegółowo

WSO - przedmiot WOS. -Wychowanie do życia w rodzinie, który nie podlega ocenie i jest realizowany w ciągu II półrocza

WSO - przedmiot WOS. -Wychowanie do życia w rodzinie, który nie podlega ocenie i jest realizowany w ciągu II półrocza WSO - przedmiot WOS Przedmiot Wiedza o społeczeństwie składa się z trzech modułów -Wychowanie obywatelskie -Wychowanie do aktywnego udziału w życiu gospodarczym -Wychowanie do życia w rodzinie, który nie

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Kierując się dobrem ogółu jakim jest zagwarantowanie równego dla wszystkich obywateli prawa do ochrony zdrowia stanowiącego zarazem sprawę o szczególnym znaczeniu dla Państwa jako

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

drewna na rynku. To jednak nie zmienia zasadniczego kierunku, jaki został zapisany w ustawie. Pieniądze wpłacane przez Lasy Państwowe mają być

drewna na rynku. To jednak nie zmienia zasadniczego kierunku, jaki został zapisany w ustawie. Pieniądze wpłacane przez Lasy Państwowe mają być Skok na lasy! Po udanym skoku na pieniądze zgromadzone przez Polaków w OFE rząd Donalda Tuska postanowił tym razem sięgnąć po środki, jakimi dysponują Lasy Państwowe. Tak naprawdę taka polityka jest zwyczajną

Bardziej szczegółowo

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają wybrane fakty z historii emerytur, przeanalizują dwa podstawowe systemy emerytalne

Bardziej szczegółowo

MASZ DAR UZDRAWIANIA DRUGIE ŻYCIE

MASZ DAR UZDRAWIANIA DRUGIE ŻYCIE MASZ DAR UZDRAWIANIA DRUGIE ŻYCIE Organizm człowieka jest zbudowany z narządów i tkanek. Czasem mogą być uszkodzone od urodzenia (np. w skutek wad genetycznych), częściej w ciągu życia może dojść do poważnego

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

Droga Czytelniczko! Drogi Czytelniku!

Droga Czytelniczko! Drogi Czytelniku! Droga Czytelniczko! Drogi Czytelniku! Wraz z podręcznikiem oddajemy do twoich rąk zeszyt ćwiczeń. Zawarte są w nim różne polecenia i zadania. Powinny one pomóc ci zrozumieć zagadnienia omawiane w podręczniku

Bardziej szczegółowo

Kwestie moralne dotyczące. ce rezultatów w badań w zakresie medycyny współczesnej

Kwestie moralne dotyczące. ce rezultatów w badań w zakresie medycyny współczesnej Kwestie moralne dotyczące ce rezultatów w badań w zakresie medycyny współczesnej Instrukcja Kongregacji Nauki Wiary DIGNITAS PERSONAE (Godność Osoby) Dotycząca ca niektórych problemów w bioetycznych (12

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 REKLAMA W GOSPODARCE OKRESU TRANSFORMACJI WARSZAWA, SIERPIEŃ 1993

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 REKLAMA W GOSPODARCE OKRESU TRANSFORMACJI WARSZAWA, SIERPIEŃ 1993 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

Jeśli myślisz. o posiadaniu dziecka po przebytej chorobie nowotworowej, chcemy przekazać Ci potrzebne informacje, które pomogą spełnić to marzenie.

Jeśli myślisz. o posiadaniu dziecka po przebytej chorobie nowotworowej, chcemy przekazać Ci potrzebne informacje, które pomogą spełnić to marzenie. Wstęp Dzięki postępowi medycyny coraz większej liczbie pacjentów udaje się pokonać choroby onkologiczne. W grupie tych pacjentów są również osoby młode, w wieku rozrodczym, które pragną mieć dzieci po

Bardziej szczegółowo

Na czym polega odpowiedzialność firmy farmaceutycznej? Raport Społeczny. GlaxoSmithKline Pharmaceuticals

