Adaptacja polskiej wersji kwestionariusza Three-Factor Eating Questionnaire (TFEQ-13) wśród młodzieży szkolnej w badaniach populacyjnych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Adaptacja polskiej wersji kwestionariusza Three-Factor Eating Questionnaire (TFEQ-13) wśród młodzieży szkolnej w badaniach populacyjnych"

Transkrypt

1 362 Probl Hig Epidemiol 2009, 90(3): Adaptacja polskiej wersji kwestionariusza Three-Factor Eating Questionnaire (TFEQ-13) wśród młodzieży szkolnej w badaniach populacyjnych Adaptation of the Three-Factor Eating Questionnaire (TFEQ-13) for school-aged adolescents in a population study Anna Dzielska, Joanna Mazur, Agnieszka Małkowska-Szkutnik, Hanna Kołoło Zakład Ochrony i Promocji Zdrowia Dzieci i Młodzieży, Instytut Matki i Dziecka w Warszawie Wprowadzenie. Zachowania nastolatków związane z odżywianiem i kontrolą masy ciała stanowią ważny problem rozwojowy w tej grupie wieku. W świetle dostępnej nam wiedzy, w Polsce brak jest krótkich narzędzi, które umożliwiałyby wykrywanie tego rodzaju zachowań u nastolatków. Cel. Stworzenie polskiej wersji językowej skali TFEQ i adaptacja kwestionariusza wśród trzynastolatków. Zbadanie związku między wynikami uzyskanymi w skali TFEQ z wartościami wskaźnika BMI. Materiał i metody. Próbę badawczą stanowiła młodzież w wieku 13 lat, uczestnicy trzeciego etapu badań populacyjnych wszystkich dzieci urodzonych w Polsce pomiędzy 01 a 11 stycznia 1995 r. Narzędziem badawczym była skrócona i przetłumaczona na język polski wersja skali TFEQ autorstwa Stunkarda i Messicka. Ocenie psychometrycznej poddano wyłącznie kwestionariusze wypełnione w całości (n=555). Przeprowadzono analizę czynnikową metodą głównych składowych, z rotacją Varimax i normalizacją Kaisera oraz analizowano zgodność wewnętrzną całej skali i wyodrębnionych podskal z wyliczeniem współczynnika zgodności alfa-cronbacha. Zbadano korelacje między podskalami (r-spearmana). Do porównania średnich wyników wg BMI zastosowano jednoczynnikową analizę wariancji ANOVA i test post-hoc Tukey a HSD. Wyniki. Analiza głównych składowych wyodrębniła trzy główne składowe, które tworzą 3 podskale: ograniczania jedzenia, braku kontroli nad jedzeniem i jedzenia na podłożu emocjonalnym. Te trzy czynniki odtwarzają 56,8% zmienności całego zbioru obserwowanych zmiennych. Współczynnik zgodności wewnętrznej alfa-cronbacha dla całej skali wyniósł 0,78, a dla podskal odpowiednio 0,78; 0,76; 0,72. Wszystkie podskale korelowały ze sobą istotnie dodatnio (p<0,001). Średnie wyniki wg kategorii BMI różnią się istotnie tylko w podskali ograniczania jedzenia. Wnioski. Polska wersja kwestionariusza TFEQ-13 charakteryzuje się akceptowalną trafnością i rzetelnością i może być stosowana w badaniach młodzieży gimnazjalnej. Słowa kluczowe: młodzież, kwestionariusz TFEQ, zachowania żywieniowe, rzetelność, trafność Introduction. Behaviours associated with the adolescents nutrition and weight control are important developmental issues in this age group. As far as can be ascertained, there are no short tools for detection of this type of behaviour in adolescents in Poland. Aim. Creation of the Polish version of TFEQ and its adaptation for adolescents. Comparison of the TFEQ subscale scores with the BMI values. Material and methods. The sample were adolescents aged 13 years, participants of the third wave of the three-wave population study of all children born in Poland between the 1st and 11th January 1995 (n=605). The shortened Polish version of the TFEQ scale, originally created by Stunkard and Messick, was used. Only fully completed questionnaires (n=555) were used for the psychometric assessment of the scale. For this purpose, the principal component factor analysis with the Varimax rotation and Kaiser s normalization and analysis across the internal consistency reliability of the scale and specific subscales with the calculation of Cronbach s alpha, were used. The Spearman s correlation was used to examine the relationships among the subscales. One-way analysis of variance (ANOVA) and post-hoc test (Tukey s HSD) were used for mean scores analysis. Results. The principal component analysis identified three main factors which created three subscales: Cognitive Restraint of Eating, Uncontrolled Eating and Emotional Eating. These three principal components account for 56.8% of the total variability of all questions. The Cronbach s alpha coefficient was 0.78 for the whole scale and 0.78, 0.76, 0.72 for the respective subscales. All subscales were significantly related (p<0.001). Mean scores were significantly different only in the cognitive restraint subscale. Conclusions. The Polish version of the TFEQ-13 questionnaire has acceptable validity and reliability and can be used in school-aged adolescents studies. Key words: adolescents, TFEQ, eating behaviours, validity, reliability Probl Hig Epidemiol 2009, 90(3): Nadesłano: Zakwalifikowano do druku: Adres do korespondencji / Address for correspondence Anna Dzielska Instytut Matki i Dziecka ul. Kasprzaka 17a, Warszawa tel ; fax

2 Dzielska i wsp. Adaptacja polskiej wersji kwestionariusza Three-Factor Eating Questionnaire (TFEQ-13) Wprowadzenie Wczesna adolescencja uznawana jest za szczególnie istotny okres rozwojowy, w którym pojawiają się pierwsze symptomy związane z zaburzeniami jedzenia [1-4]. Zakłada się, że zaburzenia masy ciała i choroby związane z nieprawidłowym odżywianiem, jak nadwaga i otyłość, są silnie zdeterminowane przez czynniki behawioralne (zachowania zawiązane z odżywianiem się) i psychologiczne (negatywne emocje, obniżenie nastroju, złe samopoczucie) [2,4,5]. Uwarunkowania te bada się zazwyczaj za pomocą profesjonalnych kwestionariuszy żywieniowych oraz złożonych skal psychologicznych mierzących emocjonalne i behawioralne aspekty odżywiania. Kwestionariusze oceniające sposób żywienia są w Polsce szeroko stosowane przez specjalistów w tej dziedzinie. Mniejszą popularność zyskały skale mierzące zachowania (nastawienie do jedzenia, zwyczaje związane z jedzeniem itp.). Wśród tego rodzaju skal znanych na świecie wymienić należy Restraint Scale (RS), Dutch Eating Behavior Questionnaire (DEBQ), Eating Disorder Inventory (EDI) i Three-Factor Eating Questionnaire (TFEQ) in. Eating Inventory (EI). Wśród kwestionariuszy diagnozujących sposób zachowania związany z odżywianiem adaptowanych w Polsce warto wyróżnić Kwestionariusz Zaburzeń Odżywiania (EDI) [6] oraz Kwestionariusz Zachowań Związanych z Jedzeniem (KZZJ) [7]. Pierwszy z nich jest adaptacją kwestionariusza Eating Disorder Inventory (EDI) i może być używany w badaniach osób od 14 r.ż. Zawiera 64 pytań zgrupowanych w ośmiu czynnikach. Służy do oceny zaburzeń odżywiania się w kontekście występowania charakterystycznych symptomów tych zaburzeń, specyficznych cech psychologicznych, postaw i zachowań. Kwestionariusz KZZJ zbudowany został na podstawie Eating Disorder Inventory (EDI) i The Eating Attitude Test (EAT). Składa się z 30 wskaźników, które tworzą 3 czynniki kwestionariusza. Test pozwala na zbadanie tendencji do przejadania się lub powstrzymywania od jedzenia. Jest rekomendowany do oceny stopnia zagrożenia nadwagą lub otyłością u osób z prawidłową masą ciała oraz do obserwowania postępów w trakcie terapii otyłości. Według autorów może być stosowany w różnych grupach wiekowych u osób otyłych i nieotyłych oraz osób z zaburzeniami odżywiania się. W opisywanym w pracy badaniu zdecydowano się na adaptację skróconej przez Karlssona wersji skali Stunkarda i Messika TFEQ, zawierającej 18 z 51 pierwotnych pytań [8,9]. Pytania kwestionariusza indeksowane są w trzech podskalach, które mierzą poznawczo-behawioralny i emocjonalny aspekt zachowań związanych z odżywianiem. Pierwsza podskala mierzy zachowania związane z ograniczaniem ilości lub rodzaju pożywienia w celu kontrolowania masy ciała i wizerunku ciała. Druga, skłonność do jedzenia więcej niż zwykle z powody utraty kontroli nad jedzeniem lub niepohamowanego uczucia głodu wywołującego napady objadania się. Trzecia podskala mierzy epizody objadania się spowodowane odczuwaniem obniżonego nastroju i zaniepokojenia. Badania zagraniczne wykazały, że TFEQ można stosować u nastolatków [10,11]. Cel pracy Celem pracy była: 1) ocena rzetelności i trafności kwestionariusza TFEQ w grupie młodszych nastolatków w wieku 13 lat, 2) zbadanie związku między wynikami uzyskanymi w skali TFEQ z wartościami wskaźnika BMI. Materiał i metody Próba badawcza Badania zostały przeprowadzone w 2007 r. i były trzecim etapem długofalowych badań populacyjnych. W pierwszym etapie (1995 r.) uczestnikami były wszystkie dzieci urodzone w Polsce pomiędzy 01 a 11 stycznia 1995 r. (N=11973). Kolejny etap odbył się w 1998 r. i obejmował losowo wybraną, a następnie ograniczoną do dzieci zdrowych i urodzonych o czasie próbę liczącą 1250 trzylatków. W trzecim etapie próbę badawczą stanowiły dzieci w wieku 13 lat (N=605, w tym dziewczynki 305; chłopcy 300), które odpowiedziały na pytania kwestionariusza ankiety pocztowej. Wskaźnik masy ciała BMI Do interpretacji wskaźnika BMI zastosowano tabele wartości centylowych tego wskaźnika dla płci i wieku opracowane przez I. Palczewską [12]. Przyjęto następujące kategorie BMI: poniżej 5 centyla (<5c) niedobór masy ciała większe lub równe 5 centylowi, a mniejsze od 85 centyla (5>85c) norma równe i powyżej 85 centyla, a mniejsze od 95 centyla (85>95c) nadwaga równe i powyżej 95 centyla (>=95c) otyłość. Narzędzie badawcze Narzędziem badawczym był kwestionariusz Three-Factor Eating Questionnaire-18 (TFEQ-18). Dokonano tłumaczenia oryginalnej wersji językowej kwestionariusza TFEQ-18 na język polski opierając się na międzynarodowych zaleceniach adaptacji testów i kwestionariuszy [13]. Translacja przebiegała w trzech etapach: 1. Tłumaczenie kwestionariusza z języka angielskiego na język polski przez dwóch niezależnych tłumaczy.

