WARMIŃSKO-MAZURSKI KWARTALNIK NAUKOWY

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "WARMIŃSKO-MAZURSKI KWARTALNIK NAUKOWY"

Transkrypt

1 WYŻSZA SZKOŁA INFORMATYKI i EKONOMII TWP WARMIŃSKO-MAZURSKI KWARTALNIK NAUKOWY NAUKI SPOŁECZNE Nr 3(7) OLSZTYN 2013

2 Rada Naukowa: prof. Voldemārs Bariss (Uniwersytet w Jeglavie, Łotwa) dr hab. Barbara Dunin-Kęplicz (Uniwersytet Warszawski, IPI PAN Warszawa, Polska) prof. dr hab. Tadeusz Jasudowicz (Uniwersytet Mikołaja Kopernika Toruń, Polska) prof. dr hab. Miroslav Juzl (Institut Mezioborovych Studii Brno, Czechy) prof. dr Jan Małuszyński (Uniwersytet Linkoping, Szwecja) prof. Miguel Angel Alonso Neira (Rey Juan Carlos University of Madrid, Hiszpania) prof. dr hab. Magdalena Osińska (Uniwersytet Mikołaja Kopernika Toruń, Polska) prof. dr hab. Bernhard Sill (Katolische Universität Eichstätt Ingolstadt, Niemcy) prof. dr hab. Władymir Speranski (Uniwersytet w Bielgogrodzie, Rosja) prof. dr hab. Józef Stawicki (Uniwersytet Mikołaja Kopernika Toruń, Polska) prof. dr hab. Janusz Surzykiewicz (Katolische Universität Eichstätt Ingolstadt, Niemcy) prof. dr hab. Anna Maria Variato (Uniwersytet w Bergamo, Włochy) prof. dr hab. Ałła Wasyluk (Kijowski Uniwersytet Slawistyczny Kijów, Ukraina) Redaktorzy tematyczni: prof. dr hab. Franciszek Wiktor Mleczko socjologia prof. dr hab. Tadeusz Pilch pedagogika prof. dr hab. Jan Hybel ekonomia dr Zbigniew Kopacz prawo administracyjne Zespół redakcyjny: prof. dr hab. Tadeusz Pilch redaktor naukowy mgr Katarzyna Wałdyk zastępca redaktora mgr Gerhard Ristow tłumacz mgr Małgorzata Dumkiewicz sekretarz Redakcja oświadcza, że wersja papierowa Warmińsko-Mazurskiego Kwartalnika Naukowego jest jego wersją pierwotną. Copyright by Wyższa Szkoła Informatyki i Ekonomii Towarzystwa Wiedzy Powszechnej w Olsztynie Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, przedrukowywanie i rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej publikacji bez zgody wydawcy zabronione. ISSN Adres redakcji: Wydawnictwo Uczelniane WSIiE TWP Redakcja WMKN ul. Jagiellońska 59, p. 1, Olsztyn tel. (89) w Zapraszamy do zapoznania się ze stroną internetową WMKN znajdującą się pod adresem:

3 SPIS TREŚCI SŁOWO WSTĘPNE Marta CHECHŁOWSKA-LIPIŃSKA Poprawność czy niepoprawność polityczna rozważania na temat współczesnego dyskursu w ujęciu Oriany Fallaci... 9 Katarzyna KUDELSKA Organizacja ucząca się w świetle współczesnych koncepcji zarządzania Tadeusz PILCH Problemy ubóstwa i wykluczenia z perspektywy najmłodszych Maryana PROKOP Stereotyp Ukraińca w polskim tygodniku Polityka oraz stereotyp Polaka na łamach Dzerkało Tyżnia. Ukraina Владимир Игоревич СПЕРАНСКИЙ Декалог этики бизнеса в свободном рынке Stanisław SZMITKA Ocena wybranych aspektów mających wpływ na przebieg procesów prywatyzacyjnych Tadeusz PILCH Recenzja pracy Mirosława Góreckiego pt.: Idea, instytucjonalizacja i funkcje wolontariatu Małgorzata DUMKIEWICZ Zagadnienia ubóstwa i wykluczenia społecznego w zbiorach Biblioteki WSIiE TWP * Każdy artykuł zawiera streszczenie i słowa kluczowe w języku angielskim.

4

5 CONTENTS FOREWORD... 7 Marta CHECHŁOWSKA-LIPIŃSKA Political correctness or incorrectness some contributions on the current public debate from the viewpoint of Oriana Fallaci... 9 Katarzyna KUDELSKA The company as a learning organization from the viewpoint of contemporary management Tadeusz PILCH The issues of poverty and social exclusion from the perspective of the youngest Maryana PROKOP Stereotypes in the press. The ukrainien in the polish weekly Polityka. The Polak in Dzerkalo Tyżnia. Ukraina Владимир Игоревич СПЕРАНСКИЙ The decalogue of business ethics on the free market Stanisław SZMITKA Evaluating selected aspects influencing the course of privatization procedures Tadeusz PILCH Book review of Mirosław Górecki Idea, instytucjonalizacja i funkcje wolontariatu Małgorzata DUMKIEWICZ Catalogue of publication on Poverty and Social Exclusion available in the Library of University of Computer Science and Economics TWP in Olsztyn * Each article is followed by a summary and key words in English.

6

7 SŁOWO WSTĘPNE Duże wrażenie zrobił na mnie list otwarty prof. Stefana Niesiołowskiego, słynnego opozycjonisty, a obecnie jednego z najwybitniejszych parlamentarzystów do polskiego narodowca zatytułowany: Kamieniem Polski nie naprawisz!. Są to mądre rozważania wokół słynnego marszu niepodległości w Warszawie, kiedy to grupy chuliganów, mieniących się ruchem narodowym, demolowały miasto. Nic nie można zarzucić rozumowaniu posła Niesiołowskiego, z wyjątkiem tego, że swój niepokój o los Polski kieruje pod niewłaściwy adres, zagrożeniem dla Polski nie są bowiem grupki chuliganów skrzykujące się raz w roku na zadymę w stolicy, ani ich groteskowi przywódcy mieniący się a to wszech-polakami, a to ruchem narodowym, w których jest więcej megalomanii niż prawdy. Zagrożeniem prawdziwym dla Polski jest w pierwszym rzędzie klasa polityczna, w drugiej kolejności bezczynność i bierność elit intelektualnych, a w trzeciej kolejności brak społeczeństwa obywatelskiego. Jest dla mnie wielką tajemnicą, dlaczego Polska niemal nigdy nie dorobiła się wielkich polityków, prawdziwych mężów stanu. Owszem były wielkie nazwiska w historii kraju, które równać można z najwybitniejszymi politykami Europy choćby Aleksander Wielopolski, i może jeszcze parę nazwisk można wymienić. Cóż to jednak znaczyło, skoro już w Odrodzeniu wielki myśliciel polityczny Andrzej Frycz-Modrzewski w swym traktacie O poprawie Rzeczypospolitej wieszczył jej katastrofę, jeśli nie zostanie naprawiona. A katastrofy dopatrywał się w nieodpowiedzialności, samowoli, głupocie powiedzielibyśmy dziś elit politycznych, czyli szlachty. I nie została naprawiona czego dramatyczne przyczyny poznajemy w płomiennym pamflecie Stanisława Staszica pt.: Przestrogi dla Polski, napisanym w 1790 r., a znanym pod popularnym bon motem z samych panów zguba Polski. I tak nam zostało. Dzisiaj rząd definiuje swą postawę wobec zaangażowania w reformy i naprawę RP w taki sam sposób, jak policja określiła swą strategię wobec zadymiarzy 11 listopada: trzymać się na dystans. To jeszcze i tak najmniej szkodliwa strategia piastowania (nie sprawowania) rządów. Rząd lewicowy Leszka Millera specjalizował się w rozmontowywaniu państwa opiekuńczego (jeśli takiej nazwy godzi się użyć w odniesieniu do naszego państwa) i trosce o bogatych. Rząd o chrześcijańskiej proweniencji Jarosława Kaczyńskiego oka-

8 8 TADEUSZ PILCH zał szczególne miłosierdzie prawodawcze dla bogatych i zaciekłą nienawiść do starych układów, tropiąc niemiłosiernie ich przedstawicieli, aż do samobójczej śmierci Barbary Blidy. Tak więc bezczynność obecnego rządu jest stosunkowo najmniej społecznie dokuczliwa dla państwa. Parlament polski to swoiste kuriozum obyczajowe. Przez lata nie potrafi uchwalić najprostszych ustaw chroniących obywateli przed nieprawościami aparatu państwowego: prokuratury, skarbówki, komorników. Pozostaje bezczynny wobec kryminalnych następstw dekretów Bieruta, obojętny wobec niewiarygodnego zjawiska XXI w.: handlu ludźmi jako dodatkami do zwracanej ziemi, osiedli górniczych, kamienic będących przedmiotem spekulacji kryminalistów. Za to wykazuje niezwykłą aktywność w akcjach uświadamiających społeczeństwo o nowym, cywilizacyjnym zagrożeniu gender (misyjne podróże po kraju posłów, zespoły sejmowe, wykłady współczesnych proroków). Powołuje parlament specjalną komisję ratowania polskiego katolicyzmu, słusznie się obawiając, że wobec aktywności niektórych biskupów i księży ten katolicyzm istotnie jest zagrożony. O wielkiej krucjacie posła Macierewicza nawet nie warto wspominać. To już zjawisko, które wejdzie do panteonu dziejów głupoty polskiej. I wobec tego wszystkiego polskie elity intelektualne są obojętne, milczą. Jak głęboko musiano nam wpoić przeświadczenie, że polityka jest ponad krytyką, że krytyka polityków to zdrada narodowych interesów? Tak właśnie nas indoktrynowano w okresie słusznie minionym. Tyle, że nowi politycy weszli gładko w buty starych poglądów i z wielką niechęcią odnoszą się do ingerowania w ich zabawy polityczne. Milczymy, kiedy rozstrzygają się fundamentalne sprawy dla przyszłości kraju: reforma edukacji, szkoła dla 6-latków, kolejny głodowy budżet dla nauki i oświaty. Milczymy, gdy kraj przez zaniechania pogrąża się w chaosie prawnym, gdy przez bezczynność rządu i parlamentu całe grupy społeczne są marginalizowane, gdy pracodawcy wymuszają regulacje prawne czyniące z polskiego prawa pracy coś na kształt regulacji z okresu akumulacji pierwotnej Mamy więc najwyższy wskaźnik emigracji młodych w Europie i tragiczny dla polskiej gospodarki i polskiej przyszłości krwotok demograficzny. Nie liczmy, że przejmą się tym rodzimi kapitaliści lub polski rząd. Zastąpią nas Ukraińcy, Białorusini i nawet się nie zorientujemy w ubóstwie rynku pracy. Nie słyszałem o żadnej uchwale rady naukowej z którejkolwiek uczelni protestującej wobec obskurantyzmu ośrodków kościelnych w sprawie studiów genderowych, o proteście którejkolwiek z kilkudziesięciu pedagogicznych uczelni w sprawie zatrzymania w domu 6-latków. Nie słyszałem o żadnym proteście uczelni medycznych w sprawie upowszechnianego przez celebrytów powstrzymywania przed szczepieniami dzieci. Protesty przeciw kuriozalnym praktykom parametryzacyjnym minister Kudryckiej są pojedyncze i rozproszone. Tymczasem w humanistyce dzieją się praktyki wywołane tymi regulacjami, będące gotowcami dla kabaretów. Na razie mamy świat nauki odwrócony plecami do świata polityki. Obie strony są zadowolone. Głupoty polityków nikt nie recenzuje, świat nauki trwa w komforcie splendid isolation. Tylko co z tego wynika dla Polski, dla jej naprawy? Tadeusz Pilch

