Markery biochemiczne stosowane w ocenie ostrej i przewlekłej konsumpcji alkoholu etylowego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Markery biochemiczne stosowane w ocenie ostrej i przewlekłej konsumpcji alkoholu etylowego"

Transkrypt

1 PRACE POGLĄDOWE Bogna GEPPERT Artur TEŻYK Czesław ŻABA Markery biochemiczne stosowane w ocenie ostrej i przewlekłej konsumpcji alkoholu etylowego Biochemical markers for acute and chronic alcohol consumption Katedra i Zakład Medycyny Sądowej Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego, Poznań Kierownik: p o dr med. Czesław Żaba Dodatkowe słowa kluczowe: alkohol etylowy markery ostrej i przewlekłej konsumpcji alkoholu Additional key words: ethyl alcohol markers for acute and chronic alcohol consumption Adres do korespondencji: mgr farm. Bogna Geppert ul. Święcickiego 6, Poznań tel Pomimo iż, alkohol etylowy jest legalną i społecznie akceptowalną używką, jego nadużywanie stwarza szereg problemów, tak dla jednostki, jak i dla całego społeczeństwa. Ofiary śmiertelne i ranni w wypadkach samochodowych spowodowanych przez nietrzeźwych kierowców, agresywne zachowanie, problemy rodzinne oraz pogorszenie wydajności pracy to najczęstsze problemy społeczne związane z nadużywaniem alkoholu. Najbardziej specyficzną i prostą metodą dowiedzenia niedawnej konsumpcji etanolu jest potwierdzenie jego obecności w płynach ustrojowych osoby badanej. Głównym ograniczeniem jest w tym przypadku szybkość z jaką alkohol etylowy jest usuwany na drodze metabolicznej z organizmu człowieka, a co za tym idzie jego stosunkowo krótki czas detekcji. Obecnie równolegle do oznaczania alkoholu w płynach ustrojowych, wykorzystuje się markery jego spożycia, które w lepszy sposób obrazują ostrą jak i przewlekłą konsumpcję alkoholu etylowego. Obecność w ustroju markerów spożycia alkoholu jest skutkiem zaburzeń funkcji biochemicznych oraz procesów metabolicznych spowodowanych przez etanol, prowadzących do zmian ilościowych i jakościowych naturalnie występujących metabolitów bądź syntezy nowych, unikatowych związków. W praktyce markery spożycia etanolu dzieli się na markery ostrej konsumpcji (testy potwierdzające pojedyncze jego spożycie) oraz markery konsumpcji przewlekłej (potwierdzenie chronicznego spożywania alkoholu etylowego lub nie przestrzeganie abstynencji alkoholowej). Stosowanie markerów spożycia alkoholu etylowego stanowi cenną alternatywę i uzupełnienie tradycyjnych badań stosowanych w praktyce klinicznej i sądowo lekarskiej. Wstęp W większości społeczeństw alkohol etylowy jest legalną, powszechnie akceptowaną używką. Niestety dla około 10% populacji (zwłaszcza mężczyzn) okazjonalne spożywanie napojów alkoholowych In spite of the fact, that ethyl alcohol is a legal and socially accepted recreational drug its abuse may cause numerous problems for the individual and society. Casualties of car accidents caused by drunk drivers, aggressive behavior, family problems and effective less work are the main problems connected with alcohol abuse. The easiest and most effective way of proving recent alcohol consumption is confirming its presence in biological samples taken from the individual. However, the main disadvantage of this method is a short window detection for ethanol, because of its high speed of elimination process. Nowadays, in order to prevent and have a better control of alcohol abuse, markers that could provide a better view of short and long term ethanol consumption are in frequent use. Ethyl alcohol present in the body cause many qualitative and quantitative disturbances in biochemical metabolites that could be used as markers of its consumption. In practice markers of ethanol consumption are usually divided into acute (tests confirm single alcohol intake) and chronic (confirm long term alcohol consumption or lack of teetotalism). Markers of ethanol consumption are valuable alternative and complementation to customary examinations performed in medical practice and forensic medicine. prowadzi do rozwoju uzależnienia [7,27]. Ofiary śmiertelne i ranni w wypadkach samochodowych spowodowanych przez pijanych kierowców, agresywne zachowanie, problemy rodzinne oraz pogorszenie wydajności pracy to najczęstsze problemy 1163

2 społeczne związane z nadużywaniem alkoholu. Obecnie coraz częściej, aby zapobiegać i prawidłowo kontrolować problemy związane z nadużywaniem alkoholu, stosuje się markery jego spożycia, które w sposób wiarygodny obrazują historię konsumpcji, jak również pozwalają na ocenę ryzyka rozwoju choroby alkoholowej oraz pomagają w ocenie postępów jej leczenia. W toksykologii sądowej, badaniom poddaje się płyny ustrojowe osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa bądź wykroczenie (najczęściej krew i mocz) pod kątem obecności etanolu, aby ustalić jego poziom we krwi podczas popełnienia czynu zabronionego. Jako, że etanol w ciągu kilku do kilkunastu godzin jest wydalany z organizmu, szanse na jego wykrycie maleją wraz z upływem czasu i nierzadko zdarza się, iż pobranie próby krwi lub moczu przeprowadzane jest po jego całkowitym wyeliminowaniu z ustroju. Przyczyniło się to do rozwoju wiedzy na temat tzw. markerów ostrego spożycia alkoholu etylowego, weryfikujących historię jego niedawnego spożycia. Obecność w ustroju markerów spożycia alkoholu jest skutkiem zaburzeń procesów metabolicznych spowodowanych przez etanol, prowadzących do zmian ilościowych i jakościowych występujących naturalnie lub syntezy nowych, unikatowych związków, co ilustruje Rycina 1. Zwykle markery spożycia etanolu dzieli się ze względu na ich czas półtrwania, a co za tym idzie tzw. okno detekcji, czyli czas w jakim mogą być wykryte w organizmie po spożyciu alkoholu etylowego: Markery ostrego spożycia etanolu testy potwierdzające jego pojedyncze spożycie takie jak: etanol, metanol, aldehyd octowy, stosunek 5-HTOL/5-HIAA (5-hydroksytryptofol/ kwas 5-hydroksyindolooctowy), glukuronian etylu (EtG), siarczan etylu (EtS) oraz estry etylowe kwasów tłuszczowych(faee); Markery przewlekłego spożycia etanolu pojawiające się w wyniku zaburzenia prawidłowych procesów metabolicznych bądź uszkodzenia tkanek na skutek przewlekłego spożywania etanolu: fosfatydyloetanol (PEth), gamma-glutamylo-transferaza (GGT), aminotransferaza asparaginianowa (AST) i alaninowa (ALT), transferynadesialowana (CDT), średnia objętość krwinki czerwonej (MCV) [19]. W ostatnich latach zwraca się także uwagę na tzw. markery predyspozycji do wystąpienia uzależnienia od alkoholu etylowego, takie jak oksydaza monaminowa (MAO), cykloza adenylowa (AC) oraz Neuropeptyd Y (NPY) [19]. Markery spożycia alkoholu służą coraz częściej w ocenie roli alkoholu w przebiegu procesu chorobowego, kontroli efektywności terapii odwykowej, we wczesnym rozpoznawaniu nawrotów picia oraz w medycynie sądowej do oceny stanu trzeźwości osoby w chwili zgonu bądź zdarzenia [34,35]. Markery ostrej konsumpcji etanolu Najbardziej specyficzną i prostą drogą potwierdzenia niedawnej konsumpcji etanolu jest jego wykrycie w płynach ustrojowych badanego. W wielu przypadkach głównym ograniczeniem tej metody jest szybkość z jaką alkohol etylowy jest metabolizowany Rycina 1 Powiązanie metabolizmu etanolu z markerami jego konsumpcji. Correlation between ethyl alcohol and its markers. i wydalany z organizmu, a co za tym idzie jego stosunkowo krótkie okno detekcji [10,17]. W takim przypadku zasadne jest przeprowadzenie badań w kierunku obecności markerów ostrego spożycia etanolu. Dobry wskaźnik obrazujący ostre spożycie alkoholu powinien charakteryzować się: okresem półtrwania dłuższym niż substancja macierzysta (tj. dobrą wykrywalnością w płynach ustrojowych po całkowitym wyeliminowaniu etanolu z ustroju), wyraźnym wzrostem stężenia po jednorazowym spożyciu oraz brakiem kumulacji w tkankach przy wielokrotnej ekspozycji [28]. Metanol Obecność metanolu w płynach ustrojowych można wytłumaczyć jego podażą w napojach alkoholowych jak również endogenną syntezą (do 0,1 mg/dl). Napoje alkoholowe są mieszankami etanolu i wody, a dodatkowo zawierają inne składniki, w tym metanol (w ilości od 1 do 1000 mg/l). Podwyższony poziom metanolu we krwi, utrzymujący się przez dłuży czas po spożyciu znacznych ilości napojów alkoholowych, jest wynikiem konkurencji z etanolem o miejsce wiązania ADH, podczas ich metabolizmu. Etanol wykazuje 10-krotnie większe powinowactwo do enzymu, przez co hamuje oksydację metanolu, prowadząc do jego kumulacji, trwającej dopóki stężenie etanolu nie spadnie poniżej 100 mg/dl [10,19]. Stężenie metanolu we krwi po ostrej konsumpcji alkoholu może wynieść do 0,5 mg/dl [10], a czas potrzebny do osiągnięcia stężenia fizjologicznego mieści się w przedziale około godzin, po wyeliminowaniu etanolu. W przypadku przewlekłego nadużywania alkoholu, metanol osiąga znacznie wyższe stężenia (przekraczające 1 mg/dl), a jego eliminacja może trwać kilka dni. Ze względu na to, iż podwyższony poziom metanolu utrzymuje się po osiągnięciu przez etanol wartości fizjologicznej, oznaczony we krwi lub w moczu może być wskaźnikiem niedawnej konsumpcji etanolu jak i jego nadużywania [10,19]. Współczynnik 5-HTOL/5-HIAA Serotonina (5-HT, 5-hydroksytryptamina) jest hormonem pochodzenia aminokwasowego, który odgrywa ważną rolę jako neurotransmiter w centralnym i obwodowym układzie nerwowym. Głównymi miejscami metabolizmu serotoniny są jelita, nerki, wątroba oraz płuca [30]. Metabolizm serotoniny przedstawia Rycina 2. Początkowo serotonina ulega oksydatywnej deaminacji do 5-hydroksyindolo- 3-acetaldehydu (5-HIAL) przy pomocy oksydazy aminowej typu A MAO-A. Dalej w zależności od relacji NAD + /NADH, w procesie biotransformacji 5-HIAL dominuje utlenienie lub redukcja [11]. Reakcja utleniania prowadzona przez dehydrogenazę aldehydową (ALDH) prowadzi do powstania kwasu 5-hydroksyindolooctowego (5-HIAA), stanowiącego w normalnych warunkach główny metabolit serotoniny.[9] Reakcja redukcji, katalizowana przez dehydrogenazę alkoholową (ADH), prowadzi do powstania 5-hydroksytryptofolu (5-HTOL), który w odróżnieniu od 5-HIAA, wydalany jest głównie pod postacią sprzężoną z kwasem siarkowym lub glukuronowym [3]. Interakcja pomiędzy metabolizmem serotoniny, a metabolizmem alkoholu przyczynia się do zwiększenia ilości produkowanego 5-HTOL kosztem 5-HIAA, co skutkuje nawet 100-krotnym podniesieniem wartości stosunku 5-HTOL/5-HIAA w moczu. [9,30] Przekierowanie metabolizmu serotoniny ze szlaku oksydatywnego na redukcyjny, następuje na skutek dwóch czynników związanych z utlenianiem etanolu w organizmie tj.: 1. Współzawodnictwo o centrum aktyw B. Geppert i wsp.

