Dlaczego Rosja nie boi się Chin?

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Dlaczego Rosja nie boi się Chin?"

Transkrypt

1 Dlaczego Rosja nie boi się Chin? Marcin Kaczmarski Jeszcze kilka lat temu stosunki rosyjsko-chińskie można było określić jako strategiczny zastój. Mimo deklaracji o partnerstwie i zbieżnych interesów geopolitycznych obie strony nie były w stanie wyjść poza model relacji wypracowany w pierwszej połowie dekady. Chiny nie udzieliły Rosji wsparcia w próbach zrewidowania modelu relacji z Zachodem, których symbolami były przemówienie ówczesnego prezydenta Władimira Putina w Monachium w lutym 2007 roku i wojna z Gruzją w roku Moskwa z kolei nie zgadzała się na budowę rurociągu do Chin (usiłując znaleźć głównych odbiorców w Japonii i Korei Południowej), a handel bronią wyczerpywał swoją dynamikę (nie zawierano nowych kontraktów). Model ten zaczął ulegać przeobrażeniom po roku 2008, w dużej mierze pod wpływem kryzysu ekonomicznego. Chiny, które w jego efekcie skokowo wzmocniły pozycję na arenie międzynarodowej, w coraz większym stopniu wywierały presję na Rosję na poziomie relacji dwustronnych, w regionie Azji Centralnej oraz w skali globalnej. Kreml nie zdecydował się jednak w żaden sposób równoważyć rosnącej potęgi Państwa Środka wręcz przeciwnie, doszło do istotnego zacieśnienia współpracy, czego najlepszym dowodem stało się porozumienie w sprawie budowy ropociągu do Daqingu w zamian za wielomiliardowe kredyty chińskie. Narastająca presja Sygnały wskazujące, że równowaga w tandemie rosyjsko-chińskim ulega zmianie na korzyść Pekinu, pojawiały się stopniowo. Już w 2007 roku Rosja utraciła posiadaną od lat (jako jeden z nielicznych krajów) nadwyżkę w handlu dwustronnym z Chinami. Stanowiło to jednak zaledwie dodatkowy efekt utrzymującej się od dłuższego czasu niekorzystnej struktury handlu. W rosyjskim eksporcie do Chin dominowały surowce naturalne, zaś produkty przetworzone coraz rzadziej znajdowały odbiorców na rynku chińskim. W tym samym czasie import z Kraju Środka narastał i obejmował już nie tylko najprostsze wyroby, ale również produkty o dużym stopniu wartości dodanej. Chiński przemysł zbrojeniowy staje się coraz bardziej konkurencyjny na rynkach krajów rozwijających się, gdyż sprzedaje kilka razy taniej uzyskane wcześniej od strony rosyjskiej technologie. Kryzys w 2009 roku jedynie pogłębił asymetrię

2 46 Publicystyka i analizy Marcin Kaczmarski, Dlaczego Rosja nie boi się Chin? gospodarek: chińska gospodarka wzrosła o 8,5 procent (do 4,7 biliona dolarów), a rosyjska spadła o 7,5 procent (do 1,25 biliona dolarów). W sferze politycznej najbardziej jednoznacznym sygnałem intencji chińskich stała się neutralność w trakcie wojny rosyjsko-gruzińskiej w 2008 roku oraz zdystansowana reakcja wobec uznania przez Moskwę niepodległości Abchazji i Osetii Południowej. Stało się oczywiste, że nie może być mowy o polityczno-wojskowym sojuszu rosyjsko-chińskim, a Szanghajska Organizacja Współpracy (poza FR i ChRL grupująca cztery kraje Azji Centralnej) nie przekształci się w eurazjatycki odpowiednik NATO. Pekin wielokrotnie dawał do zrozumienia, że geopolityczny wymiar relacji z Rosją ma znaczenie drugorzędne względem interesów ekonomicznych. Uzasadniało to ukutą w rosyjskim środowisku eksperckim tezę, że Rosji grozi przekształcenie w surowcowe zaplecze Chin. Dla ChRL kluczowe znaczenie miało utrzymanie strategicznego spokoju na północy i dostęp do rosyjskich surowców, a nie prowadzenie krucjaty przeciwko unilateralnej polityce administracji USA i jednobiegunowemu porządkowi świata. O znaczeniu czynnika ekonomicznego w podejściu Chin do Rosji najlepiej świadczy reakcja władz chińskich na zamknięcie przez władze moskiewskie rynku czerkizowskiego w 2009 roku do Moskwy przybyła wówczas delegacja na czele z wiceministrem handlu, by upewnić się, że interesy chińskich przedsiębiorców nie ucierpią. Presja geopolityczna wywierana przez Chiny na Rosję jeszcze bardziej widoczna była w Azji Centralnej. W przeciągu trzech lat Pekin pozbawił Moskwę głównego narzędzia nacisku na tamtejsze reżimy monopolu na transport surowców energetycznych. W 2006 roku chińskie kompanie uruchomiły ropociąg z Kazachstanu, a pod koniec 2009 roku gazociąg z Turkmenistanu. Jednocześnie pożyczki udzielone przez Chiny pozwoliły Aszchabadowi przetrwać wojnę gazową w roku 2009, po tym jak Gazprom odmówił zakupu zakontraktowanego gazu i usiłował przeforsować swoje warunki handlu błękitnym paliwem. Również w innych częściach obszaru poradzieckiego aktywność chińska mogła wzbudzić uzasadnione zaniepokojenie kremlowskich włodarzy. W sytuacji do niedawna permanentnych sporów Moskwy z Białorusią i Ukrainą chińska oferta ekonomiczna (obejmująca zarówno kredyty, jak i inwestycje) automatycznie nabrała znaczenia politycznego. Rosnący potencjał Chin nie mógł też nie znaleźć odbicia w wymiarze globalnym. Coraz częściej to postawa Pekinu okazywała się decydująca w podejmowanych przez Zachód zabiegach na rzecz rozwiązania poszczególnych kryzysów międzynarodowych (wyraźnie było to widoczne w kryzysie wokół irańskich ambicji nuklearnych). Waga gospodarcza i szybkie wyjście z kryzysu powodowały również, że to Chiny, nie Rosja, były traktowane jako współdecydent w sprawach globalnych. Fiasko szczytu klimatycznego w Kopenhadze pod koniec 2009 roku wynikało w zasadniczej mierze z postawy Pekinu Rosja nie miała zbyt wiele do powiedzenia.

3 Marcin Kaczmarski, Dlaczego Rosja nie boi się Chin? Publicystyka i analizy 47 Ostrzeżenia i nadzieje Zachodu Przedstawiona wyżej sytuacja w samej Rosji zaowocowała intensyfikacją prowadzonej od lat debaty na temat Chin. Rosyjscy eksperci, publicyści i badacze akademiccy pozostają podzieleni, poczynając od zwolenników zbliżenia z Pekinem, po widzących w nim największe zagrożenie dla państwa rosyjskiego w (nie tak) odległej przyszłości. Wśród ekspertów i polityków zachodnich różnice zdań są dużo mniejsze dominuje pogląd, że z uwagi na dynamiczny Pekin wielokrotnie wzrost Chin Rosja jest skazana na współpracę z Zachodem (a przynajmniej z Unią Europejską). Nie przypadkiem premier Putin na ostatnim spotkaniu z ekspertami w Wałdaju że geopolityczny wymiar dawał do zrozumienia, skomentował, że zagraniczni eksperci mówią, że powinniśmy się bać (Chin przyp. red.). znaczenie drugorzędne relacji z Rosją ma Zachodni eksperci zgodnie przyznają, że rosyjskie elity źle względem interesów interpretują zagrożenia, przed jakimi współcześnie stoi ich ekonomicznych. kraj. To nie Zachód czy NATO powinny stać w centrum obaw Kremla, ale niestabilne południowe granice i gigant wyłaniający się na Wschodzie. Podkreśla się często, że Rosja nie ma pomysłu na radzenie sobie ze wzrostem potęgi chińskiej i w przyszłości wpadnie w pułapkę dotychczasowej polityki. Naturalną konsekwencją takiej sytuacji, zdaniem większości zachodnich polityków i ekspertów, powinno być dokonanie przez Moskwę strategicznego wyboru na rzecz zbliżenia z Zachodem (Unią Europejską) i budowa państwa demokratycznego, wzorowanego na modelu zachodnim. Łagodna odpowiedź Rosji Tymczasem odpowiedź rosyjska na chińskie wyzwanie jest jednoznaczna i sprowadza się do dalszego zacieśniania więzi politycznych i ekonomicznych z ChRL. Za krok o przełomowym znaczeniu należy uznać wyrażoną pod koniec 2008 roku zgodę Rosji na budowę ropociągu do Daqingu w zamian za wielomiliardowe kredyty. W efekcie pod koniec 2010 roku rurociąg uruchomiono. Chiny przez najbliższe dwadzieścia lat będą otrzymywać po piętnaście milionów ton ropy rocznie (około dziesięciu procent importu), zaś rosyjskie kompanie Rosnieft i Transnieft uzyskały kredyty w wysokości odpowiednio piętnastu i dziesięciu miliardów dolarów. Model współpracy kredyty za surowce nie ogranicza się wyłącznie do ropy naftowej. W 2010 roku Chiny zgodziły się pożyczyć Rosji kolejne sześć miliardów dolarów w zamian za długoterminowe dostawy węgla kamiennego. W bieżącym roku należy spodziewać się zawarcia porozumienia o budowie gazociągu i o długoterminowych dostawach gazu do Chin, zapewne również połączonych z kredytami.