9 Marta Chechłowska-Lipińska Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu POPRAWNOŚĆ CZY NIEPOPRAWNOŚĆ POLITYCZNA ROZWAŻANIA NA TEMAT WSPÓŁCZESNEGO DYSKURSU W UJĘCIU ORIANY FALLACI Streszczenie: Zarówno w dyskursie publicznym ostatnich lat, jak i w środowisku naukowym, zwłaszcza na Zachodzie, wszechobecne stało się pojęcie poprawności politycznej. Istnieją jednak osoby, które nie przystają na pojawiające się trendy i otwarcie mówią nie poprawności politycznej. Należała do nich Oriana Fallaci, włoska dziennikarka, autorka kontrowersyjnej serii książek krytykujących islam oraz kulturę Zachodu. Szczegółową analizę kondycji współczesnego świata zachodniego Fallaci umieściła w swoich trzech najgłośniejszych pracach, czyli Wściekłość i duma, Siła rozumu oraz Wywiad z sobą samą. Apokalipsa. Polityczna poprawność nie jest skodyfikowanym ani spójnym zbiorem zasad, których przestrzegania broni jakaś instytucja, lecz zjawiskiem społecznym. Jako zjawisko socjologiczne wykorzystuje ostracyzm społeczny i ostrą walkę ideologiczną. Tłem dla uzasadnienia konieczności funkcjonowania poprawności politycznej jest ideologia wielokulturowości, rozumianej nie jako fakt istnienia wielu i różnych kultur, lecz jako zakaz ich wartościowania (oceniania według obiektywnych i wszechstronnych kryteriów, zwłaszcza prawdy, dobra i piękna). Poglądy Oriany Fallaci na temat politycznej poprawności były spójne. Krytyka tej koncepcji była ściśle powiązane z wartościami, które autorka wyznawała, a nie stały one w zgodzie z poprawnością polityczną. Fallaci przywiązana była do tradycji i wartości kultury łacińsko- -chrześcijańskiej i nie mogła znieść faktu, że powoli odchodzą one na margines. Wychowana została również w umiłowaniu prawdy i dążeniu do wyższych ideałów, dlatego nie zgadzała się z egalitarystycznymi trendami współczesnego świata zachodniego. Fallaci dostrzegała także niebezpieczeństwo wynikające z głoszenia haseł równościowych i otwieraniem się na inne kultury. Tym samym można powiedzieć, że jej zdaniem polityczna poprawność odzwierciedla nastrój zwątpienia w europejskie dziedzictwo kulturowe. Słowa kluczowe: poprawność polityczna, Oriana Fallaci, współczesny dyskurs polityczny, demokracja. Zarówno w dyskursie publicznym ostatnich lat, jak i w środowisku naukowym, zwłaszcza na Zachodzie, wszechobecne stało się pojęcie poprawności politycznej. W Polsce przybrało ono swoistą postać, aczkolwiek określenia kaleka czy Cygan intensywnie wypierane są z naszego słownika na korzyść słów niepełnosprawny i Rom. Systematycznie kurczy się zakres wolności słowa, trzeba mieć bowiem na uwadze, czy nie urazimy kogoś ze względu na jego płeć, rasę, wygląd czy prezentowane poglądy. Istnieją jednak osoby, które nie przystają na pojawiające się trendy i otwarcie mówią nie poprawności politycznej. Należała do nich Oriana Fallaci,

10 10 MARTA CHECHŁOWSKA-LIPIŃSKA włoska dziennikarka, autorka kontrowersyjnej serii książek krytykujących islam oraz kulturę Zachodu. Wielokrotnie wypowiadała się ona także na temat poprawności politycznej, który to problem postaram się omówić w poniższej pracy. Szczegółową analizę kondycji współczesnego świata zachodniego Fallaci umieściła w swoich trzech najgłośniejszych pracach, czyli Wściekłość i duma, Siła rozumu oraz Wywiad z sobą samą. Apokalipsa. Powodem do ich napisania, a jednocześnie ich myślą przewodnią jest kultura islamu oraz intensywny napływ jej obywateli na Zachód. Wyjaśniając przyczyny tego zjawiska autorka przedstawia także dogłębną analizę zachodniej kultury. W poniższej pracy wielokrotnie przewijać się będzie szerszy kontekst społeczny omawianych koncepcji, ponieważ pojęcie politycznej poprawności zrodziła kultura Zachodu i dobitnie oddaje ono tendencje współczesnych przemian. Językoznawca Władysław Kopaliński definiuje poprawność polityczną jako postmarksistowski, lewicowy kodeks polityczny, łączący składniki feminizmu, antyrasizmu i innych liberalnych doktryn, powstały w USA w 1984 roku, nakazujący unikanie słów lub czynów mogących wyrażać dyskryminację lub uprzedzenie w stosunku do osób różniących się pod względem płci, rasy, orientacji seksualnej, do mniejszości narodowych 1. Cytując za Jackiem Bartyzelem, polityczna poprawność (ang. political correctness) to swoisty kodeks językowy oraz zespół zachowań i opinii prezentowanych jako antydyskryminacyjne, dotyczących zwłaszcza rasy, płci, seksu i ekologii, prezentowanych przez wpływowe kręgi lewicowe i postępowo-liberalne, które dążą do narzucenia tych zasad społeczeństwu, a napiętnowania i odrzucenia zasad im przeciwnych, uznanych za politycznie niepoprawne 2. Zjawisko to pojawiło się i rozprzestrzeniło w ostatnich dekadach XX w. najpierw i przede wszystkim w USA, a dopiero stamtąd przeniosło się na inne kraje, zwłaszcza europejskie. W obu definicjach podkreśla się, że jest to pewien zespół zachowań i określeń, które mają zapobiegać odmiennemu traktowaniu różnych podmiotów w podobnych sytuacjach. Polityczna poprawność nie jest skodyfikowanym ani spójnym zbiorem zasad, których przestrzegania broni jakaś instytucja, lecz zjawiskiem społecznym, polegającym na zwalczaniu (głównie w mediach) osób, które naruszą niepisane zasady politycznej poprawności 3. Nie oznacza to jednak, że nie jest ona czynnikiem opresyjnym. Jako zjawisko socjologiczne wykorzystuje ostracyzm społeczny i ostrą walkę ideologiczną jako nader skuteczne narzędzia. Za autora pojęcia polityczna poprawność uchodzi znany antropolog kulturowy Franz Boas, lecz w szerszy obieg wprowadził je w 1991 roku, w książce 1 W. Kopaliński, Słownik wyrazów, pojęć i legend XX wieku, Warszawa 1999, s J. Bartyzel, Poprawność polityczna, [data dostępu ]. 3 Ł. Bilski, Współczesny stosunek do mniejszości w kontekście poprawności politycznej jaka wolność, jaka równość?, [w:] Poprawność polityczna równość czy wolność?, [red.] R. Stefański, Toruń Kielce 2007, s. 260.

11 POPRAWNOŚĆ CZY NIEPOPRAWNOŚĆ POLITYCZNA ROZWAŻANIA Nieliberalna edukacja, konserwatysta Dinesh D Souza 4. Użył on tego pojęcia w sposób ironiczny, a aktywiści ruchu podchwycili je jako pozytywną autoidentyfikację. Za niepoprawne na Zachodzie, a zwłaszcza w USA, uchodzą wszystkie tradycyjne zachowania grzecznościowe w stosunku do kobiet, jak podawanie im okrycia czy przepuszczanie w drzwiach. Politycznie niepoprawne jest także np. nazywanie czarnoskórych mieszkańców Ameryki Czarnymi lub Murzynami (Negroes), a czerwonoskórych Indianami. Tłem dla uzasadnienia konieczności funkcjonowania poprawności politycznej jest ideologia wielokulturowości rozumianej nie jako istnienie wielu i różnych kultur, lecz jako zakaz ich wartościowania (oceniania według obiektywnych i wszechstronnych kryteriów, zwłaszcza prawdy, dobra i piękna). W konsekwencji może to doprowadzić do stawiania wyżej cywilizacji niższych, pierwotnych, a nawet apoteozę dzikości jako bardziej ludzkiej i zgodnej z naturą. Zdaniem Rogera Scrutona, zasadniczym celem ideologii politycznej poprawności jest wymuszenie takich zachowań językowych i innych, które będą zgodne z pewną szczególną wizją społeczeństwa wielokulturowego, pluralistycznego, opiekuńczego i nie osądzającego 5. Niestety, te założenia obecne są jedynie w teorii, a rzeczywistość daleko od nich odbiega. Dostrzegalna jest sprzeczność pomiędzy hałaśliwie deklarowanym celem eliminowania wszelkich uprzedzeń i mowy nienawiści, a faktycznym i nagminnym znieważaniem przez jej aktywistów wszystkich, ich zdaniem, niepoprawnych zachowań oraz przypisywaniem im najgorszych cech i intencji. W tym miejscu warto przytoczyć, w jaki sposób polityczną poprawność widziała O. Fallaci: Eurabia 6 stworzyła sobie bajeczkę wielokulturowego pacyfizmu, zastąpiła określenie «lepszy» przez «odmienny różnorodny», zaczęła jazgotać, że nie istnieją lepsze kultury. Nie istnieją lepsze zasady i wartości, są tylko odmienności i różnice postaw. To uczyniło i wciąż czyni przestępców z tych, którzy wyrażają sądy, wskazują zasługi i przewinienia, odróżniają Dobro od Zła, Zło zaś nazywają jego właściwym imieniem 7. Dość ironicznie wypowiadała się autorka na temat współczesnych zjawisk społecznych. Jej zdaniem, wielokulturowość w Europie to fikcja i została stworzona na siłę, nie istnieje bowiem katalog wspólnych wartości wyznawanych np. zarówno przez Europejczyków jak i muzułmanów, który mógłby być płaszczyzną dialogu. Wielokulturowość w ujęciu Fallaci to także nijakość, całkowita unifikacja. Jej zdaniem, w dyskursie naukowym, politycznym i społecznym unika się współcześnie wartościowania. Nie ma już miejsca na dyskusję, na wymianę poglądów, bo zniknęła możliwość porównywania ludzkich poczynań. Odmienny nie oznacza 4 J. Bartyzel, dz. cyt. 5 R. Scruton, Słownik myśli politycznej, Poznań 2002, s Eurabia to określenie, którego używa Fallaci, aby podkreślić, że dla niej nie ma już Europy poddała się ona inwazji muzułmańskiej. 7 O. Fallaci, Wywiad z sobą samą. Apokalipsa, Warszawa 2005, s. 36.

