warzywa kwiaty Truskawki i maliny spod osłon Pomidory nowe odmiany Śliwy opłacalna uprawa Rabatowe prosto z Italii DWUTYGODNIK OGRODNICZY

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "warzywa kwiaty Truskawki i maliny spod osłon Pomidory nowe odmiany Śliwy opłacalna uprawa Rabatowe prosto z Italii DWUTYGODNIK OGRODNICZY"

Transkrypt

1 AKTUALNOŚCI RYNEK WARZYWNICTWO SADOWNICTWO ROŚLINY OZDOBNE PRAWO NR20 owoce DWUTYGODNIK OGRODNICZY warzywa października 2011 r. kwiaty cena 7 zł (w tym 5% VAT) Pomidory nowe odmiany Śliwy opłacalna uprawa Rabatowe prosto z Italii Truskawki i maliny spod osłon Nasz portal ogrodniczy WARZYWA KAPUSTNE przechowywanie SADY PO CIĘCIU mechanicznym UPRAWA SANTINI dlaczego?

2

3 owoce warzywa kwiaty spis treści N U M E R 2 0 / AKTUALNOŚCI RYNEK RYNEK mgr Tomasz Smoleński DRZEWKA Z NIDERLANDÓW dr Grzegorz Klimek WARZYWNICTWO POMIDOROWE NOWOŚCI (cz. I) Agnieszka Majewska HOLENDERSKIE DNI POMIDORA Marta Szyperek PODŁOŻA DO UPRAWY Mariusz Podymniak ROZSADA CORAZ SZERSZA OFERTA Mariusz Podymniak GSPP NOWA JAKOŚĆ NASION Marta Szyperek RODEM Z HISZPANII Mariusz Podymniak KAPUSTA ZBIÓR I PRZECHOWYWANIE dr Maria Grzegorzewska JAK ZASIEJESZ, TAK ZBIERZESZ Jan Przyrowski POŻEGNANIE Z KRETEM prof. dr hab. Jan Narkiewicz-Jodko SADOWNICTWO SADY PO CIĘCIU MECHANICZNYM Piotr Gościło TRUSMAL POLSKIE JAGODOWE SPOD OSŁON Henryk Czerwiński OPŁACALNA UPRAWA ŚLIW prof. dr hab. Augustyn Mika ROŚLINY OZDOBNE PROSTO Z ITALII (cz. I). PRZED NOWYM SEZONEM Alicja Cecot DOBRZE SKOMPONOWANE (cz. II) Agnieszka Majewska DLACZEGO SANTINI? Danuta Pyza-Grzybowska NA ZIELENI DLA OGRODNIKÓW (cz. II) Mariusz Podymniak PRAWO NOWE STAWKI, NOWE ZASADY Ewa Jaworska-Spicak OWOCE WARZYWA KWIATY 20 /

4 ADRES REDAKCJI ul. Kopernika 34, IV piętro, pok Warszawa tel./fax ZESPÓŁ REDAKCYJNY Aleksandra Jóźwicka redaktor naczelna, tel. wew. 126 Danuta Pyza-Grzybowska z-ca redaktor naczelnej, tel. wew. 125 Henryk Czerwiński redaktor, tel. wew. 127 Agnieszka Majewska redaktor tel Marta Szyperek redaktor, tel. wew. 128 DZIAŁ REKLAMY Anna Kurek - dyrektor tel , Ewa Żurczak tel wew. 110, Malwina Szymańska tel wew. 141, KONSULTANCI Prof. Franciszek Adamicki, prof. Augustyn Mika, prof. Kazimierz Mynett, mgr Jan Świetlik, dr Michał Trzęsowski, dr Maria Wysocka-Owczarek WYDAWCA HORTPRESS Spółka z o.o. ul. Kopernika 34, Warszawa KONTO: Bank Millenium S.A (podstawowe) (prenumerata i książki) Redakcja zastrzega sobie prawo redagowania i skracania tekstów oraz zmiany tytułów. Za treść ogłoszeń i artykułów reklamowych redakcja nie odpowiada. Nakład: 9000 egzemplarzy Opracowanie graficzne i techniczne Beata Gałązka Druk: LOTOS POLIGRAFIA Sp. z o.o. Warszawa, ul. Wał Miedzeszyński 98, tel Zdjęcie na okładkę wykonał Henryk Czerwiński. Pozostałe zdjęcia: Denis Sokolov Fotolia.com Karol Zieliński Fotolia.com Reklamy całostronicowe: str. 2, 23, 56 Ogłoszenia całostronicowe wydawcy: str. 54, 55 od redakcji Ste ro wa ne tru skaw ki i ma li ny Aleksandra Jóźwicka R E D A K T O R N A C Z E L N A Do nie daw na w szklar niach i tu ne lach fo lio wych upra wia no głów nie wa - rzy wa. Dziś, zwłasz cza w Eu ro pie Za chod niej, pod osło na mi pro du ko - wa ne są po wszech nie tru skaw ki de se ro we, a na mniej szą ska lę in ne ro śli ny ja go do we. Rów nież u nas wzra sta za in te re so wa nie te go ty pu upra wą. Pro du cen tom przy cho dzą z po mo cą fir my, któ re ofe ru ją roz - wią za nia tech no lo gicz ne (OWK 17/2011). Upra wa tru ska wek pod osło - na mi jest naj bar dziej roz pra co wa na. Cykl pro duk cji trwa krót ko; pierw sze zbio ry mo żna uzy skać po oko ło dwóch mie sią cach po po sa - dze niu ro ślin. Bar dziej dłu go trwa ła jest upra wa ma lin. W tym przy pad - ku ro śli ny wcho dzą w okres owo co wa nia w ro ku sa dze nia, a wy ższe plo ny uzy sku je się w ko lej nych la tach. Pro duk cja owo ców ja go do wych pod osło na mi wy dłu ża okres zbio rów, ła go dząc szczy ty pra cy w go - spo dar stwie. Za chę tą dla pro du cen tów te go ty pu upraw są wy ższe ce - ny uzy ski wa ne za owo ce ofe ro wa ne po za ter mi nem ich doj rze wa nia w po lu, a ta kże unie za le żnie nie plo no wa nia i zbio rów od wa run ków at - mos fe rycz nych. W tym nu me rze szcze gól nie po le ca my ar ty kuł Hen ry ka Czer wiń skie go Tru smal pol skie ja go do we spod osłon. Jest to re por taż z go spo dar - stwa, w któ rym w tu ne lach fo lio wych są upra wia ne tru skaw ki i ma li ny. owoce warzywa kwiaty str. 34 ZDJĘCIE: HENRYK CZERWIŃSKI

5 INNOWACJE W FIRMIE BAYER Uro czy ste mu otwar ciu no we go bu - dyn ku Bay er Sp. z o.o. w War sza wie (OWK 19/2011) to wa rzy szy ły spo tka - nia i kon fe ren cje pra so we. Dzien ni ka - rze zaj mu ją cy się pro ble ma ty ką rol ną zo sta li po in for mo wa ni o no wych kie - run kach w stra te gii Crop Scien ce. W ra mach re struk tu ry za cji dzia łu Crop Pro tec tion prze wi du je się m.in. wy co - fy wa nie star szych pro duk tów, skon - cen tro wa nie uwa gi na klu czo wych gru pach środ ków ochro ny ro ślin oraz roz sze rza nie za się gu geo gra ficz ne go po przez wkra cza nie na ryn ki wscho - dzą ce. Przy kła dem ta kich dzia łań jest te go rocz ne wpro wa dze nie na ry - nek no wych fun gi cy dów zbo żo wych mar ki Xpro. War tość ich sprze da ży w Eu ro pie w cią gu 6 mie się cy bie żą - ce go ro ku wy nio sła 100 mln eu ro. Więk szą niż do tych czas uwa gę bę - dzie się zwra ca ło na po trze by klien ta. Bar dzo wa żne miej sce w pla nach fir - my zaj mu je in no wa cyj ność. Prze wi - du je się, że bu dżet na ba da nia i roz - wój Bay er Crop Scien ce do ro ku 2015 wzro śnie o oko ło 20% (do po nad 850 mln eu ro). Ko lej ny fi lar stra te gii za kła - da roz sze rze nie dzia łal no ści w za kre - sie Bio Scien ce. Pla nu je się dal sze umac nia nie po zy cji li de ra w sek to rze ba weł ny, na sion, ro ślin ole istych i wa - rzyw oraz umoc nie nie po zy cji na ryn - ku soi, ry żu i psze ni cy. Fir ma Bay er Crop Scien ce w 2012 r. wpro wa dza na ry nek smar tli ne no - Dr Manfred Weiser dyrektor Bayer CropScience w Polsce i krajach nadbałtyckich (z prawej), Kazimierz Bona nowy dyrektor sprzedaży (w środku) i dr Dariusz Przeradzki dyrektor marketingu wą li nię opa ko wań. Ma ją one ce chy znacz nie zwięk sza ją ce bez pie czeń - stwo i wy go dę użyt kow ni ków, ochro - nę śro do wi ska na tu ral ne go oraz roz - po zna wal ność pro duk tów. Są od po - wie dzią na ocze ki wa nia rol ni ków i han dlu. Do pro duk cji no wych opa ko wań zu ży wa się mniej ma te ria łów (do 10%), w po rów na niu z opa ko wa - nia mi tra dy cyj ny mi Bę dą one po zba - wio ne do dat ko wej plom by za bez pie - cza ją cej wy lew, co ogra ni czy do dat - ko we po ten cjal ne źró dło ska że nia śro do wi ska, szcze gól nie zbior ni ków wod nych, oraz ogra ni czy po trze bę uty li za cji ele men tów alu mi nio wych. Bar dziej sta bil na kon struk cja opa ko - wa nia i no wy er go no micz ny kształt uchwy tu uła twi ma ga zy no wa nie, prze no sze nie i mie sza nie pro duk tu przed uży ciem. Mo żli wość iden ty fi - ka cji fir my Bay er, ja ko pro du cen ta, jest zwięk szo na przez trwa łe umiesz - cze nie lo go fir my na kor pu sie opa ko - wa nia, za kręt ce i plom bie ze wnętrz - nej. Po nad to na opa ko wa niach wy - tło czo ne są po dział ki, uła twia ją ce orien ta cyj ny po miar ob ję to ści pro - duk tu w opa ko wa niu. Ujed no li co no też gra ficz nie ety kie ty in struk cje sto so wa nia. (A.J.) FRESH MAR KET PO RAZ CZWAR TY Od czte rech lat fre sh mar ket.pl or - ga ni zu je spo tka nia do staw ców z sie - cia mi han dlo wy mi, pod czas któ rych mo gą oni na wią zy wać lub umac niać współ pra cę. W te go rocz nej kon fe - ren cji (Ożarów Mazo wiecki, 30 wrze - śnia) wzię ło udział po nad 180 firm z 13 kra jów. Im pre zie to wa rzy szy cykl wy kła dów po ru sza ją cych ak tu - al ną te ma ty kę bra nży. W tym ro ku po sta wio no na ja - kość pro duk tów. Zda niem Ro - ber ta Ku cza ry, kierow ni ka ds. tech no lo gii pro duk tów w Te sco Pol ska, klient nie bę dzie ku po wał pro duk tów gor szej ja ko ści; ra - czej ogra ni czy mar no tra wie nie ar ty ku łów spo żyw czych, któ rych po dob no wy rzu ca my oko - ło 30%. Dużym po py tem, nie ba - cząc na wy so ką ce nę, cie szy ł się pi lo ta żo wy pro gra m Polskie Jabłka Wysokiej Jakości. In for - mo wał o tym prof. Eber hard Ma - kosz. Sy tu ację w sek to rze owo - ców mięk kich przed sta wi ła Gra - ży na Stęp ka z In sty tu tu Eko no mi - ki Rol nic twa i Go spo dar ki Żyw no - ścio wej-pib. Za no to wa no du żo mniejsze zbio ry więk szo ści ga - tun ków. Wy so ką ce nę w sku pie ofe ro wa no za tru skaw ki i po - rzecz kę czar ną. Ce ny ma lin by ły ni ż sze w po rów na niu z ubie głym ro kiem. Spo wo do wał to nie tyl ko wy ższy uro dzaj w na szym kra ju, ale ta kże du że zbio ry u na sze go kon ku ren ta Ser bii. Głów nym te ma tem te go rocz ne go spo tka nia by ły pro ble my zwią za ne z eks por tem na szych ogrod ni czych pło dów za wschod nią gra ni cę. Ta tia - na Get man z Ukra iny, kie row nik pro - jek tu APK In form owo ce i wa rzy - wa przy bli ży ła ak tu al ny stan pol - skich kon tak tów han dlo wych z Ro sją i Ukra iną, a ta k że na świe tli ła per - spek ty wy ich roz wo ju w naj bli ższych la tach. Fio dor Ma kar ski, dy rek tor od dzia łu owo ców i wa rzyw świe żych sie ci Vic to ria (Di xi) po in for mo wał na - to miast, ja kie są wy ma ga nia ro syj - skich sie ci han dlo wych wo bec do - staw ców tych pro duk tów. (J.Sz.) 5

6 AKTUALNOŚCI 20 LAT YARA PO LAND Naj lep si dys try bu to rzy na wo zów fir my Yara w se zo nie 2010/11 Te go rocz ne 10. spo tka nie dys try - bu to rów na wo zów spe cja li stycz nych fir my Yara (Trze bie szo wi ce k. Ląd ka Zdro ju, wrze śnia br.) by ło wy - jąt ko we. Przy pa dło w ro ku ob cho - dów 20-le cia dzia łal no ści tej fir my w na szym kra ju. W tym cza sie zy ska - ła ona za ufa nie wie lu pol skich pro du - cen tów. Re no mę zdo by ła nie tyl ko dzię ki pro fe sjo nal ne mu asor ty men to - wi ofe ro wa nych na wo zów (wie lo - skład ni ko we i spe cja li stycz ne prze - zna czo ne do na wo że nia do list ne go i fer ty ga cji) i eko no micz ne mu po dej - ściu do na wo że nia, ale rów nież dzię - ki kom plek so we mu trak to wa niu klien ta (sta ły i do bry kon takt z ogrod - ni ka mi po przez roz bu do wa ną sieć dys try bu cyj ną i in dy wi du al ne po dej - ście do ka żdej upra wy). Od kli ku lat Dział Na wo zów Spe cja li stycz nych Yara Po land pro wa dzi stra te gię mar - ke tin go wą zgod nie z ha słem: Pro- du kuj ze sma kiem. Sy gna li zu je ono nie tyl ko wy so ką pro duk tyw ność upraw, ale rów nież wy so kie wa lo ry odżyw cze i sma ko we owo ców i wa - rzyw na wo żo nych jej pro duk ta mi. Ja - ko naj wa żniej sze mo żna wy mie nić: na wóz po sy po wy Yara Mi la Com plex oraz na wo zy roz pusz czal ne z se rii Su per ba czy Kri sta lon, za wie ra ją ce kom plet ma kro skład ni ków i mi kro - skład ni ków w for mie sche la to wa nej, a ta kże kom ple men tar ne do nich sa - le try wap nio we: Tro pi co te, Ni tra bor, Uni ka Cal cium oraz Cal ci nit. Pod czas spo tka nia mó wio no o uwa run ko wa niach ryn ko wych w pro duk cji owo ców i wa rzyw. Wy - kła dy na ten te mat wy gło si li: dr Nor - bert Gon dolf (fir ma Yara Ger ma ny), Adam Fu ra (Świę to krzy ski Ośro dek Do radz twa Rol ni cze go) oraz Sta ni - sław Za bar ski (Wiel ko pol ski Ośro - dek Do radz twa Rol ni cze go). Na za - koń cze nie spo tka nia przy zna no wy - ró żnie nia dla naj lep szych dys try bu - to rów na wo zów spe cja li stycz nych fir my Yara w se zo nie 2010/11. Głów - ną na gro dę otrzy ma ła w tym ro ku fir ma Agro si mex. Wię cej o spo tka - niu w na stęp nym nu me rze OWK (H.C.) DYSKUSJA O RYNKU SPOŻYWCZYM IV Fo rum Ryn ku Spo żyw cze go i Han dlu zgro ma dzi ło po nad 500 osób (War sza wa, 4 paź dzier ni ka br.). Se sję in au gu - ra cyj ną otwo rzył mi ni ster Ma rek Sa wic ki: Po mi mo kry zy su, roz wój sek to ra rol ne go jest sta bil ny. Sta li śmy się part ne rem na glo bal nym ryn ku, a pol skie pro duk ty pod bi ja ją świat. Mi ni ster za po wie dział utwo rze nie fun du szu gwa ran to wa nych płat no ści, z któ re go w ra zie nie wy pła cal no ści, mo żna by ło by za pła cić za pro duk ty tym, któ rzy uczci wie je do star czy li. Dys ku tan ci zwra ca li uwa gę na spi ra lę ni skich cen, w ja ką po padł ry nek: han del ku pu je pro duk ty od prze twór ców po ni skich ce nach, a pro du cen ci sta ra ją się spro stać tym ocze ki wa niom. Efek tem są licz ne ban kruc twa, wie le firm ma kło - po ty z płyn no ścią fi nan so wą. Naj bar dziej za gro żo ne są śred nie fir my o ob ro tach mln zł. Wie le z nich upad - nie, in ne bę dą prze ję te. Śred nie i ma łe fir my za trud nia ją więk szość lu dzi w prze my śle żyw no ścio wym i za pew nia ją przy - cho dy dla rol nic twa. Je śli nie za in ter we niu je my, mo że po wstać efekt do mi na ostrze gał An drzej Gant ner, dy rek tor ge - ne ral ny Pol skiej Fe de ra cji Pro du cen tów Żyw no ści. Pod czas pa ne lu Owo ce wa rzy wa pa no wał więk szy opty mizm. Jak za uwa żył Ma rek Mo czul ski, nie za le żny eks pert, bra nża ta do brze so bie ra dzi w kry zy sie. Pod kre śla no, że nie uchron ny jest wzrost cen su row ców oraz, że przy czy ną sko - ków cen jest roz drob nie nie bra nży owo co wo -wa rzyw nej. Dr Bo że na No sec ka z In sty tu tu Eko no mi ki Rol nic twa i Go spo - dar ki Żyw no ścio wej -PIB do da ła, że sta le roz wi ja się za mra żal nic two wa rzyw. Zda niem za pro szo nych go ści, mniej sze fir - my z te go sek to ra mo gą sku tecz nie dzia łać na ryn kach lo kal nych, a ta kże kon ku ro wać z in ny mi gra cza mi na po lu in no - wa cyj no ści. Te ma ty kę pa ne lu Han del zdo mi no wa ły re la cje z pro du cen ta mi i prze twór ca mi żyw no ści. Przed sta wi cie le sie ci od - pie ra li za rzut, że ich po li ty ka pro wa dzi do za wie ra nia trans ak cji nie ko rzyst nych dla do staw ców i eli mi nu je z ryn ku mniej - szych wy twór ców. Do sto so wa nie się do ocze ki wań kon su men tów po win no być dla te go sek to ra kwe stią prio ry te to wą. Na skle po wych pół kach jest miej sce dla no wych, in no wa cyj nych pro duk tów. Sieć han dlo wa jest dla nich do sko na łym po li go nem do świad czal nym od pie rał za rzu ty To masz Wa li gór ski, dy rek tor dzia łu za ku pów Je ro ni mo Mar tins Dys try bu - cja. Pre zes Le wia tan Hol ding, Woj ciech Kru szew ski uwa ża, że mniej sze i śred nie za kła dy mo gą upa try wać swo jej szan - sy w kre owa niu wła snej mar ki. Pro du cen ci mu szą się łą czyć, je że li chcą dyk to wać wa run ki za uwa żył Ka zi mierz Mars, pre zes Tra di su. (J.Sz.) 6