3 Rycina 2 Główne szlaki metaboliczne serotoniny Main metabolic pathway of serotonin ne enzymu - dehydrogenazy aldehydowej, pomiędzy aldehydem serotoninowym (5-HIAL), a acetaldehydem, metabolitem etanolu; 2. Zmiana stanu redoks w wyniku przekształcania kofaktora NAD + w zredukowaną formę NADH, zachodzącego podczas utleniania etanolu do acetaldehydu - podniesiony poziom NADH sprzyja produkcji 5-HTOL przez dehydrogenazę alkoholową [3,18,30]. Badanie stężenia 5-HTOL w moczu, wykonywanie zarówno podczas życia jak i po śmierci, jest jedną z metod pozwalających na wykazanie wcześniejszego spożycia alkoholu etylowego, kilka godzin po tym, gdy nie jest on już wykrywany w płynach ustrojowych. Wzrost stężenia 5-HTOL jest proporcjonalny do dawki spożytego alkoholu i pozostaje na podniesionym poziomie średnio 5-15 godzin [3] po całkowitym wyeliminowaniu etanolu z ustroju [12,29]. W praktyce poziom 5-HTOL, w relacji konsumpcji alkoholu etylowego, wyrażany jest jako współczynnik 5-HTOL/5-HIAA, co eliminuje wpływ rozcieńczenia moczu lub też względny, przypadkowy wzrost jego stężenia (np. w wyniku podaży pokarmów bogatych w serotoninę lub tryptofan) [19]. W przypadku spożywania etanolu, wartość współczynnika 5-HTOL/5-HIAA w moczu wzrasta powyżej 15 [nmol/μmol]. Udowodnienie ostrego spożycia alkoholu na postawie oznaczeń metabolitów serotoniny jest możliwe od 6 do 15 godzin, po tym gdy został on już całkowicie wyeliminowany. Pomimo, iż wartość wskaźnika 5-HTOL/5-HIAA rośnie wraz z ilością skonsumowanego alkoholu, nie można bezpośrednio skorelować jego wielkości z przyjętą dawką etanolu. Współczynnik 5-HTOL/5-HIAA wykorzystywany jest także w toksykologii sądowej do różnicowania pomiędzy syntezą pośmiertną, a przyżyciowym spożyciem alkoholu etylowego stwierdzonego we krwi i moczu denatów [20,18]. Współczynnik 5-HTOL/5-HIAA może być również wyrażany jako GTOL/5-HIAA, czyli stosunek glukuronidu 5-hyroksytryptofolu do kwasu 5-hydroksyindolooctowego, co znacznie upraszcza procedurę analityczną [3,35]. Nieoksydacyjne metabolity etanolu Około 1% wchłoniętego etanolu wydalane jest w postaci tzw. metabolitów nieoksydacyjnych tj.: jako estry etylowe kwasów tłuszczowych (FAEE), glukuronian etylu (EtG), siarczan etylu (EtS) oraz fosfatydyloetanol (PEth). Pomimo, iż stężenie wymienionych metabolitów jest bardzo niskie, stanowią one grupę specyficznych wskaźników konsumpcji etanolu. Ich czas półtrwania wynosi 1 do 7 dni, co doskonale wypełnia okno detekcji pomiędzy krótkotrwałymi markerami ostrej konsumpcji (etanol, metanol, współczynnik 5-HTOL/5-HIAA), a markerami o długim okresie półtrwania (MCV, GGT, CDT, AST, ALT) [35]. Znaczenie praktyczne nieoksydacyjnych metabolitów etanolu znacznie wzrosło wraz z rozwojem technik analitycznych pozwalających na ich oznaczania [19]. Glukuronian etylu (EtG) Mniej niż 0,1% wchłoniętego alkoholu etylowego ulega sprzęganiu z kwasem UDP-glukuronowym tworząc glukuronian etylu (EtG), który jest wydalany z moczem. Ponadto EtG może być wykrywany we krwi oraz ciałku szklistym oka (w przypadku denatów) [20]. Z uwagi na możliwość rozcieńczenia próby moczu, korzystniejsze jest wyrażanie stężenia EtG jako stosunku EtG/kreatynina [19]. Czas detekcji EtG w surowicy lub w moczu zależy od ilości spożytego etanolu. U osób zdrowych pijących umiarkowane ilości alkoholu (<30 g/dzień) EtG jest obecny w surowicy do 8 h dłużej niż etanol. W przypadku większej konsumpcji można go wykazać w moczu nawet do h po wyeliminowaniu alkoholu etylowego. W przeciwieństwie do metabolitów serotoniny 5-HTOL/5-HIAA, stężenie EtG w przypadku przewlekłej konsumpcji systematycznie wzrasta, co sugeruje kumulację tego związku w organizmie i tym samym ogranicza jego zastosowanie jako markera ostrej konsumpcji etanolu [28,30]. W ostatnim czasie coraz większe znaczenie zyskują oznaczenia EtG w próbce włosów, jako markera chronicznego spożywania alkoholu etylowego, zarówno do celów klinicznych jak i sądowych. Oznaczenie w próbce włosów EtG w stężeniu > 30 pg/mg wskazuje na wysokie prawdopodobieństwo chronicznego nadużywania alkoholu, natomiast stężenie 7 pg/mg sugeruje abstynencję badanej osoby [13,14,26]. Siarczan etylu (EtS) Kolejnym nieoksydacyjnym produktem metabolizmu etanolu jest siarczan etylu, który powstaje na drodze sprzęgania alkoholu etylowego z aktywnym siarczanem, w reakcji katalizowanej przez sulfotransferazę. Szlakiem tym metabolizowane jest poniżej 0,1% wchłoniętego etanolu. Czas detekcji EtS w płynach ustrojowych, po spożyciu alkoholu, jest podobny jak w przypadku glukuronianu etylu. Z uwagi mniejszą, w porównaniu z EtG, wrażliwość siarczanu etylu na działanie β-glukuronidazy, zainteresowanie tym markerem w ostatnich latach systematycznie wzrasta [19,25,35]. Estry etylowe kwasów tłuszczowych (FAEE ) Estry etylowe kwasów tłuszczowych (takich jak palmitynian, mirystynian, linolan, linolenian, oleinian, stearynian czy arachidonian) są produktami estryfikacji kwasów tłuszczowych z etanolem, powstającymi w wyniku działania syntazyfaees. Czas detekcji FAEE w surowicy, po zaprzestaniu spożywania alkoholu wynosi do 24 godzin, a w przypadku chronicznych biorców do 44 godzin. Wartości stężeń FAEE we krwi wzrastają wraz z ilością skonsumowanego alkoholu, dlatego też u osób długotrwale nadużywających etanolu są one wyraźnie wyższe niż po jednorazowej konsumpcji [2,19,21,25]. Podobnie jak glukuronian etylu oznaczanie estrów etylowych kwasów tłuszczowych we włosach jest cennym markerem chronicznego używania etanolu. 1165

4 Oznaczenie sumy mirystynianu, stearynianu, oleinianu i palmitynianu etylu w stężeniu > 0.5 ng/mg włosów sugeruje chroniczne nadużywanie alkoholu natomiast łączne stężenie wymienionych estrów niższe niż 200 pg/mg włosów nie wyklucza abstynencji [13,14,26]. Biochemiczne markery przewlekłego spożywania alkoholu etylowego Uzyskanie potwierdzenia nałogowego spożywania alkoholu etylowego napotyka często na trudności, ponieważ osoba uzależniona nie podaje rzeczywistych ilości spożywanych napojów alkoholowych, a może powstrzymywać się od spożywania etanolu na tyle długo by w momencie badania uzyskać wynik negatywny. W takich przypadkach, pomocne w ustaleniu faktycznej historii spożywania alkoholu etylowego są markery jego przewlekłego nadużywania. Pojawiają się one we krwi dopiero po kilku tygodniach, a nawet miesiącach nawracających epizodów nadmiernego spożywania etanolu, prowadząc do modyfikacji struktury i właściwości fizykochemicznych niektórych związków, jak również zaburzeń w przebiegu szlaków metabolicznych. Gamma-glutamylo-transferaza (GGT) Jest enzymem biorącym udział w przenoszeniu reszt γ-glutamylowych glutationu na akceptory peptydowe, zaangażowanym w syntezę glutationu oraz transport aminokwasów. Występuje przede wszystkim w hepatocytach i komórkach nabłonka przewodów żółciowych, skąd jest uwalniana w razie uszkodzenia. We krwi osób zdrowych występują tylko śladowe ilości GGT, natomiast jej podwyższony poziom można obserwować m.in. w wyniku uszkodzenia wątroby, spowodowanej długotrwałym obciążeniem etanolem. W przypadku osób nie nadużywających alkoholu, po minimum 5-tygodniowym okresie konsumpcji powyżej 60 g etanolu na dobę, poziom GGT wzrasta, przekraczając nawet 10-krotnie normę. Okres półtrwania gamma-glutamylo-transferazy wynosi od 14 do 26 dni, tak więc powrót do wartości fizjologicznych po zaprzestaniu picia następuje po 4-5 tygodniach [1]. Główną zaletą oznaczeń GGT jest niski koszt badania i możliwość wykonania go w większości laboratoriów. Niewątpliwą wadą jest natomiast niska swoistość markera, spowodowana możliwością podniesienia poziomu GGT przez inne czynniki uszkadzające komórki wątroby (leki, zła dieta, palenie papierosów) [19,24,34]. Aminotransferaza asparaginianowa (AST) oraz aminotransferaza alaninowa (ALT) AST oraz ALT są enzymami wątrobowymi, odpowiedzialnymi za metabolizm aminokwasów. Aminotransferaza alaninowa występuje w cytozolu komórek wątroby, natomiast aminotransferaza asparaginianowa w 80% jest zlokalizowana w mitochondriach, a pozostały procent znajduje się w cytozolu hepatocytów. Aktywność pozawątrobowa AST zaznacza się w mięśniach szkieletowych, sercu, nerkach, mózgu oraz trzustce. Głównym zadaniem tych dwóch enzymów jest transfer grup aminowych na α-ketokwasy odbywający się przy udziale fosforanu pirydoksalu, pełniącego rolę koenzymu. U osób przewlekle nadużywających alkohol, występuje niedobór tego związku, czego skutkiem jest zahamowanie aktywności ALT, prowadzące do wzrostu aktywności AST. Mając na uwadze występowanie tego zjawiska, zaproponowano pomiar stosunku AST/ALT (tzw. wskaźnik de Rittisa) jako markera, którego wartość powyżej 1,5 2 może sugerować alkoholową przyczynę uszkodzenia wątroby. Innym dobrym wskaźnikiem uszkodzenia wątroby, jest mast, czyli mitochondrialna aminotransferaza asparaginianowa. Uszkodzenie mitochondriów przez dostarczanie do organizmu dużych dawek etanolu, powoduje uwolnienie mast, którego pomiar w stosunku do całkowitej ilości AST (tast), pozwala z większym prawdopodobieństwem wskazać na uszkodzenie wątroby spowodowane przewlekłym nadużywaniem etanolu. Należy jednak mieć na uwadze, iż podobnie jak w przypadku gamma-glutamylo-transferazy, inne czynniki mogą również wpływać na zmianę wartości zarówno wskaźnika de Rittisa jak i stosunku mast/tast, dlatego też zwykle badania poziomu transaminaz łączy się z innymi testami biochemicznymi [19,34,35]. Średnia objętość krwinek czerwonych (MCV) Zwiększona objętość krwinek czerwonych, określana mianem anemii makrocytarnej, występuje u 4% dorosłej populacji, z tego w 65% związana jest z nadużywaniem alkoholu. Bezpośrednia przyczyna tego zjawiska nie jest dokładnie poznana, przypuszcza się, iż hematotoksyczne działanie wykazuje sam etanol, jak również jego metabolity. Ich oddziaływanie na erytrocyty opiera się na zwiększaniu przepuszczalności błon, zaburzaniu struktury i metabolizmu komórek, w ostateczności prowadzące do osłabienia ich trwałości i zwiększonej podatności na hemolizę. Swój udział we wzroście objętości krwinek ma także niedobór kwasu foliowego, będący skutkiem nadmiernych ilości etanolu w organizmie. Do wzrostu MCV dochodzi zwykle po minimum miesiącu intensywnej konsumpcji (tj. ponad 60 g alkoholu dziennie), a jego wartość skorelowana jest z ilością oraz częstością picia. Główną zaletą MCV jako markera przewlekłej konsumpcji alkoholu jest to, iż na jego podstawie jesteśmy w stanie wykazać intensywną konsumpcję etanolu nawet po kilku miesiącach od zaprzestania jego spożywania. Po mimo tego, iż marker ten charakteryzuje się dość wysoką specyficznością, jego wyłączne zastosowanie jako wskaźnika przewlekłej konsumpcji alkoholu jest ograniczone. Istnieje bowiem szereg innych przyczyn, które mogą powodować wzrost objętości krwinek czerwonych (np. palenie papierosów, niedobór kwasu foliowego i witaminy B 12, niedoczynność tarczycy, leki). W porównaniu z GGT, specyficzność MCV jest większa, dlatego często jest on wykorzystywany w kombinacji z innymi markerami jako wskaźnik przewlekłego nadużywania alkoholu [4,19,34,36]. Ubogowęglowodanowe izoformy transferyny czyli tzw. transferyna desialowana (CDT) W fizjologicznych warunkach transferyna posiada od 4 do 6 reszt kwasu sialowego w cząsteczce, a procent występowania tzw. transferyn desialowanych (asialo-, monosialo- i disialotransferaz), zawierających odpowiednio mniej reszt, jest bardzo niski. Nadmierna podaż alkoholu przyczynia się do zwiększenia ilości ubogowęglowodanowych izoform transferyny. Etanol i jego metabolity wpływają na funkcjonowanie enzymów modyfikujących transferynę (zwiększają aktywność sialidazy i obniżają sialilotransferazy), ograniczają przyłączanie kwasu sialowego do cząsteczek transferyny oraz zaburzają funkcjonowanie receptorów hepatocytów odpowiedzialnych za eliminację transferyny desialowanej. CDT jest w porównaniu z GGT bardziej specyficznym i czułym markerem przewlekłej konsumpcji alkoholu. Podniesienie poziomu CDT we krwi następuje po minimum tygodniowym spożywaniu co najmniej g alkoholu dziennie. W okresie abstynencji wartości te normalizują się w przeciągu dni (średni czas półtrwania CDT), a wypicie w tym czasie nawet małej ilości etanolu, prowadzi do ponownego wzrostu poziomu CDT. Dopiero kilkutygodniowe odstawienie alkoholu pozwala na powrót transferyny desialowanej do wartości fizjologicznych. Podobnie jak w przypadku poprzednio omówionych wskaźników przewlekłego spożywania alkoholu etylowego istnieją inne czynniki, które mogą dawać fałszywie pozytywne bądź fałszywie negatywne wyniki oznaczania CDT (polimorfizm genetyczny, niealkoholowe choroby wątroby, niedobór żelaza). Przedstawiając poziom CDT w odniesieniu do całkowitej ilości transferyny, jako procent CDT lub wskaźnik CDT/transferyna całkowita, możemy znacznie poprawić specyficzność markera [15,19,21,32,34]. Fosfatydyloetanol (PEth) Fosfatydyloetanol powstaje w wyniku reakcji etanolu z fosfolipidami błony komórkowej, katalizowanej przez fosfolipazę D. PEth jako jedyny z nieoksydacyjnych metabolitów etanolu jest stosowany do oceny przewlekłej konsumpcji alkoholu, ponieważ dopiero wysokie dawki etanolu (powyżej g/dobę) spożywanie przez okres nie krótszy niż trzy tygodnie, powodują pojawienie się go we krwi w ilościach możliwych do detekcji. W przypadku przewlekłego spożywania znacznych ilości alkoholu (od 60 g/dziennie, przez co najmniej tydzień), obecność PEth we krwi stwierdzano przez dwa tygodnie od zaprzestania picia [8]. Niewątpliwą wadą fosfatydyloetanolu jako markera, jest możliwość jego syntezy in vitro w czasie przechowywania próbek krwi zawierających etanol [19,35]. Addukty aldehydu octowego Aldehyd octowy powstający w czasie reakcji utleniania alkoholu etylowego w organizmie jest wysoce reaktywnym związkiem, tworzącym addukty z wieloma białkami (przede wszystkim albuminami i hemoglobiną), DNA i fosfolipidami. Wiązanie się powstających adduktów z makrocząstecz B. Geppert i wsp.