4 48 Publicystyka i analizy Marcin Kaczmarski, Dlaczego Rosja nie boi się Chin? We wrześniu 2009 roku Moskwa zawarła porozumienie o współpracy z Pekinem w regionie rosyjskiego Dalekiego Wschodu, przewidujące realizację około dwustu wspólnych projektów. Rosyjskie zbliżenie z Pekinem można również zaobserwować w sferze politycznej. O ile w skali globalnej polityka resetu rosyjsko-amerykańskiego mogła zwieść część obserwatorów co do stanu relacji między Moskwą i Pekinem (widzących w nim obawy przed wzrostem znaczenia Chin), o tyle w regionie Azji Wschodniej sytuacja jest jednoznaczna. W 2010 roku Kreml zaostrzył politykę wobec Japonii w sytuacji narastających napięć chińsko-japońskich i asertywności Pekinu. Zarówno zaognienie spornej kwestii terytorialnej, jak i podkreślanie zakończenia drugiej wojny światowej na Pacyfiku (2 września uczyniono w Rosji świętem państwowym) postawiły Moskwę po stronie Chin i zniweczyły wszelkie potencjalne próby zbliżenia z Japonią jako krajem równoważą- Rosja nie ma pomysłu na radzenie sobie ze cym potencjał chiński. Również w odniesieniu do problemu wzrostem potęgi chińskiej koreańskiego Rosja praktycznie kopiowała stanowisko Chin, i w dalszej perspektywie nie próbując wypracować własnego podejścia. wpadnie w pułapkę Jedynym odejściem od tego wzorca stały się ćwiczenia wojskowe Wostok 2010, które duża część obserwatorów dotychczasowej polityki. interpretowała jako mające ostrze antychińskie. Zgadzając się, że rosyjskie siły zbrojne traktują Chiny jako potencjalnego przeciwnika, należy mieć na uwadze, że manewry te miały również charakter demonstracji antyjapońskiej wojsko rosyjskie przeprowadziło desant na jednej ze spornych Wysp Kurylskich i trudno je w związku z tym uznać za przejaw polityki równoważenia Chin. My się wcale nie boimy Nakreślony powyżej obraz relacji rosyjsko-chińskich wyraźnie pokazuje, że zachowanie Rosjan odbiega od oczekiwanego przez ekspertów i badaczy. Naturalną (wynikającą z kalkulacji strategicznych korzyści i strat) reakcją na wzrost potęgi Chin powinny być próby ich zrównoważenia, chociażby z pomocą regionalnych sojuszników, oraz nieprzyczynianie się do dalszego napędzania tejże potęgi poprzez zaopatrywanie jej we wszelkie możliwe surowce. Równoważenie Chin powinno być tym bardziej prawdopodobne, że na podobną presję ze strony Stanów Zjednoczonych (obrona przeciwrakietowa, rozszerzanie NATO, aktywność na obszarze poradzieckim) Moskwa zareagowała asertywnie, sięgając po cały pakiet działań, mających przeciwdziałać tej presji. Jakie zatem czynniki powodują, że Kreml zachowuje się tak, jakby żadnego zagrożenia nie widział (co potwierdził premier Putin na wspomnianym już spotkaniu wałdajskim, stwierdzając, że w ogóle się nie boimy [Chin przyp. red.] )?

5 Marcin Kaczmarski, Dlaczego Rosja nie boi się Chin? Publicystyka i analizy 53 Zasadnicza przyczyna różnej reakcji Rosji na podobną presję ze strony Stanów Zjednoczonych i Chin wydaje się tkwić w mechanizmie powstawania polityki zagranicznej, który nie sprowadza się do zimnej i obiektywnej kalkulacji rosyjskiego interesu narodowego. Mimo że decydujący głos w kreowaniu polityki zagranicznej przypada Putinowi i Miedwiediewowi, to muszą się oni liczyć z dwojakiego rodzaju ograniczeniami. Z jednej strony otacza ich biuro polityczne najbliższych współpracowników, którzy odpowiadają za poszczególne sektory. Można tutaj wskazać takie osoby, jak chociażby wicepremierzy Igor Sieczin, Aleksiej Kudrin czy Sergiej Iwanow. Z drugiej strony ten wąski krąg decyzyjny musi brać pod uwagę interesy związanych ze sobą (politycznie i finansowo) oligarchów oraz te grupy społeczne, które stanowią zaplecze reżimu. Chociaż społeczeństwo uczestniczy w kształtowaniu polityki rosyjskiej (a zagranicznej tym bardziej) w sposób mocno ograniczony, nie oznacza to jednak, że władze rosyjskie pozostają poza zupełną kontrolą. Ich audytorium stanowią: biurokracja, siły zbrojne, przemysł energetyczny, cywilne struktury siłowe, przemysł związany z państwem i od państwa zależny. Te wewnętrzne uwarunkowania będą stanowiły jeden z istotnych czynników wpływających na odczytywanie przez Kreml presji chińskiej i traktowanie jej (bądź nie) jako zagrożenia. Wydaje się, że wzrost Chin z jednej strony nie zagraża powiązanym z Kremlem oligarchom ani grupom społecznym stanowiącym oparcie reżimu (a nawet je wzmacnia). Z drugiej strony nie wzmacnia w żaden sposób opozycji wobec rządzącego tandemu. W efekcie władze rosyjskie nie są skłonne traktować wzrostu pozycji Chin jako zagrożenia, jakby to wynikało z analizy skupiającej się wyłącznie na uwarunkowaniach zewnętrznych. Patrząc na wąski krąg decyzyjny, zauważamy, że największe korzyści z ekspansji chińskiej odnosi wicepremier Igor Sieczin, odpowiedzialny za rosyjski sektor energetyczny. Dla niego wzrost chiński otwiera możliwości wzmocnienia własnej pozycji i należy oczekiwać, że będzie on raczej traktować Pekin jako potencjalnego sojusznika niż rywala. Również oligarchowie nie wydają się zainteresowani napiętnowaniem Chin jako niosących zagrożenia, w coraz większym stopniu bowiem ich interesy przenoszą się w tamten region. Najlepszym przykładem jest Oleg Deripaska, który zwiększa swoją aktywność na chińskim rynku. Im więcej kremlowskich oligarchów będzie zaangażowanych w Chinach, tym mniejsze prawdopodobieństwo, że Kreml uzna ich wzrost za zagrożenie dla Rosji. Najbardziej sceptyczną względem Chin grupą pozostają siły zbrojne, które w Państwie Środka widzą potencjalnego przeciwnika. Z kolei struktura rosyjskiej gospodarki (zwłaszcza przemysł będący pod mniej lub bardziej bezpośrednią kontrolą państwa) jest raczej komplementarna niż konkurencyjna wobec gospodarki chińskiej. Powoduje to, że wzrost potęgi Chin oznacza zwiększenie możliwości ekspansji i rozwoju (zwłaszcza dla szeroko rozumianego przemysłu wydobywczo-surowcowego)