3 364 Probl Hig Epidemiol 2009, 90(3): Utworzenie jednej uzgodnionej wersji kwestionariusza w języku polskim. 3. Re-translacja uzgodnionej wersji polskiej na język angielski przez niezależnego tłumacza. Kolejnym etapem było testowanie przetłumaczonej wersji kwestionariusza w grupie 107 studentów. Zadaniem respondentów było wypełnienie kwestionariusza i ocena zrozumienia pytań i trafności sformułowań. W wyniku tego procesu ustalono najbardziej poprawną lingwistycznie wersję kwestionariusza oraz zredukowano liczbę pytań z 18 do 14. Następnie kwestionariusz poddano kolejnemu testowaniu w grupie 157 uczniów pierwszej klasy gimnazjum. Ta wersja skali została włączona do ogólnego kwestionariusza ankiety dla 13-latków i zastosowana w badaniach populacyjnych dotyczących wpływu czynników biologicznych, behawioralnych i psychospołecznych na kształtowanie się wskaźnika masy ciała u 13-latków. Ostateczna polska wersja skali TFEQ zawierała 14 wskaźników. Po dokonaniu wstępnej analizy rzetelności TFEQ-14, skalę skrócono do 13 pytań. Opis procedury przedstawiono w podrozdziale wyniki. Pytania skali TFEQ-13 tworzą trzy czynniki (załącznik 1): 1. Ograniczanie jedzenia (Cognitive Restraint of Eating) 5 pytań (O1-O5), 2. Brak kontroli nad jedzeniem (Uncontrolled Eating) 5 pytań (R1-R5). 3. Jedzenie pod wpływem emocji (Emotional Eating) 3 pytania (E1-E3). Kwestionariusz TFEQ zawiera wystandaryzowane odpowiedzi na 4-stopniowej skali punktowanej od 0 do 3 (zdecydowanie tak 3; raczej tak 2; raczej nie 1; zdecydowanie nie 0). Pytanie 13 (R5) zostało przekodowane w następujący sposób: 1 i 2 0; 3 i 4 1; 5 i 6 2; 7 i 8 3. Wartości wylicza się oddzielnie dla każdej podskali. Nie wylicza się wartości dla skali ogółem. Wyższy wynik ogólny skali cząstkowej oznacza nasilenie zaburzeń w jej zakresie. Analizy statystyczne Skala została poddana podstawowej ocenie psychometrycznej opisującej trafność i rzetelność kwestionariusza. W celu oceny trafności przeprowadzono analizę czynnikową obejmującą wszystkie wskaźniki skali, metodą głównych składowych, z zastosowaniem rotacji Varimax z normalizacją Kaisera. W celu oceny rzetelności analizowano zgodność wewnętrzną całej skali i wyodrębnionych podskal, z wyliczeniem współczynnika zgodności alfa-cronbacha. Oczekiwano, że zgodnie z kryterium Nunnally ego wartości współczynnika alfa-cronbacha będą wyższe niż 0,7. Ponadto wyliczono korelację (r-spearmana) dla poszczególnych podskal oraz obliczono związek każdej z podskal ze wskaźnikiem BMI (test c 2 ). Porównano również średnie wyniki dla każdej podskali w czterech kategoriach BMI. W tym celu przeprowadzono jednoczynnikową analizę wariancji ANOVA oraz zbadano różnice między parami średnich z poszczególnych kategorii BMI testem post-hoc dla wielokrotnych porównań (test Tukey a HSD). Wyniki wszystkich podskal zostały poddane standaryzacji do 100 punktów w celu ułatwienia ich interpretacji oraz większej porównywalności podskal. Analizy statystyczne wykonano przy użyciu pakietu statystycznego SPSS v.14. Wyniki Statystyki opisowe Ocenie psychometrycznej poddano wyłącznie kwestionariusze wypełnione w całości. Odpowiedzi na wszystkie pytania skali udzieliło 555 osób (282 dziewcząt, 273 chłopców). Wśród badanych 4,1% (dziewczęta 5,2%, chłopcy 3,1%) stanowiły osoby z niedoborem masy ciała, 81,9% (odpowiednio 78,9 i 84,8%) z masą ciała w normie, 8,6% (odpowiednio 10,4 i 6,9%) z nadwagą i 5,4% (odpowiednio 5,5 i 5,2%) z otyłością. Średnie wyniki dla poszczególnych skal cząstkowych wynosiły odpowiednio: 30,2 (SD=20,8) dla podskali ograniczania jedzenia, 15,6 (SD=18) dla podskali jedzenia pod wpływem emocji i 30,2 (SD=18) dla podskali braku kontroli nad jedzeniem. We wszystkich skalach cząstkowych średnie wyniki były wyższe u dziewcząt niż u chłopców, a w podskali ograniczania jedzenia różnica te była istotna statystycznie (p<0,001). Ocena psychometryczna skali TFEQ W toku oceny rzetelności skali TFEQ-14 stwierdzono, że posiada ona dobrą zgodność wewnętrzną (współczynnik alfa-cronbacha wynosił 0,79). Podczas oceny trafności kwestionariusza, wyodrębniono 3 główne składowe. Badając korelacje pomiędzy poszczególnymi zmiennymi a wyodrębnionymi czynnikami zaobserwowano, że pytanie skali brzmiące: Czasami, kiedy zacznę jeść, nie mogę przestać, silnie koreluje z podskalą opisującą jedzenie pod wpływem emocji. Według założeń autorów oryginalnej wersji kwestionariusza wymienione pytanie było częścią podskali braku kontroli nad jedzeniem. W rezultacie zdecydowano się na usunięcie tego pytania i ograniczenie skali z 14 do 13 zmiennych. W dalszym opracowaniu omówiono wyniki dla skali TFEQ-13. Współczynnik zgodności wewnętrznej alfa-cronbacha, po wykluczeniu jednego pytania, wyniósł dla całej skali 0,78, co świadczy o zadowalającej rzetelności kwestionariusza.

4 Dzielska i wsp. Adaptacja polskiej wersji kwestionariusza Three-Factor Eating Questionnaire (TFEQ-13) Analiza głównych składowych wyodrębniła trzy główne składowe, które wyjaśniają 56,8% całkowitej wariancji wszystkich pytań i zgodnie z kryterium Kaisera, posiadają wartości własne większe niż 1. Dla wyodrębnionych składowych współczynnik alfa-cronbacha wynosił: dla pierwszej 0,78, dla drugiej 0,76, dla trzeciej 0,72. Pierwsza z wyodrębnionych składowych wyjaśnia 28,9% wariancji skali, kolejne odpowiednio 19,2 i 8,8%. Ładunki czynnikowe wyodrębnionych składników wyraźnie dzielą skalę na trzy kategorie: ograniczanie jedzenia (pierwsza składowa 5 wskaźników), brak kontroli nad jedzeniem (druga składowa 5 wskaźników), jedzenie pod wpływem emocji (trzecia składowa 3 wskaźniki), co pokrywa się ze wskaźnikami odpowiadającymi tym kategoriom. Struktura czynnikowa nie potwierdziła celowości równoległego używania jednego ogólnego indeksu zaburzeń związanych z odżywianiem zbudowanego na podstawie wszystkich 13 pytań. Korelacje Biorąc pod uwagę stopień korelacji poszczególnych zmiennych okazuje się, że z pierwszą składową (ograniczanie jedzenia) najsilniej koreluje 5 pytań skali, przyjmując wartości na poziomie od 0,53 do 0,83. Z kolejną składową (brak kontroli nad jedzeniem), najsilniej koreluje również 5 zmiennych, a wartości ładunków wynoszą od 0,51 do 0,75. Z trzecią z wyodrębnionych składowych (jedzenie pod wpływem emocji) najsilniej korelują 3 zmienne skali (0,77-0,82) (ryc. 1). Wszystkie podskale są ze sobą silnie skorelowane (p<0,001). Współczynnik korelacji r-spearmana był najwyższy dla pary jedzenie na podłożu emocjonalnym i brak kontroli nad jedzeniem i wyniósł 0,50. Podskala ograniczania jedzenia korelowała z podskalą jedzenia na podłożu emocjonalnym na poziomie 0,18, a z podskalą braku kontroli nad jedzeniem na poziomie 0,17. Związek TFEQ-13 z wartością wskaźnika masy ciała BMI. Porównanie średnich wyników. Analizując związek każdej ze skal cząstkowych z wartością wskaźnika BMI badanych stwierdzono, że jest on istotny statystycznie tylko w przypadku podskali ograniczania jedzenia u młodzieży ogółem (p<0,001) i u dziewcząt (p<0,001). W kolejnym etapie analizy porównano średnie wyniki podskal dla czterech kategorii wskaźnika BMI (niedoboru masy ciała-1, normy-2, nadwagi-3 i otyłości-4) z zastosowaniem jednoczynnikowej analizy wariancji ANOVA. Postawiono hipotezę zerową, która zakładała brak różnic w wynikach skal cząstkowych między nastolatkami z niedoborem masy ciała, będącymi w normie, z nadwagą i z otyłością. Postawiono również hipotezę alternatywną, według której istnieją różnice między 13-latkami o różnych kategoriach BMI w wynikach skal cząstkowych TFEQ i przynajmniej jedna grupa różni się od pozostałych. Uzyskano następujące średnie wyniki według kategorii BMI: 1. Podskala ograniczania jedzenia niedobór 23,4 (SD=16,5), norma 28 (SD=20,7), nadwaga 37,4 (SD=16,5), otyłość 47,8 (SD=19,0) 2. Podskala braku kontroli nad jedzeniem niedobór 29,5 (SD=20,9), norma 29,8 (SD= 18,2), nadwaga 32,5 (SD=19,3), otyłość 32,6 (SD=16,1) 3. Podskala jedzenia pod wpływem emocji niedobór 15,8 (SD=15,1), norma 15,1 (SD= 17,5), nadwaga 18,7 (SD=24,7), otyłość 18 (SD=14,9) (ryc. 2, 3, 4). Spośród trzech analizowanych podskal, tylko w przypadku ograniczania jedzenia istotność statystyczna była mniejsza od założonego poziomu, co umożliwiło odrzucenie hipotezy zerowej na rzecz 60 I. Ograniczanie jedzenia Cognitive restraint 0,76 0,83 0,81 R1 R2 R3 II. Brak kontroli nad jedzeniem Uncontrolled eating 0,54 0,7 0,75 0,7 0,59 0,51 0,64 R4 R5 J1 J2 J3 J4 J ,5 29,8 23,4 28,1 15,8 15,1 37,4 32,5 18,7 47,8 32,6 18 R J E III. Jedzenie pod woływem emocji Emotional eating 0,77 0,82 0,77 E1 E2 E3 Ryc. 1. Struktura skali TFEQ i ładunki czynnikowe skorelowanych wskaźników Fig. 1. The TFEQ structure and factor elements of correlated indices Ryc. 2. Średnie wyniki skal cząstkowych TFEQ dla kategorii BMI (ogółem) (R ograniczanie jedzenia; J brak kontroli nad jedzeniem; E jedzenie pod wpływem emocji; 1 niedobór masy ciała, 2 norma, 3 nadwaga, 4 otyłość) Fig. 2. Mean results of TFEQ subscales for BMI category (total) (R cognitive restraint of eating; J uncontrolled eating; E emotional eating; 1 body mass deficiency; 2 standard; 3 overweight; 4 obesity)