5 kami hepatocytów jest jedną z przyczyn alkoholowych uszkodzeń wątroby. Addukty acetaldehydu z białkami krwi (WBAA) występują zarówno w ostrym jak i przewlekłym nadużywaniu alkoholu, natomiast jego połączenia z hemoglobiną (HAA) pojawiają się już po jednorazowym wypiciu dużych dawek etanolu, a ich stężenie rośnie wraz ze spożytą ilością. Czas półtrwania powstających adduktów jest różny i zależy od rodzaju przyłączonego białka, co potencjalnie daje duże możliwości diagnostyczne. Tworzone połączenia aldehydu octowego mają charakter tzw. neoantygenów, stymulujących odpowiedź immunologiczną, co powoduje wzrost stężenia immunoglobulin A (IgA), szczególnie zauważalny u osób ciężko uzależnionych od alkoholu. Addukty aldehydu octowego stanowią obiecujące wskaźniki, jednak ich potencjał diagnostyczny wymaga przeprowadzenia dokładniejszych badań [19,23,31,35]. Podsumowanie Nadużywanie alkoholu etylowego stanowi poważny problem społeczny. Właściwa diagnoza osób uzależnionych jest podstawą wprowadzenia skutecznej terapii. Ukrywanie przez osoby nadużywające alkoholu faktycznej ilości spożywanych napojów alkoholowych, było zawsze jedną z głównych przyczyn utrudniających efektywne leczenie odwykowe. Zastosowanie w takich przypadkach procedur analitycznych opierających się na kompleksowym oznaczeniu, oprócz alkoholu etylowego, biochemicznych markerów (ostrej i przewlekłej konsumpcji) pozwala na uzyskanie pełniejszej historii jego spożywania. Niewątpliwym ograniczeniem, w szerszym zastosowaniu specyficznych markerów konsumpcji alkoholu etylowego, pozostaje wymóg dysponowania kosztownym sprzętem analitycznym, niezbędnym do przeprowadzania analiz. Możliwość zastosowania w ocenie stanu trzeźwości oraz leczeniu choroby alkoholowej markerów biochemicznych stanowi cenne uzupełnienie przeprowadzanych dotychczas badań. Piśmiennictwo 1. Athanaselis S., Stefanidou M., Koutselinis A.: Interpretation of postmortem alcohol concentrations. Forensic. Sci. Int. 2005, 149, Auwärter V., Kieβling B., Pragst F.: Squalene in hair a natural reference substance for the improved interpretation of fatty acid ethyl ester concentrations with respect to alcohol misuse. Forensic. Sci. Int. 2004, 145, Beck O., Helander A.: 5-hydroxytryptophol as a marker for recent alcohol intake. Addiction 2003, 98, (Suppl. 2), Chick J., Kreitman N., Plant M.: Mean cell volume and gamma-glutamyltranspeptidase as markers of drinking in working men. Lancet 1, 1249, Davidson V.L., Sittman D.B.: Biochemia. Urban & Partner, Wrocław Dierkes J., Wolfersdorf M., Borucki K. et al.: Determination of glucuronidated 5-hydroxytryptophol (GTOL), a marker of recent intake, by ELISA technique. Clin. Biochem. 2007, 40, Hanson G.R., Li T.K.: Public health implications of excessive alcohol consumption. J. Am. Med. Assoc. 2003, 289, Hanson P., Caron M., Johanson G. et al.: Blood phosphatidylethanol as a marker of alcohol abuse: levels in alcoholic males during withdrawal. Alcohol Clin. Exp. Res. 1997, 21, Helander A., Beck O., Boysen L.: 5-hydroxytryptophol conjugation in man: Influence of alcohol consumption and altered serotonin turnover. Life Sciences 1995, 56, Helander A., Beck O., Jones A.W.: Laboratory testing for recent alcohol consumption: comparision of etanol, methanol, and 5-hydroksytryptophol. Clin. Chem. 1996, 42, Helander A., Eriksson C.J.P.: Laboratory tests for acute alcohol consumption: Results of the WHO/ ISBRA study on state and trait markers of alcohol use and dependence. Alcohol. Clin. Exp. Res. 2002, 26, Helander A., von Wachenfeldt J., Hiltunen A., et al.: Comparison of urinary 5-hydroxytryptophol, breath ethanol and self-report for detection of recent alcohol use during outpatient treatment: a study on methadone patients. Drug. Alcohol. Depend. 1999, 56, Alcohol marker Consensus.pdf of Alcohol Markers in Hair for Abstinence Assessment 2012.pdf. 15. Jeppson J.O., Kristennson H., Fimiani C.: Carbohydrate-deficient transferrin quantified by HPLC to determine heave consumption of alcohol. Clin. Chem. 1993, 39, Johnson R.D., Lewis R.J., Canfield D.V., Blank C.L.: Accurate assignment of ethanol origin in postmortem urine: liquid chromatographic mass spectrometric determination of serotonin metabolites. J. Chromatogr. B. 2004, 805, Jones A.W., Helander A.: Disclosing recent drinking after alcohol had been cleared from the body. J. Anal. Toxicol. 1996, 20, Jones A.W., Helander A.: Time course and reproducibility of urinary excretion profiles of ethanol, methanol and the ratio of serotonin metabolites after intravenous infusion of ethanol. Alcohol. Clin. Exp. Res. 1999, 23, Karch S.B.: Forensic Issues in Alcohol Testing. CRC Press Taylor & Francis Group, New York, Kugelberg F.C., Jones A.W.: Interpreting results of ethanol analysis on postmortem specimens: A review of the literature. Forensic. Sci. Int. 2007, 165, Laposta M.: Fatty acid ethyl esters: short-term and long-term serum markers of ethanol intake. Clin. Chem. 1997, 43, Maśliński S., Ryżewski J.: Patofizjologia. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa Niemelä O., Parkkila S.: Alcoholic macrocycytosis is there a role for acetaldehyde and adducts? Addict. Biol. 2004, 9, Peterson K.: Biomarkers for alcohol use and abuse A summary. Alcohol Research Health , 28, Politi L., Leone F., Morini L., Polettini A.: Bioanalytical procedures for determination of conjugates or fatty acid esters of ethanol as markers of ethanol consumption: A review. Anal. Biochem. 2007, 368, Pragst F., Rothe M., Moench B. et al.: Combined use of fatty acid ethyl esters and ethyl glucuronide in hair for diagnosis of alcohol abuse: Interpretation and advantages. Forensic. Sci. Int. 2010, 196, Room R., Babor T., Rehm J.: Alcohol and public health. Lancet 2005, 365, Sarkola T., Dahl H., Eriksson C.J.P., Helander A.: Urinary ethyl glucuronide and 5-hydroxytryptophol levels during repeated ethanol ingestion in healthy human subjects. Alcohol Alcoholism, 2003, 38, Singer P.P., Jones G.R., Lewis R., Johnson R.: Loss of ethanol from vitreous humor in drowning deaths. J. Anal. Toxicol. 2007, 31, Some M., Helander A.: Urinary excretion patterns of 5-hydroxyindole-3-acetic acid and 5-hydroxytryptophol in various animal species: Implications for studies on serotonin metabolism and turnover rate. Life Sciences. 2002, 71, Stevens V.J, Fantl W.J., Newman C.B. et al.: Acetaldehyde adducts with hemoglobin. J. Clin. Invest. 1981, 67, Stibler H.: Carbohydrate-deficient transferrin in serum: a new marker of potentially harmful alcohol consumption reviewed. Clin. Chem. 1991, 37, Tekes K.: HPLC determination of serotonin and its metabolites from human platelet-rich plasma; Shift to 5-hydroxytryptophol formation following alcohol consumption. J. Chromatogr. Sci. 2008, 46, Waszkiewicz N., Konarzewska B., Waszkiewicz M i wsp.: Biomarkery nadużywania alkoholu. Część I. Biomarkery tradycyjne i ich interpretacja. Psychiatr. Pol. 2010, 44, Waszkiewicz N., Popławska R., Konarzewska B. i wsp.: Biomarkery nadużywania alkoholu. Część II. Nowe Biomarkery oraz ich interpretacja. Psychiatr. Pol. 2010, 44, Wu A., Chanarin I., Levi A.J.: Macrocytosis in chronic alcoholism. Lancet 1974, 1,

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Badania epidemiologiczne i eksperymentalne nie budzą wątpliwości spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko rozwoju wielu nowotworów złośliwych, zwłaszcza

Bardziej szczegółowo

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby SPIS TREŚCI JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje Wątroba jest największym narządem wewnętrznym naszego organizmu. Wątroba jest kluczowym organem regulującym nasz metabolizm (każda substancja

Bardziej szczegółowo

Biomarkery nadużywania alkoholu. Część II. Nowe biomarkery oraz ich interpretacja

Biomarkery nadużywania alkoholu. Część II. Nowe biomarkery oraz ich interpretacja Psychiatria Polska 2010, tom XLIV, numer 1 strony 137 146 Biomarkery nadużywania alkoholu. Część II. Nowe biomarkery oraz ich interpretacja Biomarkers of alcohol abuse. Part II. New biomarkers and their

Bardziej szczegółowo

Materiał i metody. Wyniki

Materiał i metody. Wyniki Abstract in Polish Wprowadzenie Selen jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Selen jest wbudowywany do białek w postaci selenocysteiny tworząc selenobiałka (selenoproteiny).

Bardziej szczegółowo

EKSPERTYZA ALKOHOLOGICZNA

EKSPERTYZA ALKOHOLOGICZNA EKSPERTYZA ALKOHOLOGICZNA Dariusz Zuba Instytut Ekspertyz Sądowych im. Prof. dra J. Sehna w Krakowie Prawo o ruchu drogowym Ustawa z dnia 20.06.1997 r. (Dz. U. Nr 98, poz. 602) Prawo o ruchu drogowym Ustawa

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ALKOHOLU NA DZIECKO W ŁONIE MATKI

WPŁYW ALKOHOLU NA DZIECKO W ŁONIE MATKI ZOFIA PANKRAC Doktor nauk medycznych, specjalista II stopnia w dziedzinie położnictwa i ginekologii. Kierownik Izby Przyjęć Kliniki Położnictwa Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego. Bierze czynny udział

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ( na podstawie artykułu zamieszczonego na portalu internetowym www.wp.pl zebrał i opracował administrator strony www.atol.org.pl ) Przewlekłe nadużywanie

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej

Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej Wprowadzenie: Większość lądowych organizmów kręgowych część jonów amonowych NH + 4, produktu rozpadu białek, wykorzystuje w biosyntezie

Bardziej szczegółowo

Odżywianie osób starszych (konspekt)

Odżywianie osób starszych (konspekt) Prof. dr hab. med. Tomasz Kostka Odżywianie osób starszych (konspekt) GŁÓWNE CZYNNIKI RYZYKA CHOROBY WIEŃCOWEJ (CHD) wg. Framingham Heart Study (Circulation, 1999, 100: 1481-1492) Palenie papierosów Nadciśnienie

Bardziej szczegółowo

ALKOHOLIZM. jako kwestia społeczna. Anna Siry

ALKOHOLIZM. jako kwestia społeczna. Anna Siry ALKOHOLIZM jako kwestia społeczna Anna Siry Czym jest alkoholizm? Zespół uzależnienia od alkoholu Choroba demokratyczna Chroniczna, postępująca i potencjalnie śmiertelna choroba Podstawowe pojęcia związane

Bardziej szczegółowo

Jeśli wyniki tego samego badania przeprowadzone dwoma różnymi metodami nie różnią się od siebie

Jeśli wyniki tego samego badania przeprowadzone dwoma różnymi metodami nie różnią się od siebie lek.wet. Agnieszka Dereczeniuk Badania laboratoryjne w hodowli Łódź 24.03.2012 Po co badać? Badania przesiewowe Badania profilaktyczne Badania obowiązkowe dla danej rasy Badania okresowe Badania diagnostyczne

Bardziej szczegółowo

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi Gdy robimy badania laboratoryjne krwi w wyniku otrzymujemy wydruk z niezliczoną liczbą skrótów, cyferek i znaków. Zazwyczaj odstępstwa od norm zaznaczone są na kartce z wynikami gwiazdkami. Zapraszamy

Bardziej szczegółowo

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień

Depresja a uzależnienia. Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Depresja a uzależnienia Maciej Plichtowski Specjalista psychiatra Specjalista psychoterapii uzależnień Alkoholizm w chorobach afektywnych Badania NIMH* (1990) (uzależnienie + nadużywanie) Badania II Kliniki

Bardziej szczegółowo

Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych. Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych

Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych. Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Konflikt interesów Wykłady i seminaria dla firmy Medtronic.w

Bardziej szczegółowo

Rozwój metod dozymetrii biologicznej oraz biofizycznych markerów i indykatorów wpływu promieniowania na organizmy żywe

Rozwój metod dozymetrii biologicznej oraz biofizycznych markerów i indykatorów wpływu promieniowania na organizmy żywe Rozwój metod dozymetrii biologicznej oraz biofizycznych markerów i indykatorów wpływu promieniowania na organizmy żywe Marcin Kruszewski Centrum Radiobiologii i Dozymetrii Biologicznej Instytut Chemii

Bardziej szczegółowo

Pogłębiona ocena stanu odżywienia. Badania biochemiczne

Pogłębiona ocena stanu odżywienia. Badania biochemiczne 5 Pogłębiona ocena stanu odżywienia. Badania biochemiczne Bruno Szczygieł Badania biochemiczne są niezmiernie przydatne w roz poznawaniu niedożywienia białkowo-kalorycznego (nbk), w kwalifikowaniu chorych

Bardziej szczegółowo

Przykładowy pytań Diagnostyka chorób układy podwzgórze-przysadka-nadnercza

Przykładowy pytań Diagnostyka chorób układy podwzgórze-przysadka-nadnercza lek. Jacek Bujko 17 października 2014 Przykładowy pytań Diagnostyka chorób układy podwzgórze-przysadka-nadnercza W diagnostyce laboratoryjnej uszkodzenia podwzgórza można stwierdzić cechy niedoczynności

Bardziej szczegółowo

Biomarkery nadużywania alkoholu. Część I. Biomarkery tradycyjne i ich interpretacja

Biomarkery nadużywania alkoholu. Część I. Biomarkery tradycyjne i ich interpretacja Psychiatria Polska 2010, tom XLIV, numer 1 strony 127 136 Biomarkery nadużywania alkoholu. Część I. Biomarkery tradycyjne i ich interpretacja Biomarkers of alcohol abuse. Part I. Traditional biomarkers

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 96 SECTIO D 2004 Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Faculty

Bardziej szczegółowo

WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY

WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY d r i n ż. Magdalena Górnicka Zakład Oceny Żywienia Katedra Żywienia Człowieka WitaminyA, E i C oraz karotenoidy Selen Flawonoidy AKRYLOAMID Powstaje podczas przetwarzania

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE PRZEDMIOTY PODSTAWOWE Anatomia człowieka 1. Które z białek występujących w organizmie człowieka odpowiedzialne są za kurczliwość mięśni? 2. Co to są neurony i w jaki sposób stykają się między sobą i efektorami?

Bardziej szczegółowo

PSYCHO-HORMONALNE PRZEJAWY PRZETRENOWANIA U WYCZYNOWYCH SPORTOWCÓW. dr Zbigniew Obmiński Instytut Sportu Zakład Endokrynologii

PSYCHO-HORMONALNE PRZEJAWY PRZETRENOWANIA U WYCZYNOWYCH SPORTOWCÓW. dr Zbigniew Obmiński Instytut Sportu Zakład Endokrynologii PSYCHO-HORMONALNE PRZEJAWY PRZETRENOWANIA U WYCZYNOWYCH SPORTOWCÓW dr Zbigniew Obmiński Instytut Sportu Zakład Endokrynologii Chroniczne zmęczenie - objaw choroby lub przepracowania u zdrowych osób Zmęczenie

Bardziej szczegółowo

IV. Termin składania ofert Oferty należy składać w Wydziale Kultury i Spraw Społecznych Urzędu Miasta Zamość w terminie do dnia 6 maja 2014 r.

IV. Termin składania ofert Oferty należy składać w Wydziale Kultury i Spraw Społecznych Urzędu Miasta Zamość w terminie do dnia 6 maja 2014 r. Załącznik do Zarządzenia nr 74/2014 Prezydenta Miasta Zamość z dnia 9 kwietnia 2014 r. Zasady finansowania realizacji zadania ujętego w Miejskim Programie Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych

Bardziej szczegółowo

Sprawdź, czy Twoje picie jest bezpieczne zrób test AUDIT

Sprawdź, czy Twoje picie jest bezpieczne zrób test AUDIT Sprawdź, czy Twoje picie jest bezpieczne zrób test AUDIT TEST AUDIT Test Rozpoznawania Zaburzeń Związanych z Piciem Alkoholu. Test rekomendowany przez WHO 38. Przeczytaj dokładnie kolejne pytania. Zastanów

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Program zajęć z biochemii dla studentów kierunku weterynaria I roku studiów na Wydziale Lekarskim UJ CM w roku akademickim 2013/2014

Program zajęć z biochemii dla studentów kierunku weterynaria I roku studiów na Wydziale Lekarskim UJ CM w roku akademickim 2013/2014 Program zajęć z biochemii dla studentów kierunku weterynaria I roku studiów na Wydziale Lekarskim UJ CM w roku akademickim 2013/2014 S E M E S T R II Tydzień 1 24.02-28.02 2 03.03-07.03 3 10.03-14.03 Wykłady

Bardziej szczegółowo

Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010

Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010 Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010 1. Leczeniem powinni być objęci chorzy z ostrym, przewlekłym zapaleniem wątroby oraz wyrównaną

Bardziej szczegółowo

Tendencje w zakresie spożywania alkoholu

Tendencje w zakresie spożywania alkoholu 199 ACTA SCIENTIFICA ACADEMIAE OSTROVIENSIS Małgorzata Cichońska 1, Wioleta Nartowska 2, Dorota Kaczmarzyk 3, Sławomir Szemraj 4, Grzegorz Mazur 5 Tendencje w zakresie spożywania alkoholu Streszczenie

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny Akademia Morska w Szczecinie Wydział Mechaniczny ROZPRAWA DOKTORSKA mgr inż. Marcin Kołodziejski Analiza metody obsługiwania zarządzanego niezawodnością pędników azymutalnych platformy pływającej Promotor:

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Badanie predyspozycji do łysienia androgenowego u kobiet (AGA)

Badanie predyspozycji do łysienia androgenowego u kobiet (AGA) Badanie predyspozycji do łysienia androgenowego u kobiet (AGA) RAPORT GENETYCZNY Wyniki testu dla Pacjent Testowy Pacjent Pacjent Testowy ID pacjenta 0999900004112 Imię i nazwisko pacjenta Pacjent Testowy

Bardziej szczegółowo

Mechanizmy chorób dziedzicznych

Mechanizmy chorób dziedzicznych Mechanizmy chorób dziedzicznych Podział chorób dziedzicznych Choroby jednogenowe Autosomalne Dominujące achondroplazja, neurofibromatoza Recesywne fenyloketonuria, mukowiscydioza Sprzężone z płcią Dominujące

Bardziej szczegółowo

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Wacław Karakuła Katedra i Klinika Chirurgii Naczyń i Angiologii U.M. w Lublinie Kierownik Kliniki prof. Tomasz Zubilewicz Lublin, 27.02.2016 Zespół

Bardziej szczegółowo

Instytut Sportu. Biochemiczne wskaźniki przetrenowania. Zakład Biochemii. mgr Konrad Witek

Instytut Sportu. Biochemiczne wskaźniki przetrenowania. Zakład Biochemii. mgr Konrad Witek Instytut Sportu Zakład Biochemii Biochemiczne wskaźniki przetrenowania Przetrenowanie (overtraining)- długotrwałe pogorszenie się dyspozycji sportowej zawodnika, na skutek kumulowania się skutków stosowania

Bardziej szczegółowo

Długotrwały niedobór witaminy C (hipoascorbemia) powoduje miażdżycę oraz osadzanie się lipoproteiny(a) w naczyniach krwionośnych transgenicznych myszy

Długotrwały niedobór witaminy C (hipoascorbemia) powoduje miażdżycę oraz osadzanie się lipoproteiny(a) w naczyniach krwionośnych transgenicznych myszy Długotrwały niedobór witaminy C (hipoascorbemia) powoduje miażdżycę oraz osadzanie się lipoproteiny(a) w naczyniach krwionośnych transgenicznych myszy Nowa publikacja Instytutu Medycyny Komórkowej dr Ratha

Bardziej szczegółowo

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn Analiza powikłań infekcyjnych u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną leczonych w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie Analysis of infectious complications inf children with

Bardziej szczegółowo

Co to jest termografia?

Co to jest termografia? Co to jest termografia? Słowo Termografia Pochodzi od dwóch słów "termo" czyli ciepło i "grafia" rysować, opisywać więc termografia to opisywanie przy pomocy temperatury zmian zachodzących w naszym organiźmie

Bardziej szczegółowo

Kategoria żywności, środek spożywczy lub składnik żywności. Warunki dla stosowania oświadczenia

Kategoria żywności, środek spożywczy lub składnik żywności. Warunki dla stosowania oświadczenia Kategoria, WITAMINY VITAMINS 1 Wiatminy ogólnie Vitamins, in general - witaminy pomagają w rozwoju wszystkich struktur organizmu; - witaminy pomagają zachować silny organizm; - witaminy są niezbędne dla

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) wiek od 12 roku życia; 2) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia

Bardziej szczegółowo

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany

Bardziej szczegółowo

CIBA-GEIGY Sintrom 4

CIBA-GEIGY Sintrom 4 CIBA-GEIGY Sintrom 4 Sintrom 4 Substancja czynna: 3-[a-(4-nitrofenylo-)-0- -acetyloetylo]-4-hydroksykumaryna /=acenocoumarol/. Tabletki 4 mg. Sintrom działa szybko i jest wydalany w krótkim okresie czasu.

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM MEDYCZNEGO Nr AM 006

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM MEDYCZNEGO Nr AM 006 PCA Zakres akredytacji Nr AM 006 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM MEDYCZNEGO Nr AM 006 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 7 Data wydania: 2 maja 2016

Bardziej szczegółowo

Fizjologia, biochemia

Fizjologia, biochemia 50 Fizjologia, biochemia sportu Krioterapia powoduje lepszą krążeniową i metaboliczną tolerancję oraz opóźnia narastanie zmęczenia w trakcie wykonywania pracy mięśniowej przez zawodników sportów wytrzymałościowych.

Bardziej szczegółowo

Iga Niczyporuk II rok licencjat

Iga Niczyporuk II rok licencjat Iga Niczyporuk II rok licencjat jeden z płynów ustrojowych w organizmie człowieka, którego objętość wynosi ok. 5 5,5 litrów. Krew spełnia czynności transportowe, dostarcza do tkanek tlen i substancje odżywcze,

Bardziej szczegółowo

LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1)

LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1) Załącznik B.14. LECZENIE PRZEWLEKŁEJ BIAŁACZKI SZPIKOWEJ (ICD-10 C 92.1) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie przewlekłej białaczki szpikowej u dorosłych imatinibem 1.1 Kryteria kwalifikacji Świadczeniobiorcy

Bardziej szczegółowo

PHARMA FREAK ANABOLIC FREAK - DAA

PHARMA FREAK ANABOLIC FREAK - DAA PHARMA FREAK ANABOLIC FREAK - DAA Bardzo silny booster testosteronu. Nowa, specjalnie zaprojektowana formuła suplementu diety zawiera składniki wspomagające powysiłkową produkcję naturalnych hormonów.

Bardziej szczegółowo

Pro/con debate: should synthetic colloids be used in patients with septic shock? James Downar and Stephen Lapinsky Critical Care 2009 Koloidy są powszechnie stosowane w celu uzyskania i utrzymania adekwatnej

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia rozsianego oparte na kryteriach

Bardziej szczegółowo

Poniżej prezentuję treść własnego wystąpienia w ramach spotkania okrągłego stołu. Główne punkty wystąpienia:

Poniżej prezentuję treść własnego wystąpienia w ramach spotkania okrągłego stołu. Główne punkty wystąpienia: Kwalifikacja do leczenia osteoporozy i kosztoefektywność leczenia osteoporozy w Polsce, polska wersja FRAX konferencja okrągłego stołu podczas IV Środkowo Europejskiego Kongresu Osteoporozy i Osteoartrozy

Bardziej szczegółowo

Porcja standardowa alkoholu

Porcja standardowa alkoholu Porcja standardowa alkoholu Porcja standardowa to 10 gramów czystego alkoholu etylowego czyli: 200 ml piwa o zaw.alk. 5% 100 ml wina o zaw.alk. 10% 25 ml wódki o zaw.alk. 40% Czas usuwania z organizmu

Bardziej szczegółowo

Suplementy. Wilkasy 2014. Krzysztof Gawin

Suplementy. Wilkasy 2014. Krzysztof Gawin Suplementy Wilkasy 2014 Krzysztof Gawin Suplementy diety - definicja Suplement diety jest środkiem spożywczym, którego celem jest uzupełnienie normalnej diety, będący skoncentrowanym źródłem witamin lub

Bardziej szczegółowo

Telefon 1: Ulica: Kod pocztowy: Województwo: Miejsce: Kraj: Poland. 90,55 kg 184,0 cm 26,7 kg/m²

Telefon 1: Ulica: Kod pocztowy: Województwo: Miejsce: Kraj: Poland. 90,55 kg 184,0 cm 26,7 kg/m² Wiek: Płeć: 29 lat 8 mies. mężczyzna Telefon 1: Ulica: Kod pocztowy: Województwo: Miejsce: Kraj: Poland Dane podstawowe Data: 13.04.23 Godzina: 10:53 90,55 kg 184,0 cm 26,7 kg/m² Płyn Pomiar całkowitej

Bardziej szczegółowo

Metabolizm białek. Ogólny schemat metabolizmu bialek

Metabolizm białek. Ogólny schemat metabolizmu bialek Metabolizm białek Ogólny schemat metabolizmu bialek Trawienie białek i absorpcja aminokwasów w przewodzie pokarmowym w żołądku (niskie ph ~2, rola HCl)- hydratacja, homogenizacja, denaturacja białek i

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 589 Poz. 86 Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie

Bardziej szczegółowo

Czy mogą być niebezpieczne?

Czy mogą być niebezpieczne? Diety wysokobiałkowe w odchudzaniu Czy mogą być niebezpieczne? Lucyna Kozłowska Katedra Dietetyki SGGW Diety wysokobiałkowe a ryzyko zgonu Badane osoby: Szwecja, 49 261 kobiet w wieku 30 49 lat (1992 i

Bardziej szczegółowo

Metody analizy jakościowej i ilościowej lipidów powierzchniowych i wewnętrznych owadów

Metody analizy jakościowej i ilościowej lipidów powierzchniowych i wewnętrznych owadów Metody analizy jakościowej i ilościowej lipidów powierzchniowych i wewnętrznych owadów Dr Marek Gołębiowski INSTYTUT OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA CZŁOWIEKA ZAKŁAD ANALIZY ŚRODOWISKA WYDZIAŁ CHEMII, UNIWERSYTET

Bardziej szczegółowo

SEH Ulotka SOR Ryzyka związane z nadużywaniem alkoholu

SEH Ulotka SOR Ryzyka związane z nadużywaniem alkoholu SEH Ulotka SOR Ryzyka związane z nadużywaniem alkoholu Jeżeli podczas badań przesiewowych okaże się, że jest mowa o nadmiernym spożyciu alkoholu, jesteście Państwo wówczas narażeni na większe ryzyko problemów

Bardziej szczegółowo

2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16

2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16 INTENSYWNA TERAPIA STANU ASTMATYCZNEGO 1. Definicja... 13 2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16 3. Obraz kliniczny... 17 3.1. Rozpoznanie... 17 3.2. Diagnostyka

Bardziej szczegółowo

the biomerieux Sp. z o.o. ul. Żeromskiego 17 01-882 Warszawa Tel. 022 569 85 00 Fax. 022 569 85 54 www.biomerieux.pl www.biomerieux.

the biomerieux Sp. z o.o. ul. Żeromskiego 17 01-882 Warszawa Tel. 022 569 85 00 Fax. 022 569 85 54 www.biomerieux.pl www.biomerieux. 0-08/ 010PL9900A / Ten dokument nie jest prawnie obowiązujący biomerieux zastrzega sobie prawo do modyfikacji bez powiadomienia / BIOMERIEUX i jego niebieskie logo, VIDAS i VIDIA tu wykorzystane są zarejestrowanymi

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO Sinecod; 1,5 mg/ml, syrop 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Jeden ml syropu zawiera 1,5 mg butamiratu cytrynian (Butamirati citras). Substancje

Bardziej szczegółowo

www.california-fitness.pl www.calivita.com

www.california-fitness.pl www.calivita.com DRIVERADE branica.pl SKONCENTROWANA OCHRONA AKTYWNEGO CZŁOWIEKA Unikalny zestaw składników uwzględniający potrzeby współczesnego człowieka Ekstrakt z guarany Witamina C Lecytyna Witamina E Cholina Selen

Bardziej szczegółowo

TAF TEMPERATURE ADAPTED FEEDS. - Odpowiednia pasza na daną porę roku TEMPERATURE ADAPTED FEEDS TM

TAF TEMPERATURE ADAPTED FEEDS. - Odpowiednia pasza na daną porę roku TEMPERATURE ADAPTED FEEDS TM TEMPERATURE ADAPTED FEEDS - Odpowiednia pasza na daną porę roku TEMPERATURE ADAPTED FEEDS - Odpowiednia pasza na daną porę roku Ryby to organizmy zmiennocieplne. Temperatura środowiska wpływa na pobieranie

Bardziej szczegółowo

dr hab. n. med. Czesław Żaba Kierownik Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

dr hab. n. med. Czesław Żaba Kierownik Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu dr hab. n. med. Czesław Żaba Kierownik Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Poznań, dnia 09.09.2015 r. Ocena rozprawy doktorskiej lek. med. Doroty

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM 2 15. 10. 2015

SEMINARIUM 2 15. 10. 2015 SEMINARIUM 2 15. 10. 2015 Od tłuszczu pokarmowego do lipoprotein osocza, metabolizm, budowa cząsteczek lipoprotein, apolipoproteiny, znaczenie biologiczne, enzymy biorące udział w metabolizmie lipoprotein,

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI,58 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI,58 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI,58 SECTIO D 2005 Studenckie Koło Naukowe przy Zakładzie Podstawowej Opieki Zdrowotnej i Katedrze Medycyny Rodzinnej Akademii

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie antykoagulacji cytrynianowej w ciągłej terapii nerkozastępczej u niemowląt z ostrym uszkodzeniem nerek.

Zastosowanie antykoagulacji cytrynianowej w ciągłej terapii nerkozastępczej u niemowląt z ostrym uszkodzeniem nerek. Zastosowanie antykoagulacji cytrynianowej w ciągłej terapii nerkozastępczej u niemowląt z ostrym uszkodzeniem nerek. Klinka Kardiologii i Nefrologii Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu

Bardziej szczegółowo

Dane Oferenta: nazwa... ... NIP... REGON...