Na czym polega odpowiedzialność firmy farmaceutycznej? Raport Społeczny. GlaxoSmithKline Pharmaceuticals Na czym polega odpowiedzialność firmy farmaceutycznej? Raport Społeczny GlaxoSmithKline Pharmaceuticals 2009-2010 Jerzy Toczyski Prezes Zarządu GlaxoSmithKline Pharmaceuticals SA Od odpowiedzialności do

Bardziej szczegółowo

TRANSPLANTACJA KKK 2296, 2300-2301

TRANSPLANTACJA KKK 2296, 2300-2301 TRANSPLANTACJA KKK 2296, 2300-2301 CO TO TAKIEGO? (ang. organ transplantation) zabiegi medyczne polegające na przeniesieniu organu lub tkanki z jednego osobnika na drugiego albo w ramach jednego organizmu

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ?

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJE UCZESTNICTWA I PREFERENCJE W WYBORACH PREZYDENCKICH NA NIESPEŁNA DWA MIESIĄCE PRZED GŁOSOWANIEM NR 40/2015

DEKLARACJE UCZESTNICTWA I PREFERENCJE W WYBORACH PREZYDENCKICH NA NIESPEŁNA DWA MIESIĄCE PRZED GŁOSOWANIEM NR 40/2015 Warszawa, marzec 2015 ISSN 2353-5822 NR 40/2015 DEKLARACJE UCZESTNICTWA I PREFERENCJE W WYBORACH PREZYDENCKICH NA NIESPEŁNA DWA MIESIĄCE PRZED GŁOSOWANIEM Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne Strona1 Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych, (str. 102 105) Załącznik nr 4 do: rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

Zestawienie ocen minionego roku w latach 1963-2013

Zestawienie ocen minionego roku w latach 1963-2013 1963-2013 ocena netto mijającego roku Niemal od początków swojej działalności badawczej OBOP teraz TNS Polska zwykle pod koniec roku zwracał się do Polaków z prośbą o podsumowanie starego roku. Pytaliśmy,

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych

Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych ul. Szpitalna 5/5, 00-031 Warszawa, tel. (022) 828 91 28 wew. 135 fax. (022) 828 91 29 Społeczeństwo obywatelskie w Parlamencie RP V kadencji (2005-2009) Projekt badawczy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT KATECHEZY SZAWLE! SZAWLE! DLACZEGO MNIE PRZEŚLADUJESZ?. O PRZEŚLADOWANIU CHRZEŚCIJAN W EGIPCIE

KONSPEKT KATECHEZY SZAWLE! SZAWLE! DLACZEGO MNIE PRZEŚLADUJESZ?. O PRZEŚLADOWANIU CHRZEŚCIJAN W EGIPCIE KONSPEKT KATECHEZY SZAWLE! SZAWLE! DLACZEGO MNIE PRZEŚLADUJESZ?. O PRZEŚLADOWANIU CHRZEŚCIJAN W EGIPCIE klasy IV-VI szkoły podstawowej Oprac. Ks. Łukasz Skolimowski Warszawa 2012 Przeznaczenie: Szkoła

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

Spółdzielnie energetyczne

Spółdzielnie energetyczne Spółdzielnie energetyczne Spółdzielnie energetyczne krok w stronę zielonej demokracji [dropcap] [/dropcap]niemiecka transformacja energetyczna oznacza nie tylko zmiany technologiczne i gospodarcze. Przemianie

Bardziej szczegółowo

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Nauka o finansach Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Wykład 1 CO TO SĄ FINANSE? Definicja Finanse 1. Dziedzina nauki zajmująca się analizą, jak ludzie lokują dostępne zasoby w danym okresie. 2. Ogół

Bardziej szczegółowo

Kompleksowe pośrednictwo finansowe firmy OVB sposób na zarządzanie kapitałem

Kompleksowe pośrednictwo finansowe firmy OVB sposób na zarządzanie kapitałem Kompleksowe pośrednictwo finansowe firmy OVB sposób na zarządzanie kapitałem Europejski Koncern Finansowy KOMPLEKSOWE DORADZTWO FINANSOWE FIRMY OVB TO SPOSÓB NA ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM Tylko nie licznym

Bardziej szczegółowo

Klinika Zdrówko s.c. Iwona Adamczak, Rafał Adamczak Al. Adama Mickiewicza 23, 86-032 Niemcz tel.52 375-25-07 www. klinika-zdrowko.