12 12 MARTA CHECHŁOWSKA-LIPIŃSKA przecież gorszy, tylko inny. A skoro jest inny, to nie mamy prawa go oceniać. Ci zaś, którzy odważą się wyrażać sądy, otwarcie mówić, co myślą, uważani są za wichrzycieli, buntowników i za sprawą politycznej poprawności wyrzucani są poza nawias głównego nurtu ideowego. Owo ujednolicenie, podobnie jak koncepcja Unii Europejskiej jako wspólnej ojczyzny wszystkich Europejczyków, nie jest możliwe. Fallaci uważała, że narody nie mogą wyzbyć się własnych języków, własnej przeszłości, własnej dumy, własnych praw, własnych obyczajów, własnej Ojczyzny po to, by stać się umocnieniami w murze jakiejś Nadojczyzny 8. Każda jednostka do samoidentyfikacji potrzebuje punktu odniesienia, wyznaczników, które umożliwiają określenie kto jest nasz, kto obcy, a tym samym kim ja jestem. Za sprawą multikulturalizmu nasza tożsamość rozpływa się wśród innych kultur. Jak wynika z definicji politycznej poprawności, podejście to ma unikać wartościowania, osądzania i różnicowania podobnych zachowań różnych podmiotów. Oriana Fallaci nieustannie podkreślała, że jest to tylko złudzenie. Pojęcie politycznej poprawności miało dla niej drugie dno : Nikt nie może zaprzeczyć, że w Europie, zwłaszcza we Włoszech, zło jest odmierzane dwiema miarami. Nikt nie może zaprzeczyć, że dla nieprzyjaciół Zachodu nasze media zawsze wynajdą jakieś usprawiedliwienie 9. Politycy i propagatorzy politycznej poprawności nawołują, że Europejczycy powinni stosować się do głoszonych przez nich zasad i tolerancyjnie patrzeć na zachowania innych kultur, natomiast inni chociaż nie przestrzegają tych reguł, to i tak są rozgrzeszani na każdym kroku. W innym miejscu Fallaci rozwinęła ten wątek: Jeśli powiesz, co myślisz o Watykanie, o Kościele Katolickim, o Papieżu, o Matce Boskiej, o Jezusie, o Świętych, nic cię złego nie spotka. Ale jeśli zrobisz to samo z islamem, z Koranem, z Mahometem, z synami Allacha, będziesz rasistką i ksenofobem, i świętokradcą, i dopuścisz się dyskryminacji rasowej 10. Trudno się nie zgodzić z tym stanowiskiem, skoro w trendzie laicyzacji państwa, nie patrząc na uczucia religijne chrześcijan, usuwa się krzyże z miejsc publicznych, natomiast publikacja w prasie podobizn Mahometa wywołała serię protestów. Fallaci starała się uświadomić, że aby móc mówić o politycznej poprawności, konieczna jest równorzędna relacja wszystkich uczestników życia publicznego oraz chęci stosowania się do głoszonych zasad. Dlatego też koncepcja ta skazana jest na porażkę, ponieważ nie wszystkie kultury chcą to uczynić. Dla autorki osoby, które nie chcą się asymilować, to muzułmanie. Jacek Bartyzel podkreśla, że przedmiotem nieskrywanej nienawiści ideologów i aktywistów politycznej poprawności jest kultura zachodnia w tym większym natężeniu, im bardziej dotyczy to jej klasycznej, łacińsko-chrześcijańskiej postaci Tamże, s Tamże, s O. Fallaci, Siła rozumu, Warszawa 2004, s J. Bartyzel, dz. cyt.

13 POPRAWNOŚĆ CZY NIEPOPRAWNOŚĆ POLITYCZNA ROZWAŻANIA Nasza kultura obwiniana jest za wyprawy krzyżowe, za prześladowania religijne. Za sprawą politycznej poprawności usiłuje się chociaż w części zatrzeć tę niechlubną przeszłość. W tym miejscu Fallaci również wypowiadała się wbrew europejskim trendom. Chociaż otwarcie przyznawała, że jest ateistką, to jednak dostrzegała i szanowała znaczenie wartości chrześcijańskich jako fundamentu kultury zachodniej: Znowu napisałam «na Boga». Przy całym moim laicyzmie, antyklerykalizmie, ateizmie jestem tak zanurzona w kulturze katolickiej, że kultura katolicka tworzy część mojego pisanego i mówionego języka 12. Dlatego też była oburzona, że Unia Europejska w swojej żałosnej i oszukańczej Konstytucji odpycha, a zatem neguje nasze chrześcijańskie korzenie, naszą tożsamość 13. W ten sposób sami dobrowolnie wyrzekamy się własnych wartości, przeszłości i tradycji. Niezrozumiałe było dla autorki, dlaczego Europejczycy są gotowi wyzbyć się wyznaczników swojej kultury. Nieodparcie nasuwa się apel poety Cypriana Kamila Norwida: Narody tracąc pamięć tracą życie. Na pewno Fallaci zgodziłaby się z Norwidem. Bez naszych odwiecznych wartości, fundamentów kultury łacińsko-chrześcijańskiej jesteśmy łatwym łupem dla kultur, które są mocno przywiązane do swoich. Nie da się ukryć, że cywilizacja zachodnia jest w kryzysie. Fenomenem jest jednak to, że nasza kultura jest jedyna w dziejach ludzkości, która zrodziła w swoim łonie potężny nurt samonienawiści i samooskarżania się o wszelkie zło. W oczach Fallaci w pewien sposób kontynuacją i odpowiednikiem politycznej poprawności na gruncie religijnym jest koncepcja ekumenizmu. Autorka pełna goryczy podkreślała, że Kościół katolicki nie broni nas, i w imię ekumenizmu, w imię Jednego Boga naśladuje odrażające milczenie ONZ. A jednocześnie głosi hasło gościny bez granic, czyli ułatwia im ekspansjonizm, kolonializm, rasizm 14. Co gorsza, nie potępił tych, którzy podrzynają gardła i obcinają głowy, tych, którzy usuwają krzyże ze szkół albo je wyrzucają. Fallaci otwarcie krytykowała ekumenizm, a tym samym Jana Pawła II, który go żarliwie głosił. Uważała ona, że nie można przymykać oka na praktyki, które są jawnie sprzeczne z wartościami kultury zachodniej. Podobnie jak poprawność polityczna, tak i ekumenizm jest jednostronną relacją. Fallaci nie rozumiała, dlaczego papież przepraszał muzułman i retorycznie pytała: Powiedz mi, Ojcze Święty: czy to prawda, że jakiś czas temu prosiłeś synów Allacha o przebaczenie za wyprawy krzyżowe, które Twoi poprzednicy podjęli, żeby odzyskać Grób Pański? A czy synowie Allacha kiedykolwiek prosili Cię o przebaczenie za to, że zajęli Grób Pański? 15. Nigdy także nie przepraszali za podbicie Półwyspu Iberyjskiego czy za zbrodnie popełnione przez Saracenów na brzegach Toskanii. Fallaci wielokrotnie próbowała pokazać, że wszelkie próby nawiązania dialogu, czy nawet przepraszania, wychodzą tylko z jednej strony od 12 O. Fallaci, Wściekłość i duma, Warszawa 2003, s O. Fallaci, Wywiad, s Tamże, s O. Fallaci, Wściekłość i duma, s. 76.

14 14 MARTA CHECHŁOWSKA-LIPIŃSKA chrześcijańskiej Europy. Skoro nie ma chęci nawiązania porozumienia po obu stronach, to cała koncepcja stoi na bardzo kruchych fundamentach. Znawcy tematu dopatrują się źródła postaw, na którym zrodziło się zjawisko politycznej poprawności, we wrogim wszelkiemu zróżnicowaniu i dążącym do ściągnięcia wszystkich w dół egalitaryzmie, a emocją wyrażającą to dążenie jest uczucie zawiści wobec wszystkiego, co ponad ten najniższy wspólny mianownik ośmiela się wyrastać. Najtrafniejszym określeniem tego fenomenu wydaje się nihilizm w stanie czystym, nienawiść do dobra za to, że jest dobrem 16. Fallaci dostrzegała tę tendencję również we współczesnym świecie. Uważała, że system oświaty, wychowanie i wpajane przez massmedia wartości zniechęcają nas do wyróżniania się i podążania własnymi drogami. Poniżej przytaczam fragment listu, który dostała autorka: Posiadanie własnych poglądów jest dzisiaj tak źle widziane. Także wśród nas, nastolatków, wie Pani o tym? Pożałujesz, jeśli porzucisz ubity trakt politycznej poprawności, czyli respekt, którym konformiści rozpieszczają synów Allacha 17. Fallaci utożsamia się z tym stanowiskiem. Znaczna część społeczeństwa podporządkowuje się wartościom, poglądom i normom postępowania wyznaczanym przez większość. Współcześnie liczy się głównie spokojne życie, a na ideały, za które pokolenia szły na barykady, brakuje miejsca. Problemy poruszane przez Fallaci nie odnajdują odzwierciedlenia w prasie i telewizji, co autorka wielokrotnie zaznaczała. Po pierwsze dlatego, że ludzie nie chcą wychylać się ponad przeciętność. Po drugie, na straży stoją narzędzia politycznej poprawności, czyli wasale ogłupiałej Prawicy i kłamliwej Lewicy, intelektualiści, prasa i stacje telewizyjne, czyli tyrani politycznej poprawności 18. Fallaci uważała, że zawiązali oni zmowę milczenia i pilnują, aby jasno określone informacje nie docierały do opinii publicznej. Kontrolują oni przepływ informacji, a tym samym wyznaczają kierunek współczesnego dyskursu. Zdaniem autorki, jednym z problemów, który jest marginalizowany i nie przedstawia się go rzetelnie, jest masowy napływ ludności muzułmańskiej do Europy. Co gorsza, politycy europejscy w imię politycznej poprawności i wielokulturowości tolerują praktyki ewidentnie sprzeczne z wartościami europejskimi, np. dyskryminację kobiet żon muzułmanów. Nazywa się je eufemistycznie odmiennymi wzorcami kulturowymi. Chociaż raz na jakiś czas słyszy się np. o utonięciu kobiet, które kąpały się w burkach albo niehumanitarnych zabiegach, to jednak polityka ma zdolność omijania takich problemów. Elity stosują metodę przemilczania oraz ignorowania zagrożenia. Maria K. Grzegorzewska uważa, że wpływowe środowiska intelektualne, korzystając z wolności słowa i interpretując ją w sobie właściwy sposób, powodu- 16 A. Rand, Wiek zawiści, [w:] Eadem. Powrót człowieka pierwotnego. Rewolucja antyprzemysłowa, [red.] P. Schwartz, Poznań 2003, s O. Fallaci, Wywiad, s Tamże, s. 36.

15 POPRAWNOŚĆ CZY NIEPOPRAWNOŚĆ POLITYCZNA ROZWAŻANIA ją, że nawet najbardziej nonsensowne poglądy i postawy, szkodliwe dla interesu społecznego, mogą być uznane za w pełni uprawnione, a nawet jedynie słuszne. Podkreśla ona, że polityczna poprawność powstała jako skutek współczesnego kulturalizmu, koncentrującego uwagę na społecznych działaniach kultury, ale pomijającego istotną ich treść i znaczenie. Taki stan rzeczy pozwala środowiskom opiniotwórczym na zachowanie, zwłaszcza w świadomości znaczącej części inteligencji, monopolu na bycie arbitrami elegancji politycznej 19. W polityce pożądana jest postawa centrum, ogłaszana jako złoty środek i będąca we władaniu politycznie poprawnych. Ten ewidentnie czarny obraz rzeczywistości, który może niejednego przestraszyć, pociąga za sobą pytanie, czy możemy coś na to poradzić. Odpowiedz Fallaci była tak samo pesymistyczna, jak jej wizja niestety nie, bo nie ma alternatywy dla demokracji: Choć zapychamy sobie usta słowem «Demokracja», dobrze wiemy, że jest ona jak dziurawy okręt. Dobrze wiemy, że stanowi system rozpaczliwie niedoskonały i pod pewnymi względami oszukańczy 20. Uzasadniając swoje zdanie, powoływała się na Alexisa de Tocqueville a, który wnikliwie przeanalizował problemy społeczeństwa demokratycznego. Dwa są, powiada Tocqueville, pojęcia, na których zasadza się demokracja, to pojęcie Równości i pojęcie Wolności 21. Ludzie jednak bardziej kochają równość, wolność bowiem wymaga więcej poświęceń, więcej dyscypliny, a prawdą jest, że można być równym także w niewoli. Na domiar złego, ludzie nie rozumieją pojęcia równości. Przez równość demokracja rozumie równość wobec prawa, a nie równość umysłów i sumień, równość wartości i zasług. Dla Fallaci taki rodzaj równości nie istnieje, ponieważ gdyby istniał, nie byłoby życia. Nie byłoby indywidualności, olimpiad, meczów piłki nożnej. Problem w tym, że demokracja pomaga poprzez wybory głupim zaprzeczać tej oczywistości. W wyborach liczy się ilość, a nie jakość, każdy może kandydować i zostać wybranym. Dlatego demokracja z zasady odrzuca wartościowanie, tak jak poprawność polityczna. Nie ma miejsca na to, co jest lepsze, a co gorsze ważniejsze, że jest czegoś więcej. Niestety, człowiek nie wymyślił jeszcze nic lepszego niż demokracja, dlatego mozolnie łatamy ten dziurawy okręt. Drugim minusem demokracji, dostrzeganym przez autorkę, jest to, że ze względu na fundamentalne upodobanie w różnorodności jest to system otwarty. Zdaniem Fallaci, Im bardziej społeczeństwo jest otwarte i demokratyczne, tym bardziej narażone na terroryzm. Im bardziej naród jest wolny, tym bardziej naraża się na rzezie 22. Zarówno demokracja, jak i polityczna poprawność czynią nas podatnymi na ataki, zachęcają wręcz do tego: Identyczna moda na polityczną po- 19 Zob. M. K. Grzegorzewska, O manipulacji w polityce, [w:] Media władza prawo, [red.] M. Magoska, Kraków 2005, s O. Fallaci, Wywiad, s Tamże. 22 O. Fallaci, Wściekłość i duma, s. 60.