5 366 Probl Hig Epidemiol 2009, 90(3): ,8 30, ,7 16,6 16,2 41,4 31,3 23,8 53,7 31,6 19,4 R J E , ,2 29, ,1 34,4 31,4 11,1 40,5 33,8 16,2 R J E Ryc. 3. Średnie wyniki skal cząstkowych TFEQ dla kategorii BMI (dziewczęta) (R ograniczanie jedzenia; J brak kontroli nad jedzeniem; E jedzenie pod wpływem emocji; 1 niedobór masy ciała, 2 norma, 3 nadwaga, 4 otyłość) Fig. 3. Mean results of TFEQ subscales for BMI category (girls) (R cognitive restraint of eating; J uncontrolled eating; E emotional eating; 1 body mass deficiency; 2 standard; 3 overweight; 4 obesity) hipotezy alternatywnej (p<0,001). Oznacza to, że kategoria BMI istotnie różnicuje wynik skali ograniczania jedzenia. Wartość F dla tej podskali wynosiła 11,646. W odniesieniu do pozostałych podskal kwestionariusza TFEQ nie zaobserwowano istotnych różnic statystycznych związanych z masą ciała badanych nastolatków. Szczegółowa analiza różnic między średnimi została wykonana za pomocą testu post-hoc (test Tukey- a HSD). Stwierdzono, że najbardziej pod względem średnich wyników podskali ograniczania jedzenia różnią się od siebie nastolatki z niedoborem masy ciała od nastolatków otyłych (różnica wynosiła -24,3) oraz nastolatki z masą ciała w normie vs. otyłych (różnica Ryc. 4. Średnie wyniki skal cząstkowych TFEQ dla kategorii BMI (chłopcy) (R ograniczanie jedzenia; J brak kontroli nad jedzeniem; E jedzenie pod wpływem emocji; 1 niedobór masy ciała, 2 norma, 3 nadwaga, 4 otyłość) Fig. 4. Mean results of TFEQ subscales for BMI category (boys) (R cognitive restraint of eating; J uncontrolled eating; E emotional eating; 1 body mass deficiency; 2 standard; 3 overweight; 4 obesity) -19,8). W obydwu przypadkach różnica była istotna statystycznie na poziomie p<0,001. Wykazano także różnice między nastolatkami z niedoborem a nadwagą (p<0,05) i normą vs. nadwagą (p<0,05). U chłopców nie stwierdzono istotnych statystycznie różnic średnich wyników w żadnej z badanych skal cząstkowych, podczas gdy u dziewcząt różnice dotyczyły podskali ograniczania jedzenia. W tym zakresie stwierdzono, że średnie najbardziej różnią się u dziewcząt z normą w stosunku do otyłych (-24,7; p<0,001), z niedoborem w stosunku do otyłych (-28; p<0,01) oraz z masą ciała w normie vs. z nadwagą (-12,4; p<0,05) (tab. I). Tabela I. Porównanie średnich wyników podskali ograniczania jedzenia pomiędzy 4 kategoriami wskaźnika BMI (Test Tukey a HSD) Table I. Comparison of mean results in the subscale of cognitive restraint of eating among 4 BMI categories (Tukey s HSD test) Porównywane pary /Compared conditions niedobór vs. norma /deficiency vs. standard Płeć /gender Różnica średnich /Difference of mean values Błąd standardowy /Standard deviation p 95% przedział ufności /confidence interval of 95% Dolna granica/lower limit Górna granica/upper limit Ogółem/Total -4,5 4,5,750-16,1 7,1 dziewczęta/girls -3,3 5,8,940-18,3 11,7 chłopcy/boys -8,0 7,3,699-27,0 11,0 niedobór vs. nadwaga Ogółem/Total -13,9* 5,3,045-27,7-0,2 /deficiency vs. overweight dziewczęta/girls -15,7 6,9,107-33,6 2,1 chłopcy/boys -12,4 8,5,468-34,5 9,7 niedobór vs. otyłość /deficiency vs. obesity norma vs. nadwaga /standard vs. overweight norma vs. otyłość /standard vs. obesity nadwaga vs. otyłość /overweight vs. obesity * p<0,05, ** p<0,01, *** p<0,001 Ogółem/Total -24,3*** 5,7,000-39,2-9,3 dziewczęta/girls -28,0** 7,7,002-47,9-8,1 chłopcy/boys -21,4 9,0,083-44,7 1,8 Ogółem/Total -9,4* 3,1,015-17,6-1,3 dziewczęta/girls -12,4* 4,3,021-23,5-1,3 chłopcy/boys -4,4 4,7,782-16,6 7,7 Ogółem/Total -19,8*** 3,8,000-29,8-9,8 dziewczęta/girls -24,7*** 5,4,000-38,8-10,5 chłopcy/boys -13,4 5,4,069-27,6 0,7 Ogółem/Total -10,3 4,8,140-22,7 2,0 dziewczęta/girls -12,2 6,6,254-29,4 4,9 chłopcy/boys -9,0 6,9,570-27,1 9,0

6 Dzielska i wsp. Adaptacja polskiej wersji kwestionariusza Three-Factor Eating Questionnaire (TFEQ-13) Dyskusja Pierwotna wersja skali TFEQ została stworzona przez A. J. Stunkard a i S. Messick a. Bazując na 51 wskaźnikowej, oryginalnej wersji skali J. Karlsson i wsp. opracowali krótszą wersję kwestionariusza (TFEQ-18). Ograniczenie liczby wskaźników dało możliwość stosowania narzędzia w badaniach epidemiologicznych. TFEQ-18 była testowana wśród otyłych dorosłych [8]. W późniejszych badaniach jej strukturę sprawdzano na próbie nie-otyłych młodych dorosłych, jak również w populacji nastolatków i dorosłych o zróżnicowanym wskaźniku BMI [11,14,15,16]. W każdym przypadku własności psychometryczne kwestionariusza były dobre, co wskazuje na możliwość używania skali w badaniach ogólnej populacji. Pomimo 2-krotnego testowania skali przed zastosowaniem jej w badaniu właściwym, okazało się, że jedno z pytań skali TFEQ-14 koreluje z inną, niż założono podskalą kwestionariusza. Przyczyn zaistniałej sytuacji można upatrywać w źle skonstruowanym lub niewłaściwie przetłumaczonym pytaniu. Pytanie mogło być niejednoznaczne dla młodzieży i z tego powodu odpowiedzi mogły być niezgodne z rzeczywistością. Po sprawdzeniu spójności wewnętrznej dla skali TFEQ-14 oraz skali TFEQ-13 (po wykluczeniu pytania), stwierdzono, że usunięcie tego pytania zmniejsza wartość współczynnika alfa-cronbacha zaledwie o 0,01. W związku z uzyskanymi wynikami zdecydowano, że skala może być ograniczona z 14 do 13 pytań. Analiza głównych składowych skróconej wersji skali zastosowanej w niniejszym badaniu wyodrębniła 3 główne czynniki w obrębie opisywanej skali TFEQ 13. Sugeruje to, że skala TFEQ-13 posiada taką samą strukturę, jaką zakładali autorzy wersji TFEQ 18. Biorąc pod uwagę wartość współczynnika zgodności wewnętrznej (alfa-cronbacha), podobnie, jak w badaniach innych autorów, w każdej z podskal był on większy od 0,70 (5,8). Wyniki przeprowadzonych analiz potwierdziły, że skala TFEQ-13 charakteryzuje się dobrą rzetelnością i trafnością i może być stosowana u dorastającej młodzieży. W badaniach opisujących wersję 18-wskaźnikową TFEQ wykazano dodani związek pomiędzy podskalą braku kontroli nad jedzeniem z podskalą jedzenia pod wpływem emocji oraz ujemny związek pomiędzy podskalą braku kontroli nad jedzeniem z podskalą ograniczania jedzenia. Autorzy badań zwracają również uwagę na brak zależności ograniczania jedzenia z jedzeniem pod wpływem emocji, dowodząc, że jedzenie pod wpływem emocji może występować niezależnie od poziomu zachowań związanych z ograniczaniem jedzenia [8,17]. Tymczasem, w toku analizy TFEQ-13, zaobserwowano wysoką dodatnią korelację pomiędzy wszystkimi skalami cząstkowymi, co oznacza, że wyższy wynik którejkolwiek z podskal zwiększa wynik innej podskali. Otrzymane wyniki są zgodne z teorią restrykcji dietetycznych (restraint theory), z której wynika, że jedzenie pod wpływem odczuwania emocjonalnego dystresu jest konsekwencją stosowania restrykcji dietetycznych oraz, że stosowanie restrykcji w celu zmniejszenia masy ciała zwiększa ryzyko wystąpienia napadów objadania się [1,18]. Stosowanie restrykcji dietetycznych z założenia ma służyć redukcji masy ciała, jednakże w efekcie wzajemnego oddziaływania na siebie opisywanych czynników (restrykcji, jedzenia pod wpływem emocji oraz braku kontroli nad jedzeniem) jest jedną z głównych przyczyn przyrostu masy ciała. Restrykcje w diecie dotyczyć mogą zarówno ograniczania ilości (wartości energetycznej), jak i jakości posiłków tj. eliminowania niektórych składników pożywienia przez jedzenie wybranych produktów. Z badań wynika, że osoby, które okresowo ograniczają jedzenie są częściej narażone na nadwagę i otyłość od tych, które nie stosują restrykcji dietetycznych [3,10,19,20]. Teorię tą potwierdzają wyniki opisywanych w pracy badań własnych, które wskazują na istotny związek wskaźnika BMI z wynikiem podskali ograniczania jedzenia. W badaniach amerykańskich przeprowadzonych wśród osób dorosłych (otyłych i nieotyłych) również zaobserwowano istotny związek w podskali ograniczania jedzenia z wartością wskaźnika BMI w kontekście różnic pomiędzy osobami z masą ciała w normie a otyłymi [14]. Podobne wyniki uzyskała N. Ogińska-Bulik, która badała zależność zachowań związanych z odżywianiem z masą ciała nastolatków, zaobserwowano istotne różnice między podgrupą osób z nadwagą i masą ciała w normie w tym zakresie [7]. Kolejne podskale kwestionariusza TFEQ dotyczą niekontrolowanego objadania się i jedzenia indukowanego przez emocje. Koncepcja jedzenia pod wpływem emocji wywodzi się z teorii psychosomatycznej otyłości, która zakłada, że osoby otyłe wykazują większą skłonność do jedzenia wywołaną przeżywaniem emocji niż osoby z masą ciała w normie. Epizodyczne objadanie się jest tu reakcją na negatywne uczucia lub stresujące wydarzenia życiowe, a poradzenie sobie z obniżonym nastrojem odgrywa rolę w etiologii otyłości [17,21]. M. R. Yeomans i wsp. dowiedli, że również przeżywanie pozytywnych emocji zwiększa skłonność od przejadania się [22]. Często dochodzi do uzależnienia przyjmowania pokarmów od potrzeb emocjonalnych i psychoafektywnych. Lęk czy depresja stają się przyczyną zachowań kompulsywnych, a w rezultacie prowadzą do przyrostu masy ciała.