Klinika Zdrówko s.c. Iwona Adamczak, Rafał Adamczak Al. Adama Mickiewicza 23, 86-032 Niemcz tel.52 375-25-07 www. klinika-zdrowko. Klinika Zdrówko s.c. Iwona Adamczak, Rafał Adamczak Al. Adama Mickiewicza 23, 86-032 Niemcz tel.52 375-25-07 www. klinika-zdrowko.pl ZGODA NA WYKONA ZABIEGU WSPOMAGANEGO ROZRODU ( dołączyć do ZGODA NA

Bardziej szczegółowo

Bioetyka teologiczna cz. 10

Bioetyka teologiczna cz. 10 Bioetyka teologiczna cz. 10 Transplantacje Wykład dla studentów II roku Instytutu Nauk o Rodzinie KUL Transplantacja zastąpienie chorego (zniszczonego lub wadliwie działającego) organu przez Organ lub

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o partiach politycznych.

- o zmianie ustawy o partiach politycznych. Warszawa, dnia 19 lutego 2013 r. Pani Ewa Kopacz Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. i na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

Warszawa, wrzesień 2012 BS/121/2012 POSTAWY WOBEC STOSOWANIA ZAPŁODNIENIA IN VITRO

Warszawa, wrzesień 2012 BS/121/2012 POSTAWY WOBEC STOSOWANIA ZAPŁODNIENIA IN VITRO Warszawa, wrzesień 2012 BS/121/2012 POSTAWY WOBEC STOSOWANIA ZAPŁODNIENIA IN VITRO Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

Wyniki są pozytywne, ale należy jeszcze zmniejszyć liczbę uczniów przez których ktoś płakał całkiem niedawno, szczególnie w klasie IV.

Wyniki są pozytywne, ale należy jeszcze zmniejszyć liczbę uczniów przez których ktoś płakał całkiem niedawno, szczególnie w klasie IV. Test Czy jesteś tolerancyjny? Człowiek tolerancyjny - jest wyrozumiały dla cudzych poglądów, upodobań, wierzeń, rozumie je i szanuje, zachowując swoją indywidualność: w swoich decyzjach i działaniach uwzględnia

Bardziej szczegółowo

Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia.

Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia. Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia. Źródło zdjęć: 1. Drogowskazy. [online], [dostęp: 16 maja 2013], Dostępny w Internecie: . 2.

Bardziej szczegółowo

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA Papież Franciszek wydał rozporządzenia dotyczące odpustów i sakramentu spowiedzi w Roku Miłosierdzia. Uczynił to w liście do przewodniczącego Papieskiej

Bardziej szczegółowo

Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie

Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie Wiele osób marzy o własnym biznesie... Ale często brak im odwagi na rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

To My! W numerze: Wydanie majowe! Redakcja gazetki: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka

To My! W numerze: Wydanie majowe! Redakcja gazetki: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka To My! Wydanie majowe! W numerze: Lektury - czy warto je czytać Wiosna - czas na zabawę Strona patrona Dzień MAMY Święta Krzyżówka Redakcja gazetki: redaktor naczelny - Julia Duchnowska opiekunowie - pan

Bardziej szczegółowo

Skonsolidowany raport roczny Grupy Kapitałowej AB za rok obrotowy 2014/2015. obejmujący okres od 01-07-2014 do 30-06-2015