16 16 MARTA CHECHŁOWSKA-LIPIŃSKA prawność, która do inwazji zachęca 23. Społeczeństwa zachodnie otwierają się na imigrantów, przyjmują ich z bagażem tradycji i wartości, unikają krytyki i wartościowania, jednak przybysze w dużej mierze tego nie doceniają. Postępują zgodnie z własnymi normami i powoli modyfikują zachodnią kulturę. Jak starałam się przedstawić, Fallaci otwarcie krytykowała koncepcję politycznej poprawności. Za teorią szła praktyka i zwłaszcza trylogia poświęcona kwestiom islamu napisania jest wbrew jej założeniom. Jasno i bezpośrednio wypowiadała swoje poglądy i wielokrotnie używała ostrych słów. Prezentując swoje wyjaśnienie na temat obecnego zalewu Europy ludnością muzułmańską napisała, że kryje się za tym najmroczniejsza zmowa, kryje się Europa bankierów, którzy wynaleźli farsę unii Europejskiej, Papieży, którzy wynaleźli bajkę Ekumenizmu, wichrzycieli, którzy wynaleźli łgarstwo Pacyfizmu, hipokrytów, którzy wynaleźli oszustwo Humanitaryzmu. [ ] Europa sprzedająca się jak dziwka sułtanom, kalifom, wezyrom, najemnikom nowego Imperium Osmańskiego. A więc Eurabia 24. Podobnych porównań i dosadnych określeń w jej pracach jest wiele. Można odnieść wrażenie, że nawet nie próbowała ich ominąć. Starała się pisać szczerze i autentycznie, a pojawiające się wulgaryzmy podkreślają jej poglądy i opinie. Dla Fallaci nie było również osób nietykalnych. Gdy tylko mogła, to otwarcie wypowiadała swoje uwagi pod adresem każdej osoby, nawet jeśli był to papież czy inna osobistość: O Boże, znowu do Wojtyły. O czymkolwiek się mówi, zawsze wraca się do Wojtyły 25. Wielu uważało i nadal uważa Orianę Fallaci za obłąkaną histeryczkę, która nie radziła sobie z procesami społecznymi zachodzącymi we współczesnym świecie. Czy jednak rzeczywiście była ona osamotniona w swoich poglądach? Zagrożenia wynikające z ideologii politycznej poprawności dostrzegane są także przez innych obserwatorów życia społecznego. Francis Fukuyama w swej ostatniej książce Koniec człowieka dość obrazowo przedstawia, w jaki sposób poprawność polityczna może manipulować naszymi osobowościami: Między prozakiem a ritalinem istnieje niepokojące lustrzane podobieństwo. Pierwszy z nich przepisywany jest zazwyczaj mającym problemy z samooceną kobietom w depresji; daje on im uczucie podobne do tego, które towarzyszy samcom alfa o podwyższonym poziomie serotoniny. Ritalin z kolei ordynuje się najczęściej młodym chłopcom, którzy nie chcą spokojnie siedzieć w czasie lekcji, ponieważ natura inaczej ich zaprogramowała. Obydwie płcie łagodnie popycha się w stronę uśrednionej androginicznej osobowości, zadowolonej z siebie społecznie dostosowanej czyli modelu uważanego obecnie za politycznie poprawny w społeczeństwie amerykańskim 26. Dostrzega on ten sam proces ujednolicania co Fallaci. Koncepcja poprawności politycznej próbuje 23 Tamże, s O. Fallaci, Siła rozumu, s O. Fallaci, Wywiad, s F. Fukuyama, Koniec człowieka. Konsekwencje rewolucji biotechnologicznej, [tłum.] B. Pietrzyk, Warszawa 2004, s. 78.

17 POPRAWNOŚĆ CZY NIEPOPRAWNOŚĆ POLITYCZNA ROZWAŻANIA nas przekonać, że nie powinniśmy i nie możemy się wyróżniać. Ale jak wyglądałby świat, gdyby rzeczywiście udało się wszystkich uśrednić? Z powodu politycznej poprawności cierpią wszyscy, ale najbardziej młodzi. Jak pisze Marcin Król, Młodym ludziom nie wpaja się już zasady dążenia do ideału, a przecież wszystko, co w dziejach najbardziej wartościowe, osiągnięto dzięki temu, że ludzie pojmowali cel swojego życia jako doskonalenie siebie i swojego umysłu. Od kiedy demokratyczna równość i mierność jako konsekwencja równości zapanowały na uniwersytetach, nie wypada już mieć wyraźnego poglądu, dominuje polityczna poprawność, a poszukiwanie prawdy zastąpiono dążeniem do skuteczności 27. W jakim celu stworzono zatem polityczną poprawność? Niektórzy otwarcie mówią, że jest to sposób maskowania niedoskonałości. Papież Benedykt XVI na konferencji wygłoszonej w Berlinie w 2000 roku powiedział: Czy nie jest to raczej cywilizacja posteuropejska, która narodziła się jako skutek upadku starych europejskich kultur? [ ] Europa, i to właśnie teraz, w tym momencie jej największych sukcesów wydaje się wewnętrznie pusta, w pewnym sensie sparaliżowana zanikiem systemu krążenia 28. Papież dostrzega to samo, co ostro i dobitnie powtarza Fallaci: Europa musi ratować się przeszczepami, które w końcu przekreślą jej autentyczną tożsamość 29. Może za poprawnością polityczną kryje się lęk i niepewność, by nie urazić kogokolwiek z elektoratu różnych wspólnot, których głosy coraz częściej decydują o drodze do władzy? Europejczycy nie chcą mieć licznych rodzin, więc coraz częściej konieczne jest odwoływanie się do głosów innych środowisk. Współcześnie sztuka rządzenia państwem zmieniła się w sztukę pozyskiwania głosów wyborców, więc w jakiś sposób trzeba owe głosy przyciągnąć może właśnie dzięki poprawności politycznej. Na uwagę zasługuje próba nakreślenia przez Mirosława Piróga podobieństw pomiędzy polityczną poprawnością a fundamentalizmem religijnym. Chociaż poprawność polityczna to zjawisko głównie natury językowej, natomiast fundamentalizm religijny społeczne, to jednak, jak słusznie podkreśla autor, język jest jednym z głównych kreatorów rzeczywistości społecznej 30. Genezy fundamentalizmu dopatruje się on w reakcji tradycyjnych społeczeństw, funkcjonujących w oparciu o przesycone religijnością struktury życia społecznego, na procesy sekularyzacji. Zdaniem Karen Armstrong fundamentalizm jest aktem sprzeciwu wobec naukowej i świeckiej kultury, która wyrosła na Zachodzie, ale rozprzestrzeniła się na inne 27 M. Król, Historia myśli politycznej od Machiavellego po czasy współczesne, Gdańsk 2001, s J. Ratzinger, Europa. Jej podwaliny dzisiaj i jutro, Kielce 2005, s Tamże, s M. Piróg, Polityczna poprawność a fundamentalizm religijny, [w:] Poprawność polityczna, s. 114.

18 18 MARTA CHECHŁOWSKA-LIPIŃSKA części świata 31. Polityczna poprawność, podobnie jak fundamentalizm, jest reakcją na przyśpieszone tempo przemian społecznych i ideologicznych we współczesnym świecie. Odmienny jest jednak wektor reakcji. Fundamentalista wycofuje się i okopuje murami wyabstrahowanej tradycji. Zwolennicy politycznej poprawności starają się podążać za zmianami, bezmyślnie niwelować pojawiające się różnice przez próby ujednolicenia języka. To porównanie jest o tyle istotne, że fundamentalizm we współczesnym dyskursie ma raczej negatywne konotacje, natomiast polityczna poprawność przeciwnie. Okazuje się, że oba pojęcia mogą mieć swoje źródło w tych samych postawach społecznych. Najbardziej zagorzali zwolennicy poprawności politycznej głoszą hasła wolności, równości, tolerancji i zapewne uważają, że po zwycięstwie idei poprawności politycznej znalazłyby one pełną realizację w rzeczywistości. Dla lepszego zobrazowania podobieństwa M. Piróg parafrazuje znane powiedzenie Clausewitza dotyczące wojen i polityki: poprawność polityczna to fundamentalizm religijny prowadzony innymi środkami 32. Krytycy kodeksu zasad politycznej poprawności mnożą listę negatywnych skutków jej oddziaływania. Najczęściej przywoływane argumenty to: burzenie ustalonego porządku moralnego, popularyzacja konsumpcjonizmu i hedonizmu, negowanie roli prawdziwych autorytetów, ubezwłasnowolnienie społeczeństwa, obniżanie roli Kościoła w społeczeństwie, mamienie kobiet feministycznymi hasłami oraz wypaczanie języka poprzez stosowanie zwrotów ulepszonych 33. Poglądy Oriany Fallaci na temat politycznej poprawności były spójne. Krytyka tej koncepcji była ściśle powiązana z wartościami, które ona wyznawała, a nie stały w zgodzie z poprawnością polityczną. Fallaci przywiązana była do tradycji i wartości kultury łacińsko-chrześcijańskiej i nie mogła znieść, że powoli odchodzą one na margines. Wychowana została również w umiłowaniu prawdy i dążeniu do wyższych ideałów, dlatego nie zgadzała się z egalitarystycznymi trendami współczesnego świata zachodniego. Fallaci dostrzegała także niebezpieczeństwo wynikające z głoszenia haseł równościowych i otwierania się na inne kultury. Na pewno w wielu miejscach wypowiedzi jej są radykalne i ostre, jednak w swoich poglądach nie była osamotniona. Dostrzegała minusy zachodzących współcześnie przemian w Europie oraz towarzyszące im niebezpieczeństwo, które może zagrozić całej naszej kulturze. Fallaci najprawdopodobniej zgodziłaby się z wnioskiem, że polityczna poprawność stanowi zatem wespół z relatywizmem moralnym nastrój zwątpienia w europejskie dziedzictwo kulturowe K. Armstrong, W imię Boga. Fundamentalizm w judaizmie, chrześcijaństwie i islamie, [tłum.] J. Kolczyńska, Warszawa 2005, s M. Piróg, dz. cyt., s Szerzej: J. Witek, M. Żmigrodzki, Polityczna poprawność w III Rzeczypospolitej, Radom 2003, s G. Wilk, Dlaczego z frontu katedry w Santiago de Compostella usunięto św. Jakuba? Poprawność polityczna a mentalność totalitarna, [w:] Poprawność polityczna, s. 280.

19 POPRAWNOŚĆ CZY NIEPOPRAWNOŚĆ POLITYCZNA ROZWAŻANIA Literatura Armstrong K., W imię Boga. Fundamentalizm w judaizmie, chrześcijaństwie i islamie, [tłum.] J. Kolczyńska, Wydawnictwo WAB, Warszawa Bartyzel J., Poprawność polityczna, [dostęp ]. Bilski Ł., Współczesny stosunek do mniejszości w kontekście poprawności politycznej jaka wolność, jaka równość?, [w:] Poprawność polityczna równość czy wolność?, [red.] R. Stefański, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń Kielce Fallaci O., Siła rozumu, Wydawnictwo Cyklady, Warszawa Fallaci O., Wściekłość i duma, Wydawnictwo Cyklady, Warszawa Fallaci O., Wywiad z sobą samą. Apokalipsa, Wydawnictwo Cyklady, Warszawa Fukuyama F., Koniec człowieka. Konsekwencje rewolucji biotechnologicznej, [tłum.] B. Pietrzyk, Wydawnictwo Znak, Kraków Grzegorzewska M. K., O manipulacji w polityce, [w:] Media władza prawo, [red.] M. Magoska, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków Kopaliński W., Słownik wyrazów, pojęć i legend XX wieku, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa Król M., Historia myśli politycznej od Machiavellego po czasy współczesne, Wydawnictwo Arche, Gdańsk Piróg M., Polityczna poprawność a fundamentalizm religijny, [w:] Poprawność polityczna równość czy wolność?, [red.] R. Stefański, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń Kielce Rand A., Wiek zawiści, [w:] Eadem, Powrót człowieka pierwotnego. Rewolucja antyprzemysłowa, redakcja, wprowadzenie i dodatkowe artykuły Peter Schwartz, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań Ratzinger J., Europa. Jej podwaliny dzisiaj i jutro, Wydawnictwo Jedność, Kielce Scruton R., Słownik myśli politycznej, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań Wilk G., Dlaczego z frontu katedry w Santiago de Compostella usunięto św. Jakuba? Poprawność polityczna a mentalność totalitarna, [w:] Poprawność polityczna równość czy wolność?, [red.] R. Stefański, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń Kielce Witek J., Żmigrodzki M., Polityczna poprawność w III Rzeczypospolitej, Polwen Polskie Wydawnictwo Encyklopedyczne, Radom POLITICAL CORRECTNESS OR INCORRECTNESS SOME CONTRIBUTIONS ON THE CURRENT PUBLIC DEBATE FROM THE VIEWPOINT OF ORIANA FALLACI Summary: In the public debate as well as in academic circles the catchword of political correctness has became omnipresent in recent years especially within the western cultural mainstream. There exist, however, individuals, who are not willing to join every trend and openly say no to political correctness. One of them was Oriana Fallaci, the Italian journalist and author of a series of books criticizing Islam and western civilization. The current condition of the western world was subjected to detailed analysis in her attention-catching publications La Rabbia I L Orgoglio, (The Rage and the Pride), La Forza della Ragione (The Force of Reason) and Oriana Fallaci intervista sé stessa L Apocalisse (Oriana Fallaci Interviews Herself Apocalypse). Political correctness is not a codified or coherent concept of rules of conduct whose observation is monitored by any responsible authority, but a social phenomenon. As a sociological phenomenon it operates with social ostracism as well as fierce ideological struggle. Essential for the functioning of political correctness is the ideology of multiculturalism, which not only lim-

20 20 MARTA CHECHŁOWSKA-LIPIŃSKA its itself to the realization of the existence of various cultures, but is understood as a precept of their esteem and respect (evaluated according to objective and generally applicable assessment criteria, the true, good and beautiful). Oriana Fallaci s opinions concerning political correctness were coherent. Her criticism of this concept originated from her system of values, which did not correspond with the ideas of political correctness. She was deeply rooted in the tradition and values of the Roman Catholic culture and rejected the idea that they might be gradually pushed into a marginal role. Instructed in the love for truth and educated to strive for noble ideals she was opposed to the egalitarian trends that became increasingly dominant in the modern western society. She realized the dangers inherent in the rhetoric of misconstrued egalitarianism and in the excessive opening-up to other cultures. To sum it up, we may state that in her eyes political correctness reflected the climate of doubt in the European cultural heritage. Key words: political correctness, Oriana Fallaci, current public debate, democracy.

21 Katarzyna Kudelska Wyższa Szkoła Informatyki i Ekonomii TWP w Olsztynie ORGANIZACJA UCZĄCA SIĘ W ŚWIETLE WSPÓŁCZESNYCH KONCEPCJI ZARZĄDZANIA Streszczenie: Wiedza, umiejętności i doświadczenie stają się zasobem intelektualnym, który decyduje w większym stopniu niż majątek rzeczowy czy finansowy o wartości firmy i jej pozycji rynkowej. Powoduje to dynamiczny wzrost wymagań stawianych pracownikom, od których oczekuje się wszechstronnego wykształcenia, umiejętności pracy zespołowej, dzielenia się informacjami. Dlatego właśnie od lat 80. XX w. funkcjonuje w krajach rozwiniętych koncepcja uczącego się przedsiębiorstwa, czyli przedsiębiorstwa, gdzie wybiera się orientację na rozwój potencjału pracowników, aktywnie ich inspirując oraz wspierając proces ich rozwoju. Teoretyczne rozważania nad uwarunkowaniami funkcjonowania organizacji uczącej się są w niniejszym artykule zweryfikowane na przykładzie praktycznym, tj. działalności Urzędu Pracy. Słowa kluczowe: organizacja ucząca się, wiedza, umiejętności, kompetencje, koncepcje zarządzania. W miarę pogłębiania się skomplikowania świata zarządzanie staje się sztuką zdobywania wiedzy i umiejętności niezbędnych do przetrwania i rozwoju w zmieniającym się otoczeniu. Rangę podstawowego zasobu przyznaje się wiedzy, a uczenie się jest życiową koniecznością podmiotów rynkowych. Współczesne przedsiębiorstwa działają w warunkach, gdzie jedynym pewnym zjawiskiem są zmiany. Widoczne jest przyspieszanie rozwoju technologii, rosnące wymagania jakościowe, ciągła konieczność walki z konkurencją, dla której przestają istnieć wszelkie granice. Szybkość i intensywność tych zmian w otoczeniu organizacji stale wzrasta, stawiając przed przedsiębiorstwami, które chcą im dotrzymywać kroku, wysokie wymagania. Organizacje mogą odnosić się do przemian i nowości w różny sposób, traktując je jako zagrożenie, sprzymierzeńca lub też jako rzeczy nie do ominięcia. W latach 90. XX w. Peter M. Senge opublikował książkę, która stała się swoistym zarysem nowoczesnego myślenia o organizacji koncentrującej się na podnoszeniu poziomu elastyczności i innowacyjności poprzez permanentne uczenie się 1. Według tego autora organizacjami, które zwyciężą w przyszłości, będą te, które odkryły, jak wykorzystać ludzkie zaangażowanie i możliwości uczenia się na wszystkich szczeblach zarządzania. Istotna będzie więc zdolność 1 P. M. Senge, Piąta dyscyplina. Teoria i praktyka organizacji uczących się, [tłum.] H. Korolewska-Mróz, Warszawa 2012.

22 22 KATARZYNA KUDELSKA ciągłego przyswajania nowych idei i technologii oraz tworzenia własnych rozwiązań. W ten sposób wiedza staje się jedynym, znaczącym zasobem organizacji, spychając wszystkie pozostałe do roli uzupełniających ją czynników wytwórczych. Wzrost zainteresowania problematyką uczenia się w teorii nauk o zarządzaniu wiąże się z wejściem społeczeństwa w erę wiedzy. Dzięki jej upowszechnianiu i wykorzystaniu zdobywa się przewagę konkurencyjną. Niniejsze opracowanie stanowi próbę odpowiedzi na pytanie: Czy organizacja oparta na wiedzy to tylko teoretyczna koncepcja zrodzona w umysłach teoretyków zarządzania, czy też trwała tendencja funkcjonowania współczesnych organizacji w zmieniającym się otoczeniu? Koncepcje oraz pojęcie organizacji uczącej się Termin organizacja w literaturze przedmiotu ma różne znaczenie. Z punktu widzenia teorii organizacji i zarządzania można się posłużyć następującą definicją: organizacja to celowa całość działania wyodrębniona w stosunku do innych, zwłaszcza podobnych całości, składająca się z części tak ze sobą powiązanych, aby każda z nich mogła we właściwy dla niej sposób przyczyniać się do osiągnięcia celu całości 2. Koncepcja organizacji uczącej się wywodzi się z ciągłej potrzeby dostosowywania sposobów zarządzania organizacją do zmian zachodzących w jej rynkowym otoczeniu i potrzeby osiągania przewagi konkurencyjnej 3. Natomiast Peter M. Senge uważa, że organizacja ucząca się jest miejscem gdzie ludzie stale poszerzają swoje zdolności do osiągnięcia wyników, których prawdziwie pragną [ ] gdzie ludzie stale odkrywają, że tworzą rzeczywistość. I jak mogą ją tworzyć 4. U podstaw koncepcji organizacji uczącej się leży wiele założeń. Po pierwsze, organizacje, podobnie jak organizmy żywe, mogą się uczyć, a uczenie się jest podstawową wartością. Po drugie, ponieważ przyszłość organizacji zależy od wszystkich pracowników w niej zatrudnionych, w procesie uczenia się powinni uczestniczyć oni wszyscy. Dlatego też organizacja musi stwarzać warunki dla rozwoju personelu, przy czym główny nacisk ma być położony na zespołowe uczenie się, gdyż łatwiej utrzymać wyniki uczenia, jeśli dzieli się je z innymi ludźmi. Po trzecie, organizacja musi odpowiednio motywować ludzi do uczestnictwa w procesie uczenia się, tworzenia innowacji, wnoszenia własnego wkładu w przyszłość organizacji, jednak uznając, że ludzie uczą się w różny sposób. Po czwarte, proces uczenia 2 W. Świetlik, Organizacja przedsiębiorstwa, Warszawa 2011, s M. Przybył, Organizacja i zarządzanie. Podstawy wiedzy menedżerskiej, Wrocław 2003, s Za: K. E. Watkins, V. J. Marsick, Sculping the learning organization: lessons in the Art. & Science of Systemic Change, Jossey Bass, San Francisco 1993, pp. 8 9.

23 ORGANIZACJA UCZĄCA SIĘ W ŚWIETLE WSPÓŁCZESNYCH KONCEPCJI się winien być ciągły i świadomy, a nie pozostawiony losowi. Owa świadomość realizacji procesów organizacyjnego uczenia się oraz zarządzanie tymi procesami jest wyróżnikiem organizacji uczących się od form je poprzedzających. Organizację uczącą się można pojmować w dwóch znaczeniach: instytucjonalnym, jako system o określonej strukturze komunikacji, która umożliwia integrację członków, funkcjonalnym, jako koncepcję będącą podstawą wszelkich strategii zarządzania służących podejmowaniu decyzji, rozwiązywaniu problemów i inicjowaniu zmian. Organizacja ucząca się, rozumiana jako koncepcja zarządzania, opiera się na pewnej sumie wiedzy, która jest ciągle wzbogacana i rozwijana, a następnie udostępniana przedsiębiorstwu. Oznacza to, że ucząca się organizacja czy uczące się przedsiębiorstwo nigdy nie osiągnie stanu końcowego, ponieważ występuje w nich proces uczenia się, a więc pewna ciągłość. Duży wkład w rozwój organizacji uczących się wniósł cytowany powyżej Peter Senge (autor Piątej dyscypliny ). Można powiedzieć, że jesteśmy organizacją uczącą się, jeżeli spełniamy określone warunki. Warunki te zostały nazwane przez P. Senge dyscyplinami uczenia się. Te dyscypliny uczenia się różnią się od tradycyjnych dyscyplin zarządzania tym, że są bardziej podobne do dyscyplin artystycznych. Peter Senge określa je jako: wspólna wizja, mistrzostwo osobiste, zespołowe uczenie się, rozpoznawanie modeli myślowych, systemowe uczenie się. Cechy organizacji uczącej się Organizacja ucząca się potrafi identyfikować i eliminować błędy. Proces indywidualnego i grupowego uczenia się jest w niej ułatwiany i popierany. Wszyscy członkowie organizacji świadomie przekształcają zarówno siebie, jak i kontekst, w którym funkcjonują. Podejście do organizacji uczącej się jako do modelu zarządzania należałoby rozpatrywać z uwzględnieniem powiązań z innymi koncepcjami, modelami i metodami, a szczególnie z organizacją inteligentną. Organizacja ucząca się to taka, gdzie: inwestuje się w rozwój personelu oraz angażuje pracowników w tworzenie i wdrażanie innowacji; ciągle rozszerza swoje możliwości kreowania przyszłości;

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch

1 Ojcostwo na co dzień. Czyli czego dziecko potrzebuje od ojca Krzysztof Pilch 1 2 Spis treści Wstęp......6 Rozdział I: Co wpływa na to, jakim jesteś ojcem?...... 8 Twoje korzenie......8 Stereotypy.... 10 1. Dziecku do prawidłowego rozwoju wystarczy matka.... 11 2. Wychowanie to

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECI A OBOWIĄZKI NAUCZYCIELI. w świetle przepisów prawa

PRAWA DZIECI A OBOWIĄZKI NAUCZYCIELI. w świetle przepisów prawa PRAWA DZIECI A OBOWIĄZKI NAUCZYCIELI w świetle przepisów prawa Zależności Konwencja o prawach dziecka 1. Prawo do wychowania w duchu tolerancji i zrozumienia dla innych, bez dyskryminacji wynikającej z

Bardziej szczegółowo

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP W centrum uwagi Roczny plan pracy Jednostka tematyczna 1. Życie zbiorowe i jego reguły 2. Socjalizacja i kontrola społeczna Zagadnienia Klasa II I. Społeczeństwo socjologia formy życia społecznego normy

Bardziej szczegółowo

Co nas łączy, co nas dzieli? - mniejszości narodowe i etniczne w Polsce Scenariusz zajęć dla szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych

Co nas łączy, co nas dzieli? - mniejszości narodowe i etniczne w Polsce Scenariusz zajęć dla szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Małgorzata Rusiłowicz Co nas łączy, co nas dzieli? - mniejszości narodowe i etniczne w Polsce Scenariusz zajęć dla szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Czas trwania: 2 godziny lekcyjne (90 minut) Cele

Bardziej szczegółowo

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 65 W ŁODZI Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic Priorytet w wychowaniu młodego człowieka powinien mieć dom rodzinny.

Bardziej szczegółowo

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania,

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania, I. Przedmiotem oceny są: 1) wiadomości i umiejętności według programu nauczania z języka polskiego dla zasadniczej szkoły zawodowej w zakresie podstawowym, o programie nauczania z języka polskiego w danej

Bardziej szczegółowo

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW Kamila Ordowska Dlaczego powinniśmy kształcić postawy społeczne i obywatelskie? Dynamicznie zmieniające się realia współczesnego świata rozwój cywilizacyjno

Bardziej szczegółowo

ING to my wszyscy. A nasz cel to: wspieranie i inspirowanie ludzi do bycia o krok do przodu w życiu i w biznesie.

ING to my wszyscy. A nasz cel to: wspieranie i inspirowanie ludzi do bycia o krok do przodu w życiu i w biznesie. Pomarańczowy Kod ING to my wszyscy. A nasz cel to: wspieranie i inspirowanie ludzi do bycia o krok do przodu w życiu i w biznesie. Pomarańczowy Kod determinuje sposób, w jaki realizujemy powyższy cel określa

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 4.3 Temat zajęć: Analiza własnych predyspozycji zawodowych

Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 4.3 Temat zajęć: Analiza własnych predyspozycji zawodowych Strona1 Wioletta Kilar Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 4.3 Temat zajęć: Analiza własnych predyspozycji zawodowych 1. Cele lekcji: Uczeń: wymienia przykłady kompetencji miękkich i twardych, rozpoznaje

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW We współczesnym społeczeństwie dość często mówi się o upadku autorytetów. Poruszane są kwestie braku wzorów osobowych zarówno w działalności

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

Dyskryminacja w lubuskich środowiskach lokalnych

Dyskryminacja w lubuskich środowiskach lokalnych Dyskryminacja w lubuskich środowiskach lokalnych Sondaż diagnostyczny został przeprowadzony przez uczestników projektu Dyskryminacja? Działam przeciw! w ich środowiskach lokalnych. W badaniu ankietowym

Bardziej szczegółowo

MISJA "UCZYMY NIE DLA SZKOŁY, LECZ DLA ŻYCIA"

MISJA UCZYMY NIE DLA SZKOŁY, LECZ DLA ŻYCIA Gimnazjum im. Jana Pawła II w Iwierzycach 39-124 Iwierzyce 186 tel. 17 745 50 94 fax. 17 222 15 25 www.gimiwierzyce.pl adres e-mail: gimnazjum@iwierzyce.pl MISJA "UCZYMY NIE DLA SZKOŁY, LECZ DLA ŻYCIA"

Bardziej szczegółowo

CROSS-COACHING NOWOCZESNE NARZĘDZIE ROZWOJU W ORGANIZACJI

CROSS-COACHING NOWOCZESNE NARZĘDZIE ROZWOJU W ORGANIZACJI CROSS-COACHING NOWOCZESNE NARZĘDZIE ROZWOJU W ORGANIZACJI BARBARA KUBICKA - KLUCZNY Cross-coaching nowoczesne narzędzie rozwoju w organizacji Zarówno o coachingu indywidualnym jak i zespołowym powiedziano

Bardziej szczegółowo

Wiedza o społeczeństwie zakres rozszerzony

Wiedza o społeczeństwie zakres rozszerzony Wiedza o społeczeństwie zakres rozszerzony Tematy i zagadnienia z WOS semestr trzeci( klasa II) Dział I. Społeczeństwo 1. Życie zbiorowe i jego reguły socjologia formy życia społecznego normy społeczne

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO W ZESPOLE SZKÓŁ im. Jana Pawła II w Smrokowie na lata szkolne 2014/15

KONCEPCJA PRACY LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO W ZESPOLE SZKÓŁ im. Jana Pawła II w Smrokowie na lata szkolne 2014/15 KONCEPCJA PRACY LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO W ZESPOLE SZKÓŁ im. Jana Pawła II w Smrokowie na lata szkolne 2014/15 2019/20 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: 1. Ustawę o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 47/135 przyjęta i proklamowana w dniu 10 grudnia 1992 roku Zgromadzenie

Bardziej szczegółowo

WYCHOWANIE OD A DO Z

WYCHOWANIE OD A DO Z Podstawą skutecznego wychowana bez przemocy jest konsekwentne ustalanie granic, umożliwiające dziecku orientację w otaczającym je świecie. Robert Mc Kenzie Kiedy pozwolić? Kiedy zabronić? WYCHOWANIE OD

Bardziej szczegółowo

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA Autor: Prof. PAWEŁ TYRAŁA Tytuł: TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA zarys teorii oraz metodyki wychowania Recenzja Prof. Igor Kominarec Liczba stron: 240 Rok wydania: 2012 Spis treści WSTĘP Rozdział I TEORIA

Bardziej szczegółowo

ANALIZA PORÓWNAWCZA MODELI WSPÓŁPRACY MIAST Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI W ZAKRESIE POLITYKI KULTURALNEJ NA PRZYKŁADZIE KRAKOWA I WARSZAWY

ANALIZA PORÓWNAWCZA MODELI WSPÓŁPRACY MIAST Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI W ZAKRESIE POLITYKI KULTURALNEJ NA PRZYKŁADZIE KRAKOWA I WARSZAWY Zarządzanie Publiczne, vol. 1(13), pp. 117-135 Kraków 2011 Published online February 9, 2012 ANALIZA PORÓWNAWCZA MODELI WSPÓŁPRACY MIAST Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI W ZAKRESIE POLITYKI KULTURALNEJ NA

Bardziej szczegółowo

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Pod redakcją naukową Martyny Pryszmont-Ciesielskiej Copyright by Uniwersytet Wrocławski

Bardziej szczegółowo

1. ŹRÓDŁA WIEDZY O ORGANIZACJI I ZARZĄDZANIU ORAZ JEJ DOTYCHCZASOWY ROZWÓJ

1. ŹRÓDŁA WIEDZY O ORGANIZACJI I ZARZĄDZANIU ORAZ JEJ DOTYCHCZASOWY ROZWÓJ Władysław Kobyliński Podstawy współczesnego zarządzania Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania w Łodzi Łódź - Warszawa 2004 SPIS TREŚCI SŁOWO WSTĘPNE... 7 1. ŹRÓDŁA WIEDZY O ORGANIZACJI

Bardziej szczegółowo

Literatura przykładowa

Literatura przykładowa Literatura przykładowa Samorząd terytorialny w RP Zbigniew Leoński Podręcznik "Samorząd terytorialny w RP" omawia formy organizacyjne lokalnego życia publicznego, tj. gminy, powiatu i województwa. Tok

Bardziej szczegółowo

SZTUKA I TWÓRCZOŚĆ ORAZ ELEMENTY PEDAGOGIKI MIĘDZYKULTUROWEJ W PROCESIE KSZTAŁTOWANIA OSOBOWOŚCI DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

SZTUKA I TWÓRCZOŚĆ ORAZ ELEMENTY PEDAGOGIKI MIĘDZYKULTUROWEJ W PROCESIE KSZTAŁTOWANIA OSOBOWOŚCI DZIECKA W WIEKU PRZEDSZKOLNYM Pod patronatem Teatru im. Stefana Jaracza w Olsztynie ul. Świtezianki 2, 10-465 Olsztyn, tel. 89 533 72 52 SZTUKA I TWÓRCZOŚĆ ORAZ ELEMENTY PEDAGOGIKI MIĘDZYKULTUROWEJ W PROCESIE KSZTAŁTOWANIA OSOBOWOŚCI

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich Koncepcja pracy Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich Misja W naszym przedszkolu dziecko: - znajduje możliwość indywidualnego rozwoju możliwości twórczych i intelektualnych, - zdobywa wiedzę i umiejętności

Bardziej szczegółowo

Plan wynikowy z wiedzy o społeczeństwie poziom rozszerzony na rok szkolny 2015/2016 dla klasy II a

Plan wynikowy z wiedzy o społeczeństwie poziom rozszerzony na rok szkolny 2015/2016 dla klasy II a Plan wynikowy z wiedzy o społeczeństwie poziom rozszerzony na rok szkolny 2015/2016 dla klasy II a Nauczyciel prowadzący: Jacek Foszczyński Liczba tygodni nauki: 38 Liczba godzin w tygodniu: 3 Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

UCZENIE SIĘMIĘDZYKULTUROWE

UCZENIE SIĘMIĘDZYKULTUROWE UCZENIE SIĘMIĘDZYKULTUROWE UCZENIE SIĘ MIĘDZYKULTUROWE źródłó: https://www.youtube.com/watch?v=rjqb21rnyf Uczenie sięna różnych poziomach Uczenie się poznawcze oznacza zdobywanie wiedzy lub przyswajanie

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 12 W GORZOWIE WLKP. NA LATA 2013-2016

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 12 W GORZOWIE WLKP. NA LATA 2013-2016 Przedszkole Miejskie nr 12 ul. Sportowa 2 66-400 Gorzów Wlkp. KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 12 W GORZOWIE WLKP. NA LATA 2013-2016 Data obowiązywania: od 01.09.2013r. Zatwierdzono przez Radę

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie,,( ) Wychowywać to nie znaczy kształcić tylko rozum, lecz kształtować harmonijnie całego człowieka, a więc także jego serce i charakter.

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

1. Termin: 20-21 czerwca 2013r.

1. Termin: 20-21 czerwca 2013r. Informacja na temat udziału w krajowych i międzynarodowych konferencjach naukowych w latach 2007-2014 udział w 32 konferencjach; wygłoszonych 27 referatów 1. Termin: 20-21 czerwca 2013r. Organizator: Wydział

Bardziej szczegółowo

KODEKS ETYKI STUDENTA. Wyższej Szkoły Ekologii i Zarządzania w Warszawie

KODEKS ETYKI STUDENTA. Wyższej Szkoły Ekologii i Zarządzania w Warszawie KODEKS ETYKI STUDENTA Wyższej Szkoły Ekologii i Zarządzania w Warszawie Warszawa, 24.01.2013 Chcąc podkreślić nieoceniony wpływ zdobywania wiedzy na jakość ludzkiego życia jesteśmy przekonani, iż będąc

Bardziej szczegółowo

Wiedza o społeczeństwie, zakres rozszerzony Plan dydaktyczny, klasa 2d

Wiedza o społeczeństwie, zakres rozszerzony Plan dydaktyczny, klasa 2d Wiedza o społeczeństwie, zakres rozszerzony Plan dydaktyczny, klasa 2d Jednostka tematyczna 1. Życie zbiorowe i jego reguły 2. Socjalizacja i kontrola społeczna Zagadnienia I. Społeczeństwo socjologia

Bardziej szczegółowo

Istota wsparcia nauczyciela przez rodziców

Istota wsparcia nauczyciela przez rodziców Istota wsparcia nauczyciela przez rodziców Proces właściwego wychowania dziecka jest możliwy tylko wtedy, gdy obie strony, rodzice i nauczyciel, znajdą wspólną płaszczyznę porozumienia umożliwiającą wzajemne

Bardziej szczegółowo

CHRZEŚCIJAŃSKA AKADEMIA TEOLOGICZNA W WARSZAWIE STUDIA PODYPLOMOWE

CHRZEŚCIJAŃSKA AKADEMIA TEOLOGICZNA W WARSZAWIE STUDIA PODYPLOMOWE CHRZEŚCIJAŃSKA AKADEMIA TEOLOGICZNA W WARSZAWIE STUDIA PODYPLOMOWE INTEGRACJA SPOŁECZNA i PRAWA CZŁOWIEKA W KONTEKŚCIE WIELORELIGIJNOŚCI realizowane w ramach projektu współfinansowanego ze środków Europejskiego

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z religii kl. 4

Kryteria ocen z religii kl. 4 Kryteria ocen z religii kl. 4 Ocena celująca - spełnia wymagania w zakresie oceny bardzo dobrej - prezentuje treści wiadomości powiązane ze sobą w systematyczny układ - samodzielnie posługuje się wiedzą

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Publicznego Przedszkola w Czarnowąsach w latach 2010-2014r.

Koncepcja pracy Publicznego Przedszkola w Czarnowąsach w latach 2010-2014r. Koncepcja pracy Publicznego Przedszkola w Czarnowąsach w latach 2010-2014r. Misja W przedszkolu wspierany jest rozwój dziecka, rozpoznaje się i zaspakaja jego potrzeby edukacyjne oraz umożliwia rozwój

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY LICENCJACKI SOCJOLOGIA I stopnia

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY LICENCJACKI SOCJOLOGIA I stopnia ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY LICENCJACKI SOCJOLOGIA I stopnia Zagadnienia kierunkowe: 1. Indywidualizm a idea wspólnego dobra (w świetle etyki społecznej) 2. Pojęcie ponowoczesności we współczesnych

Bardziej szczegółowo

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów radio telewizja Internet publikacje książkowe ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU wideokasety filmy fonografia wysokonakładowa prasa płyty kasety dzienniki czasopisma serwisy agencyjne

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ W JEDNOŚCI. http://www.solidarnosc.org.pl/

MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ W JEDNOŚCI. http://www.solidarnosc.org.pl/ DIALOG MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ http://www.solidarnosc.org.pl/ W JEDNOŚCI Dialog międzykulturowy Pożądany efekt spotkania z inną kulturą. Dialog międzykulturowy może być niezwykle cennym źródłem wiedzy

Bardziej szczegółowo

E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym

E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym E-WYKLUCZENIE w wieku dojrzałym o czym warto pamiętać pracując z seniorami w bibliotece Poradnik powstał w ramach projektu Informacja dla obywateli cybernawigatorzy w bibliotekach, zainicjowanego przez

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. politologia studia I stopnia stacjonarne

SYLABUS. politologia studia I stopnia stacjonarne Rzeszów, 1 październik 2014 r. SYLABUS Nazwa przedmiotu Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Kod przedmiotu Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Marketing polityczny Wydział Socjologiczno-Historyczny

Bardziej szczegółowo

Rozwój Modelu Pomorskiej Nagrody Jakości

Rozwój Modelu Pomorskiej Nagrody Jakości Rozwój Modelu Pomorskiej Nagrody Jakości Prof. ndzw. UG dr hab. Małgorzata Wiśniewska Przewodnicząca Kapituły Konkursu o Pomorską Nagrodę Jakości Gdańsk, 27.02.2015 Korzenie Pomorska Nagroda Jakości ma

Bardziej szczegółowo

Pedagogika autorytarna. Geneza, modele, przemiany

Pedagogika autorytarna. Geneza, modele, przemiany Pedagogika autorytarna Geneza, modele, przemiany Małgorzata Kosiorek Pedagogika autorytarna Geneza, modele, przemiany Oicyna Wydawnicza Impuls Kraków 2007 Copyright by Oicyna Wydawnicza Impuls, Kraków

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Nasza szkoła realizuje potrzeby i oczekiwania całej społeczności szkolnej i środowiska lokalnego. Kształci i

Bardziej szczegółowo

Edukacja w społeczeństwie demokratycznym

Edukacja w społeczeństwie demokratycznym Edukacja w społeczeństwie demokratycznym aspekty edukacji: "uczyć się, aby wiedzieć", "uczyć się, aby działać", "uczyć się, aby żyć wspólnie", "uczyć się, aby być Według raportu UNESCO Edukacja - jest

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU

PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU UZASADNIENIE Ważnym zadaniem przedszkola jest kształtowanie cech i postaw dzieci, pozwalających im w przyszłości

Bardziej szczegółowo

Przejawy postaw obywatelskich młodzieży szkół mieleckich

Przejawy postaw obywatelskich młodzieży szkół mieleckich Przejawy postaw obywatelskich młodzieży szkół mieleckich Rok 2005 został ogłoszony przez Radę Europy Europejskim Rokiem Edukacji Obywatelskiej. Ma to zwrócić uwagę na znaczenie edukacji dla wspierania

Bardziej szczegółowo

Samorząd a dyrektorzy szkół

Samorząd a dyrektorzy szkół VIII Kongres Zarządzania Oświatą Warszawa, 25-27 września 2013 r. Samorząd a dyrektorzy szkół Marlena Ewa Kazoń W Harmonii Szkolenia i Doradztwo Zarządzanie Zasobami Ludzkimi Dajcie ludziom swobodę działania,

Bardziej szczegółowo

ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ

ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ ZADANIA EDUKACJI ELEMENTARNEJ 1. Wspieranie dziecka w poznawaniu oraz wykorzystywaniu własnego potencjału rozwojowego i budowaniu pozytywnego obrazu własnego ja. 2. Tworzenie warunków umożliwiających dziecku

Bardziej szczegółowo

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych.

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jest interpersonalnym systemem stosunków wewnątrz grupowych lub systemem społecznym. Te stosunki tworzone są przez więzi społeczne i emocjonalne.

Bardziej szczegółowo

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Podstawy prawne funkcjonowania środków masowego przekazu w Polsce

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Podstawy prawne funkcjonowania środków masowego przekazu w Polsce Podstawy prawne funkcjonowania środków masowego przekazu w Polsce Art. 54.1. Każdemu zapewnia się wolność wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji. 2. Cenzura prewencyjna

Bardziej szczegółowo

Ustawa z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania. Dz.U. Nr 254, poz.

Ustawa z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania. Dz.U. Nr 254, poz. Ustawa z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania Dz.U. Nr 254, poz. 1700 Ustawa implementuje dyrektywy: dyrektywę Rady 86/613/EWG z dnia

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Współczesne ideologie polityczne

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Współczesne ideologie polityczne dr Michał Urbańczyk Katedra Doktryn Polityczno-Prawnych i Filozofii I. Informacje ogólne OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Współczesne ideologie polityczne 1. Nazwa modułu kształcenia Współczesne

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy. Chrześcijańskiej Szkoły Podstawowej im. Króla Dawida oraz Chrześcijańskiego Gimnazjum im. Króla Dawida w Poznaniu

Program Wychowawczy. Chrześcijańskiej Szkoły Podstawowej im. Króla Dawida oraz Chrześcijańskiego Gimnazjum im. Króla Dawida w Poznaniu Program Wychowawczy Chrześcijańskiej Szkoły Podstawowej im. Króla Dawida oraz Chrześcijańskiego Gimnazjum im. Króla Dawida w Poznaniu I. PODSTAWA PRAWNA SZKOLNEGO PROGRAMU WYCHOWAWCZEGO Podstawę prawną

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W BORKU WLKP.

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W BORKU WLKP. KONCEPCJA PRACY SZKOŁY ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W BORKU WLKP. CEL NADRZĘDNY: Wspomaganie wszechstronnego i harmonijnego rozwoju ucznia, wspieranie go w procesie nabywania wiedzy i umiejętności,

Bardziej szczegółowo

Innowacja pedagogiczna w nauczaniu języka angielskiego. w wersji rozszerzonej na poziomie gimnazjum

Innowacja pedagogiczna w nauczaniu języka angielskiego. w wersji rozszerzonej na poziomie gimnazjum Innowacja pedagogiczna w nauczaniu języka angielskiego w wersji rozszerzonej na poziomie gimnazjum 1) Tytuł innowacji: ENGLISH the way to success. 2) Rodzaj innowacji: Programowa 3) Miejsce realizacji:

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ?

Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Warszawa, kwiecień 2013 BS/45/2013 CZY POLACY SKORZYSTAJĄ Z ODPISU PODATKOWEGO NA KOŚCIÓŁ? Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Jak świadomie kreować kulturę organizacyjną placówki medycznej. CORPORATE IDENTITY w praktyce

Jak świadomie kreować kulturę organizacyjną placówki medycznej. CORPORATE IDENTITY w praktyce IV Forum Marketingu, Komunikacji i Public Relations w Ochronie Zdrowia Warszawa, 19-20 września 2013 r. Jak świadomie kreować kulturę organizacyjną placówki medycznej. CORPORATE IDENTITY w praktyce dr

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I RUCHY SPOŁECZNE

Spis treści. Rozdział I RUCHY SPOŁECZNE Spis treści Wstęp... 10 Rozdział I RUCHY SPOŁECZNE 1. Definicja ruchu społecznego... 21 2. Rodzaje ruchów społecznych... 31 2.1. Wybrane klasyfikacje... 31 2.2. Stare i nowe ruchy społeczne... 35 3. Ruch

Bardziej szczegółowo

BAŚNIOWE PODRÓŻE PO ŚWIECIE

BAŚNIOWE PODRÓŻE PO ŚWIECIE ... "Wszystko, co we mnie dobre, zawdzięczam książce" Maksym Gorki BAŚNIOWE PODRÓŻE PO ŚWIECIE INNOWACJA O CHARAKTERZE PROGRAMOWYM Opracowała: mgr Iwona Zawadzka (nauczyciel dyplomowany) 1 Niestety można

Bardziej szczegółowo

Andragogika. 1. Wprowadzenie do andragogiki. Opr. Katarzyna Verbeek

Andragogika. 1. Wprowadzenie do andragogiki. Opr. Katarzyna Verbeek Andragogika Opr. Katarzyna Verbeek 1. Wprowadzenie do andragogiki Andragogika to dziedzina zajmująca się szeroko pojętym kształceniem dorosłych, ich edukowaniem, wychowaniem i rozwojem. Wywodzi się z pedagogiki,

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Anna Kalbarczyk Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Rozwój osobowości dziecka w wieku od 2 do 6 lat na podstawie jego

Bardziej szczegółowo

Polacy o wierze i Kościele

Polacy o wierze i Kościele IMAS International Polacy o wierze i Kościele Wrocław, luty/marzec 2009 Doceniamy ważność Kościoła katolickiego i darzymy go zaufaniem. Widzimy działania charytatywne Kościoła a niemalże połowa z nas chce

Bardziej szczegółowo

Znaczenie świadomości wychowawczej rodziców dzieci rozpoczynających edukację.