7 368 Probl Hig Epidemiol 2009, 90(3): W pozostałych skalach cząstkowych kwestionariusza TFEQ (jedzenie pod wpływem emocji, brak kontroli nad jedzeniem) nie stwierdzono związku nasilenia zaburzeń z masą ciała. Wyniki te znajdują potwierdzenie we wspomnianych wcześniej badaniach J. C. Cappeleriego i wsp. [14]. Porównanie średnich wyników podskal TFEQ-13 wykazało, że wynik ogólny w każdej z nich związany jest z płcią badanych i w każdym przypadku jest wyższy u dziewcząt niż u chłopców. W odniesieniu do skali braku kontroli nad jedzeniem średnie pomiędzy chłopcami i dziewczętami różniły się nieznacznie. Wyższe wyniki u dziewcząt w zakresie skali ograniczania jedzenia mogą być związane z większą skłonnością tej płci do stosowania diet odchudzających. W związku z typową dla okresu dojrzewania labilnością emocjonalną, szczególnie wyraźnie prezentowaną u dziewcząt, spodziewano się, że właśnie ta płeć będzie wykazywała większe nasilenie zaburzeń w podskali jedzenia pod wpływem emocji. W badaniach innych autorów średnie wyniki w tej podskali również były wyższe u kobiet niż u mężczyzn [8,14]. Analizy J. C. Cappelleriego i wsp. wskazują na zbliżone średnie wyniki skali ograniczania jedzenia u obu płci. Należy zauważyć, że większość badań dotyczących zachowań związanych z odżywianiem prowadzona była wśród kobiet. Wnioski 1. Kwestionariusz TFEQ-13 oraz 3 skale cząstkowe kwestionariusza charakteryzują się akceptowalną trafnością i rzetelnością. 2. Skali TFEQ nie można traktować jako jednej całości. 3. Wszystkie podskale kwestionariusza są ze sobą silnie skorelowane. 4. Dziewczęta wykazują większe nasilenie zaburzeń w każdej ze skal cząstkowych TFEQ. 5. Podskala ograniczania jedzenia związana jest z wartością wskaźnika masy ciała BMI. Załącznik 1. Kwestionariusz TFEQ-13 Attachement 1. Three-Factor Eating Questionnaire (TFEQ-13) Symbol pytania /Question symbol Umyślnie nakładam sobie małe porcje jedzenia, aby mieć wpływ na moją R1 masę ciała /I take small portions on purpose, in order to control my body mass Jem, kiedy czuję się zdenerwowany E1 /I eat when I feel nervous Przebywanie w towarzystwie kogoś, kto je, często sprawia, że czuję się tak J1 głodny, że też muszę coś zjeść /The company of someone eating makes me so hungry I have to eat too Kiedy jest mi smutno, często objadam się E2 /I overeat when I feel sad J2 J3 J4 E3 R2 R3 J5 R4 R5 zdecydowanie tak /definitely yes raczej tak /rather yes raczej nie zdecydowanie nie /rather not /definitely no Kiedy widzę coś pysznego, często robię się tak głodny, że natychmiast muszę zjeść /When I see something tasty I get so hungry I immediately have to eat Często robię się tak głodny, że mój żołądek wydaje się nie mieć dna /I often feel so hungry that I could eat endlessly Jestem ciągle głodny i dlatego trudno mi przestać jeść, dopóki nie zjem wszystkiego z talerza /I am always hungry, therefore I cannot stop eating until I empty my plate Kiedy czuję się samotny pocieszam się jedzeniem /Food comforts me when I feel lonely Świadomie kontroluję ilość jedzenia przy posiłku, aby nie przybrać na wadze /I consciously control the amount of my meals not to gain weight Powstrzymuję się od jedzenia niektórych potraw, ponieważ od nich tyję /I abstain from some foods because they make me gain weight Zawsze jestem na tyle głodny, aby jeść o dowolnej porze /I am always so hungry I can eat anytime Czy jest prawdopodobne, żebyś świadomie zjadł mniej niż masz ochotę? /Can you consciously eat less than you would like to? Jak bardzo ograniczasz jedzenie? Zaznacz na skali od 1 do 8 Wcale nie ograniczam Zawsze ograniczam How much do you restrain eating? Check the 1-8 scale I never restrain eating I always restrain eating

8 Dzielska i wsp. Adaptacja polskiej wersji kwestionariusza Three-Factor Eating Questionnaire (TFEQ-13) Piśmiennictwo / References 1. Anderson DA, Shapiro JR. Self-reported dietary restraint is associated with elevated levels of salivary cortisol. Appetite 2002, 38: Brunstrom JM, Mitchell GL i wsp. Potential early-life predictors of dietary behaviour in adulthood: a retrospective study. Int J Obes 2005, 29: Larsena JK, van Strien T. Dietary restraint: Intention versus behavior to restrict food intake. Appetite 2007, 49: Meyer TA, Gast J. The effects of peer influence on disordered eating behavior. J Sch Nurs 2008, 24(1): Bas M, Bozan N i wsp. Dieting, dietary restraint and binge eating disorder among overweight adolescents in turkey. Adolescence 2008, 43(171): Żechowski C. Polska Wersja Kwestionariusza Zaburzeń Odżywiania (EDI) adaptacja i normalizacja. Psychiatr Pol 2008, XLII(2): Ogińska-Bulik N. Konstrukcja narzędzi badawczych. Kwestionariusz Zachowań Związanych z Jedzeniem (KZZJ). [w]: Psychologia nadmiernego jedzenia. Ogińska-Bulik N. Wyd Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2004: Karlsson J, Persson LO i wsp. Psychometric properties and factor structure of the Three-Factor Eating Questionnaire (TFEQ) in obese men and women. Results from the Swedish Obese Subjects (SOS) study. Int J Obes 2000, 24: Stunkard AJ, Messick S. The Three-Factor Eating Questionnaire to measure dietary restraint, disinhibition and hunger. J Psychosom Res 1985, Vol. 1, No. 1, De Lauzon-Gullain B, Basdevant A. Is restrained eating a risk factor for weight gain in general population? Am J Clin Nutr 2006, 83: Simmons JR, Smith GT i wsp. Validation of eating and dieting expectancy measures in two adolescents samples. Int J Eat Disord 2002, 31: Palczewska I, Niedźwiecka Z. Wskaźniki rozwoju somatycznego dzieci i młodzieży warszawskiej. Med Wiek Rozw 2001, 5, Supl I, nr 2: Szulecka-Dębek M, Bem M i wsp. Różnice kulturowe wpływ na ocenę jakości życia związanej ze zdrowiem. Farmakoekonomika 2006, 10(2): Cappelleri JC, Bushmakin AG i wsp. Psychometric analysis of the Three-Factor Eating Questionnaire-R21: results from a large diverse sample of obese and non-obese participants. Int J Obes 2009: De Lauzon-Gullain B, Romon M i wsp. The Three-Factor Eating Questionnaire-R18 is able to distinguish among different eating patterns in general population. J Nutr 2004, 134: Williamson DA, Martin CK. Measurement of dietary restraint: Validity tests of four questionnaires. Appetite 2008, 48: Arnow B, Kenardy J, Agras WS. The Emotional Eating scale: the development of a measure to assess coping with negative affect by eating. Int J Eat Disord 1995, 18: Lowe MR. Restraint Theory: The Search for Mechanism. Paper presented at the Annual Convention of the American Psychological Association (92nd, Toronto, Ontario, Canada, August, 24-28, 1984, 20p. 19. Keskitalo K, Tuorila H. The Three-Factor Eating Questionnaire, body mass index, and responses to sweet and salty fatty foods: a twin study of genetic and environmental associations. Am J Clin Nutr 2008, 88: Savage JS, Hoffman L, Birch LL. Dieting, restraint and disinhibition predict women s weight change over 6 y. Am J Clin Nutr 2009, 90: Tylka J. Otyłość w ujęciu psychosomatycznym. [w:] Psychosomatyka. Wybrane zagadnienia z teorii i praktyki. Wyd UKSW, Warszawa 2000: Yeomans MR, Coughlan E. Mood-induced eating: interactive effects of restraint and tendency to overeat. Appetite 2009, 52(2):

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Władimir Bożiłow 1, Małgorzata Roślak 2, Henryk Stolarczyk 2 1 Akademia Medyczna, Bydgoszcz 2 Uniwersytet Łódzki, Łódź ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

Właściwości psychometryczne Kwestionariusza. do Badania Zaburzeń Odżywiania u Kobiet.