Skonsolidowany raport roczny Grupy Kapitałowej AB za rok obrotowy 2014/2015. obejmujący okres od 01-07-2014 do 30-06-2015 Skonsolidowany raport roczny Grupy Kapitałowej AB obejmujący okres od 01-07-2014 do 30-06-2015 31-08-2015 Wybrane dane finansowe przeliczone na euro I. II. III. WYBRANE DANE FINANSOWE Przychody netto ze

Bardziej szczegółowo

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów radio telewizja Internet publikacje książkowe ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU wideokasety filmy fonografia wysokonakładowa prasa płyty kasety dzienniki czasopisma serwisy agencyjne

Bardziej szczegółowo

ZGODA NA ZASTOSOWANIE TECHNIK WSPOMAGANEGO ROZRODU - INSEMINACJA DOMACICZNA

ZGODA NA ZASTOSOWANIE TECHNIK WSPOMAGANEGO ROZRODU - INSEMINACJA DOMACICZNA ZGODA NA ZASTOSOWANIE TECHNIK WSPOMAGANEGO ROZRODU - INSEMINACJA DOMACICZNA My imię i nazwisko imię i nazwisko PESEL: PESEL:... kod pocztowy i pełny adres zamieszkania pozostający w związku małżeńskim

Bardziej szczegółowo

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi DR GRAŻYNA KUŚ specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi 1. Motywacja pracowników jako element zarządzania przedsiębiorstwem 2. Pozapłacowe formy motywowania pracowników na przykładzie wybranej organizacji

Bardziej szczegółowo

Własność : Anny i Szczepana Polachowskich

Własność : Anny i Szczepana Polachowskich 1 Opracowanie: Anna Polachowska Korekta: Anna i Szczepan Polachowski Okładka : Anna Polachowska Zdjęcia wykorzystane do tej książki są autorstwa : Anna i Szczepana Polachowskich I pochodzą z własnej kolekcji

Bardziej szczegółowo

Projektant biznes planu

Projektant biznes planu Projektant biznes planu Projektant biznes planu Jeżeli planujesz rozpoczęcie nowej działalności lub realizację inwestycji to Projektant biznes planu jest narzędziem stworzonym specjalnie dla Ciebie. Naszym

Bardziej szczegółowo

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r.

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Czy kryzys finansowy wymusi zmiany w dotychczasowych modelach biznesowych europejskich banków? Maciej Stańczuk Polski Bank Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Raport roczny SA-R Spółki AB S.A. za rok obrotowy 2014/2015. obejmujący okres od 01-07-2014 do 30-06-2015

Raport roczny SA-R Spółki AB S.A. za rok obrotowy 2014/2015. obejmujący okres od 01-07-2014 do 30-06-2015 Raport roczny SA-R Spółki AB S.A. za rok obrotowy 2014/2015 obejmujący okres od 01-07-2014 do 30-06-2015 31-08-2015 Wybrane dane finansowe przeliczone na euro WYBRANE DANE FINANSOWE w tys. PLN w tys. EUR

Bardziej szczegółowo

Podziękowania naszych podopiecznych:

Podziękowania naszych podopiecznych: Podziękowania naszych podopiecznych: W imieniu swoim jak i moich rodziców składam ogromne podziękowanie Stowarzyszeniu za pomoc finansową. Dzięki działaniu właśnie tego Stowarzyszenia osoby niepełnosprawne

Bardziej szczegółowo

Rekomendacje dotyczące diagnostyki i leczenia niepłodności

Rekomendacje dotyczące diagnostyki i leczenia niepłodności Rekomendacje dotyczące diagnostyki i leczenia niepłodności Polskie Towarzystwo Ginekologiczne Polskie Towarzystwo Medycyny Rozrodu 2012 Polskie Towarzystwo Ginekologiczne i Polskie Towarzystwo Medycyny

Bardziej szczegółowo

Plan wynikowy z wiedzy o społeczeństwie poziom rozszerzony na rok szkolny 2015/2016 dla klasy II a