6 54 Publicystyka i analizy Marcin Kaczmarski, Dlaczego Rosja nie boi się Chin? niż ich zagrożenie. Należy oczekiwać, że te sektory nie przyjęłyby ze zrozumieniem zmiany polityki względem ChRL i podjęcia próby równoważenia bądź powstrzymywania tego państwa. Model rozwoju państwa i gospodarki chińskiej też nie przynosi alternatywy dla partii władzy i biurokracji wręcz przeciwnie, służy przykładem, do jakiego modelu Jedna Rosja i masy urzędników powinny dążyć. Oznacza to, że kolejny istotny element bazy społecznej jest raczej zwolennikiem zbliżenia z Chinami niż uznania ich za zagrożenie i podjęcia w związku z tym koniecznych działań. Ponieważ Chiny nie są krajem demokratycznym, nie oferują one alternatywnego dla rosyjskiego modelu tym samym nie wzmacniają opozycji wobec Kremla. Jest to z pewnością niedoceniany czynnik wpływający na rosyjską percepcję wzrostu znaczenia Chin. Na brak poczucia zagrożenia wpływami Chin na arenie wewnętrznej nakłada się odczytywanie ich intencji i konsekwencji dla równowagi sił w interesujących Rosję regionach i w skali globalnej. Elita rosyjska wydaje się (przynajmniej do niedawna) traktować Chiny jako kraj usiłujący dopasować się do istniejącego porządku międzynarodowego i niezmierzający w kierunku rewolucyjnym. Intencje Chin nie są uznawane za rewizjonistyczne i nieograniczone. Również w wymiarze regionalnym ekspansja chińska jest oceniana jako mniej szkodliwa dla interesów rosyjskich niż amerykańska. Chiny w Azji Centralnej pozbawiły wprawdzie Rosję monopolu na tranzyt surowców, ale dzięki długoterminowym kontraktom chińsko-środkowoazjatyckim Moskwa nie musi się obawiać, że surowce trafią do Europy. Ponadto Chiny prowadzą politykę niedrażnienia Rosji i unikają otwartej deklaracji ambicji politycznych w regionie. Instytucje takie jak Szanghajska Organizacja Współpracy służą do uwiarygodnienia pokojowych intencji chińskich i otwartości prowadzonej polityki. Moskwa nie kłamie Jakie konsekwencje dla Zachodu pociąga za sobą sytuacja, w której Rosja nie traktuje Chin jako zagrożenia? Z pewnością warto podjąć głębszą refleksję nad przyczynami postrzegania pewnych kwestii przez rosyjskie elity jako zagrożenia, a innych nie. Nie sprawdza się prosty, racjonalny model, zgodnie z którym pozycja Chin musi zagrażać Rosji, i jeśli Moskwa mówi, że tak nie jest, to kłamie. Procesy decyzyjne w rosyjskiej polityce zagranicznej mają dużo bardziej skomplikowany charakter. Jednocześnie decydując się na strategiczną poprawę relacji z Rosją, należy mieć na uwadze kontekst wewnętrzny. Reset (łącznie z nowym traktatem START) i dobra atmosfera nie wystarczą, jeśli osoby z kręgu decyzyjnego bądź istotne grupy bazy społecznej reżimu nie będą przekonane do wartości utrzymywania dobrych relacji z danym państwem. Porozumienie o cywilnej współpracy nuklearnej między USA i Rosją (tak zwane porozumienie 123) tworzy zręby takiej właśnie polityki, inwestując

7 Marcin Kaczmarski, Dlaczego Rosja nie boi się Chin? Publicystyka i analizy 55 w powstanie grup zainteresowanych utrzymaniem i rozwijaniem dobrych relacji z Waszyngtonem (w tym przypadku Rosatomu, który stanowi jedną z sił napędowych zagranicznej ekspansji rosyjskiej gospodarki). Same hasła o nieuchronności zmian w Rosji czy wspieraniu sił demokratycznych nie dadzą efektów, a raczej wywołają przeciwdziałanie ze strony Kremla. Sytuacja pozostaje dynamiczna. Przykładem ewolucji w tym względzie jest rosyjski przemysł zbrojeniowy. O ile w poprzednich dekadach zbliżenie z Chinami zapewniło mu przetrwanie, o tyle teraz konkurencja chińska może skazać go na zagładę. Oznacza to, że percepcja wzrostu potęgi Chin przez obecny reżim kremlowski może ulec zmianie, a niedoceniany czynnik wewnętrzny powinien być uważniej analizowany. Marcin Kaczmarski jest analitykiem Ośrodka Studiów Wschodnich, adiunktem w Instytucie Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego.

Uwarunkowania historyczne, polityczne i ekonomiczne stosunków UE-Rosja. 1.Rosyjskie zasoby surowców energetycznych oraz zarys historyczny odkryć

Uwarunkowania historyczne, polityczne i ekonomiczne stosunków UE-Rosja. 1.Rosyjskie zasoby surowców energetycznych oraz zarys historyczny odkryć Spis treści: Wstęp Rozdział I Znaczenie problemów energetycznych dla bezpieczeństwa państw 1.Energia, gospodarka, bezpieczeństwo 1.1.Energia, jej źródła i ich znaczenie dla człowieka i gospodarki 1.2.Energia

Bardziej szczegółowo

Ocena dążeń Rosji i konfliktu rosyjsko-gruzińskiego

Ocena dążeń Rosji i konfliktu rosyjsko-gruzińskiego Ocena dążeń Rosji i konfliktu rosyjsko-gruzińskiego Wyniki badań Instytutu Spraw Publicznych Rosja i Niemcy zawsze należały do sąsiadów, z którymi Polacy wiązali największe obawy. Wojna rosyjsko-gruzińska

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 26 września 2013, godz. 15:30 17:00 Centrum Konferencyjne Sheraton Panel dyskusyjny Bezpieczeństwo energetyczne. Jaki model dla kogo? Ile solidarności, ile państwa, ile

Bardziej szczegółowo

Spis treści: WYKAZ SKRÓTÓW WSTĘP

Spis treści: WYKAZ SKRÓTÓW WSTĘP Spis treści: WYKAZ SKRÓTÓW WSTĘP ROZDZIAŁ I. RELACJA ZALEŻNOŚCI W NAUCE O STOSUNKACH MIĘDZYNARODOWYCH 1.Pojęcie zależności 2. Historyczne i współczesne formy zależności 2.1. Okres przedwestfalski 2.2.

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo energetyczne

Bezpieczeństwo energetyczne Bezpieczeństwo energetyczne Kilka slajdów z wykładu Andrzej Szczęśniak ekspert rynku energii i bezpieczeństwa www.szczesniak.pl Agenda wykładu 1. Fundamenty 2. Globalne wyzwania i USA 3. Europa i Rosja

Bardziej szczegółowo

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND TRANSATLANTIC TRENDS POLAND P.1 Czy uważa Pan(i), że dla przyszłości Polski będzie najlepiej, jeśli będziemy brali aktywny udział w sprawach światowych, czy też jeśli będziemy trzymali się od nich z daleka?

Bardziej szczegółowo

B7-0128/2009 } B7-0129/2009 } B7-0130/2009 } B7-0131/2009 } B7-0132/2009 } RC1/Am. 1

B7-0128/2009 } B7-0129/2009 } B7-0130/2009 } B7-0131/2009 } B7-0132/2009 } RC1/Am. 1 B7-0132/2009 } RC1/Am. 1 1 Ryszard Antoni Legutko, Michał Tomasz Kamiński, Tomasz Piotr Poręba Punkt F preambuły F. mając na uwadze, że niebywale ważne jest, by UE mówiła jednym głosem, wykazała głęboką

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 Komisja Spraw Zagranicznych 2009 2008/2239(INI) 12.12.2008 POPRAWKI 1-22 Giorgos Dimitrakopoulos (PE414.226v01-00) w sprawie drugiego strategicznego przeglądu energetycznego (2008/2239(INI))

Bardziej szczegółowo

Azja w stosunkach międzynarodowych. dr Andrzej Anders

Azja w stosunkach międzynarodowych. dr Andrzej Anders Azja w stosunkach międzynarodowych dr Andrzej Anders Japonia współczesna Japonia jest jednym z nielicznych krajów pozaeuropejskich, które uniknęły kolonizacji w XIX w. Wraz z wzrostem mocarstwowości Japonii