Znaczenie świadomości wychowawczej rodziców dzieci rozpoczynających edukację. Renata Sikora Znaczenie świadomości wychowawczej rodziców dzieci rozpoczynających edukację. Rodzina jest pierwszym najważniejszym środowiskiem wychowawczym w życiu człowieka. Skuteczność jej wpływów wychowawczych

Bardziej szczegółowo

KLASA II GIMNAZJUM. Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej. Wymagania na poszczególne oceny dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra celująca

KLASA II GIMNAZJUM. Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej. Wymagania na poszczególne oceny dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra celująca WYMAGANIA EDUKACYJNE Z WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE NA POSZCZEGÓLNE OCENY KLASA II GIMNAZJUM Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej Temat lekcji 1. O czym będziemy się uczyć na lekcjach wiedzy o społeczeńst

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

Konspekt na zaliczenie przedmiotu: Warsztaty gender :

Konspekt na zaliczenie przedmiotu: Warsztaty gender : Anna Baj Studia podyplomowe Kierunek: DORADZTWO ZAWODOWE ZE SPECJALNOŚCIĄ NAUCZYCIEL PRZEDMIOTÓW ZAWODOWYCH W WW. ZAKRESIE Konspekt na zaliczenie przedmiotu: Warsztaty gender : Temat: TOLERANCJA MODA,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE Załącznik nr 1 do Uchwały Rady Pedagogicznej Nr 6/2013 z dnia 10.09.2013r. PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE Wrzesień 2013 r. PODSTAWA PRAWNA Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z dnia

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)...11 SPIS TREŚCI WSTĘP (Wiesław Stawiński)........................ 9 ROZDZIAŁ 1. WSPÓŁCZESNE WYZWANIA CYWILIZACYJNE A EDUKACJA PRZYRODNICZA (Wiesław Stawiński)..................11 1.1. Problemy globalizacji........................

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II Jan Paweł II właściwie Karol Józef Wojtyła, urodził się 18 maja 1920 w Wadowicach, zmarł 2 kwietnia 2005 w Watykanie polski biskup rzymskokatolicki, biskup

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH NA ROK SZKOLNY 2015/2016

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH NA ROK SZKOLNY 2015/2016 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH NA ROK SZKOLNY 2015/2016 WIZJA I MISJA SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH WIZJA I MISJA SZKOŁY Tworzymy szkołę, która: Troszczy się o wszechstronny

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ AGROTECHNICZNYCH I OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH IM. ST. STASZICA W SWAROŻYNIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ AGROTECHNICZNYCH I OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH IM. ST. STASZICA W SWAROŻYNIE PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ AGROTECHNICZNYCH I OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH IM. ST. STASZICA W SWAROŻYNIE WSTĘP Założeniem programu wychowawczego naszej szkoły jest rozwój osobowości ucznia. Osobowości pojmowanej

Bardziej szczegółowo

Organizacja i Zarządzanie

Organizacja i Zarządzanie Kazimierz Piotrkowski Organizacja i Zarządzanie Wydanie II rozszerzone Warszawa 2011 Recenzenci prof. dr hab. Waldemar Bańka prof. dr hab. Henryk Pałaszewski skład i Łamanie mgr. inż Ignacy Nyka PROJEKT

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność organizacji

Społeczna odpowiedzialność organizacji Społeczna odpowiedzialność organizacji Społeczna odpowiedzialność biznesu rys historyczny Biblijne korzenie koncepcji społecznej odpowiedzialności A.Carnegie (magnat przem. stalowego) Ewangelia bogactwa

Bardziej szczegółowo

Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym

Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym Małgorzata Joanna Adamczyk Kolegium MISH UW Collegium Invisibile m.adamczyk@ci.edu.pl Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym Ewolucja czy rewolucja? Zdobywanie przez osoby

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Zarządzanie Logistyką w Przedsiębiorstwie, prowadzonych

Bardziej szczegółowo

MĘŻCZYŹNI PRZECIWKO PRZEMOCY. Marcin Dziurok Towarzystwo Interwencji Kryzysowej

MĘŻCZYŹNI PRZECIWKO PRZEMOCY. Marcin Dziurok Towarzystwo Interwencji Kryzysowej MĘŻCZYŹNI PRZECIWKO PRZEMOCY Marcin Dziurok Towarzystwo Interwencji Kryzysowej CO ZNACZY BYĆ MĘŻCZYZNĄ? CZY KRYZYS MĘSKOŚCI JEST FAKTEM? Źródło: http://home.swiftdsl.com.au/~bunyip/boystalk/welcome.html

Bardziej szczegółowo

Alicja Matura: Procedury naboru pracowników 1 PROCEDURY NABORU PRACOWNIKÓW W PRZEDSIĘBIORSTWIE. Alicja Matura. www.e-bookowo.pl

Alicja Matura: Procedury naboru pracowników 1 PROCEDURY NABORU PRACOWNIKÓW W PRZEDSIĘBIORSTWIE. Alicja Matura. www.e-bookowo.pl 1 PROCEDURY NABORU PRACOWNIKÓW W PRZEDSIĘBIORSTWIE Alicja Matura 2 Alicja Matura Procedury naboru pracowników w przedsiębiorstwie Copyright by e-bookowo & Alicja Matura 2008 ISBN 978-83-61184-15-7 Internetowe

Bardziej szczegółowo

Ochrona danych osobowych w placówce oświatowej. Małgorzata Jagiełło

Ochrona danych osobowych w placówce oświatowej. Małgorzata Jagiełło Ochrona danych osobowych w placówce oświatowej Małgorzata Jagiełło Wrocław 2012 Autor: Małgorzata Jagiełło Wydawca: Grupa Ergo Sp. z o.o., 50-127 Wrocław ul. Św. Mikołaja 56/57 www.wydawnictwo-ergo.pl

Bardziej szczegółowo

Instytucjonalizacja demokracji w krajach Europy Środkowej i Wschodniej. Wybrane problemy

Instytucjonalizacja demokracji w krajach Europy Środkowej i Wschodniej. Wybrane problemy Instytucjonalizacja demokracji w krajach Europy Środkowej i Wschodniej Wybrane problemy NR 3224 Instytucjonalizacja demokracji w krajach Europy Środkowej i Wschodniej Wybrane problemy pod redakcją Marka

Bardziej szczegółowo

Znowelizowana Karta Zasad Działania Organizacji Pozarządowych

Znowelizowana Karta Zasad Działania Organizacji Pozarządowych Znowelizowana Karta Zasad Działania Organizacji Pozarządowych Dobro wspólne Misja organizacji pozarządowej powinna byd podstawowym wyznacznikiem podejmowanych przez nią działao. Organizacje w swoich działaniach

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH Wszystkiego, co naprawdę trzeba wiedzieć, nauczyłem się w przedszkolu- o tym jak żyć co robić, jak postępować, współżyć z innymi patrzeć, odczuwać,

Bardziej szczegółowo

Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego

Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego , Siła woli potrafi zaskakiwać rozmachem wizji i zdumiewać osiągnięciami po jej urzeczywistnieniu. To właśnie na motywacji, chęci

Bardziej szczegółowo

Piotr Lewandowski. Creative writing. publicystycznych tekstów dziennikarskich. kreatywny wywiad dziennikarski

Piotr Lewandowski. Creative writing. publicystycznych tekstów dziennikarskich. kreatywny wywiad dziennikarski Piotr Lewandowski Creative writing publicystycznych tekstów dziennikarskich kreatywny wywiad dziennikarski Copyright by Piotr Lewandowski & e-bookowo Projekt okładki: Piotr Lewandowski ISBN 978-83-7859-561-8

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 MISJA SZKOŁY Jesteśmy szkołą bezpieczną i przyjazną. Szanujemy się wzajemnie i wspieramy. Celem naszej szkoły jest dobre przygotowanie uczniów

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 01/01 Wydział Psychologii i Nauk Humanistycznych Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

Klucz odpowiedzi i schemat punktowania arkusza Szczęśliwe chwile, szczęśliwe czasy. Schemat punktowania do zadań otwartych krótkiej odpowiedzi

Klucz odpowiedzi i schemat punktowania arkusza Szczęśliwe chwile, szczęśliwe czasy. Schemat punktowania do zadań otwartych krótkiej odpowiedzi Klucz odpowiedzi i schemat punktowania arkusza Szczęśliwe chwile, szczęśliwe czasy 2 3 4 5 6 7 8 9 2 3 4 5 6 7 8 9 2 C C D A A B C C B D B B D C A B D D A A Schemat punktowania do zadań otwartych krótkiej

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI

WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI WPŁYW ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU NA WYCHOWANIE MŁODZIEŻY W OKRESIE ADOLESCENCJI Autorki: Agnieszka Błyszczek, Magdalena Gołębiewska INFORMACJE O AUTORKACH Doktorantki I roku Pedagogiki, na Wydziale Nauk

Bardziej szczegółowo

Kobiety w telewizyjnej kampanii wyborczej Wybory parlamentarne 2011. Emilia Rekosz (Uniwersytet Warszawski)

Kobiety w telewizyjnej kampanii wyborczej Wybory parlamentarne 2011. Emilia Rekosz (Uniwersytet Warszawski) Kobiety w telewizyjnej kampanii wyborczej Wybory parlamentarne 2011 Emilia Rekosz (Uniwersytet Warszawski) Plan prezentacji Charakterystyka materiału źródłowego Charakterystyka spotu Sposób analizy danych

Bardziej szczegółowo

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji KONSUMENT I RYNEK partnerstwo czy konflikt interesów? Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji dr Jerzy Małkowski Oddział Warszawski Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego Warszawa, 14

Bardziej szczegółowo

Stanowisko z Odense Nasze ABC dla równości, edukacji i zdrowia. Tłumaczenie i opracowanie: Tomasz Wojtasik

Stanowisko z Odense Nasze ABC dla równości, edukacji i zdrowia. Tłumaczenie i opracowanie: Tomasz Wojtasik Stanowisko z Odense Nasze ABC dla równości, edukacji i zdrowia Tłumaczenie i opracowanie: Tomasz Wojtasik Warszawa 2014 W dniach 7 9 października 2013 r. w Odense w Danii odbyła się Czwarta Europejska

Bardziej szczegółowo

OBSZARY KSZTAŁTOWANIA POSTAW MŁODZIEŻY

OBSZARY KSZTAŁTOWANIA POSTAW MŁODZIEŻY OBSZARY KSZTAŁTOWANIA POSTAW MŁODZIEŻY Temat: Zadania i działalność Szkolnego Koła Caritas. (Temat powtarza się co roku.) znaczenie słowa caritas, kto może należeć do Szkolnego Koła Caritas, zapoznanie

Bardziej szczegółowo