Właściwości psychometryczne Kwestionariusza. do Badania Zaburzeń Odżywiania u Kobiet. ORIGINAL PAPER Właściwości psychometryczne Kwestionariusza do Badania Zaburzeń Odżywiania u Kobiet (KBZOK) Psychometric properties of the Women's Eating Disorder Questionnaire Beata Pawłowska 1 A,B,D,F,G,

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją 234 Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją The effectiveness of local anesthetics in the reduction of needle

Bardziej szczegółowo

Właściwości psychometryczne Kwestionariusza do Badania Zaburzeń Odżywiania oraz Obrazu Własnego Ciała u Mężczyzn (KBZOM II)

Właściwości psychometryczne Kwestionariusza do Badania Zaburzeń Odżywiania oraz Obrazu Własnego Ciała u Mężczyzn (KBZOM II) ORIGINAL PAPER Właściwości psychometryczne Kwestionariusza do Badania Zaburzeń Odżywiania oraz Obrazu Własnego Ciała u Mężczyzn (KBZOM II) Psychometric Properties of Eating Disorders and Body Image Questionnaire

Bardziej szczegółowo

Znaczenie funkcjonowania rodziny dla zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży z otyłością

Znaczenie funkcjonowania rodziny dla zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży z otyłością Znaczenie funkcjonowania rodziny dla zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży z otyłością dr n. hum. Izabela Tabak Zakład Zdrowia Dzieci i Młodzieży Instytut Matki i Dziecka Dlaczego warto zajmować się

Bardziej szczegółowo

S t a t y s t y k a, część 3. Michał Żmihorski

S t a t y s t y k a, część 3. Michał Żmihorski S t a t y s t y k a, część 3 Michał Żmihorski Porównanie średnich -test T Założenia: Zmienne ciągłe (masa, temperatura) Dwie grupy (populacje) Rozkład normalny* Równe wariancje (homoscedasticity) w grupach

Bardziej szczegółowo

Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2000, 2008

Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2000, 2008 Redaktor: Alicja Zagrodzka Korekta: Krystyna Chludzińska Projekt okładki: Katarzyna Juras Copyright by Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2000, 2008 ISBN 978-83-7383-296-1 Wydawnictwo Naukowe Scholar

Bardziej szczegółowo

METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA

METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA AMFETAMINY Waldemar S. Krawczyk Centralne Laboratorium Kryminalistyczne Komendy Głównej Policji, Warszawa (praca obroniona na Wydziale Chemii Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

XXII Konferencja Psychologii Rozwojowej Uniwersytet Gdański, 27-29 V 2013. Polska adaptacja

XXII Konferencja Psychologii Rozwojowej Uniwersytet Gdański, 27-29 V 2013. Polska adaptacja XXII Konferencja Psychologii Rozwojowej Uniwersytet Gdański, 27-29 V 2013 Polska adaptacja Reasons Kwestionariusza behind motivation Motywów Rodzicielskich to have a child: Is a second child wanted Warrena

Bardziej szczegółowo

Alicja Drohomirecka, Katarzyna Kotarska

Alicja Drohomirecka, Katarzyna Kotarska ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 384 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 20 2003 ALICJA DROHOMIRECKA KATARZYNA KOTARSKA SPRAWNOŚĆ FIZYCZNA DZIECI PRZEDSZKOLNYCH ZE STARGARDU SZCZECIŃSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Standardy i normy do oceny rozwoju somatycznego dzieci i młodzieży Doskonałe narzędzia czy pułapki diagnostyczne?

Standardy i normy do oceny rozwoju somatycznego dzieci i młodzieży Doskonałe narzędzia czy pułapki diagnostyczne? Standardy i normy do oceny rozwoju somatycznego dzieci i młodzieży Doskonałe narzędzia czy pułapki diagnostyczne? Dr hab. n. med. Anna Oblacińska Zakład Zdrowia Dzieci i Młodzieży Instytut Matki i Dziecka

Bardziej szczegółowo

POSTRZEGANE BARIERY W PODEJMOWANIU AKTYWNOŚCI FIZYCZNEJ MŁODZIEŻY W POLSCE*

POSTRZEGANE BARIERY W PODEJMOWANIU AKTYWNOŚCI FIZYCZNEJ MŁODZIEŻY W POLSCE* PRZEGL EPIDEMIOL 2015; 69: 169-173 Zdrowie publiczne Maria Jodkowska, Joanna Mazur, Anna Oblacińska POSTRZEGANE BARIERY W PODEJMOWANIU AKTYWNOŚCI FIZYCZNEJ MŁODZIEŻY W POLSCE* Zakład Zdrowia Dzieci i Młodzieży,

Bardziej szczegółowo

Jakość życia oraz występowanie objawów depresji i lęku wśród polskich pacjentów z mukowiscydozą - międzynarodowe badanie porównawcze.

Jakość życia oraz występowanie objawów depresji i lęku wśród polskich pacjentów z mukowiscydozą - międzynarodowe badanie porównawcze. Mgr Urszula Borawska-Kowalczyk Jakość życia oraz występowanie objawów depresji i lęku wśród polskich pacjentów z mukowiscydozą - międzynarodowe badanie porównawcze Streszczenie Wprowadzenie Mukowiscydoza

Bardziej szczegółowo

PDF created with FinePrint pdffactory Pro trial version http://www.fineprint.com

PDF created with FinePrint pdffactory Pro trial version http://www.fineprint.com Analiza korelacji i regresji KORELACJA zależność liniowa Obserwujemy parę cech ilościowych (X,Y). Doświadczenie jest tak pomyślane, aby obserwowane pary cech X i Y (tzn i ta para x i i y i dla różnych

Bardziej szczegółowo

Kamil Barański 1, Ewelina Szuba 2, Magdalena Olszanecka-Glinianowicz 3, Jerzy Chudek 1 STRESZCZENIE WPROWADZENIE

Kamil Barański 1, Ewelina Szuba 2, Magdalena Olszanecka-Glinianowicz 3, Jerzy Chudek 1 STRESZCZENIE WPROWADZENIE Czynniki socjodemograficzne wpływające na poziom wiedzy dotyczącej dróg szerzenia się zakażenia w kontaktach niezwiązanych z procedurami medycznymi wśród pacjentów z WZW typu C Kamil Barański 1, Ewelina

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie: Wybrane zagadnienia z korelacji i regresji.

Ćwiczenie: Wybrane zagadnienia z korelacji i regresji. Ćwiczenie: Wybrane zagadnienia z korelacji i regresji. W statystyce stopień zależności między cechami można wyrazić wg następującej skali: Skala Guillforda Przedział Zależność Współczynnik [0,00±0,20)

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLII, 2009, 3, str. 718 722 Ewa Stefańska, Lucyna Ostrowska, Danuta Czapska, Jan Karczewski OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA KOBIET O ZRÓŻNICOWANYM STOPNIU ODŻYWIENIA Zakład Higieny i Epidemiologii

Bardziej szczegółowo

DuŜo wiem, zdrowo jem

DuŜo wiem, zdrowo jem DuŜo wiem, zdrowo jem Projekt edukacyjny: Pogadanki do dzieci w przedszkolach, szkołach podstawowych i gimnazjach oraz prezentacje do ich rodziców Cel projektu: Podniesienie świadomości na temat odżywiania

Bardziej szczegółowo

DZIECKO Z ZABURZENIAMI ODŻYWIANIA

DZIECKO Z ZABURZENIAMI ODŻYWIANIA DZIECKO Z ZABURZENIAMI ODŻYWIANIA Odżywianie jest ważną sferą w życiu każdego człowieka. Różnorodne przeżywane przez nas stresy są częstym powodem utraty apetytu, podjadania lub nadmiernego apetytu. Różne

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

Zaburzenie równowagi energetycznej

Zaburzenie równowagi energetycznej Otyłość dzieci i młodzieży czy można jej zapobiec? Dr n. med. Andrea Horvath Dr n. med. Piotr Dziechciarz Klinika Pediatrii WUM Zaburzenie równowagi energetycznej wyrażonej nadmiernym odkładaniem tkanki

Bardziej szczegółowo

Kognitywistyka II r. Terminy wykładów. Literatura - psychometria. Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1)

Kognitywistyka II r. Terminy wykładów. Literatura - psychometria. Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1) Kognitywistyka II r Teorie inteligencji i sposoby jej pomiaru (1) Terminy wykładów 13. 03. 2008 27. 03. 2008 03. 04. 2008 17. 04. 2008 24. 04. 2008 08. 05. 2008 15. 05. 2008 29. 05. 2008 05. 06. 2008 12.

Bardziej szczegółowo

Testy t-studenta są testami różnic pomiędzy średnimi czyli służą do porównania ze sobą dwóch średnich

Testy t-studenta są testami różnic pomiędzy średnimi czyli służą do porównania ze sobą dwóch średnich Testy t-studenta są testami różnic pomiędzy średnimi czyli służą do porównania ze sobą dwóch średnich Zmienne muszą być zmiennymi ilościowym (liczymy i porównujemy średnie!) Są to testy parametryczne Nazwa

Bardziej szczegółowo

OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH NA TEMAT DODATKÓW DO ŻYWNOŚCI

OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH NA TEMAT DODATKÓW DO ŻYWNOŚCI BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 1055 1059 Aneta Kościołek 1, Magdalena Hartman 2, Katarzyna Spiołek 1, Justyna Kania 1, Katarzyna Pawłowska-Góral 1 OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH

Bardziej szczegółowo

STATYSTYKA OD PODSTAW Z SYSTEMEM SAS. wersja 9.2 i 9.3. Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

STATYSTYKA OD PODSTAW Z SYSTEMEM SAS. wersja 9.2 i 9.3. Szkoła Główna Handlowa w Warszawie STATYSTYKA OD PODSTAW Z SYSTEMEM SAS wersja 9.2 i 9.3 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Spis treści Wprowadzenie... 6 1. Podstawowe informacje o systemie SAS... 9 1.1. Informacje ogólne... 9 1.2. Analityka...

Bardziej szczegółowo

Testy nieparametryczne

Testy nieparametryczne Testy nieparametryczne Testy nieparametryczne możemy stosować, gdy nie są spełnione założenia wymagane dla testów parametrycznych. Stosujemy je również, gdy dane można uporządkować według określonych kryteriów

Bardziej szczegółowo

Problem otyłości wśród populacji trzynastolatków na przykładzie uczniów Miejskiego Zespołu Szkół nr 2 w Będzinie

Problem otyłości wśród populacji trzynastolatków na przykładzie uczniów Miejskiego Zespołu Szkół nr 2 w Będzinie Borgis Problem otyłości wśród populacji trzynastolatków na przykładzie uczniów Miejskiego Zespołu Szkół nr 2 w Będzinie *Wiesława Kołodziej, Katarzyna Galeja Wyższa Szkoła Planowania Strategicznego, Dąbrowa

Bardziej szczegółowo

STUDIA I MONOGRAFIE NR 22. Spis treści

STUDIA I MONOGRAFIE NR 22. Spis treści STUDIA I MONOGRAFIE NR 22 Spis treści I Wprowadzenie II Materia³ i metody badañ 1 Ogólna charakterystyka próby 2 Badania antropometryczne 3 Próby sprawnoœci motorycznej 4 Ocena postawy cia³a 5 Metody opracowania

Bardziej szczegółowo

Wpływ żywienia na funkcjonowanie psychospołeczne dzieci.

Wpływ żywienia na funkcjonowanie psychospołeczne dzieci. Wpływ żywienia na funkcjonowanie psychospołeczne dzieci. ZDROWIE definicja Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) to stan cechujący się uzyskaniem dobrego samopoczucia na poziomie fizycznym, psychicznym i

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 3/2004 Nr 1(6) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Otyłość, nadwaga i niedobór masy ciała u dzieci śląskich w wieku 7-9 lat Obesity, overweight and thinness in Silesian children 7-9

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 5 1 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Białej Podlaskiej Instytut Pielęgniarstwa Higher State Vocational School

Bardziej szczegółowo

STATYSTYKA I DOŚWIADCZALNICTWO. Wykład 2

STATYSTYKA I DOŚWIADCZALNICTWO. Wykład 2 STATYSTYKA I DOŚWIADCZALNICTWO Wykład Parametry przedziałowe rozkładów ciągłych określane na podstawie próby (przedziały ufności) Przedział ufności dla średniej s X t( α;n 1),X + t( α;n 1) n s n t (α;

Bardziej szczegółowo

Statystyczna analiza danych w programie STATISTICA (wykład 2) Dariusz Gozdowski

Statystyczna analiza danych w programie STATISTICA (wykład 2) Dariusz Gozdowski Statystyczna analiza danych w programie STATISTICA (wykład ) Dariusz Gozdowski Katedra Doświadczalnictwa i Bioinformatyki Wydział Rolnictwa i Biologii SGGW Weryfikacja (testowanie) hipotez statystycznych

Bardziej szczegółowo

Strategie radzenia sobie ze stresem u osób z głuchotą prelingwalną, korzystających z implantu ślimakowego od okresu dorosłości

Strategie radzenia sobie ze stresem u osób z głuchotą prelingwalną, korzystających z implantu ślimakowego od okresu dorosłości Strategie radzenia sobie ze stresem u osób z głuchotą prelingwalną, korzystających z implantu ślimakowego od okresu dorosłości Joanna Kobosko, Edyta Piłka, Agnieszka Pankowska, Henryk Skarżyński STRESZCZENIE

Bardziej szczegółowo

ALGORYTMICZNA I STATYSTYCZNA ANALIZA DANYCH

ALGORYTMICZNA I STATYSTYCZNA ANALIZA DANYCH 1 ALGORYTMICZNA I STATYSTYCZNA ANALIZA DANYCH WFAiS UJ, Informatyka Stosowana II stopień studiów 2 Wnioskowanie statystyczne dla zmiennych numerycznych Porównywanie dwóch średnich Boot-strapping Analiza

Bardziej szczegółowo

Ocena prawidłowości masy ciała i wyliczanie zapotrzebowania na energię. Scenariusz lekcji

Ocena prawidłowości masy ciała i wyliczanie zapotrzebowania na energię. Scenariusz lekcji Ocena prawidłowości masy ciała i wyliczanie zapotrzebowania na energię Scenariusz lekcji Opracowanie: Anna Harton, Danuta Gajewska, Joanna Myszkowska-Ryciak, Sylwia Gudej na potrzeby programu Mądre żywienie,

Bardziej szczegółowo

Kolejna z analiz wielozmiennowych Jej celem jest eksploracja danych, poszukiwanie pewnych struktur, które mogą utworzyć wskaźniki

Kolejna z analiz wielozmiennowych Jej celem jest eksploracja danych, poszukiwanie pewnych struktur, które mogą utworzyć wskaźniki Analiza czynnikowa Kolejna z analiz wielozmiennowych Jej celem jest eksploracja danych, poszukiwanie pewnych struktur, które mogą utworzyć wskaźniki Budowa wskaźnika Indeks był banalny I miał wady: o Czy

Bardziej szczegółowo

OCENA MOśLIWOŚCI WYKORZYSTANIA HODOWLI ŚWIŃ RASY ZŁOTNICKIEJ

OCENA MOśLIWOŚCI WYKORZYSTANIA HODOWLI ŚWIŃ RASY ZŁOTNICKIEJ ASSESSMENT OF POTENTIAL FOR ZŁOTNICKA SPOTTED PIG BREEDING IN ORGANIC FARMS OCENA MOśLIWOŚCI WYKORZYSTANIA HODOWLI ŚWIŃ RASY ZŁOTNICKIEJ PSTREJ W GOSPODARSTWACH EKOLOGICZNYCH Janusz Tomasz Buczyński (1),

Bardziej szczegółowo

WIEDZA ŻYWIENIOWA RODZICÓW ORAZ WYSTĘPOWANIE NADWAGI I OTYŁOŚCI WŚRÓD DZIECI W WIEKU SZKOLNYM

WIEDZA ŻYWIENIOWA RODZICÓW ORAZ WYSTĘPOWANIE NADWAGI I OTYŁOŚCI WŚRÓD DZIECI W WIEKU SZKOLNYM BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 680 684 Joanna Wyka 1,2, Elżbieta Grochowska - Niedworok 1, Ewa Malczyk 1, Marta Misiarz 1, Karolina Hołyńska 1 WIEDZA ŻYWIENIOWA RODZICÓW ORAZ WYSTĘPOWANIE NADWAGI

Bardziej szczegółowo

Satysfakcja z życia rodziców dzieci niepełnosprawnych intelektualnie

Satysfakcja z życia rodziców dzieci niepełnosprawnych intelektualnie Satysfakcja z życia rodziców dzieci niepełnosprawnych intelektualnie Zadanie Zbadano satysfakcję z życia w skali 1 do 10 w dwóch grupach rodziców: a) Rodzice dzieci zdrowych oraz b) Rodzice dzieci z niepełnosprawnością

Bardziej szczegółowo

Załącznik 1. Kwestionariusz rozesłany został również w języku angielskim do spółek zagranicznych.

Załącznik 1. Kwestionariusz rozesłany został również w języku angielskim do spółek zagranicznych. Załącznik 1. Poniżej znajduje się kwestionariusz, za pomocą którego Stowarzyszenie Emitentów Giełdowych zwróciło się do emitentów z prośbą o wyrażenie opinii na temat tzw. listy alertów. Spółki oceniały

Bardziej szczegółowo

Statystyczna analiza danych w programie STATISTICA 7.1 PL (wykład 3) Dariusz Gozdowski

Statystyczna analiza danych w programie STATISTICA 7.1 PL (wykład 3) Dariusz Gozdowski Statystyczna analiza danych w programie STATISTICA 7.1 PL (wykład 3) Dariusz Gozdowski Katedra Doświadczalnictwa i Bioinformatyki Wydział Rolnictwa i Biologii SGGW Dwuczynnikowa analiza wariancji (2-way

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2011 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY MAJ 2011 2 Egzamin maturalny z języka angielskiego poziom podstawowy ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar

Bardziej szczegółowo

Przemysław Majkut Gimnazjum N analiza efektów kształcenia na podstawie wyników egzaminów zewnętrznych

Przemysław Majkut Gimnazjum N analiza efektów kształcenia na podstawie wyników egzaminów zewnętrznych Przemysław Majkut Gimnazjum N analiza efektów kształcenia na podstawie wyników egzaminów zewnętrznych Opis szkoły Opisywane gimnazjum znajduje się w niewielkiej miejscowości, liczącej niewiele ponad tysiąc

Bardziej szczegółowo

Badanie opinii Warsaw Watch. Oferta badawcza

Badanie opinii Warsaw Watch. Oferta badawcza Badanie opinii Warsaw Watch Oferta badawcza Kim jesteśmy? SW Research Agencja badań rynku i opinii Rok założenia 2011 Wizerunek Firma oferująca profesjonalne rozwiązania badawcze, usługi analityczne i

Bardziej szczegółowo

Ilość posiłków w ciągu dnia: Odstępy między posiłkami:

Ilość posiłków w ciągu dnia: Odstępy między posiłkami: Co znaczy ZDROWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Ilość posiłków w ciągu dnia: 4-5 Odstępy między posiłkami: regularne, co 3,5-4h ŚNIADANIE : max.2h od momentu wstania KOLACJA : min.3h przed snem Co znaczy ZDROWO SIĘ ODŻYWIAĆ?

Bardziej szczegółowo

Ocena jakości życia i zachowań zdrowotnych dzieci z domów dziecka w Białymstoku i Supraślu

Ocena jakości życia i zachowań zdrowotnych dzieci z domów dziecka w Białymstoku i Supraślu 650 Probl Hig Epidemiol 2010, 91(4): 650-658 Ocena jakości życia i zachowań zdrowotnych dzieci z domów dziecka w Białymstoku i Supraślu Evaluation of quality of life and health behaviors in children from

Bardziej szczegółowo

OCENA WIEDZY ŻYWIENIOWEJ STUDENTÓW PWSZ W NYSIE*

OCENA WIEDZY ŻYWIENIOWEJ STUDENTÓW PWSZ W NYSIE* BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLVIII, 2015, 3, str. 457 462 Marta Misiarz 1, Elżbieta Grochowska-Niedworok 1, Lechosław Dul 2, Joanna Wyka 1, Ewa Malczyk 1, Beata Całyniuk 1 OCENA WIEDZY ŻYWIENIOWEJ STUDENTÓW

Bardziej szczegółowo

BADANIA SYMULACYJNE PROCESU HAMOWANIA SAMOCHODU OSOBOWEGO W PROGRAMIE PC-CRASH

BADANIA SYMULACYJNE PROCESU HAMOWANIA SAMOCHODU OSOBOWEGO W PROGRAMIE PC-CRASH BADANIA SYMULACYJNE PROCESU HAMOWANIA SAMOCHODU OSOBOWEGO W PROGRAMIE PC-CRASH Dr inż. Artur JAWORSKI, Dr inż. Hubert KUSZEWSKI, Dr inż. Adam USTRZYCKI W artykule przedstawiono wyniki analizy symulacyjnej

Bardziej szczegółowo

Zróżnicowanie umieralności spowodowanej chorobami układu krążenia w Polsce w 2007 roku.

Zróżnicowanie umieralności spowodowanej chorobami układu krążenia w Polsce w 2007 roku. Zróżnicowanie umieralności spowodowanej chorobami układu krążenia w Polsce w 2007 roku. Objaśnienia. Materiałem badawczym były informacje zawarte w kartach zgonów, które przeniesione zostały na komputerowy

Bardziej szczegółowo

WALIDACJA SKALI OCENY NADMIERNEGO KORZYSTANIA Z SIECI SPOŁECZNOŚCIOWYCH (SONKSS)

WALIDACJA SKALI OCENY NADMIERNEGO KORZYSTANIA Z SIECI SPOŁECZNOŚCIOWYCH (SONKSS) WALIDACJA SKALI OCENY NADMIERNEGO KORZYSTANIA Z SIECI SPOŁECZNOŚCIOWYCH (SONKSS) dr hab. Paweł Izdebski prof. nadzw. mgr Martyna Kotyśko Instytut Psychologii Uniwersytet Kazimierza Wielkiego Grant: Osobowościowe

Bardziej szczegółowo

Rodzice 6- i 7-latków o swoich dzieciach

Rodzice 6- i 7-latków o swoich dzieciach Rodzice 6- i 7-latków o swoich dzieciach Dzieci w opinii rodziców czują się dobrze i są ogólnie zadowolone z życia, bez względu na to, czy poszły do szkoły, czy zerówki. Rodzice nie zaobserwowali różnic

Bardziej szczegółowo

Badanie opinii Omniwatch. Oferta badawcza

Badanie opinii Omniwatch. Oferta badawcza Badanie opinii Omniwatch Oferta badawcza Kim jesteśmy? SW Research Agencja badań rynku i opinii Rok założenia 2011 Wizerunek Firma oferująca profesjonalne rozwiązania badawcze, usługi analityczne i doradcze.

Bardziej szczegółowo

Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456

Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456 Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456 Anna Ratajska 1 2 1 1 Instytut Psychologii, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego Institute of Psychology, Kazimierz Wielki University in Bydgoszcz

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji

Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji Statystyka dla jakości produktów i usług Six sigma i inne strategie Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji StatSoft Polska Wybrane zagadnienia analizy korelacji Przy analizie zjawisk i procesów stanowiących

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Laboratorium III: Testy statystyczne. Inżynieria biomedyczna, I rok, semestr letni 2013/2014 Analiza danych pomiarowych

Spis treści. Laboratorium III: Testy statystyczne. Inżynieria biomedyczna, I rok, semestr letni 2013/2014 Analiza danych pomiarowych 1 Laboratorium III: Testy statystyczne Spis treści Laboratorium III: Testy statystyczne... 1 Wiadomości ogólne... 2 1. Krótkie przypomnienie wiadomości na temat testów statystycznych... 2 1.1. Weryfikacja

Bardziej szczegółowo

Analiza danych ilościowych i jakościowych

Analiza danych ilościowych i jakościowych Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego 8 kwietnia 2010 Plan prezentacji 1 Zbiory danych do analiz 2 3 4 5 6 Implementacja w R Badanie depresji Depression trial data Porównanie

Bardziej szczegółowo

Studia Medyczne Akademii Œwiêtokrzyskiej tom 7 Kielce 2007

Studia Medyczne Akademii Œwiêtokrzyskiej tom 7 Kielce 2007 Studia Medyczne Akademii Œwiêtokrzyskiej tom 7 Kielce 2007 Jacek Wilczyñski Zak³ad Patobiomechaniki Instytut Fizjoterapii Wydzia³ Nauko o Zdrowiu Akademii Œwiêtokrzyskiej w Kielcach Kierownik Zak³adu:

Bardziej szczegółowo

Wyniki badania profilaktyki lekarskiej w zakresie porad żywieniowych dla dzieci do lat 3

Wyniki badania profilaktyki lekarskiej w zakresie porad żywieniowych dla dzieci do lat 3 Warszawa, 29 maja 2013 roku Wyniki badania profilaktyki lekarskiej w zakresie porad żywieniowych dla dzieci do lat 3 Cele badania Badanie przeprowadzono w celu poznania dodatkowych przyczyn złej sytuacji

Bardziej szczegółowo

STRATYFIKACJA SPOŁECZNA RODZICÓW A POZIOM ROZWOJU FIZYCZNEGO I MOTORYCZNEGO ICH DZIECI

STRATYFIKACJA SPOŁECZNA RODZICÓW A POZIOM ROZWOJU FIZYCZNEGO I MOTORYCZNEGO ICH DZIECI S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Ryszard Asienkiewicz Uniwersytet Zielonogórski, Zielona Góra STRATYFIKACJA SPOŁECZNA RODZICÓW A POZIOM ROZWOJU FIZYCZNEGO I MOTORYCZNEGO ICH DZIECI

Bardziej szczegółowo

SPOSÓB ŻYWIENIA A WARTOŚĆ BMI U DORASTAJĄCEJ MŁODZIEŻY WIEJSKIEJ

SPOSÓB ŻYWIENIA A WARTOŚĆ BMI U DORASTAJĄCEJ MŁODZIEŻY WIEJSKIEJ ROCZN. PZH 2007, 58, NR 1, 253-258 JAN CZECZELEWSKI SPOSÓB ŻYWIENIA A WARTOŚĆ BMI U DORASTAJĄCEJ MŁODZIEŻY WIEJSKIEJ NUTRITIONAL PATTERNS VERSUS BMI VALUES IN RURAL ADOLESCENTS Zakład Higieny i Promocji

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji

Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji Dr Joanna Banaś Zakład Badań Systemowych Instytut Sztucznej Inteligencji i Metod Matematycznych Wydział Informatyki Politechniki

Bardziej szczegółowo

Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych

Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych Zachowania autodestrukcyjne Autoagresja działania mające na celu spowodowanie u siebie psychicznej albo fizycznej szkody Autoagresja bywa elementem takich

Bardziej szczegółowo

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO SAMOTNE OJCOSTWO Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2006 Copyright by Anna Dudak Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006 Recenzent: prof. zw. dr hab. Józef Styk Redakcja

Bardziej szczegółowo

Założenia Realizacji Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! w latach 2012 2015 Założenia ogólne

Założenia Realizacji Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! w latach 2012 2015 Założenia ogólne Założenia Realizacji Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! w latach 2012 2015 Założenia ogólne 1. Celem Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! jest edukacja w zakresie trwałego

Bardziej szczegółowo

Zadania szkoły w świetle wielodekadowych zmian kondycji fizycznej

Zadania szkoły w świetle wielodekadowych zmian kondycji fizycznej Zadania szkoły w świetle wielodekadowych zmian kondycji fizycznej dzieci i młodzieży woj. mazowieckiego Janusz Dobosz Zakład Teorii Wychowania Fizycznego i Korektywy Akademia Wychowania Fizycznego Józefa

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 6

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 6 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 6 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to eat out jeść poza domem Czy często jadasz poza domem?

Bardziej szczegółowo

Wybrane determinanty zachowań zdrowotnych uczniów szkół gimnazjalnych

Wybrane determinanty zachowań zdrowotnych uczniów szkół gimnazjalnych Wybrane determinanty zachowań zdrowotnych uczniów szkół gimnazjalnych Determinants of health-related behaviours of middle school students Maria Kózka 1, 2, Magdalena Jałocha 1, Aleksandra Mrozowska 2 1

Bardziej szczegółowo

Trendy w rozwoju fizycznym u dzieci i młodzieży z Rzeszowa w dwudziestopięcioleciu 1978 2004

Trendy w rozwoju fizycznym u dzieci i młodzieży z Rzeszowa w dwudziestopięcioleciu 1978 2004 Wydawnictwo UR 2009 ISSN 1730-3524 Przegląd Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego Rzeszów 2009, 3, 239 250 Anna Radochońska 1, Lidia Perenc 2 Trendy w rozwoju fizycznym u dzieci i młodzieży z Rzeszowa w

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Aleksandra Łuszczyńska - Nadwaga i otyłość. Spis treści

Księgarnia PWN: Aleksandra Łuszczyńska - Nadwaga i otyłość. Spis treści Księgarnia PWN: Aleksandra Łuszczyńska - Nadwaga i otyłość Spis treści Od autorki.... 11 CZĘŚĆ I. Nadwaga i otyłość jako problem biopsychospołeczny. Zachowania prowadzące do zmiany wagi.... 13 ROZDZIAŁ

Bardziej szczegółowo

Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report

Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report Czy istnieje zależność pomiędzy wiekiem i stroną, po której umiejscawia się ciąża ektopowa jajowodowa?

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny Akademia Morska w Szczecinie Wydział Mechaniczny ROZPRAWA DOKTORSKA mgr inż. Marcin Kołodziejski Analiza metody obsługiwania zarządzanego niezawodnością pędników azymutalnych platformy pływającej Promotor:

Bardziej szczegółowo

Telefon 1: Ulica: Kod pocztowy: Województwo: Miejsce: Kraj: Poland. 90,55 kg 184,0 cm 26,7 kg/m²

Telefon 1: Ulica: Kod pocztowy: Województwo: Miejsce: Kraj: Poland. 90,55 kg 184,0 cm 26,7 kg/m² Wiek: Płeć: 29 lat 8 mies. mężczyzna Telefon 1: Ulica: Kod pocztowy: Województwo: Miejsce: Kraj: Poland Dane podstawowe Data: 13.04.23 Godzina: 10:53 90,55 kg 184,0 cm 26,7 kg/m² Płyn Pomiar całkowitej

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ZDOLNOŚCI PROCESU O ZALEŻNYCH CHARAKTERYSTYKACH

ANALIZA ZDOLNOŚCI PROCESU O ZALEŻNYCH CHARAKTERYSTYKACH Małgorzata Szerszunowicz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach ANALIZA ZDOLNOŚCI PROCESU O ZALEŻNYCH CHARAKTERYSTYKACH Wprowadzenie Statystyczna kontrola jakości ma na celu doskonalenie procesu produkcyjnego

Bardziej szczegółowo

Stan odżywienia 5-letnich dzieci miasta Bielsko Biała w oparciu o krakowskie siatki centylowe i siatki centylowe WHO

Stan odżywienia 5-letnich dzieci miasta Bielsko Biała w oparciu o krakowskie siatki centylowe i siatki centylowe WHO Waksmańska Artykuły W oryginalne i wsp. Stan odżywienia / original 5-letnich papers dzieci miasta Bielsko-Biała w oparciu o... 727 Stan odżywienia 5-letnich dzieci miasta Bielsko Biała w oparciu o i Nutritional

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to be angry with somebody gniewać się na kogoś Czy gniewasz

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Przedszkole Nr 1 w Zabrzu ANKIETA ul. Reymonta 52 41-800 Zabrze tel./fax. 0048 32 271-27-34 p1zabrze@poczta.onet.pl http://jedyneczka.bnet.pl ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Drodzy Rodzice. W związku z realizacją

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY EGZAMIN GIMNAZJALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM ROZSZERZONY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SHEMAT PUNKTOWANIA KWIEIEŃ 2014 Rozumienie ze słuchu Wymagania ogólne II. Rozumienie Uczeń rozumie proste,

Bardziej szczegółowo

Prezentacja wyników wyszukiwania preferencje internautów i opinie klientów

Prezentacja wyników wyszukiwania preferencje internautów i opinie klientów Prezentacja wyników wyszukiwania preferencje internautów i opinie klientów Case study gemiusadhoc luty 2006 Spis treści Cel i metodologia badania... Wyniki wyszukiwania linki sponsorowane... Wyniki wyszukiwania...

Bardziej szczegółowo

ANALIZY WIELOZMIENNOWE

ANALIZY WIELOZMIENNOWE ANALIZY WIELOZMIENNOWE ANALIZA REGRESJI Charakterystyka: Rozszerzenie analizy korelacji o badanie zależności pomiędzy wieloma zmiennymi jednocześnie; Podstawowe zastosowanie (ale przez nas w tym momencie

Bardziej szczegółowo

Raport Końcowy z ewaluacji w projekcie: Droga do bezpiecznej służby

Raport Końcowy z ewaluacji w projekcie: Droga do bezpiecznej służby Raport Końcowy z ewaluacji w projekcie: Droga do bezpiecznej służby 1.10.2011-30.04.2013 WYKONAWCA: HABITAT SP. Z O.O. UL. 10 LUTEGO 37/5 GDYNIA SPIS TREŚCI Sprawozdanie z działań ewaluacyjnych... 3 1.

Bardziej szczegółowo

Ocena aktywności fizycznej młodzieży gimnazjalnej za pomocą kwestionariusza. Physical activity of adolescents as assessed by IPAQ questionnaire

Ocena aktywności fizycznej młodzieży gimnazjalnej za pomocą kwestionariusza. Physical activity of adolescents as assessed by IPAQ questionnaire Artykuł oryginalny Original Paper Zeszyty Naukowe WSKFiT 9:69-74, 2014 www.wskfit.pl/zeszyty-naukowe Ocena aktywności fizycznej młodzieży gimnazjalnej za pomocą kwestionariusza IPAQ Physical activity of

Bardziej szczegółowo

Analiza korespondencji

Analiza korespondencji Analiza korespondencji Kiedy stosujemy? 2 W wielu badaniach mamy do czynienia ze zmiennymi jakościowymi (nominalne i porządkowe) typu np.: płeć, wykształcenie, status palenia. Punktem wyjścia do analizy

Bardziej szczegółowo

Test U Manna-Whitneya : Test H Kruskala-Wallisa Test Wilcoxona

Test U Manna-Whitneya : Test H Kruskala-Wallisa Test Wilcoxona Nieparametryczne odpowiedniki testów T-Studenta stosujemy gdy zmienne mierzone są na skalach porządkowych (nie można liczyć średniej) lub kiedy mierzone są na skalach ilościowych, a nie są spełnione wymagania

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZDROWOTNY Profilaktyka zaburzeń depresyjnych wśród młodzieży w wieku 16 17 lat

PROGRAM ZDROWOTNY Profilaktyka zaburzeń depresyjnych wśród młodzieży w wieku 16 17 lat PROGRAM ZDROWOTNY Profilaktyka zaburzeń depresyjnych wśród młodzieży w wieku 16 17 lat zrealizowany w 2013 roku na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Lubelskiego, koordynowany przez Fundację

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004 Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Faculty

Bardziej szczegółowo

Test lewostronny dla hipotezy zerowej:

Test lewostronny dla hipotezy zerowej: Poznajemy testowanie hipotez statystycznych w środowisku R Zajęcia z dnia 11 maja 2011 roku Najpierw teoria TESTY ISTOTNOŚCI WARTOŚCI ŚREDNIEJ W POPULACJI GENERALNEJ gdy znana jest wariancja!!! Test prawostronny

Bardziej szczegółowo

ODRZUCANIE WYNIKÓW POJEDYNCZYCH POMIARÓW

ODRZUCANIE WYNIKÓW POJEDYNCZYCH POMIARÓW ODRZUCANIE WYNIKÓW OJEDYNCZYCH OMIARÓW W praktyce pomiarowej zdarzają się sytuacje gdy jeden z pomiarów odstaje od pozostałych. Jeżeli wykorzystamy fakt, że wyniki pomiarów są zmienną losową opisywaną

Bardziej szczegółowo

Analiza wariancji. dr Janusz Górczyński

Analiza wariancji. dr Janusz Górczyński Analiza wariancji dr Janusz Górczyński Wprowadzenie Powiedzmy, że badamy pewną populację π, w której cecha Y ma rozkład N o średniej m i odchyleniu standardowym σ. Powiedzmy dalej, że istnieje pewien czynnik

Bardziej szczegółowo

Projekt zaliczeniowy z przedmiotu Statystyka i eksploracja danych (nr 3) Kamil Krzysztof Derkowski

Projekt zaliczeniowy z przedmiotu Statystyka i eksploracja danych (nr 3) Kamil Krzysztof Derkowski Projekt zaliczeniowy z przedmiotu Statystyka i eksploracja danych (nr 3) Kamil Krzysztof Derkowski Zadanie 1 Eksploracja (EXAMINE) Informacja o analizowanych danych Obserwacje Uwzględnione Wykluczone Ogółem

Bardziej szczegółowo

Martyna Kaflik-Pieróg, Nina Ogińska-Bulik Stres w pracy, poczucie własnej skuteczności a zespół wypalenia zawodowego u strażaków

Martyna Kaflik-Pieróg, Nina Ogińska-Bulik Stres w pracy, poczucie własnej skuteczności a zespół wypalenia zawodowego u strażaków Martyna Kaflik-Pieróg, Nina Ogińska-Bulik Stres w pracy, poczucie własnej skuteczności a zespół wypalenia zawodowego u strażaków Acta Universitatis Lodziensis. Folia Psychologica 7, 37-47 2003 ACTA UNIVERSITATIS

Bardziej szczegółowo

Lekcja 1 Przedstawianie się

Lekcja 1 Przedstawianie się Lekcja 1 Przedstawianie się i poznawanie innych 2 Wysłuchaj dialogów, najpierw w wersji oryginalnej, później z tłumaczeniem. Powtarzaj poszczególne kwestie za lektorami. Dialog 1 Przedstawianie się w sytuacji

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY

JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY EGZAMIN MATURALNY W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMAT PUNKTOWANIA MAJ 2014 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie ze słuchu 1.1. 1.2.

Bardziej szczegółowo

Raport Testy Trenerskie. Kadr Makroregionalnych Polskiego Związku Podnoszenia Ciężarów

Raport Testy Trenerskie. Kadr Makroregionalnych Polskiego Związku Podnoszenia Ciężarów Raport Testy Trenerskie Kadr Makroregionalnych Polskiego Związku Podnoszenia Ciężarów W trakcie zgrupowań Kadr Makroregionalnych Polskiego Związku Podnoszenia Ciężarów, poddano zawodników Testom Trenerskim.

Bardziej szczegółowo

METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII

METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII METODY STATYSTYCZNE W BIOLOGII 1. Wykład wstępny 2. Populacje i próby danych 3. Testowanie hipotez i estymacja parametrów 4. Planowanie eksperymentów biologicznych 5. Najczęściej wykorzystywane testy statystyczne

Bardziej szczegółowo

Katedra Genetyki i Podstaw Hodowli Zwierząt Wydział Hodowli i Biologii Zwierząt, UTP w Bydgoszczy

Katedra Genetyki i Podstaw Hodowli Zwierząt Wydział Hodowli i Biologii Zwierząt, UTP w Bydgoszczy Ćwiczenie: Analiza zmienności prosta Przykład w MS EXCEL Sprawdź czy genotyp jagniąt wpływa statystycznie na cechy użytkowości rzeźnej? Obliczenia wykonaj za pomocą modułu Analizy danych (jaganova.xls).

Bardziej szczegółowo

Polska wersja Kwestionariusza Postaw wobec Czekolady (ACQ)

Polska wersja Kwestionariusza Postaw wobec Czekolady (ACQ) PRACA ORYGINALNA Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2013, Tom 19, Nr 4, 549 555 www.monz.pl Polska wersja Kwestionariusza Postaw wobec Czekolady (ACQ) Mariusz Jaworski 1 1 Zakład Psychologii Medycznej,

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE Katowice 2007 Śl.C.Z.P Dział Chorobowości Hospitalizowanej 23 luty Ogólnopolski

Bardziej szczegółowo