7 KO LEJ NA KON FE REN CJA SPORC Uczest ni cy kon fe ren cji SPORC mie li oka zję zwie dzić Ar bo re tum SGGW w Ro go wie Na ko lej ną w tym ro ku kon fe ren cję Sto wa rzy sze nia Pro - du cen tów Ozdob nych Ro ślin Ce bu lo wych (Skier nie wi - ce, wrze śnia) za pro szo no ho len der skich i pol skich pre le gen tów. Pę dze niu ce bu lo wych ro ślin ozdob nych w do nicz kach po świę co ny był wy kład Cor Co nijn z Mię dzy - na ro do we go Cen trum Ce bul Kwia to wych, a o cho ro bach i za bu rze niach fi zjo lo gicz nych tu li pa nów pod czas pę dze - nia mó wił Wim Gran ne man, pry wat ny do rad ca ds. ro ślin ce bu lo wych. Re fe rat do ty czą cy upra wy mie czy ków w grun - cie i pod osło na mi przed sta wi ła mgr Mał go rza ta Ant ko wiak z Uni wer sy te tu Tech no lo gicz no -Przy rod ni cze go w Byd - gosz czy. Pra cow ni cy In sty tu tu Ogrod nic twa w Skier nie wi - cach omó wi li mo żli wo ści ochro ny ro ślin ce bu lo wych przed szkod ni ka mi (dr Gra ży na So ika) oraz przed cho ro - ba mi (prof. Cze sław Skrzyp czak), a dr Ja dwi ga Tre der zre - fe ro wa ła wy ni ki ba dań do ty czą cych skła du che micz ne go tu li pa nów po cho dzą cych z ró żnych plan ta cji. Zdzi sław Woź niak, wi ce pre zes PZO za po znał uczest ni - ków kon fe ren cji z ak tu al ny mi dzia ła nia mi Pol skie go Związ ku Ogrod ni cze go, a Da riusz Szo stak, do rad ca po - dat ko wy ze spe cy fi ką opo dat ko wa nia dzia łal no ści rol ni - czej po dat kiem do cho do wym i po dat kiem od to wa rów i usług. (D.P.G.) Szcze gó ły w na stęp nym nu me rze OWK. ROLNICTWO W POLSKIEJ PREZYDENCJI Rol ni cy naj bar dziej sko rzy sta li z na szej ak ce sji do Unii Eu ro pej skiej. Czy no wy bu dżet UE też bę dzie dla nich ła ska wy? Na te py ta nia sta rał się od po wie dzieć prof. Sta ni sław Ko wal czyk, Głów ny In spek tor Ja ko ści Han dlo wej Ar ty ku łów Rol no -Spo żyw czych pod czas kon fe ren cji pra so wej zor ga ni zo wa nej przez Fun da cję im. An drze ja Fry cza Mo drzew skie go Cen trum Ana liz Stra te gicz nych oraz Pol skie Sto wa rzy sze nie Pro in te gra cyj ne Eu ro pa. W naj bli ższych mie sią cach pla no wa na jest dys ku sja nad bu dże tem UE na la ta Na do pła ty bez po - śred nie prze zna cza się więk szość pie nię dzy; spo śród 390 mld eu ro obec ne go bu dże tu WPR po chło nę ły one 290 mld. Za po wia da na re for ma za kła da: nie wiel kie zmia ny w obec nym sys te mie; re zy gna cję z WPR ra czej nie re al ną (jej zwo len ni ka mi są płat ni cy net to), al bo usta le nie sta łej staw ki do płat bez po śred nich (po więk szo nej o do dat ko - we środ ki dla go spo darstw na ob sza rach o nie ko rzyst nych wa run kach lub na te re nach szcze gól nie cen nych przy - rod ni czo i śro do wi sko wo). Pol ska opo wia da się za trze cim roz wią za niem. Od 2007 ro ku sys te ma tycz nie re zy gnu - je się ze wspar cia me cha ni zmów ryn ko wych, gdyż WTO oska rża Unię Eu ro pej ską o za bu rze nie kon ku ren cyj no ści. Pro gram Roz wo ju Ob sza rów Wiej skich za kła da na to miast wspar cie fi nan so we w ra mach mo der ni za cji rol nic twa oraz two rze nie al ter na tyw nych miejsc pra cy, co ma za po bie c mi gra cji z ob sza rów wiej skich. Czy Pol ska wy ko rzy stu je czas pre zy den cji, aby wy wal czyć dla sie bie ko rzyst niej sze wa run ki? W Unii okres de - cy zyj ny jest wy jąt ko wo dłu gi. Pod czas na sze go prze wod nic twa fi na li zo wa ne są wcze śniej sze pro jek ty. Dla te go mu si my przede wszyst kim sta rać się for so wać te po my sły, któ re są zgod ne z na szy mi in te re sa mi i ma ją zgo dę więk szo ści. I to w ra mach prze wi dy wa ne go bu dże tu WPR, któ ry praw do po dob nie bę dzie ni ższy o 3 4% od ak tu - al ne go. (J.Sz.) 7

8 RYNEK opracował To masz Smo leń ski JA KOŚĆ WA RZYW I OWO CÓW Na pol skim ryn ku po pra wia się ja kość świe żych owo ców i wa rzyw ofe ro wa nych do sprze da ży. Świad czy to o wzra sta - ją cej świa do mo ści sprze daw ców co do obo wiąz ku sto so wa - nia norm han dlo wych Unii Eu ro pej skiej. W pierw szej po ło wie br. skon tro lo wa no ja kość świe żych owo ców (po ma rań cze, man da ryn ki, cy try ny, ki wi, jabł ka, wi no gro na) i wa rzyw (po mi - do ry, pa pry ka, ogór ki, czo snek) w po nad 200 pod mio tach go spo dar czych in for mu je FAM MU/FA PA na pod sta wie Far - me ra i IJ HARS. Wy ma gań unij nych nie speł nia ło oko ło 18% pro duk tów; naj wię cej nie pra wi dło wo ści (16%) do ty czy ło ich zna ko wa nia. Stwier dzo no mniej uchy bień w po rów na niu z ana lo gicz nym okre sem w la tach po przed nich. RE KOR DO WE CE NY JA BŁEK W ZA CHOD NIEJ POL SCE je pol ski por tal rol ny za FAM MU/FA PA. Do mi no wać bę dzie Gol den De li cio us (oko ło 252 tys. t), zbio ry od mia ny Ida red i Jo na gold ma ją wy nieść po 157 tys. t, Jo na tha na 73 tys. ton, Ga li 31 tys. ton, a po zo sta łych od mian oko ło 377 tys. ton. KO NIEC EM BAR GA NA EGIP SKIE PRO DUK TY Kra je człon kow skie Unii Eu ro pej skiej od nio sły się przy - chyl nie do pro po zy cji Ko mi sji Eu ro pej skiej do ty czą cej czę - ścio we go znie sie nia em bar ga wpro wa dzo ne go na wy bra ne pro duk ty po cho dzą ce z Egip tu in for mu je FAM MU/FA PA. Ob ostrze nia w im por cie wpro wa dzo no po rze ko mym wy kry - ciu po wią za nia po mię dzy bak te rią E. co li a egip ski mi to wa ra - mi. Na ra zie znie sio ne zo sta ną ogra ni cze nia do ty czą ce wa - rzyw strącz ko wych zwłasz cza zie lo nej fa so li i gro chu w strą - kach. Praw do po dob nie do koń ca paź dzier ni ka znik nie em - bar go na po zo sta łe wa rzy wa (świe że i su szo ne). SE ZO NU MA LI NO WY ZA KOŃ CZO NY Z po wo du wio sen nych przy mroz ków i desz czo we go la ta sa dow ni cy w za chod niej Pol sce ze bra li za le d wie 10% spo - dzie wa nych plo nów in for mu je sa dow nic two.com.pl za dzien ni kiem Fakt. We wrze śniu i w paź dzier ni ku bie żą ce - go ro ku za ki lo gram naj tań szych do rod nych ja błek z pol skich sa dów trze ba za pła cić nie mniej niż 3 zł. Ce na de ta licz na nie - któ rych od mian prze kro czy ła 4 zł. Han dlow cy prze wi du ją znacz ny wzrost cen na wio snę. We dług eks per tów, ce no wą sy tu ację na ryn ku mo że po pra wić im port tych owo ców z pół - ku li po łu dnio wej oraz z eu ro pej skich prze cho wal ni. JABŁ KA GRÓ JEC KIE Jabł ka gró jec kie zo sta ły za re je stro wa ne przez Ko mi sję Eu ro pej ską ja ko Chro nio ne Ozna cze nie Geo gra ficz ne in for - mu je por tal MRiRW. Cha rak te ry zu ją się one pięk nym czer wo - nym ru mień cem, więk szym od prze cięt ne go śred nio o 5%. Wpły wa on nie tyl ko na ład ny wy gląd tych owo ców, ale świad czy rów nież o wy ższej za war to ści barw ni ków, głów nie an to cy ja nów i ka ro te no idów. Po nad to jabł ka gró jec kie cha - rak te ry zu ją się kwa so wo ścią wy ższą od prze cięt nej dla da nej od mia ny śred nio o 5%. WIĘ CEJ JA BŁEK NA UKRA INIE Sza cu je się, że te go rocz ne zbio ry ja błek na Ukra inie wy - nio są 1,049 tys. ton, wo bec 897,0 tys. ton w ro ku mi nio nym. Te go rocz na pro duk cja bę dzie więc o 17% wy ższa in for mu - Na po cząt ku paź dzier ni ka br. za koń czył się w wie lu za kła - dach prze twór czych i chłod niach skup ma lin. Han dlow cy pod kre śla li, że ich ja kość od bie ga ła od wy ma ga nej. Owo ce by ły drob ne z po wo du su szy oraz ni ższej tem pe ra tu ry w no - cy. Za owo ce w kla sie eks tra pro du cen ci otrzy my wa li 3,00 3,50 zł/kg lo co za kład in for mu je Za kład Eko no mi ki Ogrod nic twa IE Ri GŻ -PIB. Ce ny sku pu by ły po rów ny wal ne z ro kiem ubie głym. Od kil ku lat na ryn ku kra jo wym wi docz - na jest sta bi li za cja cen sku pu póź nych od mian ma lin. ZBIO RY I CE NY SZPI NA KU Brak opa dów na du żym ob sza rze kra ju na prze ło mie wrze ś - nia i paź dzier ni ka br. wpły nął na ob ni że nie plo nów szpi na ku ze zbio ru je sien ne go. Zda niem han dlow ców z woj. lu bel skie go, spad ki plo nów się ga ją po nad 10 20% w po rów na niu z ro kiem ubie głym. Ce ny sku pu szpi na ku w woj. lu bel skim wy no si ły oko ło 0,50 zł/kg lo co za kład, tj. o 10% wię cej niż rok te mu podaje Za kład Eko no mi ki Ogrod nic twa IE Ri GŻ -PIB. We dług pro du cen tów, nie po kry wa ją one do sta tecz nie spad ku plo nów. JABŁ KA NA PRZE CIER Ce ny sku pu ja błek prze zna czo nych do pro duk cji kon cen tra - tu utrzy my wa ły się na prze ło mie wrze śnia i paź dzier ni ka br. po - wy żej cen ubie gło rocz nych. Więk sza po daż ja błek do pro duk - cji prze cie ru wpły nę ła na spa dek cen sku pu do 0,50 0,65 zł/kg lo co za kład (w ubie głym ro ku 0,65 0,75 zł/kg lo co za kład) in for mu je Za kład Eko no mi ki Ogrod nic twa IE Ri GŻ -PIB. Z ro ku na rok wzra sta za po trze bo wa nie na ten su ro wiec, któ ry jest wy - ko rzy sty wa ny do pro duk cji ciast, mu sów i odży wek dla dzie ci. CE BU LA DO MRO ŻE NIA Za kła dy prze twór cze sku pu ją ce ce bu lę obie ra ną do mro - że nia mo gą na ra zie za li czyć ten se zon do uda nych. Plon ce - 8

9 bu li (np. w woj. ku jaw sko -po mor skim na du żych plan ta cjach prze kra cza czę sto 70 t/ha) oraz wy ro śnię ta ce bu la (ma ła ilość w ka li bra żu po ni żej 60+) wpły wa ją na ob ni że nie kosz - tów obie ra nia. W woj. ku jaw sko -po mor skim ce ny sku pu nie prze kra cza ją 0,70 zł/kg, pod czas gdy rok te mu do cho dzi ły do 1,30 zł/kg lo co za kład in for mu je Za kład Eko no mi ki Ogrod nic twa IE Ri GŻ -PIB. kra cza ły po zio mu z lat ubie głych, a po trze by prze twór stwa by ły w du żym stop niu za spo ko jo ne. PO RY W WOJ. POD LA SKIM PA TEN NAJ DRO ŻSZY NA EKS PORT W paź dzier ni ku br. trwał in ten syw ny skup gru szek na eks - port. W wyniku większych plonów nastąpił spa dek cen sku pu w po rów na niu z po przed nim ro kiem, kie dy ce ny prze kra cza - ły 2 zł/kg. Ce ny sku pu więk szo ści od mian we wrze śniu i w paź dzier ni ku by ły dość sta bil ne (do 1,70 zł/kg). Za kład Eko no mi ki Ogrod nic twa IE Ri GŻ -PIB in for mu je, że naj wię cej mo żna by ło uzy skać za od mia nę Pa ten w ka li bra żu 60+, a naj mniej za Lu ka sów kę w ka li bra żu 60+. FA SO LA SZPA RA GO WA DLA PRZE TWÓR STWA Na po cząt ku paź dzier ni ka br. za koń czył się skup fa so li szpa ra go wej w więk szo ści za kła dów prze twór czych. Był on o po nad ty dzień dłu ższy niż rok te mu. Ce ny sku pu pod ko - niec kam pa nii do cho dzi ły do oko ło 0,70 zł/kg lo co za kład. Se zon mo żna za li czyć do uda nych, po nie waż ce ny nie prze - Wsku tek ni ższych plo nów po rów w woj. pod la skim wzra - sta ją ce ny sku pu w za kła dach prze twór czych. Przy czy - ną mniej szych zbio rów jest brak na wad nia nia w wa run kach su szy. Ce ny sku pu na prze ło mie wrze śnia i paź dzier ni ka br. wy no si ły 0,85 1,00 zł/kg lo co za kład. Według Za kładu Eko - no mi ki Ogrod nic twa IE Ri GŻ -PIB, je śli w paź dzier ni ku spad nie deszcz, to na stą pi przy rost ma sy su row ca i spa dek cen sku - pu po ni żej 0,90 zł/kg. 9

10 RYNEK Owoc ne re flek sje Drzewka z Niderlandów Dr Grze gorz Kli mek IN STY TUT OGRODNICTWA SKIER NIE WI CE Już od po cząt ku te go rocz ne go okre su we ge ta cyj ne go by - ło wia do mo, że po daż ma te ria łu szkół kar skie go bę dzie tej je sie ni bar dzo ogra ni czo na z po wo du do tkli wych strat spo wo do wa nych przez dwie ostat nie zi my. Nie zna no na to - miast po py tu na drzew ka. Dość du że szko dy mro zo we wy stą - pi ły rów nież w sa dach ja bło nio wych. Ostat nie zi my w spo sób na der spek ta ku lar ny przy po mi na ją nam o tym, że więk szość upra wia nych obec nie w Pol sce od mian ja bło ni nie od zna cza się znacz ną od por no ścią na mróz. Ce ny hur to we za jabł ka w se zo nie 2010/11 by ły po rów ny wal ne tyl ko z se zo - nem 2007/08. Wte dy jed nak śred nie plo ny ja błek w ba da nych prze ze mnie go spo dar stwach wy no si ły 15,9 t/ha. W ostat nim se zo nie by ło to 28 t/ha. Fi nan so wo był to za tem se zon znacz - nie po myśl niej szy niż tam ten. Z wie lu po wo dów eko no micz ne pro gno zy na roz po czy na ją cy się se zon 2011/12 ta kże są dość po myśl ne. Wszyst kie te czyn ni ki spo wo do wa ły, że po pyt na drzew ka jest bar dzo wy so ki. Szcze gól nie bra ku je ma te ria łu do brej ja ko - ści. Kni py z wię cej niż sied mio ma roz ga łę zie nia mi sta no wią zwy kle nie wię cej niż 10 15% pro duk cji drze wek ja bło ni. W tym zaś ro ku jest ich nie wię cej niż 30% w sto sun ku do prze cięt ne - go ro ku. Dla te go kra jo we re no mo wa ne szkół ki pro po nu ją swo im klien tom za kup ma te ria łu w szkół kach ho len der skich, bel gij - skich czy wło skich. Szkół ka rze pol scy czy nią ta kie za ku py w mia rę bez piecz ny mi, do bie ra jąc kon tra hen tów, któ rych zdo - ła li po znać z do brej stro ny. Nie ozna cza to oczy wi ście, że przyj - mu ją od po wie dzial ność za ku po wa ny tam ma te riał. W ra zie jed nak ewen tu al nych kło po tów, do po ma ga ją w sto sow nych in - ter wen cjach. Ce ny drze wek 7+ to czę sto po nad 4 eu ro za sztu kę, a w przy pad ku szcze gól nie atrak cyj nych od mian (np. Ga la Schni ga ) w prze li cze niu prze kra cza ją na wet 20 zł. Wie lu sa dow ni ków za kła da jed nak no we kwa te ry, ko rzy sta jąc z fun du szów PROW. Nie ma ją oni pew no ści, czy obec ne znacz - ne udo god nie nia w in we sto wa niu utrzy ma ją się ta kże po ro - ku 2013, de cy du ją się więc na za kup ma te ria łu na wet po tak wy so kich ce nach. W oce nie eks per tów ta kie za ku py mo gą być jed nak dość ry - zy kow ne. Skła da się na to za rów no ko niecz ność trans por tu ma te ria łu na bar dzo du że od le gło ści, jak i fakt, że zo stał on wy - pro du ko wa ny w znacz nie ła god niej szych wa run kach kli ma - tycz nych niż pol skie. Ta jem ni cą po li szy ne la jest ta kże i to, że zgod nie z za chod ni mi nor ma mi ja ko ścio wy mi, sprze da wa ny do Pol ski ma te riał to za le d wie sła ba je dyn ka. Z tych po wo dów są sa dow ni cy, któ rzy za miast te go de cy du - ją się na na by cie ofe ro wa nych obec nie przez szkół ka rzy tzw. drze wek 7-mie sięcz nych. W Ho lan dii czy Bel gii na zy wa się je 9-mie sięcz ny mi, co oczy wi ście wy ni ka z ró żne go okre su we - ge ta cji. W oby dwu przy pad kach cho dzi bo wiem o ma te riał szcze pio ny w rę ku. Uszla chet nia się go na przed wio śniu i wy - ko pu je ze szkół ki je sie nią te go sa me go ro ku. Od obec ne go ro - ku ba dam ta kie drzew ka w swo im do świad cze niu (od mia ny: Naj da red, Szam pion Re no 2, Mut su NK, Red Jo na prin ce, Glo ster ). Tym cza sem mo gę po wie dzieć ty le, że na wet je że li zo sta ły po sa dzo ne w kwiet niu wprost z chłod ni i zu peł nie bez roz ga łę zień, to we wrze śniu ma ją ich sie dem i wię cej oraz, że za wią za ły wie le pą ków kwia to wych. Oczy wi ście, trze ba brać pod uwa gę re kor do wą ilość opa dów te go la ta. Aby osią gnąć po dob ne re zul ta ty w prze cięt nym czy su chym ro ku, kwa te ry ta - kich drze wek trze ba bę dzie pie czo ło wi cie na wad niać. Pie lę - gna cja kon cen tro wa ła się na kon se kwent nym usu wa niu pę dów kon ku ru ją cych z prze wod ni kiem. Drzew ka Szam pio na Re no 2 już w ro ku sa dze nia mia ły 2 6 ja błek. U in nych od mian owo ce po ja wia ły się spo ra dycz nie. O ile nie doj dzie do żad nych nie - spo dzia nek po go do wych, to już w przy szłym ro ku naj praw do - po dob niej da dzą zna czą cy plon. Za 7-mie sięcz ne drzew ka z 3 4 roz ga łę zie nia mi, trze ba bę dzie w tym ro ku za pła cić 6 10 zł. Naj wy ższe ce ny do ty czą od mia ny Red Jo na prin ce. Wię cej po tra fię po wie dzieć o dwu let nich drzew kach tych sa - mych od mian, ze szcze pie nia w rę ku, ale w mo men cie sa dze - nia ta kże po zba wio nych roz ga łę zień. Po dob nie jak 7-mie sięcz - ne, zo sta ły wy sa dzo ne na miej sce sta łe wprost z chłod ni, a wy - pa dów nie by ło. Ich pie lę gna cja w pierw szym ro ku jest ta ka sa - ma, jak ma te ria łu sied mio mie sięcz ne go. Owo co wa nie roz po - czę ło się w dru gim ro ku po po sa dze niu i by ło zró żni co wa ne w za le żno ści od od mia ny: Mut su NK 1 kg z drzew ka, Red Jo na prin ce 1,6 kg, Szam pion Re no 2 i Naj da red oko - ło 2 kg, Glo ster 3,7 kg. W ro ku trze cim Mut su NK da - ła 8,3 kg z drzew ka, Red Jo na prin ce 7,4 kg, Naj da red 6,2 kg, Szam pion Re no 2 pra wie 8 kg, zaś Glo ster 10,7 kg. A za tem, przy ko rzyst nych ce nach owo ców w ubie - głym se zo nie, zwrot kosz tów ma te ria łu szkól kar skie go na stą pił już w dru gim ro ku po po sa dze niu (za wy jąt kiem Mut su NK ). Wol no się spo dzie wać, że po dob ny bę dzie roz wój sy tu acji w przy pad ku drze wek 7-mie sięcz nych. Je śli cho dzi o od mia ny cie szą ce się naj więk szym za in te re - so wa niem sa dow ni ków, to czo ło we po zy cje tej li sty po kry wa ją się z po zy cją tych od mian na li ście naj bar dziej opła cal nych w upra wie przez ostat nich 7 lat. A za tem do bry sa dow nik po tra fi do brze li czyć. Trze ba więc wy mie nić: Gol den De li cio us (al ter - na tyw nie z Mut su NK ), Li go la, Ga lę (szcze gól nie spor ty: Roy al, Schni ga czy Na ta li ), Glo ste ra, Pi no vę i Jo na gol dy ze szcze gól nym uwzględ nie niem Red Jo na prin ce oraz ewen - tu al nie Naj da re da. Je stem w trak cie spo rzą dza nia szcze gó ło wych opra co wań za rów no w za kre sie al ter na tyw nych ty pów sa dów ja bło nio - wych, da ją cych szyb ko wy so kie plo ny, jak też do głęb niej szej eko no micz nej cha rak te ry sty ki naja trak cyj niej szych od mian ja - bło ni. Ra cjo nal ne po łą cze nie obu wy mie nio nych czyn ni ków wy da je się klu czem do suk ce su. O sy tu acji na ryn ku ma te ria łu szkół kar skie go in nych ga tun ków przy naj bli ższej oka zji. n 10 OWOCE WARZYWA KWIATY 20 / 2011

11 Po mi do ro we no wo ści (cz. I) Agniesz ka Ma jew ska Prezentacja odmian w stoisku firmy Syngenta Seeds Ty gry sie, mię si ste, śliw ko kształt ne, ba wo le ser ca, ma li - no we ho dow com uda ło się od mie nić po mi do ra przez wszyst kie przy pad ki. Choć głów nym kry te rium wy bo ru od mia ny na dal jest wiel kość owo ców, pro du cen ci nie mu szą już po dej mo wać de cy zji w opar ciu o tę jed ną ce chę. OD MIA NY MIĘ SI STE Kon su men ci, któ rzy ku pu ją wa rzy wa na ryn kach lo kal - nych, gdzie naj czę ściej sprze da je się od mia ny mię si ste, po szu ku ją przede wszyst kim po mi do rów smacz nych. Li - czy się też wiel kość owo ców. W ostat nich la tach za więk - sze po mi do ry osią ga no wy ższe ce ny, ła twiej sza by ła rów - nież ich sprze daż, dla te go pro du cen tów za in te re su je za - pew ne na sza no wa od mia na wiel ko owo co wa po le ca - na do na sa dzeń od po ło wy stycz nia. Po mi dor F 1, o pod wy ższo nej od por no ści na mącz nia ka praw dzi we go, któ ry w tym ro ku wpro wa dza my do sprze da ży, ma bar dzo du że ( g), lek ko spłasz czo ne i lek ko kar bo wa ne owo ce, bez ten den cji do mi kro spę kań. Ro śli ny są sil ne i do sko na le zno szą wy so ką tem pe ra tu rę la tem. Pro du cen - ci, u któ rych te sto wa li śmy tę od mia nę, chwa li li ją głów nie za wiel kość i wy rów na nie owo ców. Wie lu z nich zwró ci ło też uwa gę na brak ten den cji do prze ra sta nia i de for ma cji. Co wa żne, siew ki po mi do ra F 1 mo żna szcze pić i w ten spo sób po pra wić wiel kość owo ców la tem i je sie nią prze ko ny wał Pa weł Strauch mann przed sta wi ciel fir my Rijk Zwa an. Na sio na tej od mia ny, któ ra w naj bli ższym cza - sie ma otrzy mać ofi cjal ną na zwę, są już do stęp ne w sprze - da ży, ta kże w for mie cer ty fi ko wa nych na sion GSPP, wol - nych od ra ka bak te ryj ne go. No wą pro po zy cją z gru py po mi do rów mię si stych jest też Bri gh ti na F 1 od mia na cha rak te ry zu ją ca się ge ne ra - tyw nym wzro stem, co wy ró żnia ją wśród in nych od mian wiel ko owo co wych. W tym ro ku by ła ona te sto wa - na w wie lu miej scach w kra ju, na łącz nej po wierzch - ni 15 ha. Pro du cen ci by li z niej bar dzo za do wo le ni. Bri gh ti na F 1 ma prze wa gę cech ge ne ra tyw nych, dzię ki cze mu du żo ła twiej jest ste ro wać jej upra wą, na wet w star - szych szklar niach. Jest to od mia na szyb ka, któ ra da je bar dzo wy so ki plon wcze sny, 7 10 dni wcze śniej szy od Grow de ny, wy twa rza też jed no, cza sem dwa gro - na wię cej. Pro du cen tom po do ba się też to, że owo ce od - mia ny Bri gh ti na F 1 na po cząt ku są du że i mię si ste, a w póź niej szym okre sie mniej sze ( g). W peł ni se zo nu 30% owo ców ma wiel kość BBB, a 70% BB, czy li jest ich naj wię cej w ka li bra żu naj po pu lar niej szym, któ re naj ła twiej jest sprze dać. Ma ją wy gląd po żą da ny na ryn ku, są twar de, tward sze od Grow de ny, pła skie, lek ko że bro - wa ne, ma ją też krót ką, za gię tą szy puł kę, dzię ki cze mu na - da ją się do sor to wa nia me cha nicz ne go prze ko ny wał Ra - fał Al fut me na dżer pro duk tu w fir mie Syn gen ta Se eds. Po dob ne ce chy upra wo we cha rak te ry zu ją rów nież no - wość wpro wa dzo ną w tym ro ku na ry nek przez fir mę En za Za den. Sil nie ro sną ca Fi zu ma F 1, z prze wa gą cech ge ne ra tyw nych, two rzy ro śli ny o pół otwar tym po kro ju, co znacz nie uła twia ich pie lę gna cję. Owo ce są trwa łe, dzię ki cze mu bez pro ble mu zno szą me cha nicz ne sor to wa nie i trans port. Ta od mia na jest wy daj na przez ca ły okres upra wy, da je bar dzo do bry plon wcze sny. W po cząt ko - wym okre sie wzro stu ro ślin owo ce osią ga ją ma sę g, a w peł ni la ta g, czy li ty po we BB do sor to - wa nia w tym okre sie in for mo wał Ber nard Zio ło, przed - sta wi ciel En za Za den. Dru gą no wo ścią w ofer cie fir my jest po mi dor mię si sty Fe lin to F 1 o więk szych owo cach, po le ca - ny przede wszyst kim pro du cen tom, któ rzy w peł ni la ta po - trze bu ją owo ców o ma sie g. Głów ne za le ty Fe lin to F 1 to do bre wią za nie przez ca ły okres wzro stu oraz 11

12 WARZYWNICTWO Fi zu ma F 1 w stoisku firmy Enza Zaden Li stell F 1 jedna z wielu odmian w ekspozycji De Ruiter Seeds/Monsanto kształt ne, trwa łe i du że owo ce bez ten den cji do mi kro spę - kań. Co wa żne, ro śli ny tej od mia ny ma ją do bry wi gor, więc są sto sun ko wo ła twe w upra wie; w póź niej szym okre sie mo żna je pro wa dzić bez re gu la cji gron. Fe lin to F 1 mo żna też upra wiać w nie co ni ższej tem pe ra tu rze bez ry zy ka, że owo ce bę dą znie kształ co ne. Jed nak przy chłod niej szym pro wa dze niu tra ci się tro chę na wcze sno ści od mia ny wy ja śniał B. Zio ło. W seg men cie od mian mię si stych cie ka wie za po wia da się ta kże od mia na te sto wa fir my De Ru iter Se eds, Mon san to DRW 7848 F 1. Jak in for mo wa ła dr Ka ta rzy na Ty kar ska, zaj - mu ją ca się roz wo jem pro duk tu fir my, wa żnym plu sem tej od - mia ny, po za od por no ścią na mącz nia ka praw dzi we go, jest do sko na ły smak, twar dość i trwa łość owo ców. Owo - ce DRW 7848 F 1 są dość du że, wiel ko ści mię dzy od mia na mi To re ro F 1 a Star buck F 1. Są też bar dzo trwa łe. W ba da niach prze cho wal ni czych, któ re pro wa dzi łam, twar dość owo ców by ła po rów ny wal na do twar do ści owo ców To re ro F 1, ale po ty - go dniu i dwóch ty go dniach wy ni ki prze ma wia ły na ko rzyść od mia ny te sto wej. Mo żna się spo dzie wać, że ce cha ta u DRW 7848 F 1 bę dzie lep sza. W tym ro ku pla nu je my prze - pro wa dze nie ko lej nych te stów w go spo dar stwach do da ła. OD MIA NY ŚRED NIO OWO CO WE Po mi do ry w roz mia rze BB sprze da wa ne są nie tyl ko w mar ke tach czy na gieł dach, ale sta no wią też naj więk szy pro cent po mi do rów eks por to wa nych. Po pu lar ność i po pyt na owo ce śred niej wiel ko ści wi dać nie tyl ko w skle pach, ale też w ka ta lo gach od mian wszyst kich firm na sien nych. Naj wię cej no wo ści w tym ro ku wpro wa dzo no wła śnie w tym seg men cie. Jed ną z nich jest Li stell F 1. Głów ne za le ty tej od mia ny to wy so ki plon owo ców do sko na lej ja ko ści, w pre fe ro wa - nym przez kon su men tów ka li bra żu BB+, a ta kże sil ny wi - gor i zba lan so wa ny, ale ge ne ra tyw ny cha rak ter wzro stu od po cząt ku pro duk cji. W tym ro ku od mia na Li stell F 1 po raz pierw szy by ła upra wia na na więk szej po wierzch ni w szklar niach jed nej z grup pro du cenc kich z re jo nu Ka li - sza. Pro du cen ci już za mó wi li więk szą ilość na sion, więc dla mnie jest to naj lep sza od po wiedź na py ta nie, czy od - mia na jest do bra. My ślę, że pro du cen tom po do ba się przede wszyst kim jej plen ność, któ ra przy od po wied niej re gu la cji gron (do 5 6 owo ców), jest wy ższa niż od mia ny Ad mi ro F 1. Więk sza jest też ma sa owo ców, któ ra wy no - si g, i trwa łość po zbior cza. Li stell F 1 to tro chę in - ny seg ment niż Ad mi ro F 1. Nie do koń ca mo żna je po rów - ny wać. Li stell F 1 jest od mia ną o bar dzo atrak cyj nych i bar - dzo trwa łych owo cach, któ re wy bar wia ją się rów no mier nie na wet, je śli są zbie ra ne w ko lo rze nr 2 lub 3. Co wa żne, jest to po mi dor wcze sny, szklar nio wy, po le ca ny do upra - wy przed łu żo nej. Wno sze nie ro ślin do szklar ni mo żna roz - po cząć w po ło wie stycz nia in for mo wa ła dr Ka ta rzy na Ty - kar ska z fir my De Ru iter Se eds Mon san to. Ko lej ną wa żną no wo ścią w gru pie po mi do rów śred nio - owo co wych jest wcze sna od mia na To ma la F 1 fir my Rijk Zwa an. By ła te sto wa na mię dzy in ny mi w go spo dar stwie Pio tra Ko ci szew skie go, człon ka gru py Ve ga pol. Jej głów - ną za le tą jest wy so ka trwa łość owo ców, dzię ki któ rej mo - żna sor to wać je me cha nicz nie, oraz ich wy rów na nie oko ło 80% sta no wią owo ce w ka li bra żu BB. We dług Paw ła Strauch ma na, głów ną za le tą tej od mia ny, po za wy - so ką ja ko ścią owo ców, jest zrów no wa żo ny wzrost ro ślin i krót kie mię dzy węź la, co uła twia upra wę w ni ższych

13 Enza Zaden Poland obiek tach. Od mia nę To ma la F 1 po le ca my do no wo cze - snej upra wy w weł nie mi ne ral nej, ta kże do wcze snych na - sa dzeń, mię dzy in ny mi ze wzglę du na jej wy so ką zdro wot - ność, a przede wszyst kim od por ność na mącz nia ka praw - dzi we go. Wa żną jej ce chą jest też ła twość pro duk cji roz - sa dy, któ ra nie ma ten den cji do wy bie ga nia. Mo żna ją szcze pić na przy kład na pod kład ce Em pe ra dor F 1, co da - je bar dzo do bre wy ni ki pro duk cyj ne do dał. Od mia na o zwięk szo nej od por no ści na mącz nia ka praw dzi we go zna la zła się też w ak tu al nej ofer cie fir my En za Za den. Te go rocz na no wość Ka na va ro F 1, to in te re - su ją ca pro po zy cja dla ogrod ni ków, któ rzy po trze bu ją mniej szych owo ców, w ka li bra żu BB i B, o du żej trwa ło ści, na da ją cych się do sor to wa nia me cha nicz ne go. Zda niem Ber nar da Zio ło, przed sta wi cie la fir my, jest to atrak cyj - na ofer ta dla pro du cen tów, któ rzy sprze da ją po mi do ry do mar ke tów, lub w du żym hur cie. Po mi dor Ka na va ro F 1 two rzy owo ce mniej sze, gra mo we, kształt ne, błysz czą ce i rów no mier nie wy bar wio ne. Co istot ne, udział ta kich owo ców han dlo wych jest du ży, po nie waż od mia - na ta jest ma ło po dat na na two rze nie kwia tów kró lew - skich, z któ rych po wsta ją sta śmio ne owo ce. Ka na va ro F 1 jest od mia ną wcze sną. Przez ca ły okres upra wy za cho wu - je sil ny wi gor i, co rów nie wa żne, do brze i rów no mier nie wią że owo ce, na wet wte dy, gdy wa run ki at mos fe rycz ne nie sprzy ja ją upra wie szklar nio wej. Za le tą tej od mia ny jest też ła twość pie lę gna cji ro śli ny ma ją pół otwar ty po krój, a ich wierz choł ki nie od chy la ją się od sznur ków prze ko - ny wał. W seg men cie po mi do rów śred nio owo co wych po ja wi ła się też no wa od mia na kra jo wa Bru no F 1. Jest prze zna - czo na do upra wy w tu ne lach oraz w grun cie przy pa li - kach. Zo sta ła wy ho do wa na w Za kła dzie Ogrod ni czym Przy bo rów. Ro śli ny ce chu je nie ogra ni czo ny wzrost, sil ny wi gor i od por ność na nie ko rzyst ne wa run ki at mos fe rycz - ne, przede wszyst kim let nie upa ły. Jak pod kre śli ła Zo fia Bart kow ska przed sta wi ciel ka fir my, od mia ny wy ho do wa - ne w Pol sce są du żo le piej przy sto so wa ne do zmien nych wa run ków at mos fe rycz nych, któ re co ro ku spra wia ją pro - du cen tom wie le pro ble mów. Od mia nę Bru no F 1 te stu je - my od kil ku lat. Charakteryzuje się ona bardzo wysoką produktywnością i wczesnością. Ma my na dzie ję, że spodo ba się pro du cen tom nie tyl ko ze wzglę du na bar dzo do bre ce chy agro tech nicz ne, ale też wy so ką ja kość owo - ców (twar de, ku li ste, ciemnoczerwone z pięk nym po ły - skiem). W tym ro ku w sprze da ży bę dzie też no wy po mi dor śred nio owo co wy fir my Syn gen ta Se eds. Od mia na T48273 F 1 łą czy w so bie trzy ce chy wa żne dla pro du cen tów, któ rzy współ pracu ją z sie cia mi skle pów dys kon to wych lub eks - por tu ją ze bra ne owo ce. Na pod sta wie dwu let nich te stów mo żna po wie dzieć, że od mia na ta jest bar dzo plen na, wcze sna i że przez ca ły se zon two rzy wy rów na ne owo ce, w więk szo ści w ka li bra żu BB. Pomidory tej wielkości są chętnie kupowane w supermarketach Owo ce są trwa łe, twar de, ma ją za gię tą szy puł kę, do sko na le na da ją się do upraw wiel ko to wa ro wych i tzw. sprze da ży w du żym hur - cie. Do dat ko wą za le tą tej od mia ny jest ła twość upra wy oraz odporność na mączniaka prawdziwego. Ro śli ny są zba lan - so wa ne, co gwa ran tu je pew ność plo no wa nia na wet w cza - sie nie ko rzyst nej po go dy tłu ma czył Ra fał Al fut, me na dżer pro duk tu Syn gen ta Se es. No wa od mia na otrzy ma ofi cjal ną na zwę jesz cze przed koń cem ro ku. n Kanavaro F 1 (F ) Odporność wysoka (HR): ToMV /Ff:1-5/Va/Vd/Fol:0,1/For Odporność średnia (IR): MaMiMj/On 4 Rośliny o dobrym wigorze przez cały okres uprawy 4 Szybki rozwój gron 4 Dobre i równomierne zawiązywanie owoców w niekorzystnych warunkach pogodowych 4 Rośliny łatwe w pielęgnacji 4 Dobra odporność (IR) na mączniaka prawdziwego 4 Wysoki plon wczesny i całkowity 4 Średnia masa owocu g (bez regulacji gron) 4 Owoce kształtne, okrągłe, z błyszczącą skórką, wybarwiające się bardzo równomiernie 4 Bardzo wysoka jakość i twardość owoców 4 Grona bardzo wyrównane bez tendencji do tworzenia nadmiernie przerośniętych owoców, tzw. królewskich Dodatkowe informacje Począwszy od sezonu 2008/2009, odmiana Kanavaro F 1 była testowana w normalnych warunkach uprawowych w północnej i centralnej Europie. Uzyskała bardzo wysokie plony w połączeniu z doskonałą jakością owoców. Kanavaro F 1 polecana jest głównie do przedłużonej uprawy szklarniowej. Rośliny wykazują silny wigor przy jednoczesnym łatwym zawiązywaniu owoców. Pokrój roślin półotwarty. Wierzchołek rośliny nie wykazuje tendencji do odchylania się od sznurka, co skraca czas pielęgnacji roślin. Dodatkową zaletą jest dobra odporność (IR) na mączniaka prawdziwego na pomidorze. Owoce lekko spłaszczone, łatwe do zbioru, utrzymują twardość nawet po długim transporcie Warszawa, ul. Wąwozowa 29 tel tel./fax

14 WARZYWNICTWO Ho len der skie Dni Po mi do ra Mar ta Szy pe rek Uczest ni cy spo tka nia, m.in. z Ho lan dii i z Pol ski, mo - gli obej rzeć 71 od mian po mi do ra (mię si ste, gro no - we, kok taj lo we, śliw ko kształt ne), ro sną cych w no - wo cze snej szklar ni o po wierzch ni 9000 m 2. Do dys po zy cji mie li ka ta log, za wie ra ją cy do kład ne in for ma cje (zbie ra ne co ty dzień), tj.: wiel kość plo no wa nia w ko lej nych ty go - dniach, ma sa owo ców i ich ja kość (za war tość so ku, za - war tość cu krów), wy ni ki fi to mo ni to rin gu oraz oce na pra - co chłon no ści za bie gów pie lę gna cyj nych. Na sio na od mian po mi do rów wy sia no 8 li sto pa da, a na - sio na pod kła dek 2 li sto pa da 2010 r. Roz sa dę (dwu pę do - wa szcze pio na, głów nie na pod kład ce Em pe ra dor F 1 ) wsta wio no do szklar ni 3 stycz nia br. Z po wo du nie ko rzyst - nych wa run ków po go do wych, m.in. ni skiej in ten syw no ści świa tła, po sa dzo no ją oko ło 2 ty go dnie póź niej w za gęsz - cze niu 2,5 szt./m 2. Od le głość mię dzy wierz choł ka mi ro ślin w rzę dzie wy no si ła 50 cm. Upra wę pro wa dzo no w sys te - mie V w ma tach z weł ny mi ne ral nej Gro dan Vi tal. Ro śli - ny do kar mia no dwu tlen kiem wę gla. Na po cząt ku upra wy sto so wa no ru cho mą kur ty nę oraz pod wie sza ną fo lię per - fo ro wa ną (usu nię to ją w lu tym). Na ro śli nach od mian mię - si stych i gro no wych do dat ko wy pęd wy pro wa dzo no w 5. ty go dniu upra wy (po czą tek lu te go), uzy sku jąc za gęsz cze - nie 3,3 szt./m 2. W 10. ty go dniu pro duk cji od mia ny kok taj - lo we za gęsz czo no do 4,2 szt./m 2, a od mia ny spe cjal ne w 14. ty go dniu do 5 szt./m 2. Ro śli ny ogło wio no w 2. ty - go dniu wrze śnia oraz pod ko niec te go mie sią ca. Z po mi do rów mię si stych szcze gól ną uwa gę zwra ca ła od mia na To ma la F 1. Jej ład nie wy bar wio ne (na czer wo no) owo ce ( g) przez ca ły se zon ma ją wiel kość 2B, są de li kat nie spłasz czo ne i kar bo wa ne. Cha rak te ry zu ją się Uczest ni cy Dni Po mi do ra w Trial Cen ter To ma to To ma la F 1 bar dzo do brą trwa ło ścią po zbior czą. W trak cie we ge ta cji, licz bę kwia tów w pierw szym gro nie re gu lo wa no do 4, a w ko lej nych gro nach do 5. Do 34. ty go dnia ro ku ze bra - no 50,41 kg/m 2. Ro śli ny ma ją krót kie mię dzy węź la, są ła t - we w upra wie. No wą pro po zy cją, któ ra od no we go se zo - nu bę dzie te sto wa na w pol skich wa run kach, jest od mia - na pod nu me rem F 1. W szklar ni do świad czal nej śred nia ma sa owo ców wy nio sła 175 g, a plon 50,22 kg/m 2. 14

15 En de avo ur F 1 szcze pio na na pod kład ce Em pe ra dor F 1 od mia na gro no wa o in ten syw nie czer wo nych owo cach i trwa łej, gru bej szy pu le Le van zo F 1 go dnia ro ku wy niósł 42,92 kg/m 2, a Cap pri cia F 1 46,68 kg/m 2. Uroz ma ice niem ofer ty dla pol skich pro du cen tów mo że być Arven to F 1 obec nie naj po pu lar niej sza od mia - na w Ho lan dii, prze zna czo na do zbio ru po je dyn czych owo ców ( g). Są one bar dzo wy rów na ne, ku li ste, twar de, ład nie wy bar wio ne. W pro duk cji w Trial Cen tre To - ma to zna la zły się ta kże od mia ny: kok taj lo we Amo ro so F 1, Pi no so F 1 ; cher ry Ta ste ry F 1, Sas sa ri F 1 i śliw ko kształt ne So la ri no F 1, To va le F 1. n Z po mi do rów w seg men cie tzw. śred nie go gro na za pre zen to wa no m.in. od mia nę Cap pri cia F 1 Wśród od mian o du żych owo cach ( g), upra - wia nych w Pol sce, prze zna czo nych do zbio ru w gro nach, zwró co no uwa gę na Le van zo F 1 (śred nia ma sa 149 g) oraz En de avo ur F 1 (155 g). Pierw sza z nich jest bar dziej ge ne ra tyw na, ma otwar ty po krój i krót sze li ście. Jest plen - na, do 34. ty go dnia ro ku ze bra no 47,46 kg/m 2. Owo ce są czer wo ne, błysz czą ce, do brej ja ko ści. En de avo ur F 1 naj - bar dziej po le ca na w tym seg men cie, wy ró żnia się wy rów - na nym wzro stem i sil niej szy mi ro śli na mi. Zda niem Leo van Meur sa, jest bar dzo plen na do 34. ty go dnia ze bra - no 53,48 kg/m 2. Owo ce, wy rów na ne pod wzglę dem wiel - ko ści, ma ją in ten syw nie czer wo ną skór kę. Trwa ła i gru ba szy puła grona dłu go za cho wu je wy so ką ja kość po zbio - rze. Od mia na ta wy ka zu je mniej szą po dat ność na wi ru sa mo zai ki pe pi no, dla te go też za in te re so wa nie jej upra wą wzra sta. Jak po in for mo wał Pa weł Strauch mann, spe cja li - sta z fir my Rijk Zwa an, w przy szłym ro ku w pol skich szklar niach praw do po dob nie bę dzie te sto wa na od mia - na pod nu me rem F 1 o owo cach iden tycz nej wiel - ko ści jak En de avo ur F 1 ( g). W do świad cze niu śred nia ich ma sa wy no si ła 157 g, a plon 51,18 kg/m 2 (do 34. ty go dnia ro ku). W szklar ni w Kwint sheul z od mian o mniej szych owo - cach ( g) zbie ra nych w ca łych gro nach za pro po - no wa no Me ca no F 1 (śred nia ma sa owo ców 119 g) oraz Cap pri cia F 1 (121 g). Ro śli ny cha rak te ry zu ją się otwar tym po kro jem i krót ki mi mię dzy węź la mi, co uła twia pro wa dze - nie za bie gów pie lę gna cyj nych. Owo ce są wy rów na ne, in - ten syw nie czer wo ne, smacz ne. Plon Me ca no F 1 do 34. ty - 15

16 WARZYWNICTWO Podłoża do uprawy Mariusz Podymniak HORTUS MEDIA WEŁ NA CO RAZ DO SKO NAL SZA Gro dan li der w pro duk cji pod ło ży z weł ny mi ne ral nej, cią - gle roz wi ja li nie swo ich pro duk tów. W ak tu al nej ofer cie ma my ma tę Gro top Ma ster, któ ra zo sta ła bar dzo do brze przy ję ta przez pro du cen tów po mi do rów, a ta kże dwie no we ma ty jed no war - stwo we: Clas sic For te i Clas sic. W 2011 ro ku wpro wa dzo na zo - sta ła na ry nek no wa ma ta Gro dan Vi tal po wie dział Mie czy sław Ba nach, dy rek tor ds. sprze da ży w Pol sce. Mata Grodan Vital wyróżnia się pio no wym układem włó kien, co umo żli wia pod sią - ka nie wo dy w gór ne war stwy, dzię ki cze mu w ca łej ich ob ję to - ści utrzy ma na jest jed na ko wa wil got ność i pa nu ją wy rów na ne wa run ki do wzro stu ko rze ni. Po nad to ma ty te ła two jest na wad - niać; po zwa la ją utrzy mać wil got ność na dzien nym po zio - mie 55 78%. Fir ma Gro dan kła dzie du ży na cisk na aspek ty zwią za ne z ochro ną śro do wi ska na tu ral ne go. W ubie głym ro ku za po - cząt ko wa ła funk cjo no wa nie pro fe sjo nal ne go ser wi su zwią za - ne go z re cy klin giem mat po za koń czo nej upra wie. Mo że je ode brać fir ma zaj mu ją ca się uty li za cją te go ty pu od pa dów. Ma ty po roz fo lio wa niu i spra so wa niu tra fia ją na wy sy pi ska śmie ci, gdzie bar dzo do brze wpi su ją się w tech no lo gię ich skła do wa nia. Ko rzy sta jąc z ta kiej usłu gi, ogrod ni cy pła cą du żo mniej za od biór zu ży tych mat, niż w przy pad ku od bio ru przez przy pad ko wą fir mę. Otrzy mu ją przy tym kar tę prze ka za nia od - pa dów po pro duk cyj nych, któ ra jest wy ma ga na przez in sty tu - cje pań stwo we i cer ty fi ku ją ce go spo dar stwa (np. Glo bal gap). Od dwóch lat pod ło ża fir my Gro dan są pro du ko wa ne w pol skim za kła dzie w Mał ki ni. Jest to naj bar dziej za awan so - wa na tech no lo gicz nie fa bry ka fir my Roc kwo ol (ma cie rzy sta spół ka fir my Gro dan) na świe cie, w któ rej, dzię ki za sto so wa - nym tech no lo giom, uzy sku je my pro dukt o bar dzo rów no - mier nej struk tu rze i gę sto ści do dał Mie czy sław Ba nach. Ofer ta fir my Cul ti le ne wzbo ga ci ła się o no we ty py ko stek upra wo wych. Obec nie ofe ro wa ne są trzy. Kost ki Higt Re ten - Jak po wie dział Mie czy sław Ba nach z fir my Gro dan, wśród pro du cen tów po mi do - rów pod osło na mi szyb ko przy ję ły się ma ty Gro top Ma ster Cul ti le ne ofe ru je m.in. ró żne ty py ko stek z weł ny mi ne ral nej do pro duk cji roz sad tion (HR) ma ją przede wszyst kim zdol ność za trzy ma nia du żej ilo ści wo dy. Plant Com fort (PC) to kost ka o nie co ni ższej gę s - to ści, ale bar dzo szyb ko re agu ją ca na zmia ny wil got no ści. Mniej sza gę stość włó kien stwa rza bar dzo do bre wa run ki do roz wo ju sys te mu ko rze nio we go. Jest to kost ka po le ca - na przede wszyst kim do pro duk cji roz sa dy w sys te mie za le - wo wym. W ubie głym ro ku w ofer cie Cul ti le ne po ja wi ły się kost ki Qu ick Re ac tion (Qr), przy wy ko rzy sta niu któ rych ła two mo żna ste ro wać wzro stem ro ślin, za rów no w pro duk cji roz - sa dy, jak i w upra wie w szklar ni. Ro śli ny w tych kost kach ma - ją bar dziej ge ne ra tyw ny cha rak ter wzro stu w po cząt ko wym okre sie, co przy da je się w upra wie ro ślin szcze pio nych. Po - nad to ka żdy z ty pów kost ki mo że mieć in ną bu do wę, uła twia - ją cą wchła nia nie wo dy, np. za głę bie nie przy ro śli nie lub pier - ścień wo kół miej sca na ro śli nę (do nut block). To ostat nie roz - wią za nie za pew nia do bre wni ka nie wo dy/po żyw ki w głąb kost ki, a jed no cze śnie za po bie ga utrzy my wa niu się wo dy wo kół ro śli ny. 16

17 Na szą ideą jest uzy ska nie przede wszyst kim jak naj bar - dziej wy rów na ne go pro duk tu (za rów no ko stek upra wo wych, jak i mat) oraz ta kie do bra nie kost ki do ma ty, aby roz pro wa - dze nie wo dy z kost ki by ło jak naj szer sze i rów no mier ne w ca łej ob ję to ści ma ty po wie dział Pa weł Bo na rek z Cul ti le - ne. Przy po mniał on rów nież o ma tach EXXel lent, naj now - szym pro duk cie fir my, w pro duk cji któ rych za sto so wa no tech no lo gię x -fi bre, czy li nie upo rząd ko wa ne go ukła du włó - kien weł ny mi ne ral nej. Za pew nia to wy rów na ne wa run ki po - wietrz no -wod ne w ca łej ob ję to ści ma ty i opty mal ne do wzro - stu ko rze ni. A MO ŻE NA PER LI CIE? nych Kless schul te. Po łą cze nie per li tu z włók nem drzew nym po zwo li ło uzy skać pod ło że, któ re jest do brze na po wie trzo ne i za trzy mu je wo dę. Eli mi nu je to głów ny pro blem mat per li to - wych ma łą po jem ność wod ną. Ma ty te go ty pu ofe ro wa ne są w dwóch po sta ciach: Grow Bag Me dium (za wie ra per lit frak cji 0 3 mm) do pro duk cji po mi do rów oraz Grow Bag Cor - se (per lit 2 6 mm) do pro duk cji ogór ków, pa pry ki, róż i ger - be ry. Pod ło że po wsta łe z po łą cze nia per li tu i włó kien drzew - nych jest przy tym tań sze niż czy ste per li to we czy ma ty z weł - ny mi ne ral nej, a więc bar dziej atrak cyj ne dla ogrod ni ków. W tym se zo nie z do bry mi wy ni ka mi by ło ono te sto wa ne w Pol sce w upra wie po mi do rów i róż. n Je rzy Pe lar wła ści ciel fir my Per lit Pol ska, za chę cał do upra wy ro ślin w ma tach wy peł nio nych per li tem. Mo że mieć on ró żną gra ma tu rę, do sto so wa ną do wy ma gań upra - wia nych ro ślin i wa run ków pro duk cji w da nym go spo dar - stwie. Per lit jest do brym pod ło żem do upra wy ro ślin w sys te - mach bez gle bo wych, nie stwa rza ją cym pro ble mów z uty li za - cją po skoń czo nej pro duk cji. Fir ma ofe ru je rów nież do radz - two do ty czą ce pro wa dze nia upra wy w tym pod ło żu. Jak po - in for mo wał J. Pe lar, w pod ło żach z je go fir my obec nie naj wię - cej upra wia się róż, w dal szej ko lej no ści an tu rium i ger be ry, a zde cy do wa nie mniej po mi do rów i ogór ków. Fir ma Top -Plants pro po no wa ła pro du cen tom ma ty or ga - nicz no -mi ne ral ne, za wie ra ją ce oprócz per li tu (50%) włók - na drzew ne (50%). Jak po wie dział An drzej Bem be ni sta, ma - ty te go ty pu pro du ku je fir ma Knauf Per li te (do staw ca per li tu) we współ pra cy z nie miec kim do staw cą pod ło ży or ga nicz -

18 WARZYWNICTWO Roz sa da coraz szersza oferta Mariusz Podymniak HORTUS MEDIA ROZ SA DA Z POL SKI... W Go spo dar stwie Ogrod ni czym Grze go rza Kra so nia, po ło - żo nym w Pia skach k. Piotr ko wa Try bu nal skie go, co ro ku pro du - ku je się oko ło 4 mln roz sa dy po mi do rów i oko ło 3 mln sie wek te go ga tun ku. W tym ro ku pierw sze sie wy po mi do rów roz - pocz ną się paź dzier ni ka, tak aby go to wą roz sa dę uzy - skać na po cząt ku grud nia. Ma my już gro no sta łych klien tów, któ rzy co ro ku do nas wra ca ją, co świad czy o tym, że zdo by li ś - my ich za ufa nie po wie dział An drzej Szy mań ski, kie row nik pro - duk cji. Dy na micz nie w tym go spo dar stwie roz wi ja się też pro duk cja roz sa dy wa rzyw grun to wych, któ rej w bie żą cym ro - ku wy pro du ko wa no 170 mln. Naj bar dziej wi docz ny jest wzrost w pro duk cji sa ła ty, a ta kże ka la fio ra, bro ku ła, ka pu sty i se le ra. Na brak klien tów nie na rze ka rów nież Mar cin Mu lar ski z Go spo dar stwa Ogrod ni cze go Ta de usz Mu lar ski po ło żo ne - go w Bo rach Ma li now skich. Rocz nie opusz cza je oko ło 6 mln go to wej roz sa dy po mi do ra i oko ło 1 mln ogór ka. W se zo - nie 2010/11 mie li śmy już bli sko 170 klien tów w Pol sce. Ich licz ba co ro ku ro śnie, co jest naj lep szym po twier dze niem do - brej ja ko ści na szej roz sa dy po wie dział M. Mu lar ski. Pro duk - cja od by wa się w no wo cze snych szklar niach (5 ha), po dzie - lo nych na kil ka od dziel nych sek cji (po zwa la to do sto so wać wa run ki pro duk cji do fa zy wzro stu ro ślin). Wie le pro ce sów zo sta ło w du żym stop niu zauto ma ty zo wa ne, jak: siew na sion (oko ło 20 tys./godz.), sor to wa nie sie wek (pod wzglę dem gru - bo ści ło dy gi i po wierzch ni li ście ni) czy roz sta wia nie ro ślin po za pi ko wa niu w kost ki. Du żo uwa gi przy wią zu je się rów - nież do zdro wot no ści ro ślin, czym zaj mu je się wy kwa li fi ko wa - ny per so nel. Stan dar do wym za bie giem jest pre wen cyj ne zwal cza nie zie mió rek. W tym ce lu już pod czas na są cza nia ko stek upra wo wych po żyw ką wpro wa dza się do nich pa so - żyt ni cze ni cie nie Ste iner ne ma fel tiae. Wpraw dzie zie miór ki nie są szko dli we dla po mi do rów, ale zwal cza się je, aby po - An drzej Szy mań ski z Go spo dar stwa Ogrod ni cze go Grze gorz Kra soń pre zen tu je siew ki po mi do ra w ta cy sty ro pia no wej Jak po wie dział Mar cin Mu lar ski, w ich go spo dar stwie dy na micz nie roz wi ja się pro duk cja roz sa dy wa rzyw szklar nio wych pra wić efekt es te tycz ny ro ślin. W mi nio nym se zo nie, jak i w tym, co raz wię cej jest za mó wień na ro śli ny szcze pio ne. Jesz cze 4 la ta te mu pro du ko wa li śmy nie wię cej niż 10 20% szcze pio nej roz sa dy po mi do rów. Obec nie jest to na wet 70 80% na szej pro duk cji. Ogrod ni cy prze ko na li się o ko rzy ś - ciach, ja kie da je szcze pie nie ro ślin. Jest to przede wszyst kim lep szy wi gor ro ślin la tem, przy czę sto eks tre mal nych wa run - kach upra wy, moc niej szy sys tem ko rze nio wy i ła twiej sze pro - wa dze nie ro ślin. Trze ba jed nak pa mię tać, że ro śli ny szcze - 18

19 Wie sław Du bie la z Agro con sult (z lewej) i Tom my Sigg z fiń skie go przed się bior stwa Sigg Plant pre zen tu ją roz sa dę po mi do rów do stęp ną już dla pol skich ogrod ni ków Sławomir Kozłowski (firma Konexim) oferuje m.in. rozsadę produkowaną przez Beekenkamp Plants oraz kostki do jej produkcji do szklar ni, roz sa dę prze wo zi się spe cjal ny mi sa mo cho da mi, z 3 po zio ma mi wy su wa nych pó łek, na któ rych usta wia się ro ś li ny na tek tu ro wych pod staw kach. Je den trans port za bie - ra oko ło 9000 ro ślin, a je go roz ła do wa nie zaj mu je nie wię cej niż go dzi nę. Trans port roz sa dy z Fin lan dii do Pol ski trwa oko ło 24 go dzin po in for mo wał Wie sław Du bie la. Roz sa dę pro du ko wa ną przez ho len der skie przed się bior - stwo Be eken kamp Plants dys try bu uje na pol skim ryn ku spół - ka Ko ne xim. Jak po wie dział Sła wo mir Ko złow ski, ogrod ni cy są za in te re so wa ni przede wszyst kim szcze pio ną roz sa dą po mi - do rów. Wie lu z nich wo li jed nak ku po wać ro śli ny po za szcze - pie niu, pro wa dząc dal szą pro duk cję w swo ich szklar niach. Czę sto oka zu je się, że ogrod ni cy ma ją pro blem z pra wi dło - wym wy pro wa dze niem dwóch pę dów i utrzy ma niem ich wy - rów na ne go wzro stu. Dla te go te raz ofe ro wa ne są rów nież ro śli - ny po szcze pie niu (w pa lusz ku i ta cy sty ro pia no wej), ma ją ce już wy pro wa dzo ne 2 3-cen ty me tro we wierz choł ki. Za kup ta kie go pro duk tu oka zu je się znacz nie ko rzyst niej szy (zde cy do wa nie ni ższe są kosz ty trans por tu), niż roz sa dy za pi ko wa nej w kost ki upra wo we. Po nad to go to wa roz sa da po mi do ra jest ofe ro wa - na w kost kach 10 cm x 13 cm. Jest to kost ka bar dzo zbli żo - na swo imi pa ra me tra mi do do tych czas ofe ro wa nej kost ki 10 cm x 15 cm, ale mniej szy roz miar to rów nież ni ższe kosz ty trans - por tu i bar dziej atrak cyj na ce na dla ogrod ni ków do dał S. Ko - złow ski. Roz sa da w fir mie Be eken kamp Plants pro du ko wa - na jest zgod nie z za sa da mi GSPP, czy li mię dzy na ro do wym sys - te mem, któ ry obej mu je za sa dy do ty czą ce za po bie ga nia prze - no sze nia się wraz z roz sa dą ra ka bak te ryj ne go po mi do ra. n pio ne wy ma ga ją po bu dze nia do wzro stu ge ne ra tyw ne go w po cząt ko wym okre sie upra wy przy po mniał Jó zef No wic - ki, kie row nik pro duk cji w go spo dar stwie T. Mu lar ski.... I IN NYCH KRA JÓW Rok 2011 był pierw szym peł nym se zo nem dzia łal no ści w Pol sce fir my Al ter Plant kie ro wa nej przez To ma sza Py zi ka. Jest ona dys try bu to rem ho len der skie go przed się bior stwa For ta plant, spe cja li zu ją ce go się w pro duk cji roz sa dy. For ta - plant po sia da no wo cze sne szklar nie przy sto so wa ne do pro - duk cji roz sa dy na łącz nej po wierzch ni 20 ha. Wy twa rza - na ener gia elek trycz na (ge ne ra tor prą du o mo cy 3 MW) czę ś - cio wo wy ko rzy sty wa na jest do do świe tla nia ro ślin w trak cie pro duk cji (na tę że nie świa tła jest utrzy my wa ne na po zio - mie 7500 lx). Jak po wie dział T. Py zik, pierw szy se zon na pol - skim ryn ku oka zał się bar dzo do bry, przede wszyst kim z po - wo du do brej ja ko ści roz sa dy, ja ka tra fi ła do klien tów. Jest to głównie dwu pę do wa roz sa da po mi do rów. No wo ścią w ofer cie fir my Agro con sult jest z ko lei roz sa da fiń skie go pro du cen ta fir my Sigg Plant. Jest to go spo dar - stwo po sia da ją ce 5,5 ha szklar ni, prze zna czo nych do pro - duk cji roz sa dy po mi do ra, ogór ka i pa pry ki. Jest ona do star - cza na przede wszyst kim do kra jów skan dy naw skich, ale rów - nież na Ło twę, Li twę, a od te go ro ku ta kże do Pol ski. Rocz nie pro du ku je oko ło 4 mln sztuk roz sa dy. Wła ści cie le te go go - spo dar stwa w dość ory gi nal ny spo sób trans por tu ją ro śli ny. Nie ko rzy sta ją z tra dy cyj nych wóz ków CC, któ re, jak wia do - mo, są wy mie nia ne 1 : 1, a więc prze miesz cza ją się po ró ż - nych miej scach i prze wo żą ró żne pro duk ty. Dla te go, aby wy - eli mi no wać ry zy ko za wle cze nia pa to ge nów lub szkod ni ków 19

20 WARZYWNICTWO GSPP no wa ja kość na sion Mar ta Szy pe rek Zwięk sza ją ca się w ostat nich la tach pre sja wy stą pie nia rak bak te ryj ne go (kon cen tra cja plan ta cji, więk sza ich po wierzch nia, upra wa ro ślin szcze pio nych), a ta kże proś by ho len der skich pro du cen tów, któ rzy chcie li by upra - wiać ro śli ny o naj wy ższej zdro wot no ści, przy czy ni ły się do utworzenia w mar cu 2007 r. GSPP (Go od Se ed and Plant Prac ti ces). Jest to nie za le żny sys tem, któ re go za ło że nia po - le ga ją na prze strze ga niu za sad hi gie ny i pro fi lak ty ki w ca łym cy klu pro duk cji ko mer cyj nej na sion po mi do ra, pod kład ki i roz sa dy. Da je on prak tycz nie stu pro cen to wą pew ność, że uzy ska ny pro dukt jest wol ny od bak te rii ra ka bak te ryj ne go. Sys tem ten jest uzna wa ny przez pro du cen tów w Ho lan dii, Fran cji, Bel gii i Hisz pa nii. Dys ku to wa no o nim w głównej siedzibie firmy Rijk Zwaan (De Lier, Holandia) pod czas wyjazdu zorganizowanego na początku września br. Jak po in for mo wał Vim Ru nia, spe cja li sta nad zo ru ją cy wpro wa dza nie sys te mu GSPP w fir mie Rijk Zwa an, na sio - na po mi do rów po za Ho lan dią pro du ko wa ne są w Chi le, Chi - nach, Mek sy ku, Taj lan dii i Tan za nii. Wy bór tych miejsc jest spo wo do wa ny mo żli wo ścią zbio ru na sion w ró żnych okre - sach ro ku (krót szy czas pro duk cji), uzy ska nia ma te ria łu wy - so kiej ja ko ści, a ta kże zmi ni ma li zo wa nia ry zy ka nie po wo dze - nia pro duk cji pro wa dzo nej w jed nym miej scu. Oprócz we - wnętrz nej kon tro li ja ko ści ro ślin i na sion, ja ką prze pro wa dza fir ma ho dow la na, nad zo ru je je nie za le żna, ho len der ska in - spek cja Na ktu in bo uw, po wo ła na przez mi ni ster stwo rol nic - twa. Do jej za dań na le ży nie tyl ko lu stra cja miejsc upra wy, przy go to wa nie na sion do sprze da ży, ale ta kże po bie ra nie do ba da nia pró bek li ści (na obec ność cho rób) oraz na sion (spraw dza nie kieł ko wa nia, zdro wot no ści, czy sto ści ge ne - tycz nej). W no wo cze snym la bo ra to rium Rijk Zwa an, akre dy - to wa nym przez Na ktu in bo uw (NAL Na ktu in bo uw Ac cre di - ted Lo bo ra to ry) w ca łym cy klu upra wy (od sie wu na sion do po zy ska nia na sion) co ty dzień, od po wied nio prze szko le ni pra cow ni cy fir my spraw dza ją ro śli ny na obec ność cho ro by bak te ryj nej oraz wi ru sa mo zai ki pe pi no. Raz w mie sią cu kon - tro lę pro wa dzą spe c ja liści z Na ktu in bo uw. Do tych czas pro wa dzo ne są ba da nia na obec ność Cla vi - bac ter mi chi ga nen sis subsp. mi chi ga nen sis. Cho ro ba ta po - wo du je ogrom ne stra ty eko no micz ne, po nie waż ko niecz ne jest zwy kle zli kwi do wa nie upra wy. Po za tym ła two prze no si się z ro śli ny na ro śli nę (na na sio nach, w trak cie szcze pie nia) oraz pod czas trans por tu do in nych kra jów (wraz z roz sa dą). Je śli stwier dzi my bak te rię, wstrzy my wa na jest pro duk cja roz sa dy, po ra żo ne ro śli ny (wraz z są sia du ją cy mi) usu wa się ze szklar ni, a wy co fa ne z ma ga zy nu par tie na sion są po wtór nie te sto wa ne po wie dział Vim Ru nia. Pro to kół hi gie ny za twier dzo ny w 2007 r., na któ rym opie ra się sys tem GSPP, okre śla pro ce du ry i me to - dy pra cy, spo sób prze szko le nia per so ne lu, sys te ma tycz ną oce nę czyn ni ków ry zy ka, a ta kże we wnętrz ne au dy ty ma ją ce na ce lu uspraw nie nie i mo dy fi ka cję dzia ła nia sys te mu. Po stę - po wa nie to jest iden tycz ne jak w przy pad ku HACCP czy ISO. Wa żny mi za ło że nia mi sys te mu GSPP jest bar dzo ści słe prze strze ga nie za sad hi gie ny pod czas ca łe go pro ce su pro - duk cji, na ka żdym jej eta pie. Po szcze gól ne stre fy obiek tu (3) są od sie bie od dzie lo ne, tak aby zmi ni ma li zo wać ry zy ko prze do sta nia się bak te rii po wo du ją cej ra ka bak te ryj ne go. W pierw szej czę ści ze wnętrz nej, pa to gen mo że być obec - ny. W ko lej nej, na stę pu je kon tro la i de zyn fek cja środ ków po - trzeb nych do pro duk cji (np. wo dy za po mo cą pro mie nio wa - nia UV), na rzę dzi i przed mio tów (odzie ży), któ re tra fią do czę - ści szklar ni, gdzie od by wa się pro duk cja roz sa dy. Stre fa ta jest izo lo wa na od śro do wi ska ze wnętrz ne go, np. za po mo cą siat ki unie mo żli wia ją cej prze do sta nie się owa dów, pta ków. Mo gą tam prze by wać wy łącz nie oso by zwią za ne z pro duk - cją. Obo wią zu ją bar dzo ry go ry stycz ne za sa dy hi gie ny. W spe cjal nie wy zna czo nych po ko jach pra cow ni cy co dzien - nie zmie nia ją odzież ro bo czą na czy stą, no wą, od ka ża ją obu - wie i rę ce. Ma te riał do re pro duk cji (np. py łek) ta kże mu si być naj wy ższej zdro wot no ści, po wi nien po cho dzić z ob sza ru ob - ję te go sys te mem GSPP. Ten re stryk cyj ny sys tem kon tro li pro ce su pro duk cji na sion i ro ślin po zwa la uzy skać ich naj wy ższą ja kość i zdro wot ność. Przy stę pu je do nie go co raz wię cej firm na sien nych i za kła dów pro du ku ją cych roz sa dę. Od 1 lip ca br. w fir mie Rijk Zwa an na - sio na po mi do ra są otrzy my wa ne we dług za sad sys te mu GSPP. Od no we go se zo nu wszyst kie od mia ny po mi do ra bę dą opa trzo ne cer ty fi ka tem zdro wot no ści. Świad czyć ma o tym lo - go GSPP umiesz czo ne na opa ko wa niu. Na sio na znaj du ją ce się w ob ro cie zo sta ną wy co fa ne lub po zo sta ną w sprze da ży ja ko nie cer ty fi ko wa ne. Przewiduje się, że cer ty fi kat zdro wot - no ś ci sys te mu GSPP za kil ka lat bę dzie obej mo wał na sio na pomidora wol ne od wi ru sa mo zai ki pe pi no. n 20

250 pytań rekrutacyjnych

250 pytań rekrutacyjnych 250 pytań rekrutacyjnych które pomogą Ci zatrudnić właściwych ludzi 250 pytań rekrutacyjnych, które pomogą Ci zatrudnić właściwych ludzi Autorzy Katarzyna Chudzińska dyrektor zarządzający zasobami ludzkimi

Bardziej szczegółowo

Jak działa mikroskop? Konspekt lekcji

Jak działa mikroskop? Konspekt lekcji Jak działa mikroskop? Konspekt lekcji Zajęcia zgodne z niniejszym konspektem przeprowadzono z uczniami klasy I gimnazjum podczas Klubu Młodego Odkrywcy DawBas, działającego przy Zespole Szkół w Górsku.

Bardziej szczegółowo

Opakowania na materiały niebezpieczne

Opakowania na materiały niebezpieczne Założyciel firmy Georg Utz 1916 1988 Opakowania na materiały 208 GGVS Opakowania na materiały 209 Opakowania na materiały Cer ty fi ko wa ne po jem ni ki Utz jest pro du cen tem sze ro kiej ga my opa ko

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą. Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą. Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI Wiedza o społeczeństwie Poziom podstawowy Listopad 2011 W ni niej szym sche ma cie oce nia nia za dań otwar tych są pre zen to wa ne przy kła do we po praw ne od po wie dzi.

Bardziej szczegółowo

Na uczy ciel jest oso bą wspo ma ga ją cą,

Na uczy ciel jest oso bą wspo ma ga ją cą, DZIELIMY SIĘ DOŚWIADCZENIAMI Ratujmy kasztanowce Metoda projektu Istota metody projektów polega na tym, że grupa osób uczących się samodzielnie inicjuje, planuje i wykonuje pewne przedsięwzięcia, a następnie

Bardziej szczegółowo

Fotografia kliniczna w kosmetologii i medycynie estetycznej

Fotografia kliniczna w kosmetologii i medycynie estetycznej aparatura i technika Dr n. farm. Sławomir Wilczyński Katedra i Zakład Biofizyki Wydziału Farmaceutycznego z OML w Sosnowcu, SUM w Katowicach Kierownik Katedry: prof. zw. dr hab. n. fiz. Barbara Pilawa

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA Miejsce na naklejk z kodem ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM CHEMIA Instrukcja dla zdajàcego POZIOM PODSTAWOWY Czas pracy 120 minut 1. Spraw dê, czy ar kusz eg za mi na cyj ny za wie ra 11 stron (zadania

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK NIEMIECKI

ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK NIEMIECKI Miejsce na identyfikację szkoły ARKUSZ PRÓBNEJ MATURY Z OPERONEM JĘZYK NIEMIECKI POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I LISTOPAD 2010 Instrukcja dla zdającego Czas pracy 120 minut 1. Sprawdź, czy ar kusz eg za mi

Bardziej szczegółowo

Niezbędnik finansowy. Bezpieczne oszczędzanie na wymarzony cel. Produkty oszczędnościowe

Niezbędnik finansowy. Bezpieczne oszczędzanie na wymarzony cel. Produkty oszczędnościowe Niezbędnik finansowy Bezpieczne oszczędzanie na wymarzony cel Produkty oszczędnościowe Pro duk ty ofe ro wa ne przez ban ki są two rzo ne z my ślą o klien tach i ich po - trze bach. Planując co miesiąc

Bardziej szczegółowo

Terminy określone w ogólnych warunkach umowy podstawowej stosuje się odpowiednio w niniejszych ogólnych warunkach ubezpieczenia.

Terminy określone w ogólnych warunkach umowy podstawowej stosuje się odpowiednio w niniejszych ogólnych warunkach ubezpieczenia. Ogólne warunki dodatkowego ubezpieczenia na wypadek śmierci lub trwałego i całkowitego inwalidztwa w wyniku nieszczęśliwego wypadku Niniejsze ogólne warunki ubezpieczenia na wypadek śmierci lub trwałego

Bardziej szczegółowo

dr To masz To kar ski er go no mia pra cy z lap to pem

dr To masz To kar ski er go no mia pra cy z lap to pem dr To masz To kar ski er go no mia pra cy z lap to pem War sza wa 2010 Pro jekt okład ki Do ro ta Za jąc Zdję cie na okład ce Wojciech Sternak Opra co wa nie re dak cyj ne Iza bel la Skrzecz Re dak cja

Bardziej szczegółowo

1. PRZEWODNIK. 1.1. Spis treœci 1.2. Zespó³ autorski 1.3. Skorowidz rzeczowy 1.4. Wykaz skrótów 1.5. Objaœnienia piktogramów PRZEWODNIK.

1. PRZEWODNIK. 1.1. Spis treœci 1.2. Zespó³ autorski 1.3. Skorowidz rzeczowy 1.4. Wykaz skrótów 1.5. Objaœnienia piktogramów PRZEWODNIK. PRZEWODNIK Rozdzia³ 1, str. 1 SKUTECZNE ZARZ DZANIE SPÓ DZIELNI MIESZKANIOW Spis treœci 1. PRZEWODNIK 1.1. Spis treœci 1.2. Zespó³ autorski 1.3. Skorowidz rzeczowy 1.4. Wykaz skrótów 1.5. Objaœnienia piktogramów

Bardziej szczegółowo

Doskonalenie w zakresie edukacji zdrowotnej kurs dla nauczycieli wf w gimnazjach

Doskonalenie w zakresie edukacji zdrowotnej kurs dla nauczycieli wf w gimnazjach BAR BA RA WOY NA ROW SKA, MA RIA SO KO OW SKA, MAG DA LE NA WOY NA ROW SKA -SO DAN Doskonalenie w zakresie edukacji zdrowotnej kurs dla nauczycieli wf w gimnazjach W nowej podstawie programowej kszta³cenia

Bardziej szczegółowo

STA TUT ZWI Z KU KY NO LO GICZ NE GOWPOL SCE

STA TUT ZWI Z KU KY NO LO GICZ NE GOWPOL SCE Statut Zwi zku Kynologicznego w Polsce 2/ 1 STA TUT ZWI Z KU KY NO LO GICZ NE GOWPOL SCE Roz dzia³ I Po sta no wie nia og l ne 1 Sto wa rzy sze nie no si na zw Zwi zek Ky no lo gicz ny w Pol sceµ zwa ny

Bardziej szczegółowo

Rada Unii Europejskiej. Ministerstwo Spraw Zagranicznych 2010

Rada Unii Europejskiej. Ministerstwo Spraw Zagranicznych 2010 Rada Unii Europejskiej Ministerstwo Spraw Zagranicznych 2010 1 Autorzy: Aleksander Parzych, Aureliusz Wlaź Projekt graficzny serii: Techna Studio www.techna.pl Zdjęcia na okładce i w tekście: The Audiovisual

Bardziej szczegółowo

Środ ka mi ochro ny indywidualnej wska za ny mi w oce nie ry zy ka za wo do we go przy ob słu dze LPG są także: oku

Środ ka mi ochro ny indywidualnej wska za ny mi w oce nie ry zy ka za wo do we go przy ob słu dze LPG są także: oku BHP NA STACJACH LPG Pra cow nik, przy stę pu jąc do pra cy na sta no wi sku ope ra to ra LPG po wi nien za po znać się z oce ną ry zy - ka za wo do we go dla je go sta no wi ska oraz sto so wać odzież

Bardziej szczegółowo

www.nie bo na zie mi.pl

www.nie bo na zie mi.pl Nie bo Na Zie mi www.nie bo na zie mi.pl Kon rad Mi lew ski Wszel kie pra wa za strze żo ne. Nie au to ry zo wa ne roz po wszech nia nie ca ło ści lub frag men tu ni niej szej pu bli ka cji w ja kiej kol

Bardziej szczegółowo

Legalność zatrudnienia cudzoziemców

Legalność zatrudnienia cudzoziemców Jarosław Cichoń Legalność zatrudnienia cudzoziemców Informator dla pracodawców Warszawa 2012 Projekt okładki Dorota Zając Opracowanie redakcyjne Monika Kolitowska-Sokół Opracowanie typograficzne i łamanie

Bardziej szczegółowo

1 3Przyj 0 1cie FOT. MAT. PRASOWE CUKIERNIA KACZMARCZYK. 58 magazyn wesele

1 3Przyj 0 1cie FOT. MAT. PRASOWE CUKIERNIA KACZMARCZYK. 58 magazyn wesele 1 3Przyj 0 1cie W E S E L N E 58 magazyn wesele 1 3 Tortowy zawr t g 0 0owy C o fantazjach w 0 2wiecie s 0 0odko 0 2ci C u kier ni czy 0 2wiat roz wi ja si 0 1 w b 0 0y ska wicz - nym tem pie, ofe ru j

Bardziej szczegółowo

Niezbędnik finansowy. Finansujemy nasze marzenia. Kredyty

Niezbędnik finansowy. Finansujemy nasze marzenia. Kredyty Niezbędnik finansowy Finansujemy nasze marzenia Kredyty Pro duk ty ofe ro wa ne przez ban ki są two rzo ne z my ślą o klien tach i ich po - trze bach. Planując co miesiąc do mo wy bu dżet, do brze jed

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO UŻYTKOWANIA MASZYN

BEZPIECZEŃSTWO UŻYTKOWANIA MASZYN Włodzimierz Łabanowski BEZPIECZEŃSTWO UŻYTKOWANIA MASZYN Poradnik dla pracodawców Warszawa 2013 Spis treści 1. Wprowadzenie 2. Europejska koncepcja bezpieczeństwa użytkowania maszyn 3. Wymagania dla maszyn

Bardziej szczegółowo

JUŻ PRA CU JĄ! materiały prasowe

JUŻ PRA CU JĄ! materiały prasowe JUŻ PRA CU JĄ! materiały prasowe Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach działania

Bardziej szczegółowo

Medyczny laser CO2. C jaki aparat jest optymalny dla lekarza medycyny estetycznej/dermatologa?

Medyczny laser CO2. C jaki aparat jest optymalny dla lekarza medycyny estetycznej/dermatologa? 1 3aparatura i technika Dr n. farm. S 0 0awomir Wilczy Ґski Katedra i Zak 0 0ad Podstawowych Nauk Biomedycznych, Wydzia 0 0 Farmaceutyczny z OML w Sosnowcu 0 1l 0 2skiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

Bardziej szczegółowo

Rzeczpospolita Polska Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Europejska inicjatywa obywatelska

Rzeczpospolita Polska Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Europejska inicjatywa obywatelska Rzeczpospolita Polska Ministerstwo Spraw Zagranicznych Europejska inicjatywa obywatelska Publikacja opracowana na zlecenie Ministerstwa Spraw Zagranicznych przez Instytut Europeistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego

Bardziej szczegółowo

Metoda projekt w. badawczych. Po szu ku j¹c no wych spo so b w za in te re so -

Metoda projekt w. badawczych. Po szu ku j¹c no wych spo so b w za in te re so - Metoda projekt w badawczych Me to da pro jek t w jest spo so bem wspie ra nia ak tyw ne go za an ga o wa nia i ce lo we go ucze nia siê oraz roz wo ju in te lek tu al ne go, a dla nie kt rych na uczy cie

Bardziej szczegółowo

Elżbieta Judasz. Prawo pra cy. pierwsze kroki

Elżbieta Judasz. Prawo pra cy. pierwsze kroki Elżbieta Judasz Prawo pra cy pierwsze kroki War sza wa 2012 Aktualizacja Katarzyna Piecyk Pro jekt okład ki www.jsphoto.eu Opra co wa nie re dak cyj ne Izabella Skrzecz Opra co wa nie ty po gra ficz ne

Bardziej szczegółowo

OGسLNE ZASADY zamieszczania nekrolog w

OGسLNE ZASADY zamieszczania nekrolog w OGسLNE ZASADY zamieszczania nekrolog w I. DEKLARACJA WYDAWCY II. OKREعLENIA Ago ra SA, wy daw ca Ga ze ty Wy bor czej wiad czy kom plek so wà usùu gو Ne kro lo gi, po le ga jà cà na za miesz cza niu ne

Bardziej szczegółowo

Docieplanie domu we³n¹ mineraln¹ i uk³adanie sidingu winylowego

Docieplanie domu we³n¹ mineraln¹ i uk³adanie sidingu winylowego Docieplanie domu we³n¹ mineraln¹ i uk³adanie sidingu winylowego We³ na mi ne ral na jest to ma te ria³ ter mo izo la cyj ny w for mie p³yt, mat lub gra nu la tu. Zna ko mi cie na da je siê do do cie pla

Bardziej szczegółowo

Dostosuj swój zakład do obowiązującego prawa pracy

Dostosuj swój zakład do obowiązującego prawa pracy Stanisław Staszewski Dostosuj swój zakład do obowiązującego prawa pracy Lista kontrolna z komentarzem, materiał pomocniczy dla pracodawców Warszawa 2010 Lista kontrolna z komentarzem Sta ni sław Sta szew

Bardziej szczegółowo

Wykonanie posadzki betonowej

Wykonanie posadzki betonowej Wykonanie posadzki betonowej Gładź betonowa grubości 8-10 cm powinna być zbrojona siatką stalową. NARZĘDZIA I MATERIAŁY poziomnica miarka deski grubości 27 mm linijka deski grubości 12 mm, służące do wyznaczenia

Bardziej szczegółowo

Mo de le od po wie dzi do ar ku sza Prób nej Ma tu ry z OPE RO NEM. Wie dza o spo e czeƒ stwie Po ziom rozszerzony

Mo de le od po wie dzi do ar ku sza Prób nej Ma tu ry z OPE RO NEM. Wie dza o spo e czeƒ stwie Po ziom rozszerzony Mo de le od po wie dzi do ar ku sza Prób nej Ma tu ry z OPE RO NEM Wie dza o spo e czeƒ stwie Po ziom rozszerzony Listopad 2009 1. c) ini cja ty w lu do wà 2. b) po ma raƒ czo wà re wo lu cjà 3. c) Egipt

Bardziej szczegółowo

NA SASKIEJ KĘPIE. Niewielki, lecz funkcjonalny salon został konsekwentnie urządzony w stonowanej kolorystyce z ożywczymi akcentami limonki

NA SASKIEJ KĘPIE. Niewielki, lecz funkcjonalny salon został konsekwentnie urządzony w stonowanej kolorystyce z ożywczymi akcentami limonki APARTAMENT NA SASKIEJ KĘPIE t e k s t i s t y l i z a c j a : J o a n n a W o y d a / M i ó d M a l i n a S t u d i o, z d j ę c i a : Ł u k a s z K o z y r a / M i ó d M a l i n a S t u d i o, p r o j

Bardziej szczegółowo

Biuletyn. informacyjny 9/2015. W numerze: Po moc dla po szko do wa nych przez su sz. Co z no we go PROW mo e byç w tym ro ku ISSN 1233-9784

Biuletyn. informacyjny 9/2015. W numerze: Po moc dla po szko do wa nych przez su sz. Co z no we go PROW mo e byç w tym ro ku ISSN 1233-9784 Biuletyn ISSN 1233-9784 informacyjny 9/2015 W numerze: Po moc dla po szko do wa nych przez su sz Pre fe ren cyj ne kre dy ty kl sko we Co z no we go PROW mo e byç w tym ro ku W numerze: MRiRW O no wych

Bardziej szczegółowo

Ogólne warunki grupowego pracowniczego ubezpieczenia na życie GRU/P. Ogólne warunki dodatkowych ubezpieczeń grupowych

Ogólne warunki grupowego pracowniczego ubezpieczenia na życie GRU/P. Ogólne warunki dodatkowych ubezpieczeń grupowych Ogólne warunki grupowego pracowniczego ubezpieczenia na życie GRU/P Ogólne warunki dodatkowych ubezpieczeń grupowych Szanowni Państwo, Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom naszych Klientów, zamieściliśmy

Bardziej szczegółowo

warzywa kwiaty Śliwy po sezonie Zwyciężają aktywni Nawadnianie pomidorów w I fazie Horti Fair 2011 DWUTYGODNIK OGRODNICZY

warzywa kwiaty Śliwy po sezonie Zwyciężają aktywni Nawadnianie pomidorów w I fazie Horti Fair 2011 DWUTYGODNIK OGRODNICZY AKTUALNOŚCI RYNEK WARZYWNICTWO SADOWNICTWO ROŚLINY OZDOBNE PRAWO NR23 owoce DWUTYGODNIK OGRODNICZY warzywa 1-15 grudnia 2011 r. kwiaty cena 7 zł (w tym 5% VAT) Zwyciężają aktywni Nawadnianie pomidorów

Bardziej szczegółowo

ISSN 1233-9784 11/2012

ISSN 1233-9784 11/2012 ISSN 1233-9784 11/2012 W numerze: PrzejÊciowe wsparcie krajowe w 2013 r. Zmiana ustawy o paszach Ponad 1,5 mld zł dla przetwórstwa PłatnoÊci bezpoêrednie za 2012 r. PROW 2007-2013 dla przedsi biorców Wydawcy:

Bardziej szczegółowo

Więk szość po wsta ją cych obiek -

Więk szość po wsta ją cych obiek - Zarządzanie drogami No wo ści w ma ga zy no wa niu so li dro go wej W ostatnich latach obserwujemy znaczny wzrost inwestycji w realizację obiektów magazynowania soli drogowej. Obiekty te mogą mieć różnorodnie

Bardziej szczegółowo

Kto si boi stali z Rosji Najwi ksi europejscy producenci chcà ograniczyç import ze Wschodu STALOWEFORUM

Kto si boi stali z Rosji Najwi ksi europejscy producenci chcà ograniczyç import ze Wschodu STALOWEFORUM Stalowe Wilki rozdane Wielka gala z okazji jubileuszu Polskiej Unii Dystrybutorów Stali Nas kryzys si nie ima Rozmowa z Konradem Jaskó à, prezesem Polimexu-Mostostalu Kto si boi stali z Rosji Najwi ksi

Bardziej szczegółowo

ISBN: 978-83-931598-0-2

ISBN: 978-83-931598-0-2 ISBN: 978-83-931598-0-2 Fundacja dla Polski ul. Narbutta 20/30 02-541 Warszawa tel. (0-22) 542 5880 fax.(0-22) 542 9890 e-mail: fdp@fdp.org.pl www.fdp.org.pl ISBN: 978-83-931598-0-2 Autorzy: Dominika

Bardziej szczegółowo

Marek Ko odziej INFORMATYKA PROGRAM NAUCZANIA DLA GIMNAZJUM. G d y n i a 2 0 0 9

Marek Ko odziej INFORMATYKA PROGRAM NAUCZANIA DLA GIMNAZJUM. G d y n i a 2 0 0 9 Marek Ko odziej INFORMATYKA PROGRAM NAUCZANIA DLA GIMNAZJUM G d y n i a 2 0 0 9 Program nauczania do nowej podstawy programowej (Rozporzàdzenie Ministra Edukacji Narodowej z dn. 23.2.2008 r.) skonsultowany

Bardziej szczegółowo

Uczeƒ z dysleksjà w domu

Uczeƒ z dysleksjà w domu Marta Bogdanowicz Anna Adryjanek Ma gorzata Ro yƒska Uczeƒ z dysleksjà w domu Poradnik nie tylko dla rodziców G d y n i a 2 0 1 0 Re cenzja merytoryczna: dr hab. Gra yna Krasowicz-Kupis, prof. UMCS Re

Bardziej szczegółowo

str. 28 DZIENNIK URZÊDOWY KG PSP 1 2 Zarz¹dzenie nr 3

str. 28 DZIENNIK URZÊDOWY KG PSP 1 2 Zarz¹dzenie nr 3 str. 28 DZIENNIK URZÊDOWY KG PSP 1 2 Zarz¹dzenie nr 3 Ko men dan ta G³ówne go Pa ñ stwo wej Stra y Po a r nej z dnia 24 lu te go 2006 r. w spra wie spo so bu pro wa dze nia przez prze³o o nych do ku men

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia osobowe. Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY. Allianz ubezpieczenia od A do Z.

Ubezpieczenia osobowe. Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY. Allianz ubezpieczenia od A do Z. Ubezpieczenia osobowe Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY Allianz ubezpieczenia od A do Z. Spis treœci.........................................................................................................

Bardziej szczegółowo

Allianz Polska Otwarty Fundusz Emerytalny. Prospekt informacyjny. Warszawa, 5 maja 2010 r.

Allianz Polska Otwarty Fundusz Emerytalny. Prospekt informacyjny. Warszawa, 5 maja 2010 r. Allianz Polska Otwarty Fundusz Emerytalny Prospekt informacyjny Warszawa, 5 maja 2010 r. Prospekt informacyjny Allianz Polska Otwarty Fundusz Emerytalny zarządzany przez Powszechne Towarzystwo Emerytalne

Bardziej szczegółowo

PL ISSN 0209 NR INDEKSU 366862

PL ISSN 0209 NR INDEKSU 366862 Numer 16 28.4.2014 r. PL ISSN 0209 NR INDEKSU 366862 Górnicy protestują przeciw postojom FOTO: GRZEGORZ VAR BOGYA DE CSEPY Górnicy protestują przeciw postojom FOTO: GRZEGORZ VAR BOGYA DE CSEPY Gór ni cy

Bardziej szczegółowo

Piotr Wojciechowski PRAWO PRACY. Poradnik dla pracodawcy

Piotr Wojciechowski PRAWO PRACY. Poradnik dla pracodawcy Piotr Wojciechowski PRAWO PRACY Poradnik dla pracodawcy Projekt graficzny okładki Dorota Zając Opracowanie redakcyjne Izabella Skrzecz Opracowanie typograficzne i łamanie Barbara Charewicz Copyright Główny

Bardziej szczegółowo

wrzesień-październik 2009 PORADNIK SEM/Wyszukiwarki

wrzesień-październik 2009 PORADNIK SEM/Wyszukiwarki wrzesień-październik 2009 PORADNIK SEM/Wyszukiwarki SEM praktyczny przewodnik Spis treści Wstęp dlaczego wyszukiwanie jest tak ważne dla twojego biznesu............................ 4 1. Planowanie kampanii

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia osobowe. Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY. Allianz ubezpieczenia od A do Z.

Ubezpieczenia osobowe. Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY. Allianz ubezpieczenia od A do Z. Ubezpieczenia osobowe Og lne Warunki Ubezpieczenia Sp³aty Kredytu dla Kredytobiorc w Banku PAKIET MULTIBEZPIECZNY Allianz ubezpieczenia od A do Z. Spis treœci.........................................................................................................

Bardziej szczegółowo

BU DOW NIC TWO. Bezpieczne rusztowania. Piotr Kmiecik Dariusz Gnot

BU DOW NIC TWO. Bezpieczne rusztowania. Piotr Kmiecik Dariusz Gnot BU DOW NIC TWO Bezpieczne rusztowania Piotr Kmiecik Dariusz Gnot Pro jekt okład ki Do ro ta Za jąc Wy daw ca dzię ku je fir mom BIS plet tac i Pio nart za udo stęp nie nie zdjęć i ry sun ków ilu stru ją

Bardziej szczegółowo

NASZE ELDORADO. Fornirowany orzechem stół zachęca do posiłków w większym gronie

NASZE ELDORADO. Fornirowany orzechem stół zachęca do posiłków w większym gronie APARTAMENT NASZE ELDORADO t e k s t : J o a n n a W o y d a, s t y l i z a c j a : M a g d a l e n a O l s z e w s k a, z d j ę c i a : Ł u k a s z K o z y r a, p r o j e k t : K r y s t y n a M i k o

Bardziej szczegółowo

Dys kry mi na cja bez po śred nia: Dys kry mi na cja po śred nia:

Dys kry mi na cja bez po śred nia: Dys kry mi na cja po śred nia: Objawy dyskryminacji Rodzaje dyskryminacji Kodeks pracy zobowiązuje do równego traktowania osób za trud nio nych, jak i sta ra ją cych się o pra cę. Pra co - daw ca dys kry mi nu je pra cow ni ka je że

Bardziej szczegółowo

ubezpieczenia komunikacyjne ogólne warunki ubezpieczeń komunikacyjnych

ubezpieczenia komunikacyjne ogólne warunki ubezpieczeń komunikacyjnych ubezpieczenia komunikacyjne ogólne warunki ubezpieczeń komunikacyjnych Ogólne Warunki Ubezpieczenia Odpowiedzialności Cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych w ruchu zagranicznym - Zielona Karta 24.02.2016

Bardziej szczegółowo

Reklama 2 PRO MEDICO WRZESIEŃ 2010

Reklama 2 PRO MEDICO WRZESIEŃ 2010 Reklama 2 PRO MEDICO WRZESIEŃ 2010 z mojego punktu widzenia Kon kurs ofert na 2011 rok. Po wie dzieć, że wzbu dził wąt pli wo ści, to był by grzecz no ścio wy eu fe mizm. Wo kół pro ce du ry kon trak to

Bardziej szczegółowo

Wy ko rzy sta nie ener gii wod nej w Pol sce. do celów energetycznych 2

Wy ko rzy sta nie ener gii wod nej w Pol sce. do celów energetycznych 2 An na Sto bier ska 1 Wy ko rzy sta nie ener gii wod nej w Pol sce do celów energetycznych 2 Abs trakt Au tor ka w pra cy opi su je bu do wę je zior za po ro wych i spo sób ich wy ko rzy sta nia do ce lów

Bardziej szczegółowo

SPIS TREЊCI ZIELONE ЊWIATЈO DLA SZEЊCIOLATKA. 35 Urszula Nadolna Ile nуg ma stonoga? 38 Anna Pawіowska-Niedbaіa. 44 Beata Szurowska Ptaszki na topoli

SPIS TREЊCI ZIELONE ЊWIATЈO DLA SZEЊCIOLATKA. 35 Urszula Nadolna Ile nуg ma stonoga? 38 Anna Pawіowska-Niedbaіa. 44 Beata Szurowska Ptaszki na topoli 82010300905005 SPIS TREЊCI PEDAGOGIKA l PSYCHOLOGIA l ORGANIZACJA 5 Iwona Samborska Komercjalizacja dzieciсstwa ZIELONE ЊWIATЈO DLA SZEЊCIOLATKA 35 Urszula Nadolna Ile nуg ma stonoga? KSZTAЈCENIE I DOSKONALENIE

Bardziej szczegółowo

Karolina Główczyńska-Woelke. er go no mia. pracy w han dlu

Karolina Główczyńska-Woelke. er go no mia. pracy w han dlu Karolina Główczyńska-Woelke er go no mia pracy w han dlu Warszawa 2011 Pro jekt okład ki Do ro ta Za jąc Opra co wa nie re dak cyj ne Iza bel la Skrzecz Re dak cja tech nicz na i ła ma nie Bar ba ra Cha

Bardziej szczegółowo

grudzień 2010 PORADNIK Realizacja projektów internetowych

grudzień 2010 PORADNIK Realizacja projektów internetowych grudzień 2010 PORADNIK Realizacja projektów internetowych Realizacja projektów internetowych praktyczny przewodnik Spis treści Wstęp................................................................................................3

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI PrСbna Matura z OPERONEM. Biologia Poziom rozszerzony

KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI PrСbna Matura z OPERONEM. Biologia Poziom rozszerzony KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI PrСbna Matura z OPERONEM Biologia Poziom rozszerzony Listopad 2011 W ni niej szym sche ma cie oce nia nia za daя otwar tych s pre zen to wa ne przy kёa do we po praw ne od

Bardziej szczegółowo

Jędrzej Tucholski (1932 2012)

Jędrzej Tucholski (1932 2012) Jędrzej Tucholski (1932 2012) Dwu dzie ste go pierw sze go ma ja 2012 r. zmarł w War sza wie Ję drzej Tu chol ski, dłu go let ni wi ce dy rek tor ar chi wum In sty tu tu Pa mię ci Na ro do wej. W In sty

Bardziej szczegółowo

porad i informacji udzielają prawnicy

porad i informacji udzielają prawnicy Jak skutecznie reklamować towary konsumpcyjne HALO, KONSUMENT! Chcesz poznać swoje prawa? Szukasz pomocy? ZADZWOŃ DO INFOLINII KONSUMENCKIEJ BEZPŁATNY TELEFON 0 800 800 008 W dni powszednie od 9.00 do

Bardziej szczegółowo

2.1. Identyfikacja Interesariuszy. G4 25a

2.1. Identyfikacja Interesariuszy. G4 25a 16 17 2.1. Identyfikacja Interesariuszy Gru py In te re sa riu szy zo sta y wy bra ne w opar ciu o ana li z dzia al - no Êci ope ra cyj nej Gru py Ban ku Mil len nium. W wy ni ku pro ce su ma - po wa nia

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia osobowe. Ogólne Warunki Ubezpieczenia Spłaty Rat Kredytu dla Kredytobiorców MultiBanku PAKIET STANDARD. Allianz ubezpieczenia od A do Z.

Ubezpieczenia osobowe. Ogólne Warunki Ubezpieczenia Spłaty Rat Kredytu dla Kredytobiorców MultiBanku PAKIET STANDARD. Allianz ubezpieczenia od A do Z. Ubezpieczenia osobowe Ogólne Warunki Ubezpieczenia Spłaty Rat Kredytu dla Kredytobiorców MultiBanku PAKIET STANDARD Allianz ubezpieczenia od A do Z. Spis treści.........................................................................................................

Bardziej szczegółowo

na GPW WITTCHEN przejął VIP Collection NOWE CENTRUM LOGISTYCZNE I OUTLET WYDARZENIA 06 WITTCHEN/wiosna lato 2011

na GPW WITTCHEN przejął VIP Collection NOWE CENTRUM LOGISTYCZNE I OUTLET WYDARZENIA 06 WITTCHEN/wiosna lato 2011 WYDARZENIA 06 WITTCHEN/wiosna lato 2011 WITTCHEN przejął na GPW VIP Collection W 2011 ro ku WIT T CHEN S.A. pla nu je wejść na gieł dę. Fir ma w ostat nich la tach roz wi ja się bar dzo pręż nie, po mi

Bardziej szczegółowo

Ś W I A T UDANE WNĘTRZA TO TAKIE, KTÓRE WYCHODZĄC PONAD ESTETYCZNE KRYTERIA DOMYKANE SĄ KLAMRĄ

Ś W I A T UDANE WNĘTRZA TO TAKIE, KTÓRE WYCHODZĄC PONAD ESTETYCZNE KRYTERIA DOMYKANE SĄ KLAMRĄ Ś W V I L I L A A Ś W I A T STYLEM z d j ę c i a Ł u k a s z Z a n d e c k i, t e k s t?????????????????, p r o j e k t K a t a r z y n a A r s e n o w i c z, P r a c o w n i a A r s e n o w i c z D e

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY DLA TECHNIKÓW ORTODONTYCZNYCH

MATERIAŁY DLA TECHNIKÓW ORTODONTYCZNYCH Wyróżnia nas tylko jedna rzecz. Wszystko. MATERIAŁY DLA TECHNIKÓW ORTODONTYCZNYCH Produkty LAB TEC ADENTA Dokładne Łatwe w użyciu Czyste Ekonomiczne Wielozadaniowe Konieczne System mikrosensorów THERAMON

Bardziej szczegółowo

Naszą misją jest bycie europejskim partnerem w transporcie kolejowym

Naszą misją jest bycie europejskim partnerem w transporcie kolejowym Naszą misją jest bycie europejskim partnerem w transporcie kolejowym Dlatego też, nasza firma zawiera konkretne i zdecydowane przesłanie NA SZA WI ZJA Je ste śmy fir mą dzia ła ją ca na ryn ku mię dzy

Bardziej szczegółowo

Sankcja kredytu darmowego w praktyce Analiza orzecznictwa w zakresie pojęcia przeciętnego konsumenta

Sankcja kredytu darmowego w praktyce Analiza orzecznictwa w zakresie pojęcia przeciętnego konsumenta BIULETYN Nr 1 (27) MAJ 2008 K Wydawnictwo Stowarzyszenia Konsumentów Polskich Sankcja kredytu darmowego w praktyce Analiza orzecznictwa w zakresie pojęcia przeciętnego konsumenta spis treści 1 2 W kraju

Bardziej szczegółowo

Praca w wakacje. www.pip.gov.pl

Praca w wakacje. www.pip.gov.pl www.pip.gov.pl Pierwsza praca Jeżeli chcesz podjąć pracę jako pracownik młodociany mu sisz: mieć co najmniej ukończone gimnazjum oraz po sia dać świa dec two le kar skie stwier dza ją ce, że praca którą

Bardziej szczegółowo

Kwartalnik Polskiego Stowarzyszenia Licencjonowanych Serwisów Kluczowych. Walne Zebranie Cz onków PSLSK

Kwartalnik Polskiego Stowarzyszenia Licencjonowanych Serwisów Kluczowych. Walne Zebranie Cz onków PSLSK Kwartalnik Polskiego Stowarzyszenia Licencjonowanych Serwisów Kluczowych kwiecie - maj - czerwiec 2011 r. nr 30 Pozna Walne Zebranie Cz onków PSLSK Od Re dak to ra AKTUALNO CI W druj ca wystawa Na str.

Bardziej szczegółowo

Ogólne warunki ubezpieczenia Plan Inwestycyjny Multi Progres

Ogólne warunki ubezpieczenia Plan Inwestycyjny Multi Progres inwestycje Ogólne warunki ubezpieczenia Plan Inwestycyjny Multi Progres ubezpieczenie na życie z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi ze składką podstawową opłacaną jednorazowo indeks PIMP/11/11/02

Bardziej szczegółowo

z mojego punktu widzenia

z mojego punktu widzenia reklama 2 kwiet nia br. od bę dzie się XXX Okrę go wy Zjazd Le ka rzy - naj wyż sza wła dza na sze go le kar skie go sa - mo rzą du. W ubie głym mie sią cu zwró ci łem się do wszyst kich Ko le ża nek i

Bardziej szczegółowo

Informacje przygotowane przez Wydział Konsularny Ambasady RP w Austrii. Po rad nik dla oby wa te li pol skich podejmują cych pra cę w Au strii

Informacje przygotowane przez Wydział Konsularny Ambasady RP w Austrii. Po rad nik dla oby wa te li pol skich podejmują cych pra cę w Au strii Informacje przygotowane przez Wydział Konsularny Ambasady RP w Austrii Po rad nik dla oby wa te li pol skich podejmują cych pra cę w Au strii War sza wa 2011 Informacje przygotowane przez Wydział Konsularny

Bardziej szczegółowo

Kwartalnik Polskiego Stowarzyszenia Licencjonowanych Serwisów Kluczowych

Kwartalnik Polskiego Stowarzyszenia Licencjonowanych Serwisów Kluczowych Kwartalnik Polskiego Stowarzyszenia Licencjonowanych Serwisów Kluczowych lipiec - sierpień - wrzesień 2012 r. nr 35 Poznań Od Re dak to ra W bieżącym 35. nu me rze naszego kwartalnika już okład - ka za

Bardziej szczegółowo

Po zna je my wy da rze nia z dzie j w PRL -u

Po zna je my wy da rze nia z dzie j w PRL -u Po zna je my wy da rze nia z dzie j w PRL -u Scenariusz lekcji w III klasie gimnazjum Przed sta wia my Ko le an kom i Ko le gom pro po zy cjê sce na riu sza lek cji ote ma cie nie ³a twym, szcze g l nie

Bardziej szczegółowo

60 zł. 80 zł. Warszawa ul. Sobieskieg o 102a pokoje 2 i 3 osobowe. za dobę dla lekarza Śląskiej Izby Lekarskiej. dla pozostałych gości

60 zł. 80 zł. Warszawa ul. Sobieskieg o 102a pokoje 2 i 3 osobowe. za dobę dla lekarza Śląskiej Izby Lekarskiej. dla pozostałych gości 60 zł za dobę dla lekarza Śląskiej Izby Lekarskiej 80 zł dla pozostałych gości możliwość wystawienia faktury na gabinet Warszawa ul. Sobieskieg o 102a pokoje 2 i 3 osobowe rezerwacje i opłaty w Śląskiej

Bardziej szczegółowo

włącznik otwór, w który wkręca się ramię cyrkla ceramika, glazura płyty styropianowe korek, karton, skóra KIERUNEK CIĘCIA

włącznik otwór, w który wkręca się ramię cyrkla ceramika, glazura płyty styropianowe korek, karton, skóra KIERUNEK CIĘCIA Obsługa wyrzynarki Budowa wyrzynarki regulator prędkości skokowej brzeszczotu blokada włącznika, umożliwiająca pracę ciągłą bez konieczności trzymania palca na włączniku kabel zasilania regulator wychylenia

Bardziej szczegółowo

Ka te dra Fi zy ki na Uni wer sy te cie Przy rod ni czym w Po zna niu ist nie je już po nad 60 lat

Ka te dra Fi zy ki na Uni wer sy te cie Przy rod ni czym w Po zna niu ist nie je już po nad 60 lat Obecni oraz część byłych pracowników Katedry Fizyki, od lewej: dr Grzegorz Hoffmann, dr Wojciech Pukacki, dr Danuta Klimek-Poliszko, dr Stanisław Surma, prof. Stefan Poliszko, mgr Danuta Jankun, dr hab.

Bardziej szczegółowo

Anna Łuczak, Andrzej Najmiec. Czynniki psychospołeczne w pracy kierowców

Anna Łuczak, Andrzej Najmiec. Czynniki psychospołeczne w pracy kierowców Anna Łuczak, Andrzej Najmiec Czynniki psychospołeczne w pracy kierowców Warszawa 2012 Projekt okładki Dorota Zając Zdjęcie na okładce Andrzej Jaworski Opracowanie redakcyjne Danuta Rutkowska Opracowanie

Bardziej szczegółowo

DZIELIMY SIĘ DOŚWIADCZENIAMI. Zwykłe i niezwykłe

DZIELIMY SIĘ DOŚWIADCZENIAMI. Zwykłe i niezwykłe DZIELIMY SIĘ DOŚWIADCZENIAMI Zwykłe i niezwykłe techniki plastyczne Za ję cia pla stycz ne to ulu bio na dzia łal ność dziec ka wna ucza niu zin te gro wa nym. Są one for mą od re ago wa nia na pięć, roz

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKĄ WIELKĄ NAGRODĄ BUDOWNICTWA

ŚLĄSKĄ WIELKĄ NAGRODĄ BUDOWNICTWA Szanowni Państwo! Rada Śląskiej Izby Budownictwa wspólnie z uczestnikami Forum Budownictwa Śląskiego uprzejmie informuje, że została otwarta IV edycja Konkursu ŚLĄSKIE BUDOWANIE 2014 którego celem jest

Bardziej szczegółowo

Unij ne pie nią dze na do cho do we pro jek ty

Unij ne pie nią dze na do cho do we pro jek ty LUTY 2009 15 lutego 14 marca 2009 nr 2/27 Wydawnictwo Eurosystem Warszawa www.forumsamorzadowe.pl ISSN 1897-0079 INDEX 226424 Cena 12 zł (0% VAT) FORUM SAMORZĄDOWE n i e z a l e ż n y m i e s i ę c z n

Bardziej szczegółowo

w sieci gazet bezpłatnych

w sieci gazet bezpłatnych n n n gazeta BEZPŁATNA n n n gazeta BEZPŁATNA n n n gazeta BEZPŁATNA n n n gazeta BEZPŁATNA n n n gazeta BEZPŁATNA n n n gazeta BEZPŁATNA n n n Ukazujemy się w sieci gazet bezpłatnych NR 34 n WTOREK 27

Bardziej szczegółowo

Dekorujemy okna. War to po my śleć o tym, by na sze okna by ły mod ne. W tym ro ku sta wia my

Dekorujemy okna. War to po my śleć o tym, by na sze okna by ły mod ne. W tym ro ku sta wia my 1 2 3 Dekorujemy okna Ewa Jasny zdjęcia: archiwum firm Okno to bardzo dekoracyjny element domu, który najczęściej przechodzi metamorfozę. Raz chcemy mieć śnieżnobiałe firanki, po jakimś czasie podobają

Bardziej szczegółowo

SALON MATURZYSTÓW. Perspektywy 2016

SALON MATURZYSTÓW. Perspektywy 2016 Zgłoszenia nadesłane do 30 czerwca 2016 r. 5% rabatu SALON MATURZYSTÓW ZGŁOSZENIE UCZESTNICTWA CENNIK USŁUG i WYPOSAŻENIA DODATKOWEGO INFORMACJA O WYSTAWCY i ZAMÓWIENIE REKLAMY REGULAMIN SALONU www.salonmaturzystow.pl

Bardziej szczegółowo

poinsecja w praktyce

poinsecja w praktyce aktualności NR rynek warzywnictwo SadownicTwo rośliny ozdobne prawo owoce warzywa kwiaty 24 DWUTYGODNIK OGRODNICZY 16-31 grudnia 2011 r. cena 7 zł (w tym 5% VAT) Vegapol po dziewięciu latach produkcja

Bardziej szczegółowo

VII Śląskie Forum Inwestycji, Budownictwa, Nieruchomości

VII Śląskie Forum Inwestycji, Budownictwa, Nieruchomości WYDANIE SPECJALNE ISSN 1643-6350 PATRONAT HONOROWY MINISTER INFRASTRUKTURY I ROZWOJU WOJEWODA ŚLĄSKI MARSZAŁEK WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO VII Śląskie Forum Inwestycji, Budownictwa, Nieruchomości Katowice, 10

Bardziej szczegółowo

DODATEK INFORMACYJNO-PROMOCYJNY NR 7 (87) 29 lipca 2010 r.

DODATEK INFORMACYJNO-PROMOCYJNY NR 7 (87) 29 lipca 2010 r. Forum Biznesu Wydawca: Media Press ul. Mickiewicza 29 40-085 Katowice NR 7 (87) 29 lipca 2010 r. Redaguje zespół Obejmujemy patronatem interesujące wydarzenia biznesowe redakcja@forumbiznesu.pl tel. 032/

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Broszura powstała w 2015 r., dzięki dofinansowaniu ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

Spis treści. Broszura powstała w 2015 r., dzięki dofinansowaniu ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych RuSzaMy po zdrowie Broszura powstała w 2015 r., dzięki dofinansowaniu ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Opracowanie merytoryczne i zdjęcia: Tomasz Gładysz Opracowanie

Bardziej szczegółowo

Gdań ski zbiór ma te ria łów ar chi wal nych Służ by Bez pie czeń stwa jest z pew no ścią jed -

Gdań ski zbiór ma te ria łów ar chi wal nych Służ by Bez pie czeń stwa jest z pew no ścią jed - MarzenaKruk Niszczeniemateriałów archiwalnychw Wojewódzkim UrzędzieSprawWewnętrznych w Gdańskuw latach 1989 1990 Gdań ski zbiór ma te ria łów ar chi wal nych Służ by Bez pie czeń stwa jest z pew no ścią

Bardziej szczegółowo

SALON MATURZYSTÓW. Perspektywy 2015

SALON MATURZYSTÓW. Perspektywy 2015 Zgłoszenia nadesłane do 19 czerwca 2015 r. 5% rabatu SALON MATURZYSTÓW ZGŁOSZENIE UCZESTNICTWA CENNIK USŁUG i WYPOSAŻENIA DODATKOWEGO INFORMACJA O WYSTAWCY i ZAMÓWIENIE REKLAMY REGULAMIN SALONU www.salonmaturzystow.pl

Bardziej szczegółowo

Ukazujemy się w sieci gazet bezpłatnych

Ukazujemy się w sieci gazet bezpłatnych n n n DWUTYGODNIK BEZPŁATNY n n n DWUTYGODNIK BEZPŁATNY n n n DWUTYGODNIK BEZPŁATNY n n n DWUTYGODNIK BEZPŁATNY n n n Ukazujemy się w sieci gazet bezpłatnych W NUMERZE Jedenaście zespołów z Polski wystartuje

Bardziej szczegółowo

RAPORT NUMERU str. 22 33

RAPORT NUMERU str. 22 33 r 11 LISTOPAD 2012 r. rok LII PL ISSN 0137-673X INDEX 367842 MIESIĘCZNIK OGRODNICZY RAPORT NUMERU str. 22 33 cea 9,90 zł (w tym 5% VAT) Rady dla producetów pomidorów Wczese odmiay śliw Chryzatemowe di

Bardziej szczegółowo

2/2013 2014. Czasopismo Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu ISSN 1641-5825. Sylwia Pragłowska

2/2013 2014. Czasopismo Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu ISSN 1641-5825. Sylwia Pragłowska Czasopismo Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu 2/2013 2014 ISSN 1641-5825 Sylwia Pragłowska Od redakcji W świe cie zdo mi no wa nym przez po śpiech, w któ rym sil niej si i spraw niej si zwy cię

Bardziej szczegółowo

CURRICULUM IMPLANTOLOGII MAŁOINWAZYJNEJ

CURRICULUM IMPLANTOLOGII MAŁOINWAZYJNEJ CONTINUING DENTAL EDUCATION CURRICULUM IMPLANTOLOGII MAŁOINWAZYJNEJ TRYB INDYWIDUALNY SZKOLENIE TEORETYCZNE WARSZTATY HANDS - ON LIVE - SURGERY SAMODZIELNE IMPLANTACJE LATO 2014 ZIMA 2014 DYREKTOR CURRICULUM

Bardziej szczegółowo

DODATEK INFORMACYJNO-PROMOCYJNY NR 4 (84) 29 kwietnia 2010 r.

DODATEK INFORMACYJNO-PROMOCYJNY NR 4 (84) 29 kwietnia 2010 r. Forum Biznesu Wydawca: Media Press ul. Mickiewicza 29 40-085 Katowice NR 4 (84) 29 kwietnia 2010 r. Redaguje zespół Obejmujemy patronatem interesujące wydarzenia biznesowe redakcja@forumbiznesu.pl tel.

Bardziej szczegółowo

Legalność zatrudnienia cudzoziemców

Legalność zatrudnienia cudzoziemców Jarosław Cichoń Legalność zatrudnienia cudzoziemców Informator dla pracodawców Warszawa 2014 Projekt okładki Dorota Zając Opracowanie redakcyjne Monika Kolitowska-Sokół Opracowanie typograficzne i łamanie

Bardziej szczegółowo

CZY WARTO INWESTOWAĆ W ATOM?

CZY WARTO INWESTOWAĆ W ATOM? CZY WARTO INWESTOWAĆ W ATOM? Ekonomiczne i finansowe aspekty rozwoju energetyki jądrowej w Polsce Andrzej Guła Prof. dr hab. inż. Jan Popczyk Warszawa 2010 Redakcja językowa: Agnieszka Bolek Projekt graficzny:

Bardziej szczegółowo

MATURZYSTÓW SALON. Perspektywy. wrzesień. www.salonmaturzystow.pl. n Gdańsk n Katowice n Gliwice n Poznań. n Białystok n Toruń n Bydgoszcz

MATURZYSTÓW SALON. Perspektywy. wrzesień. www.salonmaturzystow.pl. n Gdańsk n Katowice n Gliwice n Poznań. n Białystok n Toruń n Bydgoszcz O g ó l n o p o l s k a K a m p a n i a I n f o r m a c y j n a SALON MATURZYSTÓW Perspektywy OFERTA DLA WYSTAWCÓW wrzesień n Gdańsk n Katowice n Gliwice n Poznań n Białystok n Toruń n Bydgoszcz n Lublin

Bardziej szczegółowo