Plan wynikowy z wiedzy o społeczeństwie poziom rozszerzony na rok szkolny 2015/2016 dla klasy II a Plan wynikowy z wiedzy o społeczeństwie poziom rozszerzony na rok szkolny 2015/2016 dla klasy II a Nauczyciel prowadzący: Jacek Foszczyński Liczba tygodni nauki: 38 Liczba godzin w tygodniu: 3 Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

Rodzina katolicka - Zapłodnienie in vitro środa, 28 października 2009 12:03

Rodzina katolicka - Zapłodnienie in vitro środa, 28 października 2009 12:03 FIVETE - Fecundatio In Vitro et Transferatio Embrionis. Jest to technika laboratoryjna polegająca na połączeniu w naczyniu owocytów z plemnikami, w celu zajścia w środowisku hodowlanym tego, co w sposób

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O RZĄDOWYM PROJEKCIE USTAWY O PIT BS/157/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, LISTOPAD 2001

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O RZĄDOWYM PROJEKCIE USTAWY O PIT BS/157/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, LISTOPAD 2001 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W KONTEKŚCIE PRAW DZIECKA

PRAWA CZŁOWIEKA W KONTEKŚCIE PRAW DZIECKA PRAWA CZŁOWIEKA W KONTEKŚCIE PRAW DZIECKA Prawa człowieka Prawa i wolności człowieka występują wyłącznie w relacjach jednostki z państwem. Gdy mówimy o prawach człowieka ograniczamy się do stosunków między

Bardziej szczegółowo

Jarosław Niebrzydowski. Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych

Jarosław Niebrzydowski. Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych Jarosław Niebrzydowski Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by Jarosław Niebrzydowski, 2012 Wszelkie

Bardziej szczegółowo

Polacy o ślubach i weselach

Polacy o ślubach i weselach K.052/12 Polacy o ślubach i weselach Warszawa, sierpień 2012 roku Zwolenników poglądu, że pary po ślubie są szczęśliwsze od par, które żyją bez ślubu, jest znacznie mniej niż osób, które nie wierzą w ślub

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 29 czerwca 2016 r. Poz. 929 USTAWA z dnia 22 czerwca 2016 r. o Radzie Mediów Narodowych 1) Art. 1. Ustawa określa zadania, kompetencje i organizację

Bardziej szczegółowo

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG -Czym jest HIV? -HIV jest wirusem. Jego nazwa pochodzi od: H human I immunodeficiency ludzki upośledzenia odporności V virus wirus -To czym

Bardziej szczegółowo

PKO BP zdecydował się połączyć emisję akcji z wypłatą dywidendy. Wpisany przez Łukasz Wilkowicz

PKO BP zdecydował się połączyć emisję akcji z wypłatą dywidendy. Wpisany przez Łukasz Wilkowicz Potwierdziły się zapowiedzi emisji, z której największy krajowy bank miałby pozyskać około 5 mld złotych. Niespodzianką była deklaracja, że na dywidendę zarząd jest gotów przeznaczyć cały ubiegłoroczny

Bardziej szczegółowo

Rysunek: Dominika Ciborowska kl. III b L I G I A. KLASY III D i III B. KATECHETKA: mgr teologii Beata Polkowska

Rysunek: Dominika Ciborowska kl. III b L I G I A. KLASY III D i III B. KATECHETKA: mgr teologii Beata Polkowska RE Rysunek: Dominika Ciborowska kl. III b L I G I A KLASY III D i III B KATECHETKA: mgr teologii Beata Polkowska Duchu Święty przyjdź ZESŁANIE DUCHA ŚWIĘTEGO DOMINIKA CIBOROWSKA KL III D MODLITWA Przyjdź

Bardziej szczegółowo

Prawa i obowiązki człowieka

Prawa i obowiązki człowieka Prawa i obowiązki człowieka Prawa oraz wolności obywatelskie zgodnie z polską konstytucją Zgodnie z naszą konstytucją wyróżniamy trzy grupy praw i wolności obywatelskich. Są to: Prawa i wolności osobiste