Bardziej szczegółowo

Na Zachodzie lepiej niż u nas w Rosji - Rosjanie o Rosji, Polsce i Niemczech

Na Zachodzie lepiej niż u nas w Rosji - Rosjanie o Rosji, Polsce i Niemczech Na Zachodzie lepiej niż u nas w Rosji - Rosjanie o Rosji, Polsce i Niemczech Komunikat z badań Instytutu Spraw Publicznych Coraz więcej Rosjan wychodzi na ulice, aby wyrazić swoje niezadowolenie z sytuacji

Bardziej szczegółowo

Gospodarka światowa w 2015. Mateusz Knez kl. 2A

Gospodarka światowa w 2015. Mateusz Knez kl. 2A Gospodarka światowa w 2015 Mateusz Knez kl. 2A Koło Ekonomiczne IV LO Nasze koło ekonomiczne współpracuje z Uniwersytetem Ekonomicznym w Poznaniu. Wspólne działania rozpoczęły się od podpisania umowy pomiędzy

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ A 388068 Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe Redakcja i opracowanie: Andrzej Ciupiński Kazimierz Malak WARSZAWA 2004 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 CZĘŚĆ I. NOWE PODEJŚCIE DO POLITYKI

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O ZBLIŻENIU MIĘDZY ROSJĄ A ZACHODEM I STOSUNKACH POLSKO-ROSYJSKICH BS/38/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O ZBLIŻENIU MIĘDZY ROSJĄ A ZACHODEM I STOSUNKACH POLSKO-ROSYJSKICH BS/38/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Polityka zagraniczna Unii Europejskiej opinie Polaków i Niemców

Polityka zagraniczna Unii Europejskiej opinie Polaków i Niemców Polityka zagraniczna Unii Europejskiej opinie Polaków i Niemców Wyniki badań Instytutu Spraw Publicznych W Warszawie odbywać się będą polsko-niemieckie konsultacje międzyrządowe. W przeddzień szczytu Unii

Bardziej szczegółowo

Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu. Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego

Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu. Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Wzrost zapotrzebowania na

Bardziej szczegółowo

Geopolityka energetyczna Rosji

Geopolityka energetyczna Rosji Centrum Strategii Energetycznych w poszukiwaniu opcji strategicznych dla polskiej energetyki Geopolityka energetyczna Rosji Marek Menkiszak Ośrodek Studiów Wschodnich Od redakcji Strategia energetyczna

Bardziej szczegółowo

Co kupić, a co sprzedać :14:14

Co kupić, a co sprzedać :14:14 Co kupić, a co sprzedać 015-06-15 11:14:14 Kraje Unii Europejskiej są trzecim po Chinach i USA partnerem handlowym Japonii, natomiast Japonia zajmuje siódme miejsce w obrotach UE z zagranicą. Największym

Bardziej szczegółowo

. omasz Stępniewskr. ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG. ^, w pozimnowojennym świecie

. omasz Stępniewskr. ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG. ^, w pozimnowojennym świecie . omasz Stępniewskr ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG ^, w pozimnowojennym świecie Wstęp 11 Geopolityka jako przedmiot badań - wprowadzenie 23 CZĘŚĆ 1 (Geo)polityka państw nadbrzeżnych regionu Morza

Bardziej szczegółowo

Surowce energetyczne a energia odnawialna

Surowce energetyczne a energia odnawialna Surowce energetyczne a energia odnawialna Poznań 6 czerwca 2012 1 Energia = cywilizacja, dobrobyt Warszawa 11 maja 2012 Andrzej Szczęśniak Bezpieczeństwo energetyczne - wykład dla PISM 2 Surowce jako twarda

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

Warszawa, sierpień 2014 ISSN 2353-5822 NR 119/2014 KONFLIKT UKRAIŃSKI I WOJNA HANDLOWA Z ROSJĄ

Warszawa, sierpień 2014 ISSN 2353-5822 NR 119/2014 KONFLIKT UKRAIŃSKI I WOJNA HANDLOWA Z ROSJĄ Warszawa, sierpień 2014 ISSN 2353-5822 NR 119/2014 KONFLIKT UKRAIŃSKI I WOJNA HANDLOWA Z ROSJĄ Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Warszawa, lipiec 2009 BS/97/2009 OCENA STOSUNKÓW POLSKI Z ROSJĄ, UKRAINĄ I NIEMCAMI

Warszawa, lipiec 2009 BS/97/2009 OCENA STOSUNKÓW POLSKI Z ROSJĄ, UKRAINĄ I NIEMCAMI Warszawa, lipiec 2009 BS/97/2009 OCENA STOSUNKÓW POLSKI Z ROSJĄ, UKRAINĄ I NIEMCAMI W czerwcowym badaniu 1 zapytaliśmy Polaków o ocenę polskiej polityki zagranicznej, w tym przede wszystkim o stosunki

Bardziej szczegółowo

PRZEKLEŃSTWO GEOPOLITYKI EUGENIUSZ SMOLAR POLSKA ROSJA 2

PRZEKLEŃSTWO GEOPOLITYKI EUGENIUSZ SMOLAR POLSKA ROSJA 2 6 marca 2015 roku 1 PRZEKLEŃSTWO GEOPOLITYKI 2 PRZEKLEŃSTWO GEOPOLITYKI Tadeusz Konwicki: Polska leży w przeciągu Europy. Zachód Wschód Polacy, zwykli Polacy, to wiedzą Jest to ważny element pamięci rodzinnej

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY.

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY. Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015 Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY Wprowadzenie Janusz Olszowski Górnicza Izba Przemysłowo-Handlowa Produkcja

Bardziej szczegółowo

Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej

Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej Rosja zwiększyła produkcje ropy naftowej w czerwcu bieżącego roku utrzymując pozycję czołowego producenta. Jednakże analitycy zwracają uwagę na problemy mogące

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo energetyczne Europy w perspektywie globalnej

Bezpieczeństwo energetyczne Europy w perspektywie globalnej Akademia Finansów Polskie Towarzystwo Współpracy z Klubem Rzymskim Bezpieczeństwo energetyczne Europy w perspektywie globalnej dr Konrad Prandecki kprand@interia.pl Plan wystąpienia Znaczenie energii we

Bardziej szczegółowo

Obietnice wyborcze wobec krajów Partnerstwa Wschodniego i Rosji: Kampania wyborcza do Sejmu i Senatu przed wyborami 25 października 2015 r.

Obietnice wyborcze wobec krajów Partnerstwa Wschodniego i Rosji: Kampania wyborcza do Sejmu i Senatu przed wyborami 25 października 2015 r. KW Razem Obietnice wyborcze wobec krajów Partnerstwa Wschodniego i Rosji: Kampania wyborcza do Sejmu i Senatu przed wyborami 25 października 2015 r. pytania do Komitetów Wyborczych Priorytety polskiej

Bardziej szczegółowo

LUKASZ WOJCIESZAK ITRANZYTU ROSYJSKIEGO GAZU

LUKASZ WOJCIESZAK ITRANZYTU ROSYJSKIEGO GAZU LUKASZ WOJCIESZAK POLSKA, UKRAINAIBIALORUS WOBEC PROBLEMU DOSTAW ITRANZYTU ROSYJSKIEGO GAZU BIELSKO-BIALA 2013 Spis tresci Wstqp 11 Rozdzial I. Teoretyczne podstawy bezpieczenstwa dostaw gazu ziemnego...

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 54/2014 O SYTUACJI NA UKRAINIE PRZED AKCJAMI SEPARATYSTÓW NA WSCHODZIE

Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 54/2014 O SYTUACJI NA UKRAINIE PRZED AKCJAMI SEPARATYSTÓW NA WSCHODZIE Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 54/2014 O SYTUACJI NA UKRAINIE PRZED AKCJAMI SEPARATYSTÓW NA WSCHODZIE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014

Bardziej szczegółowo

Współpraca ze wschodnimi partnerami Polski jak działać pomimo trudnej sytuacji politycznej

Współpraca ze wschodnimi partnerami Polski jak działać pomimo trudnej sytuacji politycznej Współpraca ze wschodnimi partnerami Polski jak działać pomimo trudnej sytuacji politycznej Pierwsza dyskusja na II Wschodnim Kongresie Gospodarczym dotyczyła sprawy dla gospodarki Podlaskiego, ale i pozostałych

Bardziej szczegółowo

Obietnice wyborcze wobec krajów Partnerstwa Wschodniego i Rosji: Kampania wyborcza do Sejmu i Senatu przed wyborami 9 października 2011

Obietnice wyborcze wobec krajów Partnerstwa Wschodniego i Rosji: Kampania wyborcza do Sejmu i Senatu przed wyborami 9 października 2011 Sojusz Lewicy Demokratycznej Obietnice wyborcze wobec krajów Partnerstwa Wschodgo i Rosji: Kampania wyborcza do Sejmu i Senatu przed wyborami 9 października 2011 pytania do Komitetów Wyborczych Priorytety

Bardziej szczegółowo

POLSKA IZBA GOSPODARCZA PRZEMYSŁU DRZEWNEGO ul. Winiarska 1, Poznań, Tel fax

POLSKA IZBA GOSPODARCZA PRZEMYSŁU DRZEWNEGO ul. Winiarska 1, Poznań, Tel fax POLSKA IZBA GOSPODARCZA PRZEMYSŁU DRZEWNEGO ul Winiarska 1, 60-654 Poznań, Tel + 61-822 47 52 fax + 61-849 24 68 e-mail pigpd@drewnopl Poznań, dn 25 maja2010r Pan Premier Donald Tusk Przewodniczący Rady

Bardziej szczegółowo

TRANSSEKTOROWY CHARAKTER CYBERBEZPIECZEŃSTWA:

TRANSSEKTOROWY CHARAKTER CYBERBEZPIECZEŃSTWA: IBK, Warszawa, 25.10.2016 Stanisław Koziej TRANSSEKTOROWY CHARAKTER CYBERBEZPIECZEŃSTWA: Strategiczne wyzwania dla Polski i NATO 1 PLAN 1. Istota i charakter cyberbezpieczeństwa 2. Polska: strategiczne

Bardziej szczegółowo

Ryszard Unia Europejska

Ryszard Unia Europejska A 377214 Ryszard Unia Europejska jako aktor stosunków międzynarodowych Wydawnictwo Naukowe Scholar Warszawa 2003 Spis treści Wstęp 13 Rozdział I Budowanie unii politycznej państw Wspólnoty Europejskiej:

Bardziej szczegółowo

Warszawa, luty 2014 NR 22/2014 POLACY O ROZWOJU SYTUACJI NA UKRAINIE

Warszawa, luty 2014 NR 22/2014 POLACY O ROZWOJU SYTUACJI NA UKRAINIE Warszawa, luty 2014 NR 22/2014 POLACY O ROZWOJU SYTUACJI NA UKRAINIE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

Europejska gra o łupki

Europejska gra o łupki Centrum Strategii Energetycznych w poszukiwaniu opcji strategicznych dla polskiej energetyki Europejska gra o łupki BOGUSŁAW SONIK deputowany do Parlamentu Europejskiego Od redakcji Sprawa wydobycia gazu

Bardziej szczegółowo

Bursztynowa komnata kopia; oryginał zaginął w czasie II wojny światowej. Rosja. Renata Gurba. z 9 slajdów

Bursztynowa komnata kopia; oryginał zaginął w czasie II wojny światowej. Rosja. Renata Gurba. z 9 slajdów Bursztynowa komnata kopia; oryginał zaginął w czasie II wojny światowej. Rosja Renata Gurba 1 1. Położenie a. Rosja zajmuje ponad 17 mln km 2 powierzchni i jest największym państwem na świata b. Terytorium

Bardziej szczegółowo

CHINY ŚWIATOWYM HEGEMONEM?

CHINY ŚWIATOWYM HEGEMONEM? Rozdział 3 MERKANTYLISTYCZNA STRATEGIA NADWYŻEK W HANDLU ZAGRANICZNYM I PŁYNĄCE Z NIEJ KORZYŚCI 94 1. Merkantylizm albo potrzeba nadwyżek w handlu zagranicznym 94 2. Wzrost, wydatki wewnętrzne i saldo

Bardziej szczegółowo

Stanisław Koziej ODSTRASZANIE W WARUNKACH HYBRYDOWEJ ZIMNEJ WOJNY

Stanisław Koziej ODSTRASZANIE W WARUNKACH HYBRYDOWEJ ZIMNEJ WOJNY WARSAW SECURITY FORUM 27 października 2016 r. Stanisław Koziej ODSTRASZANIE W WARUNKACH HYBRYDOWEJ ZIMNEJ WOJNY 1 2 Teza: W związku ze strategiczną zmianą stosunków bezpieczeństwa NATO-Rosja sojusz musi

Bardziej szczegółowo

Kierunki polityki zagranicznej i bezpieczeństwa Japonii

Kierunki polityki zagranicznej i bezpieczeństwa Japonii Kierunki polityki zagranicznej i bezpieczeństwa Japonii Synteza Japonia pod rządami premiera Shinzo Abe konsekwentnie dąży do wzmocnienia swojej pozycji w regionie Azji i Pacyfiku, szczególnie w obliczu

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA MIĘDZYNARODOWEGO HOLANDII

STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA MIĘDZYNARODOWEGO HOLANDII Warszawa, 3 września 2013 r. STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA MIĘDZYNARODOWEGO HOLANDII /Notatka analityczna/ SYNTEZA W związku z dynamicznymi i głębokimi zmianami zachodzącymi na arenie międzynarodowej, postępującą

Bardziej szczegółowo

Gazprom a rynek rosyjski

Gazprom a rynek rosyjski Gazprom Strategie europejskie Konferencja PISM Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Andrzej Szczęśniak 21 czerwca 2012 r. NaftaGaz.pl - Centrum Analiz Gazprom a rynek

Bardziej szczegółowo

Per Högselius, Red gas. Recenzje. Czerwony gaz dla Europy Per Högselius, Red gas. Dostawy rosyjskiego

Per Högselius, Red gas. Recenzje. Czerwony gaz dla Europy Per Högselius, Red gas. Dostawy rosyjskiego Per Högselius, Red gas 157 Czerwony gaz dla Europy Per Högselius, Red gas. Russia and the origins of European energy dependence, Palgrave Macmillan, 2013 Dostawy rosyjskiego gazu do Unii Europejskiej są

Bardziej szczegółowo

Wstęp 9. Rozdział 2 [Roman Kuźniar]

Wstęp 9. Rozdział 2 [Roman Kuźniar] Spis treści [Roman Kuźniar] Wstęp 9 Rozdział 1 [Roman Kuźniar] Ewolucja problemu bezpieczeństwa rys historyczny 18 1. Pierwsze traktaty o pokoju i równowadze sił 19 2. Liga Narodów niedoceniony wynalazek

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Eksperci Polski i Niemiec o przyszłości Unii Europejskiej i stosunkach polsko-niemieckich Wstęp... 7 Główne wnioski...

Spis treści. Część I Eksperci Polski i Niemiec o przyszłości Unii Europejskiej i stosunkach polsko-niemieckich Wstęp... 7 Główne wnioski... Spis treści Wstęp... 7 Główne wnioski... 11 Część I Eksperci Polski i Niemiec o przyszłości Unii Europejskiej i stosunkach polsko-niemieckich... 19 Elżbieta Kaca, Agnieszka Łada Przyszłość Unii Europejskiej...

Bardziej szczegółowo

KIERUNKI WSPÓŁPRACY GOSPODARCZEJ ZE WSCHODEM

KIERUNKI WSPÓŁPRACY GOSPODARCZEJ ZE WSCHODEM KIERUNKI WSPÓŁPRACY GOSPODARCZEJ ZE WSCHODEM Mikołaj Waszczenko Spośród państw, które przystąpiły w 2004 r. do UE Polska posiada najdłuższą granicę z państwami nieunijnymi. Wynosi ona 1 185 km: 232- z

Bardziej szczegółowo

Pozycja Rosji i Niemiec w świecie

Pozycja Rosji i Niemiec w świecie Pozycja Rosji i Niemiec w świecie materiały do wykładu dr Grzegorz Kostrzewa-Zorbas Klub Dyskusyjny Myśli Politycznej w Ursusie 24 października 2013 Autorem infografik jest Remigiusz Skomro. Infografiki

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 48/2014 POLACY O BEZPIECZEŃSTWIE NARODOWYM I NATO

Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 48/2014 POLACY O BEZPIECZEŃSTWIE NARODOWYM I NATO Warszawa, kwiecień 2014 ISSN 2353-5822 NR 48/2014 POLACY O BEZPIECZEŃSTWIE NARODOWYM I NATO Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Wyciąg z raportu. Problematyka formuł cenowych

Wyciąg z raportu. Problematyka formuł cenowych Wyciąg z raportu Uwarunkowania gospodarcze i geopolityczne Polski sprawiają, że konieczne jest zaproponowanie modelu rynku gazu, który odpowiadał będzie na wyzwania stojące przed tym rynkiem w aspekcie

Bardziej szczegółowo

3. Rezerwy i zasoby kopalnych surowców energetycznych

3. Rezerwy i zasoby kopalnych surowców energetycznych 3. Rezerwy i zasoby kopalnych surowców energetycznych Soliński J.: Światowe rezerwy surowców energetycznych na podstawie przeglądu przedstawionego podczas 18. Kongresu Energetycznego. Energetyka, nr 2,

Bardziej szczegółowo

Trzydziesty szczyt UE-Rosja (20-21 XII 2012)

Trzydziesty szczyt UE-Rosja (20-21 XII 2012) Trzydziesty szczyt UE-Rosja (20-21 XII 2012) Polskie media stosunkowo mało miejsca poświęciły głównym problemom szczytu Rosja-UE z 20-21 grudnia 2012 r., na którym spotkali się najważniejsi urzędnicy unijni

Bardziej szczegółowo

Gospodarka i rynki finansowe Gdynia 11.05.2016 XTB ONLINE TRADING. www.xtb.pl www.tradebeat.pl

Gospodarka i rynki finansowe Gdynia 11.05.2016 XTB ONLINE TRADING. www.xtb.pl www.tradebeat.pl Gospodarka i rynki finansowe Gdynia 11.05.2016 ONLINE TRADING www.tradebeat.pl Gospodarka i rynki finansowe 1. Wzrost na świecie i oczekiwania 2. Chiny zagrożeniem numer jeden dla światowej gospodarki

Bardziej szczegółowo

Import i eksport szkła i wyrobów ze szkła wg GUS w tonach

Import i eksport szkła i wyrobów ze szkła wg GUS w tonach Warszawa 11.09.2009 Uwagi Związku Pracodawców Polskie Szkło do projektu decyzji Komisji Europejskiej dotyczącej listy sektorów zagrożonych carbon leakage. Notatka dla Ministerstwa Gospodarki. 1. Sektory

Bardziej szczegółowo

Tożsamość Rosji w świecie *

Tożsamość Rosji w świecie * 1 1 ( 1 2 )/2008 MARCIN KACZMARSKI Tożsamość Rosji w świecie * Wpołowie lipca 2006 r. w Sankt-Petersburgu odbywał się doroczny szczyt grupy G-8, będący z punktu widzenia rosyjskich elit potwierdzeniem

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 59/2014 WYDARZENIA NA UKRAINIE A POCZUCIE ZAGROŻENIA W EUROPIE ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ

Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 59/2014 WYDARZENIA NA UKRAINIE A POCZUCIE ZAGROŻENIA W EUROPIE ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 59/2014 WYDARZENIA NA UKRAINIE A POCZUCIE ZAGROŻENIA W EUROPIE ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia

Bardziej szczegółowo

Jerzy Zdanowski WPROWADZENIE

Jerzy Zdanowski WPROWADZENIE X: 2013 nr 3 Jerzy Zdanowski WPROWADZENIE W latach 60. wybitny amerykański politolog Malcolm Kerr, znawca problematyki bliskowschodniej, wprowadził do obiegu naukowego termin arabska zimna wojna. W tym

Bardziej szczegółowo

ANALIZA. Kolejne sukcesy South Stream. Nabucco przechodzi do historii?

ANALIZA. Kolejne sukcesy South Stream. Nabucco przechodzi do historii? Kolejne sukcesy South Stream. Nabucco przechodzi do historii? Jesteśmy świadkami rosnącej rosyjskiej aktywności na rzecz uruchomienia Gazociągu Południowego. Dotyczy to zarówno aspektu zapewnienia źródeł

Bardziej szczegółowo

" " " " " " " " " " " " " " " KONSPEKT ĆWICZEŃ Z PRZEDMIOTU MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI POLITYCZNE$ II ROK, STUDIA LICENCJACKIE, NIESTACJONARNE, SM$

               KONSPEKT ĆWICZEŃ Z PRZEDMIOTU MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI POLITYCZNE$ II ROK, STUDIA LICENCJACKIE, NIESTACJONARNE, SM$ 1 z 8 KONSPEKT ĆWICZEŃ Z PRZEDMIOTU MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI POLITYCZNE$ II ROK, STUDIA LICENCJACKIE, NIESTACJONARNE, SM$ ROK AKADEMICKI 2014/2015, SEMESTR ZIMOWY$ NIEDZIELA, GODZ. 10.25-11.55, s. 11 PROWADZĄCY:

Bardziej szczegółowo

BIURO RADCY HANDLOWEGO AMBASADY REPUBLIKI BUŁGARII W WARSZAWIE. Polsko - Bułgarskie Forum Gospodarcze Tak daleko, a tak blisko Sofia, r.

BIURO RADCY HANDLOWEGO AMBASADY REPUBLIKI BUŁGARII W WARSZAWIE. Polsko - Bułgarskie Forum Gospodarcze Tak daleko, a tak blisko Sofia, r. BIURO RADCY HANDLOWEGO AMBASADY REPUBLIKI BUŁGARII W WARSZAWIE Polsko - Bułgarskie Forum Gospodarcze Tak daleko, a tak blisko Sofia, 17.05.2017r. 1 ZAKRES PREZENTACJI Geopolityczne znaczenie Polski i Bułgarii;

Bardziej szczegółowo

KWESTIA IRAŃSKA W ŚWIETLE NARASTAJĄCEJ RYWALIZACJI MIĘDZY ZACHODEM A ROSJĄ

KWESTIA IRAŃSKA W ŚWIETLE NARASTAJĄCEJ RYWALIZACJI MIĘDZY ZACHODEM A ROSJĄ POLICY PAPERS Nr 4/2008 Warszawa, październik 2008 Tomasz Otłowski * KWESTIA IRAŃSKA W ŚWIETLE NARASTAJĄCEJ RYWALIZACJI MIĘDZY ZACHODEM A ROSJĄ Rosyjska interwencja militarna w Gruzji w sierpniu br. wyznaczyła

Bardziej szczegółowo

ANALIZA. Rok 2012 definitywny koniec amerykańsko-rosyjskiego resetu

ANALIZA. Rok 2012 definitywny koniec amerykańsko-rosyjskiego resetu Rok 2012 definitywny koniec amerykańsko-rosyjskiego resetu W miarę upływu czasu od ogłoszonego w 2009 roku resetu, pomiędzy Moskwą a Waszyngtonem ujawnia się coraz więcej rozbieżności. Do poważnych napięć

Bardziej szczegółowo

Szczyt UE-Ukraina: taktyczna przerwa czy strategiczna porażka?

Szczyt UE-Ukraina: taktyczna przerwa czy strategiczna porażka? FAE Policy Paper nr 3/2012 Piotr KUSPYS Szczyt UE-Ukraina: taktyczna przerwa czy strategiczna porażka? Warszawa, 2012-01-20 Strona 1 Szczyt UE-Ukraina, który odbył się 19 grudnia 2011 r., miał być przełomem

Bardziej szczegółowo

CIĄGŁOŚĆ I ZMIANA BEZPIECZEŃSTWA IIIRP

CIĄGŁOŚĆ I ZMIANA BEZPIECZEŃSTWA IIIRP Stanisław Koziej CIĄGŁOŚĆ I ZMIANA BEZPIECZEŃSTWA IIIRP Tezy do debaty w Klubie Obywatelskim, Gryfice, 6.12.2016 r. Etapy ewolucji bezpieczeństwa III RP Okres IIIRP to dynamiczny proces zmian i ciągłości

Bardziej szczegółowo

ZEWNĘTRZNA POLITYKA SŁUŻĄCA INTERESOM UNII EUROPEJSKIEJ W DZIEDZINIE ENERGII. Dokument od Komisji/SG/WP dla Rady Europejskiej

ZEWNĘTRZNA POLITYKA SŁUŻĄCA INTERESOM UNII EUROPEJSKIEJ W DZIEDZINIE ENERGII. Dokument od Komisji/SG/WP dla Rady Europejskiej ZEWNĘTRZNA POLITYKA SŁUŻĄCA INTERESOM UNII EUROPEJSKIEJ W DZIEDZINIE ENERGII Dokument od Komisji/SG/WP dla Rady Europejskiej STAWIANIE CZOŁA ZEWNĘTRZNYM ZAGROŻENIOM W DZIEDZINIE ENERGII UE i świat potrzebują

Bardziej szczegółowo

Miejsce Ukrainy jest w Unii

Miejsce Ukrainy jest w Unii Miejsce Ukrainy jest w Unii Z Walerijem Czałym, byłym wiceministrem spraw zagranicznych Ukrainy, rozmawia Piotr Pogorzelski PIOTR POGORZELSKI: Władze Ukrainy często mówią, że integracja europejska jest

Bardziej szczegółowo

PROGRAM V BALTIC BUSINESS FORUM 2013 Gość Honorowy: Federacja Rosyjska 16-18 października 2013 Świnoujście Heringsdorf

PROGRAM V BALTIC BUSINESS FORUM 2013 Gość Honorowy: Federacja Rosyjska 16-18 października 2013 Świnoujście Heringsdorf PROGRAM V BALTIC BUSINESS FORUM 2013 Gość Honorowy: Federacja Rosyjska 16-18 października 2013 Świnoujście Heringsdorf Dzień pierwszy (16 października 2013) 09:00-13:00 Rejestracja uczestników. 13:00-15:45

Bardziej szczegółowo

Azja w Stosunkach Międzynarodowych. Stowarzyszenie Krajów Azji Południowo Wschodniej

Azja w Stosunkach Międzynarodowych. Stowarzyszenie Krajów Azji Południowo Wschodniej Azja w Stosunkach Międzynarodowych Stowarzyszenie Krajów Azji Południowo Wschodniej Logo i flaga ASEAN ASEAN Stowarzyszenie Krajów Azji Południowo Wschodniej (ang. Association of Southeast Asian Nations

Bardziej szczegółowo

TERRORYZM MIĘDZYNARODOWY JAKO ZAGROŻENIE DLA WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW

TERRORYZM MIĘDZYNARODOWY JAKO ZAGROŻENIE DLA WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW ĆWICZENIA III TERRORYZM MIĘDZYNARODOWY JAKO ZAGROŻENIE DLA WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW POJĘCIE TERRORYZMU Terroryzm: - jedna z form przemocy politycznej - politycznie motywowana przemoc skierowana przeciw celom

Bardziej szczegółowo

Przemówienie ambasadora Stephena D. Mulla Międzynarodowy Salon Przemysłu Obronnego, Kielce 2 września 2013 r.

Przemówienie ambasadora Stephena D. Mulla Międzynarodowy Salon Przemysłu Obronnego, Kielce 2 września 2013 r. Przemówienie ambasadora Stephena D. Mulla Międzynarodowy Salon Przemysłu Obronnego, Kielce 2 września 2013 r. Szanowni Państwo, Z przyjemnością witam przedstawicieli polskich władz i sił zbrojnych obu

Bardziej szczegółowo

Stosunki handlowe Unii Europejskiej z Chinami. Tomasz Białowąs

Stosunki handlowe Unii Europejskiej z Chinami. Tomasz Białowąs Stosunki handlowe Unii Europejskiej z Chinami Tomasz Białowąs Wysoki dynamika wymiany handlowej 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 Eksport całkowity UE Eksport UE do Chin Import całkowity UE Import

Bardziej szczegółowo

Materiał do użytku wewnętrznego dla studentów PWSZ w Głogowie. Globalny kontekst zarządzania. Otoczenie kulturowe i wielokulturowe

Materiał do użytku wewnętrznego dla studentów PWSZ w Głogowie. Globalny kontekst zarządzania. Otoczenie kulturowe i wielokulturowe Materiał do użytku wewnętrznego dla studentów PWSZ w Głogowie Globalny kontekst zarządzania Otoczenie kulturowe i wielokulturowe Źródło: opracowano na podstawie R.W.Gryffin, Podstawy zarządzania organizacjami.

Bardziej szczegółowo

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych Wzorem lat ubiegłych Wyższa Szkoła Gospodarki Euroregionalnej im. Alcide de Gasperi

Bardziej szczegółowo

TŁUMACZENIE Unia i NATO powinny się wzajemnie uzupełniać

TŁUMACZENIE Unia i NATO powinny się wzajemnie uzupełniać TŁUMACZENIE Unia i NATO powinny się wzajemnie uzupełniać - Jeśli chodzi o nasze bezpieczeństwo zewnętrzne, to najważniejszymi wyzwaniami stojącymi przed Polską jest - do czego naszych sojuszników staramy

Bardziej szczegółowo

Program Bezpieczeństwo energetyczne i polityka klimatyczna Ośrodka Analiz Politologicznych Uniwersytetu Warszawskiego

Program Bezpieczeństwo energetyczne i polityka klimatyczna Ośrodka Analiz Politologicznych Uniwersytetu Warszawskiego Newsletter analityczny nr 2 (20-26.05.2014) Program Bezpieczeństwo energetyczne i polityka klimatyczna Ośrodka Analiz Politologicznych Uniwersytetu Warszawskiego Najważniejsze wydarzenia dotyczące bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

STRATEGICZNE FORUM BEZPIECZEŃSTWA STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP

STRATEGICZNE FORUM BEZPIECZEŃSTWA STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP STRATEGICZNE FORUM BEZPIECZEŃSTWA STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO RP Założenia i implementacja Stanisław Koziej Szef BBN www.bbn.gov.pl @SKoziej 7 stycznia 2015 r. 1 AGENDA 1. GŁÓWNE ZAŁOŻENIA SBN

Bardziej szczegółowo

Dr hab. Magdalena Knapińska, prof. nadzw. UEP Katedra Makroekonomii i Historii Myśli Ekonomicznej

Dr hab. Magdalena Knapińska, prof. nadzw. UEP Katedra Makroekonomii i Historii Myśli Ekonomicznej Dr hab. Magdalena Knapińska, prof. nadzw. UEP Katedra Makroekonomii i Historii Myśli Ekonomicznej Terminy konsultacji: E-mail: magdalena.knapinska@ue.poznan.pl Inne przedmioty: Makroekonomia (wykłady i

Bardziej szczegółowo

UMCS, Lublin 28 listopada 2016 r. Stanisław Koziej PAŃSTWO JAKO PODMIOT BEZPIECZEŃSTWA: CIĄGŁOŚĆ I ZMIANA

UMCS, Lublin 28 listopada 2016 r. Stanisław Koziej PAŃSTWO JAKO PODMIOT BEZPIECZEŃSTWA: CIĄGŁOŚĆ I ZMIANA UMCS, Lublin 28 listopada 2016 r. Stanisław Koziej PAŃSTWO JAKO PODMIOT BEZPIECZEŃSTWA: CIĄGŁOŚĆ I ZMIANA POJĘCIE BEZPIECZEŃSTWA BEZPIECZEŃSTWO W SENSIE STATYCZNYM - JAKO STAN BRAKU ZAGROŻEŃ DLA PODMIOTU,

Bardziej szczegółowo

Pragmatyczna przyjaźń

Pragmatyczna przyjaźń Pragmatyczna przyjaźń Szymon Kardaś Partnerstwo rosyjsko-irańskie nie znajduje uzasadnienia w warstwie ideologicznej. Krytyczny punkt widzenia w odniesieniu do polityki amerykańskiej czy poszanowanie równości

Bardziej szczegółowo

wydarzenie w ramach projektu konferencyjnego:

wydarzenie w ramach projektu konferencyjnego: Konferencja: Współpraca demokratycznych krajów Europy Środkowo-Wschodniej z Federacją Rosyjską: nowe wyzwania / «Сотрудничество демократических стран Центрально-Восточной Европы и России: новые вызовы»

Bardziej szczegółowo

Nazwa jednostki prowadzącej Katedra Politologii, Wydział Socjologiczno-Historyczny

Nazwa jednostki prowadzącej Katedra Politologii, Wydział Socjologiczno-Historyczny Rzeszów, 1 październik 201 r. SYLABUS Nazwa Spory i konflikty międzynarodowe Nazwa jednostki prowadzącej Katedra Politologii, przedmiot Wydział Socjologiczno-Historyczny Kod MK_6 Studia Kierunek studiów

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorcy o podatkach

Przedsiębiorcy o podatkach Przedsiębiorcy o podatkach Raport z badania ilościowego przeprowadzonego na zlecenie Związku Przedsiębiorców i Pracodawców Warszawa, 17.05.2017 Spis treści 2 OPIS BADANIA 3 PODSUMOWANIE 6 WYNIKI ANEKS

Bardziej szczegółowo

STALPROFIL S.A. i jego Grupa Kapitałowa w 2015 roku. 6 maj

STALPROFIL S.A. i jego Grupa Kapitałowa w 2015 roku. 6 maj STALPROFIL S.A. i jego Grupa Kapitałowa w 2015 roku 6 maj 2016 1 Kryzys na światowym rynku stali dotknął prawie wszystkie regiony EU-28 Turkey Russia USA South-America China India Japan South-Korea World

Bardziej szczegółowo

JAKA JEST I JAKA POWINNA BYĆ WIELKOŚĆ POLSKIEJ POMOCY?

JAKA JEST I JAKA POWINNA BYĆ WIELKOŚĆ POLSKIEJ POMOCY? JAKA JEST I JAKA POWINNA BYĆ WIELKOŚĆ POLSKIEJ POMOCY? Najnowszy raport OECD z przeglądu polskiej współpracy rozwojowej (2017), s. 19: Wielkość Oficjalnej Pomocy Rozwojowej [Polski] jako odsetek dochodu

Bardziej szczegółowo

Dyplomacja czy siła?

Dyplomacja czy siła? SUB Hamburg A/543483 Dyplomacja czy siła? Unia Europejska w stosunkach międzynarodowych pod redakcją Stanisława Parzymiesa Scholari Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Warszawa 2009 PIS TREŚCI WSTĘP. DYPLOMACJA

Bardziej szczegółowo

Unia Celna i Wspólna Przestrzeo Gospodarcza (WPG) Rosja-Białoruś-Kazachstan. Andrzej Maciejewski Instytut Sobieskiego, www.sobieski.org.

Unia Celna i Wspólna Przestrzeo Gospodarcza (WPG) Rosja-Białoruś-Kazachstan. Andrzej Maciejewski Instytut Sobieskiego, www.sobieski.org. Unia Celna i Wspólna Przestrzeo Gospodarcza (WPG) Rosja-Białoruś-Kazachstan Od lata obroty Polski z Rosją są z ujemnym saldem dla Polski. Obrót za 2010r. wyniósł 20 785 mln USD (wzrost do 2009 o 24%).

Bardziej szczegółowo

Otoczenie rynkowe. Otoczenie międzynarodowe. Grupa LOTOS w 2008 roku Otoczenie rynkowe

Otoczenie rynkowe. Otoczenie międzynarodowe. Grupa LOTOS w 2008 roku Otoczenie rynkowe Otoczenie międzynarodowe Globalne wskaźniki ekonomiczne pokazują, że rok 2008 był kolejnym okresem wzrostu gospodarczego. Jednak charakter tego wzrostu nie był jednolity - już na początku roku wystąpiły

Bardziej szczegółowo

Tendencje związane z rozwojem sektora energetyki w Polsce wspieranego z funduszy UE rok 2015 i co dalej?

Tendencje związane z rozwojem sektora energetyki w Polsce wspieranego z funduszy UE rok 2015 i co dalej? Miasto 2010 efektywność energetyczna w miastach Tendencje związane z rozwojem sektora energetyki w Polsce wspieranego z funduszy UE rok 2015 i co dalej? Elżbieta Bieńkowska Minister Rozwoju Regionalnego

Bardziej szczegółowo

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Raport na temat działalności Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Kierunki eksportu i importu oraz zachowania MSP w Europie Lipiec 2015 European SME Export

Bardziej szczegółowo

CZY ZAANGAŻOWANIE SPOŁECZNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ W ROZWIĄZANIE KONFLIKTU UKRAIŃSKIEGO JEST WYSTARCZAJĄCE? NR 134/2014

CZY ZAANGAŻOWANIE SPOŁECZNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ W ROZWIĄZANIE KONFLIKTU UKRAIŃSKIEGO JEST WYSTARCZAJĄCE? NR 134/2014 Warszawa, październik 2014 ISSN 2353-5822 NR 134/2014 CZY ZAANGAŻOWANIE SPOŁECZNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ W ROZWIĄZANIE KONFLIKTU UKRAIŃSKIEGO JEST WYSTARCZAJĄCE? Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację

Bardziej szczegółowo

w mld USD MOFCOM UNCTAD SAFE Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych MOFCOM, UNCTAD i SAFE.

w mld USD MOFCOM UNCTAD SAFE Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych MOFCOM, UNCTAD i SAFE. A. BEZPOŚREDNI 1. Poprzez działalność produkcyjną lub usługową import technologii ze spółki macierzystej i wykorzystywanie jej w procesie produkcyjnym prowadzenie działalności w branżach wysokiej techniki

Bardziej szczegółowo

W stronę nowelizacji Europejskiej Strategii Bezpieczeństwa

W stronę nowelizacji Europejskiej Strategii Bezpieczeństwa Strona znajduje się w archiwum. Data publikacji : 18.10.2012 W stronę nowelizacji Europejskiej Strategii Bezpieczeństwa W czwartek 18 października br. w Pałacu Prezydenckim odbyła się zorganizowana przez

Bardziej szczegółowo

Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i. wielu poświęceniom otrzymujecie dziś dyplom Master of

Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i. wielu poświęceniom otrzymujecie dziś dyplom Master of Przemówienie Ambasadora Stephena D. Mulla Ceremonia wręczenia dyplomów WIEMBA Uniwersytet Warszawski 29 czerwca 2013r. Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i wielu poświęceniom otrzymujecie

Bardziej szczegółowo

Co kupić, a co sprzedać :25:37

Co kupić, a co sprzedać :25:37 Co kupić, a co sprzedać 2015-06-10 16:25:37 2 Francja od lat jest największym europejskim eksporterem kosmetyków; wartość francuskiego eksportu szacuje się na prawie 4,5 mld euro. W III kw. 2013 r. nastąpiło

Bardziej szczegółowo

Rosja vs. LNG gazowa wojna o Europę

Rosja vs. LNG gazowa wojna o Europę Centrum Strategii Energetycznych w poszukiwaniu opcji strategicznych dla polskiej energetyki Rosja vs. LNG gazowa wojna o Europę prof. UG, dr hab Henryk Woźniak Uniwersytet Gdański Od redakcji Skutki rewolucji

Bardziej szczegółowo

Rosyjski poker nad Dnieprem

Rosyjski poker nad Dnieprem Rosyjski poker nad Dnieprem Z Witoldem Juraszem rozmawia Aleksandra Rybińska WitolD JuRAsZ Były dyplomata, m.in. w Moskwie i na Białorusi, bloger Nawet jeśli założyć, że Rosja poniosła taktyczną porażkę,

Bardziej szczegółowo

WPŁYW RELIGII I KULTURY NA ROZWÓJ WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW

WPŁYW RELIGII I KULTURY NA ROZWÓJ WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW ĆWICZENIA IV WPŁYW RELIGII I KULTURY NA ROZWÓJ WSPÓŁCZESNYCH PAŃSTW POJĘCIE RELIGII I KULTURY RELIGIA to zespół wierzeń dotyczących ludzkości i człowieka, związanych z nim zagadnień oraz form organizacji

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2015 ISSN NR 50/2015 ZAGROŻENIE TERRORYZMEM

Warszawa, kwiecień 2015 ISSN NR 50/2015 ZAGROŻENIE TERRORYZMEM Warszawa, kwiecień 2015 ISSN 2353-5822 NR 50/2015 ZAGROŻENIE TERRORYZMEM Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 9 stycznia 2015 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Politologia Studia II stopnia Studia stacjonarne

SYLABUS. Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Politologia Studia II stopnia Studia stacjonarne Rzeszów, 1 październik 201 r. SYLABUS Nazwa Spory i konflikty międzynarodowe Nazwa jednostki prowadzącej Wydział Socjologiczno-Historyczny przedmiot Katedra Politologii Kod MK_21 Studia Kierunek studiów

Bardziej szczegółowo

[Unia Europejska a jej najbliższe sąsiedztwo]

[Unia Europejska a jej najbliższe sąsiedztwo] [Unia Europejska a jej najbliższe sąsiedztwo] 6 ROLAND DANNREUTHER 16 Europejska Polityka Sąsiedztwa jako alternatywa dla członkostwa 6 Niniejszy artykuł omawia Europejską Politykę Sąsiedztwa oraz ocenia

Bardziej szczegółowo