Dane Oferenta: nazwa... ... NIP... REGON... Załącznik Nr 2 do Zarządzenia Nr 17/2012 Kierownika Samodzielnego Gminnego Zakładu Opieki Zdrowotnej z dnia 16 listopada 2012 roku Wilkowice dnia. Samodzielny Gminny Zakład Opieki Zdrowotnej w Wilkowicach

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ CHEMII Pracownia studencka Katedra Analizy Środowiska Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Ćwiczenie nr 4 i 5 OCENA EKOTOKSYCZNOŚCI TEORIA Chemia zanieczyszczeń środowiska

Bardziej szczegółowo

DIAGNOSTYKA LABORATORYJNA CHORÓB NOWOTWOROWYCH

DIAGNOSTYKA LABORATORYJNA CHORÓB NOWOTWOROWYCH PRZYKŁADOWA PULA PYTAŃ DIAGNOSTYKA LABORATORYJNA CHORÓB NOWOTWOROWYCH Markery nowotworowe nie są powszechnie stosowane w badaniu przesiewowym ludności ze względów finansowych mimo potwierdzonego wpływu

Bardziej szczegółowo

Oznaczenie Hevylite polega na rozpoznaniu epitopów pomiędzy stałymi regionami ciężkich i lekkich łańcuchów. lg oznacza lgg, A lub M.

Oznaczenie Hevylite polega na rozpoznaniu epitopów pomiędzy stałymi regionami ciężkich i lekkich łańcuchów. lg oznacza lgg, A lub M. Unikatowy test do dokładnego oznaczania kompletnych cząsteczek immunoglobulin. Hevylite umożliwia lepsze monitorowanie pacjentów ze szpiczakiem mnogim. Łańcuch lekki κ Łańcuch lekki λ docelowy epitop dla

Bardziej szczegółowo

Chemia kryminalistyczna

Chemia kryminalistyczna Chemia kryminalistyczna Wykład 2 Metody fizykochemiczne 21.10.2014 Pytania i pomiary wykrycie obecności substancji wykazanie braku substancji identyfikacja substancji określenie stężenia substancji określenie

Bardziej szczegółowo

Arsen zawarty jest w różnych minerałach. Zwykle towarzyszy siarce lub zespołom kruszowców siarki.

Arsen zawarty jest w różnych minerałach. Zwykle towarzyszy siarce lub zespołom kruszowców siarki. ARSEN Arsen zawarty jest w różnych minerałach. Zwykle towarzyszy siarce lub zespołom kruszowców siarki. W związkach swych występuje jako pierwiastek trój i pięciowartościowy. Źródłami zanieczyszczenia

Bardziej szczegółowo

LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB

LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB REUMATYCZNYCH U PACJENTÓW 65+ Włodzimierz Samborski Katedra Reumatologii i Rehabilitacji Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB REUMATYCZNYCH

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

Błędy przedanalityczne

Błędy przedanalityczne Błędy przedanalityczne Każdy z etapów badania począwszy od momentu zlecenia testu przez lekarza, poprzez pobranie krwi, analizę próbki, aż po interpretację wyniku na poziomie decyzyjnym, wiąże się z możliwością

Bardziej szczegółowo

Zewnątrzwydzielnicza niewydolność trzustki u psów

Zewnątrzwydzielnicza niewydolność trzustki u psów Zewnątrzwydzielnicza niewydolność Roman Lechowski Katedra Chorób Małych Zwierząt z Klinika, Wydział Medycyny Weterynaryjnej SGGW w Warszawie Niewystarczajace wytwarzanie enzymów trawiennych przez trzustkę

Bardziej szczegółowo

Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Gminie Miejskiej Skórcz w 2015 roku

Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Gminie Miejskiej Skórcz w 2015 roku Załącznik nr 1 do uchwały Nr III/.../2014 Rady Miejskiej w Skórczu z dnia 29 grudnia 2014 Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Gminie Miejskiej Skórcz w 2015 roku Cele:

Bardziej szczegółowo

Żel antycellulitowy ŻEL ANTYCELLULITOWY. Czym jest cellulit? INFORMACJE OGÓLNE

Żel antycellulitowy ŻEL ANTYCELLULITOWY. Czym jest cellulit? INFORMACJE OGÓLNE Czym jest cellulit? cellulit= skórka pomarańczowa = nierównomierne rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, wody i produktów przemiany materii w tkankach skóry, widoczne wgłębienia i guzkowatość skóry, występująca

Bardziej szczegółowo

ANEKS I. Strona 1 z 5

ANEKS I. Strona 1 z 5 ANEKS I WYKAZ NAZW, POSTAĆ FARMACEUTYCZNA, MOC WETERYNARYJNYCH PRODUKTÓW LECZNICZYCH, GATUNKI ZWIERZĄT, DROGA PODANIA, PODMIOT ODPOWIEDZIALNY POSIADAJĄCY POZWOLENIE NA DOPUSZCZENIE DO OBROTU W PAŃSTWACH

Bardziej szczegółowo

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47 Spis treści Przedmowa... 9 1. Ustalanie zapotrzebowania energetycznego w róŝnych stanach chorobowych (Danuta Gajewska)... 11 Wiadomości ogólne... 11 Całkowita przemiana materii... 12 Wprowadzenie... 12

Bardziej szczegółowo

Streszczenie projektu badawczego

Streszczenie projektu badawczego Streszczenie projektu badawczego Dotyczy umowy nr 2014.030/40/BP/DWM Określenie wartości predykcyjnej całkowitej masy hemoglobiny w ocenie wydolności fizycznej zawodników dyscyplin wytrzymałościowych Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

NZ.1.10. PROFIL KSZTAŁCENIA praktyczny TYP PRZEDMIOTU obligatoryjny Forma studiów. Wybrane procesy biochemiczne. Selected biochemical processes

NZ.1.10. PROFIL KSZTAŁCENIA praktyczny TYP PRZEDMIOTU obligatoryjny Forma studiów. Wybrane procesy biochemiczne. Selected biochemical processes Tabela 1. Metryka przedmiotu programowego- cele i efekty kształcenia POZIOM KSZTAŁCENIA POZIOM VI/ STUDIA I STOPNIA NR PRZEDMIOTU W PROGRAMIE NZ.1.10. PROFIL KSZTAŁCENIA praktyczny TYP PRZEDMIOTU obligatoryjny

Bardziej szczegółowo

PL 196487 B1. Grzelakowski Zdzisław,Bydgoszcz,PL 13.08.2001 BUP 17/01. Wojcieszko Jerzy, Kancelaria Patentowa PATENT-PARTNER 31.01.

PL 196487 B1. Grzelakowski Zdzisław,Bydgoszcz,PL 13.08.2001 BUP 17/01. Wojcieszko Jerzy, Kancelaria Patentowa PATENT-PARTNER 31.01. RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 196487 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 338270 (51) Int.Cl. G01N 33/02 (2006.01) A23L 1/307 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WIRUSOWEGO ZAPALENIA WĄTROBY TYPU C TERAPIĄ BEZINTERFERONOWĄ (ICD-10 B 18.2)

LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WIRUSOWEGO ZAPALENIA WĄTROBY TYPU C TERAPIĄ BEZINTERFERONOWĄ (ICD-10 B 18.2) Załącznik B.71. LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WIRUSOWEGO ZAPALENIA WĄTROBY TYPU C TERAPIĄ BEZINTERFERONOWĄ (ICD-10 B 18.2) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Kryteria kwalifikacji: 1) Do programu kwalifikowani są dorośli świadczeniobiorcy

Bardziej szczegółowo

Prof. Karina Jahnz-Różyk Wojskowy Instytut Medyczny

Prof. Karina Jahnz-Różyk Wojskowy Instytut Medyczny Prof. Karina Jahnz-Różyk Wojskowy Instytut Medyczny Przewlekła choroba układu oddechowego przebiegająca z dusznością Około 2 mln chorych w Polsce, ale tylko 1/3 jest zdiagnozowana (400-500 tys) Brak leczenia

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48)

LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 492 Poz. 66 Załącznik B.3. LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie adjuwantowe

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA. OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk

PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA. OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk ALKOHOLIZM Alkoholizm - nazywany jest również zespołem uzależnienia od alkoholu, chorobą alkoholową

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) ŚWIADCZENIOBIORCY 1.Kryteria kwalifikacji 1.1 Leczenia interferonem beta: 1) wiek od 12 roku życia; 2) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia

Bardziej szczegółowo

Interakcje leków o znaczeniu klinicznym i zapobieganie ich niepożądanym następstwom z uwzględnieniem profilaktyki działań hepatotoksycznych.

Interakcje leków o znaczeniu klinicznym i zapobieganie ich niepożądanym następstwom z uwzględnieniem profilaktyki działań hepatotoksycznych. Interakcje leków o znaczeniu klinicznym i zapobieganie ich niepożądanym następstwom z uwzględnieniem profilaktyki działań hepatotoksycznych. Beata Klincewicz, Wojciech Cichy Uniwersytetu Medycznego im.

Bardziej szczegółowo