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

Sukces. Bądź odważny, nie bój się podejmować decyzji Strach jest i zawsze był największym wrogiem Ludzi

Sukces. Bądź odważny, nie bój się podejmować decyzji Strach jest i zawsze był największym wrogiem Ludzi Sukces Każdy z nas przychodzi na świat z sekretnym zadaniem. Jak myślisz, jakie jest Twoje? Czy jesteś gotowy wykorzystać w pełni swój potencjał? Do czego masz talent? Jakie zdolności, zainteresowania

Bardziej szczegółowo

Spis treści VII. Rozdział 1. Wprowadzenie do etyki. Rozdział 2. Zarys dziejów etyki lekarskiej. Rozdział 3. Prawa pacjenta

Spis treści VII. Rozdział 1. Wprowadzenie do etyki. Rozdział 2. Zarys dziejów etyki lekarskiej. Rozdział 3. Prawa pacjenta Spis treści Rozdział 1. Wprowadzenie do etyki 1.1. Podstawowe pojęcia etyki ogólnej, niezbędne do zrozumienia zasad etyki lekarskiej i bioetyki..................................... 1 1.2. Pojęcia dobra

Bardziej szczegółowo

Jeden procent dla Organizacji Pożytku Publicznego. Badanie TNS Polska. Jeden procent dla OPP

Jeden procent dla Organizacji Pożytku Publicznego. Badanie TNS Polska. Jeden procent dla OPP Jeden procent dla Organizacji Pożytku Publicznego Badanie TNS Polska Jeden procent dla OPP Wprowadzenie Na początku funkcjonowania ustawa o OPP nie ułatwiała podatnikom dokonywania odpisów 1%. Musieli

Bardziej szczegółowo

TOTUS TUUS Cały twój

TOTUS TUUS Cały twój TOTUS TUUS Cały twój Przecież niecały umieram. To, co we mnie niezniszczalne, trwa Tryptyk rzymski W swoim właściwym i pełnym kształcie miłosierdzie objawia się jako dowartościowywanie, jako podnoszenie

Bardziej szczegółowo

Deficyt publiczny - jak mu zaradzić piątek, 07 października 2011 20:10 - Poprawiony sobota, 19 kwietnia 2014 16:28

Deficyt publiczny - jak mu zaradzić piątek, 07 października 2011 20:10 - Poprawiony sobota, 19 kwietnia 2014 16:28 Z Olgierdem Bagniewskim*, szefem zespołu analityków niemieckiego instytutu East Stock Informationsdienste GmbH w Hamburgu, rozmawia Iwona Bartczak. I.B.: Brak równowagi finansów publicznych jest znanym

Bardziej szczegółowo

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk Badania Marketingowe Kalina Grzesiuk definicja Badania marketingowe systematyczny i obiektywny proces gromadzenia, przetwarzania oraz prezentacji informacji na potrzeby podejmowania decyzji marketingowych.

Bardziej szczegółowo

Pan. Donald Tusk. W związku z licznymi wątpliwościami jakie wywołała informacja o planowanym na

Pan. Donald Tusk. W związku z licznymi wątpliwościami jakie wywołała informacja o planowanym na Pan Donald Tusk Prezes Rady Ministrów Aleje Ujazdowskie 1/3 00-071 Warszawa W związku z licznymi wątpliwościami jakie wywołała informacja o planowanym na dzień 26 stycznia 2012 r. podpisaniu przez Polskę

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Rak publiczny priorytet?

Rak publiczny priorytet? Rak publiczny priorytet? Ipsos Sp. z o.o. ul. Taśmowa 7 02-677 Warszawa tel.: + 48 22 448 77 00 2012 Ipsos Wszystkie prawa zastrzeżone Nobody s Unpredictable 2011 Ipsos Spis treści 1. Opis projektu 3 2.

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin.

- o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Prezes Rady Ministrów RM 10-20-09 Druk nr 1743 Warszawa, 20 lutego 2009 r. Pan Bronisław Komorowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo