Wojciech Biliński. Bywalcy Salonu Ambasadorowej (ze Sztambucha Leonii Papée)

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wojciech Biliński. Bywalcy Salonu Ambasadorowej (ze Sztambucha Leonii Papée)"

Transkrypt

1 O d K i j o w a d o R z y m u Z dziejów stosunków Rzeczypospolitej ze Stolicą Apostolską i Ukrainą pod redakcją M. R. Drozdowskiego, W. Walczaka, K. Wiszowatej-Walczak Białystok 2012 Wojciech Biliński Lw ó w Wa r s z awa Bywalcy Salonu Ambasadorowej (ze Sztambucha Leonii Papée) W roku 1994, w ambasadzie RP przy Stolicy Apostolskiej, natrafiłem na Sztambuch Leonii Papée, żony przedwojennego dyplomaty i ostatniego ambasadora II RP przy Stolicy Apostolskiej, Kazimierza Papée. Sztambuch (niem. Stammbuch, łac. Album Amicorum), był znany w kręgu kultury zachodnioeuropejskiej od XVI w. i popularny w XVIII, a szczególnie w pierwszej poł. XIX stulecia. W Polsce rozpowszechnił się głównie w epoce romantyzmu, niekiedy nazywano go Imionnikiem, dla uniknięcia cudzoziemskiej terminologii, zapożyczonej z niemieckiego 1. Późniejszą odmianą tego typu źródła historyczno-literackiego jest Księga Gości, poświadczona na początku XIX w., obecna na ziemiach polskich w zamożnych domach ziemiańskich i arystokratycznych 2. Podobnie jak Sztambuch, naśladuje ona obce (niemieckie, włoskie, francuskie lub angielskie) wzory. Zapewne inspiracją do ich powstawania były np. hotelowe księgi gości (wpisów). Inna, czasami używana nazwa, również przystająca do spuścizny po Leonii Papée, to Księga Pamiątkowa, będąca sumą wszystkich dotychczasowych 3. W naszym przypadku mamy 1 Szerzej na ten temat, we wstępie do antologii: Sztambuch romantyczny, oprac. A. Biernacki, Kraków Zob., np.: Dzików. Księga gości, oprac. T. Zych, Tarnobrzeg 1999 oraz Anno Domini Księga gości Chorzelowa, oprac. J. Skrzypczak, Mielec Zob., np.: R. Kincel, Sarmaci na Śnieżce, Wrocław 1973, rozdz. Różne losy ksiąg pamiątkowych, s

2 Wojciech Biliński do czynienia z hybrydą powyżej wspomnianych form. W związku z tym przyjąłem do stosowania każdą z tych nazw, i używałem wymiennie w toku narracji niniejszego artykułu. Lektura, którą prezentuję, to wpisy blisko 500 osób (niektóre odnotowane kilkakrotnie), z okresu od 15 lipca 1932 r. do 17 maja 1957 r. Zidentyfikowanych zostało niespełna 400 postaci, z których prawie 200 przybliżyłem w notkach biograficznych. Sztambuch prowadzony był przez właścicielkę podczas sprawowania przez jej męża misji dyplomatycznych w Gdańsku, Pradze i Watykanie (Rzymie). Od roku 1998 nie są mi znane dalsze losy tego materiału. Dysponuję jedynie odbitką kserograficzną całości 4. W związku z tym nie podaję pełnego opisu zewnętrznego dokumentu. Album, w formacie 13 cm x 17 cm, jest niepaginowany i zawiera dwustronnie zapisane karty (32 czyste) od 1r. 115r. Pochodzenie i datację książeczki, w której dokonano wpisów można określić na podstawie drukowanej (małą czcionką) stopki, w lewym dolnym rogu na wewnętrznej stronie okładki: Ateliee Ed. Taska Tallin. Zgodnie z tym, zakupu zeszytu mogła dokonać L. Papée w stolicy Łotwy pomiędzy 15 I a 30 IV 1929 r., tzn. wówczas, gdy jej małżonek był tam chargé d affaires. Istnieją jeszcze inne źródła, pokrewnej proweniencji (których treści nie znam), wytworzone ówcześnie w kręgu ambasady RP przy Watykanie, a znajdujące się obecnie w siedzibie placówki dyplomatycznej 5 : 1. Księga wpisów, zatytułowana: (na pierwszej karcie) Środy u Ambasadora. Jest to zeszyt, formatu 14,5 cm x 20,5 cm, w twardej tekturze, obłożony szarym papierem. Na okładce ozdobny zielony nadruk podobny do liścia źdźbła trawy. Zawiera 77 podwójnych, nienumerowanych, kartek papieru koloru kości słoniowej, z których 25 jest zapisanych. Są to wpisy od 13 września 1944 do 3 maja 1945 r. 2. Księga wpisów, z napisem na okładce: Made in Italy. Jest to zeszyt, formatu 22,5 cm x 30 cm, w okładce ze skóry zdobionej złotem. Kartki w środku pożółkłe, na obrzeżach przypominające papier czerpany. Zawiera 105 kartek, nienumerowanych, z których 16 jest zapisanych. Zawierają zapiski od 17 maja 1945 do 13 września 1963 r. Wiadomo również, że ambasador K. Papée, w okresie watykańskim, prowadził pamiętnik. Jego wyjątki były publikowane 6. 4 Wstępnego przepisania całości tekstu dokonała mgr Alicja Dybkowska, wówczas stypendystka Fundacji Lanckorońskich i współracownica prof. K. Lanckorońskiej w Polskim Instytucie Historycznym w Rzymie. Dziękuję jej za trud włożony w tę pracę, który wówczas nie zaowocował planowaną wspólną edycją tekstu Sztambucha. 5 Opis, wg informacji otrzymanych od dyplomaty ambasady RP przy Stolicy Apostolskiej, I sekretarza p. Anny Kurdziel, której serdecznie dziękuję za pomoc. 6 K. Papée, Kartki z pamiętnika, Wiadomości 723(1960), reedycja [w:] Świadectwa Testimoniarne, t. V, Rzym 2009, s oryg. maszynop. znajduje się w Archiwum Papieskiego Instytutu Studiów 588

3 Ambasador Kazimierz Papée w towarzystwie żony Leonii i jej brata majora Henryka Dobrzańskiego na płycie lotniska, sierpień (lipiec?) 1939 r., Narodowe Archiwum Cyfrowe, sygn. 1-D Zdjęcie udostępnione dzięki uprzejmości Dyrekcji NAC. Wpis generała Władysława Andersa, Rzym , Sztambuch, k. 88v.

4 Odręczny rysunek Wojciecha Kossaka i Zygmunta Haupfa, Gdańsk 1935, Sztambuch, k. 19v., 18v. Wpis generała Józefa Hallera, Rzym, , Sztambuch, k. 94v.

5 Bywalcy Salonu Ambasadorowej... W niniejszym tekście, także w aparacie naukowym, cytuję niektóre wpisy gości L. Papée. Przyjąłem zasadę, że teksty obcojęzyczne, będące głównie adresami i życzeniami, nie są tłumaczone. Teksty w języku polskim pozostawiłem w oryginalnej pisowni. Każdy wpis opatrzony jest informacją, dot. daty i miejsca w Albumie ( k. r-v paginacja moja W.B.). Świadomie rozbudowane notki biograficzne, zawarte w przypisach, mają ukazać bogactwo ludzkich doświadczeń i losów na tle burzliwych i tragicznych dziejów Polski, głównie w pierwszej połowie XX stulecia 7. Temu samemu służy informacja o miejscu śmierci bywalców salonu ambasadorowej. Nie wymieniam wszystkich osób, które wpisały się do Księgi Gości, nawet jeśli zostały rozpoznane. Wynika to m.in., z kryterium objętości tekstu, oraz z faktu, że zamiarem autora jest pełna publikacja tego źródła historyczno-literackiego. Ponadto konstrukcja pracy wymagała odejścia od tworzenia rodzaju słownika biograficznego, czy też księgi adresowej. Literatura przedmiotu, dotycząca europejskich relacji politycznych i dyplomatycznych Polski, w tym z Wolnym Miastem Gdańskiem, Czechosłowacją Kościelnych w Rzymie (dalej PISE, Rzym); idem Życie w Santa Marta, Wiadomości 739(1960). Ponadto zob.: ks. H. Kietliński, J. Musiał, Wywiad z ambasadorem Papée (przeprowadzony 7 IV 1975 r.), Nasza Rodzina 12(1979); M. Kornat, Ambasador Kazimierz Papée piętnaście rozmów z papieżem Piusem XII, Zeszyty Historyczne 156(2006) (tamże życiorys K.P.). K. Papée jest autorem pracy Pius XII a Polska Przemówienia, listy, komentarze, Rzym 1954, za którą otrzymał nagrodę Stowarzyszenia Intelektualistów Uchodźców we Włoszech (Associazione Intellettuali Rifugiati in Italia). Zob. też T. Wyrwa, Ambasador Papée o nastrojach w Watykanie w latach , Zeszyty Historyczne 87(1989). K. Papée opisał również swoją misję w Pradze na tle stosunków politycznych z Czechosłowacją, zob. Załącznik do pisma Ministerstwa Spraw Zagranicznych do Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 8, 4 VI 1940, Angers, [w:] M.K. Kamiński, E. Orlof, Odpowiedź Kazimierza Papéego na ankietę rządu polskiego na uchodźstwie dotyczącą polskiej polityki zagranicznej wobec Czechosłowacji w 1938 r., Dzieje Najnowsze 4(1998), s oraz jego wspomnienia o sytuacji po konferencji w Monachium, Kartki z pamiętnika. Kronika kilku dni, Wiadomości (1962). 7 Przy konstruowaniu notek biograficznych korzystałem z licznych publikacji, m.in.: M. Andrzejewski, Wolne Miasto Gdańsk ( ). Leksykon biograficzny, Gdańsk 2009; Czy wiesz kto to jest?, red. S. Łoza, Warszawa 1938; Działacze polscy i przedstawiciele RP w Wolnym Mieście Gdańsku, red. S. Mikos, Gdańsk 1974; Encyklopedia Muzyczna PWM, Warszawa 1979 (w kontynuacji); Kto był kim w Drugiej Rzeczypospolitej, red. J. Majchrowski, Warszawa 1994; M.I. Kwiatkowska, Groby polskie na cmentarzach Rzymu, Warszawa 1999; T. Oracki, Słownik Biograficzny Warmii, Mazur i Powiśla XIX i XX wieku (do 1945 roku), Warszawa 1983; Słownik Biograficzny Polskiej Służby Zagranicznej, oprac. K. Smolana, T. I III, Warszawa ; Słownik Biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, red. St. Gierszewski, Gdańsk 1997; Słownik historyków polskich, Warszawa 1994; Słownik muzyków polskich, T. I II, Kraków 1967; Świadectwa Testimonianze, wybór i oprac. E. Prządka, t. IV V, Rzym Pomocne też było wydawnictwo Stolicy Apostolskiej, Annuario Pontificio za lata Wśród licznych stron internetowych, szczególnie godna uwagi jest: de/dipl.corps.htm, Martin Wolters, Das Diplomatische Korps beim Heiligen Stuhl. 591

6 Wojciech Biliński i Stolicą Apostolską, w latach powstawania Sztambucha, jest bogata 8. Jej szczegółowe przytaczanie oraz nakreślenie obrazu ówczesnych stosunków międzynarodowych wykraczają poza założenia niniejszej pracy. Z uwagi na charakter artykułu, w tekście przywołuję jedynie niektóre wspomnienia osób, będących gośćmi L. Papée, oraz szczególnie interesujące relacje, kroniki i dokumenty opisujące ludzi i wydarzenia z tamtych lat. Wybiórczo też, odsyłam Czytelnika do opublikowanych biografii bywalców 8 H. Batowski, Kryzys dyplomatyczny w Europie: Jesień 1938 wiosna 1939, Warszawa 1962; idem, Europa zmierza ku przepaści, Poznań 1989; idem, Polska dyplomacja na obczyźnie , Kraków 1991; idem, Między dwiema wojnami Zarys historii dyplomatycznej, Kraków 2004; Historia Dyplomacji Polskiej, t. IV , red. P. Łossowski, W (tu szczególnie, A. Skrzypek, Kryzys czechosłowacki); Historia Dyplomacji Polskiej, t. V , red. W. Michowicz, Warszawa 1999 (tu zwłaszcza Z. Zieliński, Polska Watykan w latach ); Historia dyplomacji polskiej X XX w., red. G. Labuda, W. Michowicz, Warszawa 2002; M.K. Kamiński, M.J. Zacharias, W cieniu zagrożenia. Polityka zagraniczna RP , Warszawa 1993; R. Kupiecki, K. Szczepanik, Polityka zagraniczna Polski , Warszawa 1995; P. Łossowski, Polska w Europie i na świecie , Warszawa 1990; idem, Dyplomacja Drugiej Rzeczypospolitej. Z dziejów polskiej służby zagranicznej, Warszawa 1992; idem, Dyplomacja polska , Warszawa 2001; Polska służba zagraniczna po 1 września 1939 r., Londyn 1954; W. Skóra, Służba konsularna Drugiej Rzeczypospolitej. Organizacja, kadry i działalność, Toruń 2006; P. Wandycz, Polish Diplomacy Aims and Achiements. Dyplomacja polska w latach Cele i osiągnięcia, London Stosunkom Polski z Wolnym Miastem Gdańskiem prace poświęcili, m.in.: B. Dopierała, Gdańska polityka Józefa Becka, Poznań 1967; S. Mikos, Działalność Komisariatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w Wolnym Mieście Gdańsku , Warszawa 1971; H. Trocka, Gdańsk a hitlerowski Drang nach Osten. Gdańsk 1984; Relacje z Czechosłowacją znalazły miejsce np. w studiach: J. Bestry, Służba konsularna Drugiej Rzeczypospolitej w Czechosłowacji, Wrocław 2005; K. Lewandowski, Stosunki polsko-czechosłowackie w l , [w:] Przyjaźnie i antagonizmy. Stosunki Polski z państwami sąsiednimi w l , red. J. Żarnowski, Wrocław 1977; Stosunki polsko-czechosłowackie w relacjach dyplomatów II RP, oprac. S. Nowinowski, Łódź 2006; Stosunki polsko-czesko-słowackie w l , red. E. Orlof, Rzeszów 1992; Stosunki polsko-słowackie w I połowie XX wieku (materiały pokonferencyjne), red. J. Głowińska, Wrocław Kontakty i związki Polski ze Stolicą Apostolską zostały omówione w artykułach i monografiach: P. Samerek, Ambasada polska przy Stolicy Apostolskiej w latach , [w:] Świadectwa Testimonianze, t. V, Rzym 2009; Z. Waszkiewicz, Polityka Watykanu wobec Polski , Warszawa 1980; T. Wyrwa, Likwidacja ambasady RP przy Watykanie w latach 1958 i 1972, Zeszyty Historyczne 93(1990); J. Żaryn, Kościół a władza w Polsce ( ), Warszawa 1997; idem, Stolica Apostolska wobec Polski i Polaków w latach w świetle materiałów ambasady RP przy Watykanie (Wybór dokumentów), Warszawa 1998 (tu historia ambasady), (zob. rec. ks. H. Fokciński SI, Dzieje ambasady RP przy Stolicy Apostolskiej i jej archiwa w okresie powojennym, Duszpasterz Polski Zagranicą 4/213(1999), s ); idem, Kościół w Polsce w latach przełomu ( ), Warszawa 2000; idem passusy w Dzieje Kościoła Katolickiego w Polsce ( ), Warszawa Celowo pomijam jednostronne prace J. Pałygi vel J.M. Ogińskiego. Spośród wielu studiów historyków zagranicznych na uwagę zasługuje artykuł P. Levillaina, Les Secrétaires d État de Pie XI à nos jours. Sources diplomatiques, mémoires, sovenirs, Mélanges de l Ecole Française de Rome. Italie ed Méditerranée 110-2(1998), s (tam piśmiennictwo tematu). Najnowsza literatura przedmiotu omówiona została w zbiorze Pius XII. Papież w epoce totalitaryzmów. Historiografia i polityka, red. M. Kornat, Kraków

7 Bywalcy Salonu Ambasadorowej... salonu. Jeżeli natomiast pozostawili oni wspomnienia, korespondujące z wydarzeniami, których byli świadkami, z reguły odnotowuję je w przypisach biograficznych. W pomocniczym charakterze wykorzystałem: akta ambasady RP przy Stolicy Apostolskiej, znajdujące się w Londynie i Rzymie oraz dokumenty MSZ w Warszawie 9. Leonia Dobrzańska urodziła się w Potoku (majątek rodzinny we wsi pomiędzy Jasłem a Krosnem) 22 marca 1895 r. 10 Była córką Henryka de Hubal h. Leliwa, pochodzącego z zaścianka szlacheckiego Dobra Szlachecka (w ziemi jasielskiej) i Marii z Lubienieckich. Babką ze strony ojca była Leonia, z domu Potocka, po której wzięła imię 11. Matka, Maria pochodziła ze znanego rodu ziemiańskiego Lubienieckich, z okolic Opoczna, zasłużonego w walce o niepodległość i służbie publicznej dla Polski. Dziadek Leonii, Włodzimierz ( ) był uczestnikiem powstania styczniowego. Pradziadek, Hipolit Jakub ( ) był porucznikiem pułku Kirasjerów w Księstwie Warszawskim i oficerem w powstaniu listopadowym. Prapradziadek, Jan Kanty Adam ( ), hr. Lubieniecki z Lubieńca był adiutantem króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, deputatem trybunalskim i posłem szlacheckiej Rzeczpospolitej oraz na sejm Księstwa Warszawskiego. Prababką była Felicyta Felicytata hr. Konarska h. Gryf. Młodszym bratem Leonii był Henryk Dobrzański ( ), legionista, major kawalerii Wojska Polskiego, sportowiec (olimpijczyk), dowódca Wydzielonego Oddziału Kawalerii Wojska Polskiego, słynny Hubal. Rodzina Dobrzańskich w początku XX w. przeniosła się do Krakowa. Leonia, w młodości, zamierzała zostać skrzypaczką. Studiowała w Konserwatorium krakowskim za dyrekcji W. Żeleńskiego a wykształcenie muzyczne uzupełniała w Wiedniu 12. Początkowo była uczennicą słynnego wirtuoza skrzypiec B. Hubermana, a następnie O. Ševčika. 9 Archiwum Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Władysława Sikorskiego w Londynie (dalej IPMS), zespół Ambasada RP przy Watykanie; PISE, Rzym, zespół Akta Ambasady RP przy Stolicy Apostolskiej (byłem jednym z pierwszych historyków, który korzystał z tych dokumentów w 1994 r. w siedzibie Domu Pielgrzyma im. Jana Pawła II, w Rzymie na via Cassia, po ich odzyskaniu przez Ambasadę RP w 1993 r.) oraz Korespondencja Leona Siemiradzkiego ; AAN w Warszawie, zespół MSZ, Prot. Dypl. i Ref. Wyznań. 10 Błędna data roczna w inskrypcji na grobie, powtórzona przez M.I. Kwiatkowska, Groby polskie na cmentarzach Rzymu, s Istotnie, np. w IMPS, Ambasada RP przy Watykanie, Administracja Ambasady, A.44/423/4, Listy przydziałów alimentacyjnych 1947 z 30 I 1947 r. przy nazwisku Leonia Papée zapis: Tymczasem w księdze metrykalnej dla miejscowości Potok, znajdującej się obecnie w USC Jedlicze, widnieje roczna data urodzenia 1895 (22 III). Niemożliwe, aby Leonia urodziła się w tym samym roku (z różnicą 3 miesięcy) co jej brat, H. Dobrzański Hubal, bowiem jego niepodważalna data przyjścia na świat to 22 VI 1897 r. w Jaśle. Zapewne więc p. Leonia odmładzała się o 2 lata. 11 Henryk, brat L. Dobrzańskiej otrzymał od wspólnej babki srebrną papierośnicę z napisem: Kochająca babcia Lila, zob. fotografia, [w:] Hubal mjr Henryk Dobrzański , album, oprac. H. Sobierajski, A. Dyszyński, Warszawa 1997, s Zob. zdjęcie rodzeństwa jesienią 1917 r. w Wiedniu, [w:] ibidem, s

8 Wojciech Biliński Wypadek, czy też choroba, uniemożliwiła jej dalsze kształcenie i realizację powołania. Była bardzo związana z bratem Henrykiem i zafascynowana środowiskiem szwoleżerskim z okresu jego służby w Legionach. Często obserwowała zawody hippiczne z udziałem Hubala. Podobno, w jednym ze swoich reportaży M. Wańkowicz nazwał ją ułańską mamą. Z pewnością w tym gronie poznała młodego Kazimierza Papée, który służył w Legionach, w 2 Pułku Ułanów (Szwoleżerów Rokitniańskich ), w tym samym co Henryk Dobrzański. Leonia Dobrzańska i Kazimierz Papée wzięli ślub (zapewne w Krakowie) 5 czerwca 1919 r. 13 Odtąd właścicielka Sztambucha towarzyszyła, aż do śmierci, mężowi w jego zagranicznych misjach dyplomatycznych, przerywanych krótkimi okresami pracy w centrali Ministerstwa Spraw Zagranicznych w Warszawie. Po zakończeniu pobytu w Berlinie, Leonia przyjechała do Krakowa, gdzie 22 października 1923 r. urodziła syna, Henryka Michała (nazywanego Rysiem ), którego ojcem chrzestnym został jego wuj, H. Dobrzański. W latach , podczas sprawowania przez męża urzędu komisarza generalnego RP w Wolnym Mieście Gdańsku, Leonia ( Lili tak mianowali ją przyjaciele i znajomi) poświęciła się pracy społecznej. W 1932 r., pod jej patronatem, został utworzony Naczelny Komitet Ochronkowy, koordynujący prace komitetów opiekujących się poszczególnymi zakładami w każdej z dzielnic Gdańska. Pełniła też funkcję przewodniczącej Rady Pracy Kobiet, współdziałając z żonami wpływowych gdańszczan ze sfer urzędniczych i kupieckich. Szczególnie dbała o utrzymanie polskości wśród młodzieży. W 1934 lub 1935 r. została prezesem [Polskiego] Towarzystwa Muzycznego w Gdańsku. Dzięki subwencjom, pozyskiwanym za jej pośrednictwem z komisariatu generalnego RP, życie muzyczne w Gdańsku nabrało rozmachu i kolorytu. Organizowała liczne koncerty artystów miejscowych, ale też sprowadzanych z Polski. Jako żona komisarza generalnego prowadziła w domu salon kulturalny, w którym przyjmowała miejscową gdańską oraz przybyłą z kraju i zagranicy śmietankę towarzyską. Gabriela Danielewicz, zasłużona gdańska dziennikarka i pisarka (córka przedwojennego pracownika Komisariatu Generalnego RP w WMG, Stanisława) zebrała relacje i opinie osób, które pamiętały Leonię Papée z tego czasu i stworzyła swoisty literacko-historyczny portret naszej bohaterki: Małżonka komisarza generalnego stała się obiektem dociekliwości pań i wzbudziła kontrowersyjne opinie, żywe nawet po wielu latach. [ ]. Życie pani, posiadającej w herbie półksiężyc z gwiazdą, przy tym nie pozbawionej urody, układało się pomyślnie, stąd jej swada, humor, zalotność i miły uśmiech. W pamięci znajomych 13 Zob. K. Papée, Kartki z pamiętnika..., pod datą 5 VI 1944 r. zapisał, że był to dzień 25. rocznicy ślubu, s Wspomniał to również w liście do W. Jędrzejewicza z 16 III 1952 r., zob. J. Żaryn, Stolica..., przyp. 36, s

9 Bywalcy Salonu Ambasadorowej... pozostała osobą o wesołym usposobieniu, dużym temperamencie i energii. Pełna werwy i życia ministrowa, nieco może pretensjonalna, królowała na rautach i balach nie tyle z racji swej pozycji społecznej, co raczej z powodu zbytniej żywiołowości i skłonności do popadania w euforię. Dzięki osobistemu wdziękowi, komunikatywności i nawet apodyktyczności, potrafiła szybko skupić wokół siebie grono pań, chętnych do działalności patriotycznej i filantropijnej. [ ]. Wkładała w swą pracę dużo serca, szczerych uczuć i żarliwości. [ ]. Z racji piastowanych funkcji społecznych ministrowa wizytowała szkoły i ochronki. Niejednokrotnie inicjowała zbiórki odzieży i żywności na rzecz ubogich rodzin i urządzała zabawy połączone z loteriami, których dochód przeznaczało się na cele polonijne. Obowiązki społeczne, pochłaniające sporo czasu, nie wpływały hamująco na upodobania pani Papée do życia towarzyskiego. W obszernym i wytwornie urządzonym mieszkaniu, mieszczącym się w zacisznej willi na rogu obecnej ulicy Curie-Skłodowskiej (Dehlbrückstrasse) i Hoene-Wrońskiego (Gralathstrasse), w którym wyczuwało się wrażliwą na piękno rękę pani domu, współgrały ze sobą różne epoki, tworząc harmonijny, estetyczny zestaw. Stylowe meble, delikatna stara porcelana, rodowe srebra, puszyste dywany, kryształowe żyrandole, cenne obrazy impresjonistów, stwarzały przyjemną atmosferę do rozmów i wypoczynku. Państwo Papée wydawali przyjęcia dla elity gdańskiej i zaprzyjaźnionych rodzin. Pani Leonia urozmaicała je grą na skrzypcach, w której osiągnęła niemały kunszt. [ ] W Gdańsku nie odbył się żaden polski bal ani większa zabawa, której nie patronowałaby ministrowa. Chociaż nie lubiła oficjalnych reprezentacji, ukazywała się niezmiennie uśmiechnięta i rozbawiona, zawsze elegancka, z kunsztowną fryzurą, wiodąca rej wśród towarzystwa 14. W okresie praskim aktywność kulturalno-towarzyska Leonii Papée utrzymywała się na takim samym, wysokim poziomie. Odwiedzinom sprzyjało, zarówno położenie i piękno stolicy Czechosłowacji, a także usytuowanie poselstwa w historycznym pałacu położonym w pobliżu mostu Karola i zamku na Hradczanach. Krótki czas sprawowania misji poselskiej przez Kazimierza nie pozwolił jednak na rozwinięcie szerzej skrzydeł jego małżonce. O ile w Gdańsku w jej salonie dominowali przedstawiciele Melpomeny i Aoede, to w Pradze częściej przebywali reprezentanci Melete, zaś w Rzymie przeważali już ambasadorzy Klio i Mneme. Awans męża na stanowisko ambasadora przy Watykanie wydawał się być zwieńczeniem jego kariery i otworzeniem się nowych, salonowych możliwości dla ambitnej żony. Tymczasem losy Polski i samej ambasady postawiły przed nią nowe, bardzo odpowiedzialne i trudne wyzwa- 14 G. Danielewicz, Pani Ministrowa, [w:] G. Danielewicz, M. Koprowska, M. Walicka, Polki w Wolnym Mieście Gdańsku, Gdańsk 1985, s ,

10 Wojciech Biliński nia. Pomimo wstrząsu, spowodowanego śmiercią brata 15 i wyraźnie podupadającego zdrowia starała się, w miarę sił, skupiać w swoim otoczeniu Polaków przebywających w Rzymie oraz przedstawicieli Emigracji przybywających do stolicy Papiestwa. Traktowali oni wizytę w ambasadzie wolnej Polski jako obowiązek i honor najwyższy, pokrzepiając tym samym serca. Crème de la crème gości Albumu stanowili jednak prominentni hierarchowie Kurii rzymskiej oraz przedstawiciele korpusu dyplomatycznego akredytowani przy Piusie XII. W drugiej połowie lat pięćdziesiątych Leonia Papée ciężko chorowała, przeszła poważną operację i często wyjeżdżała z mężem na leczenie. Nie miała już sił na aktywność towarzyską, o czym świadczy zakończenie żywota Sztambucha na blisko 3 lata przed jej śmiercią. Zmarła 13 września 1960 r. w Rzymie. Początkowo została pochowana na cmentarzu Campo Verano przy bazylice San Lorenzo fuori le Mura, a po śmierci małżonka jej szczątki przeniesiono do wspólnego grobu w Kwaterze Polskiej na Cimitero Flaminio. Kazimierz Papée w liście do J. Romerowej (wdowy po byłym urzędniku komisariatu generalnego w WMG) napisał, przywołując wiersz Jana Kochanowskiego: wielką mi uczyniłaś pustkę w domu moim 16. Kazimierz Jan Papée urodził się 10 stycznia 1889 r. we Lwowie. Był synem Fryderyka ( , Kraków), historyka, bibliotekoznawcy, prof. Uniwersytetu Jagiellońskiego, pełniącego funkcje dyrektorskie w: Bibliotece Uniwersytetu Lwowskiego, Bibliotece Jagiellońskiej i Bibliotece Czartoryskich oraz Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie i Władysławy Anczyc. Rodzina ojca przybyła do Lwowa z Francji w początkach XIX w. Dziadek ze strony matki, Władysław Ludwik ( ), poeta, dramatopisarz, tłumacz i wydawca, uczestnik powstania krakowskiego (1846) i Wiosny Ludów, był właścicielem znanej krakowskiej drukarni (od 1875) i wiceprezesem Towarzystwa Tatrzańskiego (od 1877). Pradziadkami byli Zygmunt ( ) i Barbara z Hrechowiczów, aktorzy XIX-wiecznych scen teatrów Wilna i Krakowa. Prapradziadek, Jan Anczyc zginął w Powstaniu Kościuszkowskim. Ten ostatni był synem założyciela rodu na polskiej ziemi, Johanna von Anschitz (vel Jana von Anschülz) przybyłego do Polski za panowania Augusta II, który otrzymał szlachectwo wraz z herbem Ancuta. Brat matki K. Papée, Władysław Anczyc ( ), historyk, drukarz i wydawca, odziedziczył po swoim ojcu drukarnię w Krakowie. Z kolei brat samego K. Papée, Adam Stanisław ( , Bydgoszcz), legionista, prawnik, bankowiec, w młodości znakomity szermierz w II RP, wielokrotny mistrz 15 Wg relacji H. Sobierajskiego, wnuka H. Dobrzańskiego Hubala, który opierał się na opowieści swego wuja, H. Papée (syna ambasadorostwa) Leonia Papée podczas wojny dowiedziała się od dyplomatów niemieckich o śmierci brata. Po wojnie (1946/7?) wysłała do Polski trzy osoby w celu odszukania grobu, zob. z G. Danielewicz, Pani Ministrowa..., s

11 Bywalcy Salonu Ambasadorowej... Polski (szabla, szpada, floret), czterokrotny reprezentant na Igrzyskach Olimpijskich (2 brązowe medale w drużynie szablistów) współzałożyciel i prezes Polskiego Związku Szermierczego ( ); żołnierz powstania warszawskiego; po wojnie działacz szermierczy. K. Papée ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim uzyskując doktorat. Podczas I wojny światowej, od 30 VIII 1915 do 17 VIII 1916, walczył w Legionach 17. Służbę dyplomatyczną w II RP rozpoczął od stanowiska starszego referenta. Następnie awansował: sekretarz legacyjny I kl. w Hadze (od 1 IV 1920) i Berlinie (8 IV VI 1923); radca legacyjny II kl., jako zastępca kierownika wydziału w Departamencie Politycznym; chargé d affaires w Kopenhadze (14 I 1 XII 1924); zastępca naczelnika wydziału w Departamencie Politycznym ( ); chargé d affaires w randze radcy legacyjnego I kl. i kierownik Wydziału Konsularnego w Ankarze (od 1 I 25 X 1928 (?); chargé d affaires w Tallinie (15 I 30 IV 1929); konsul generalny w Królewcu (16 VII II 1932); komisarz generalny z tytułem posła nadzwyczajnego i ministra pełnomocnego III kl. w Wolnym Mieście Gdańsku (15 III XII 1936) 18 ; poseł w Pradze (16 XII III 1939). K. Papée otrzymał nominację na ambasadora przy Stolicy Apostolskiej 15 VII 1939 r., 19 VII przejął kierownictwo, zaś listy uwierzytelniające złożył 27 VIII Funkcję ambasadora pełnił do 5 VII 1945 r. Następnie, do śmierci papieża Piusa XII (9 X 1958), jako ambasador reprezentował jedynie rząd RP w Londynie, będąc formalnie dziekanem korpusu dyplomatycznego przy Watykanie. Od stycznia 1959 r., podobnie jak przedstawiciel emigracyjnego rządu Litwy, pełnił funkcję kierującego sprawami ambasady. Sytuacja ta trwała do 19 X 1972 r., gdy kard. J. Villot, sekretarz stanu powiadomił gerente gli affari dell ambasciata o zakończeniu jego misji. K. Papée, pomimo iż nie sprawował już żadnej funkcji, w rozumieniu rządu w Londynie, nadal był przedstawicielem przy Stolicy Apostolskiej. Zmarł w Rzymie, 19 I 1979 r. 19 W symboliczny sposób doczekał więc polskiego pontyfikatu Jana Pawła II. 17 S.J. Rostworowski, który opracował Wspomnienia z lat rotmistrza Legionów Polskich, Jana Dunin-Brzezińskiego, dokładnie opisuje przebieg legionowej kariery Kazimierza Nienburg-Papée, przyp. 45, s. 202, Pruszków b.d.w. 18 W leksykonie J. Majchrowskiego, Kto był kim II XII Interesujące jest, że zamienił się miejscami ze swoim następcą. M. Chodackim, zob. Stosunki dyplomatyczne Polski. Informator T. I. Europa , red. K. Szczepanik, A. Herman-Łukasik, B. Janicka, Warszawa 2007, s. 82. Ostatni wpis w Sztambuchu w Gdańsku z dn. 19 XII 1936 r. Oficjalnie został odwołany ze stanowiska 15 XII a przekazał je następcy 30 XII. Jeszcze 31 XII władze WMG wydały na jego cześć pożegnalny obiad, zob. też S. Mikos, Kazimierz Papée, [w:] Działacze polscy i przedstawiciele RP w Wolnym Mieście Gdańsku, s J. Żaryn podaje informację, że powodem odwołania K. Papée z Gdańska było wykrycie w jego otoczeniu agenta niemieckiego, Stolica Apostolska, s O pogrzebie (23 I 1979 r.), na którym obecni byli m.in. S. Lozoraitis (emigracyjny polityk i dyplomata litewski) i S. Ochoa Briceño, urzędujący ambasador Wenezueli, informowała W. Dzieduszycka- -Kańska, działaczka kulturalna Polonii rzymskiej, IPMS, Ambasada RP przy Watykanie, A.11.E/

12 Wojciech Biliński Historycy i znający ówcześnie ambasadora nie wystawili mu jednoznacznie pozytywnej opinii. S. Mikos pisze: Przed przybyciem do Gdańska Papée był od 16 czerwca 1929 r. konsulem generalnym RP w Królewcu. Uchodził on za zwolennika utrzymania poprawnych stosunków z Niemcami. Po incydencie, do jakiego doszło w listopadzie 1930 r. pomiędzy jego ojcem a dyrektorem archiwum królewieckiego drem Heinem, zamieścił Papée obszerny artykuł w Ilustrowanym Kurierze Codziennym pod wymownym tytułem Kuźnia historycznych fałszerstw w Królewcu. Niemcy zaczęli odnosić się do niego z rezerwą. [ ]. Nominacja Papéego na tak odpowiedzialne stanowisko w Gdańsku była uwarunkowana zmianami w dotychczasowej polityce wobec Wolnego Miasta. Inicjatywę w tej sprawie przejmowało w większym stopniu niż dotychczas MSZ, które sprawę Gdańska zaczęło uzależniać od stosunków polsko-niemieckich. W związku z tym na stanowisku komisarza generalnego RP potrzebny był raczej dobry wykonawca poleceń niż dyplomata wykazujący większą samodzielność, jakim był niewątpliwie H. Strasburger. Papée był człowiekiem innego usposobienia niż jego poprzednik. Strasburger wykazywał wiele inicjatywy i energii w wykonywaniu obowiązków, natomiast Papée nie posiadał tych cech. Z usposobienia był spokojny i małomówny. Uważano go za człowieka zdolnego i o dużej kulturze osobistej. Jego charakter i sposób bycia nie zjednywały mu jednak zwolenników. Oceniany był często jako wzorowy urzędnik, dobry wykonawca poleceń władz zwierzchnich, ale nie przejawiający inicjatywy, do której zresztą w Warszawie nie przykładano dużej wagi w tym czasie. Obejmując tak ważną placówkę w Gdańsku chciał Papée doprowadzić do unormowania zaostrzających się stosunków polsko-gdańskich. [ ]. Odszedł ze stanowiska nie osiągnąwszy celu, jaki sobie stawiał, to jest doprowadzenia do normalizacji stosunków polsko-gdańskich. Nie odnosiły skutku jego interwencje u Wysokich Komisarzy Ligi Narodów i u władz gdańskich ani dokładne raporty o sytuacji w Gdańsku wysyłane do MSZ. Nie należał on do aktywnych działaczy dyplomatycznych. Zarzuca mu się, że był tylko wykonawcą poleceń swoich zwierzchników, z czym jednak trudno się zgodzić, czytając jego raporty. W wielu wypadkach jego oceny sytuacji politycznej w Gdańsku były rzeczowe. W Warszawie jednak nie zawsze liczono się z jego spostrzeżeniami i ocenami 20. K. Papée nie znalazł również uznania w oczach swoich kolegów dyplomatów. J. Drohojowski wspomina ze współczuciem, że J. Wierusz-Kowalski poseł w Hadze, miał takiego pracownika: 20 S. Mikos, Kazimierz Papée, [w:] Działacze polscy..., s ,

13 Bywalcy Salonu Ambasadorowej... Żona jego była moją bliską krewną. Ojciec mojej matki Marii Hubal- Dobrzańskiej Henryk poślubił Leonię Potocką, z którą miał dwoje dzieci: moją matkę i syna także Henryka żonatego później z Lubieniecką. Ich właśnie syn, major Henryk Hubal-Dobrzański, który poległ w 1940 r., był ostatnim z tej gałęzi rodziny. Leonia, dobra zresztą skrzypaczka, była żoną Kazimierza de Papée. Po różnych staraniach i awansach, po bardzo niefortunnym urzędowaniu w Gdańsku na stanowisku komisarza generalnego RP, po przewrocie majowym Papée został w przyspieszonym tempie mianowany ambasadorem przy Watykanie (w Rzymie zmarła Leonia, jako żona b. ambasadora RP przy Stolicy Apostolskiej). Opowiadano, że na to stanowisko desygnowały go trzy reżimowe damy: Mościcka (druga), Beckowa i Rydzowa 21. Zaś J. Gawroński, były ambasador w Wiedniu ( ), daje taką charakterystykę: W zimie [1921 W.B.] przybył do Berlina nowo mianowany poseł Madeyski, a z nim pierwszy jego sekretarz, niejaki Papée dotąd pomniejszy funkcjonariusz austriacki. Pomimo staropolskiej poczciwości jednego a międzynarodowej banalności drugiego wtargnęła z nimi do naszego Poselstwa stara Austria. [ ] Przybyły z Madeyskim Papée odgrywał przy swoim mistrzu rolę wiernego adlatusa, powtarzając jego formuły i naśladując jego gesty z przesadą, która mogła wyglądać na przedrzeźnianie, a w rzeczywistości była tylko serwilizmem cechującym podrzędnych funkcjonariuszy austriackich. Papée wyrobił się z czasem na wzorowego urzędnika i był w całej naszej służbie dyplomatycznej najbardziej ślepym wykonawcą otrzymanych rozkazów. Beck chętnie się nim posługiwał, gdy potrzebował człowieka, który by ściśle wypełniał dawane mu szczegółowe instrukcje, a broń Boże! jak najmniej myślał. Zrobił go przedstawicielem polskim w Gdańsku, dając mu co wieczór telefoniczne szczegółowe polecenia co od posunięć dnia następnego. Posługiwał się nim także, gdy chodziło o jakąś akcję, do której niełatwo było znaleźć chętnego kandydata. I tak posłał go do Pragi, gdy chodziło o tępienie Czechów wespół z Hitlerem co każdy uczciwy Polak uważał za niezgodne z interesem kraju. Posłał go też potem do Watykanu, gdy chodziło o wywalczenie satysfakcji za papieską odmowę 21 [J. Drohojowski], Jana Drohojowskiego wspomnienia dyplomatyczne, Kraków 1972, s. 48. Mowa tu zapewne o następujących paniach: Maria z d. Dobrzańska, primo voto Nagórna ( ), stryjeczna siostra Leonii Dobrzańskiej-Papée, od 1933 żona prezydenta RP, I. Mościckiego; Jadwiga Beck z d. Słonimska, primo voto Burhardt-Bukacka ( ). K. Papée miał być szwagrem min. J. Becka, (zob. Gdańsk Wspomnienia Polaków-Gdańszczan. Wybór, oprac. B. Zwarra, Gdańsk 2002, s. 184.) poprzez Leonię, która miała być krewną żony J. Becka, zob. S. Mikos, Kazimierz Papée..., s. 180; Marta z d. Thomas, primo voto Zaleska ( ), żona (1939?) marszałka E. Rydza-Śmigłego. 599

14 Wojciech Biliński przyjęcia drugiej pani Beckowej, nie uznawanej przez Kościół za prawowitą małżonkę. Inni nie chcieli wówczas podjąć się tej misji. Po ostatniej wojnie Papée automatycznym biegiem wypadków pozostał jeszcze przy Watykanie, spełniając tam przez szereg lat misję przedstawiciela londyńskiego rządu aż dopiero Papież Jan XXIII położył kres temu mało zaszczytnemu epizodowi naszej dyplomacji 22. Działalność K. Papée i funkcjonowanie ambasady przy Watykanie wspomina, w wywiadzie, ks. abp Szczepan Wesoły, wówczas duszpasterz Emigracji. W odpowiedzi na pytanie dziennikarza: Jakie były kontakty Księdza Arcybiskupa z ambasadorem Kazimierzem Papée?, powiedział: Bywałem u niego, kiedy byłem duszpasterzem Polaków we Włoszech. Zapraszał mnie też nieraz na obiady lub kolacje. Dwa razy do roku urządzał spotkania na 3 maja i 11 listopada. Jego żona Leonia, bardzo aktywnie uczestniczyła w życiu Polonii włoskiej [ ] Podobno, gdy gen. Anders wyjeżdżał z Włoch 22 J. Gawroński, Dyplomatyczne wagary, Warszawa 1965, s. 80, 82. Idem, w innych wspomnieniach, Moja misja w Wiedniu, Warszawa 1965, pisał: Na ogół jednak starałem się trzymać z daleka od drażliwych spraw czeskich zwłaszcza od czasu przybycia wiosną 1937 roku na placówkę praską nowego naszego posła Papée. Odmienne mieliśmy bowiem poglądy na obowiązki Polaka w stosunku do naszej polityki czeskiej. (...) Papée z chwilą gdy zgodził się objąć placówkę praską był związany otrzymywanymi instrukcjami, które też jako świetny zawsze urzędnik wykonywał zgodnie nie tylko z ich literą, ale też z duchem i intencją ich autora, s S. Schimitzek, wysoki rangą urzędnik MSZ, tak go scharakteryzował: Zrównoważony, bardzo ostrożny, sztywny, na ogół nie przejawiający własnej inicjatywy, nie miał żadnych szans wywarcia wpływu [misja w Gdańsku W.B.] na zarysowujący się bieg wydarzeń. R. Wodzicki, radca w KG w Gdańsku w l , wspomina: Czytaliśmy właśnie w «Danziger Allgemeine» o objęciu stanowiska komisarza generalnego przez Papéego. Dali nawet jego fotografię i uszlachcili go nieco zmienionym nazwiskiem: nowy przedstawiciel Polski von Papén. Za wiele mówiło się w prasie niemieckiej i w radio o b. cesarskim dyplomacie z berlińskiego Herrenklubu von Papénie. Gdańscy redaktorzy pomieszali nazwiska. [...]. Oczywiście dla nas urzędników Komisariatu i w ogóle dla całej Polonii gdańskiej zmiana na stanowisku komisarza generalnego była sprawą ważną, choć pozornie przeszło to bez jakiegoś wrażenia. Powtarzano do znudzenia kalambur, którego autorstwo przypisywało się drowi Haraszimowi z Dyrekcji Kolejowej: «Habemus Papam». [...]. Dr Kazimierz Papée należał do pionierskiej ekipy wyższych urzędników dyplomatycznych MSZ z pierwszych lat po odzyskaniu niepodległości i jako taki pełnił w ciągu swej dotychczasowej kariery kolejno różne funkcje, przeważnie na placówkach dyplomatycznych. Dlatego właśnie jego nominacja stanowiła raczej niespodziankę. Spodziewano się nawet, że Beck mianuje komisarzem generalnym kogoś zaufanego spoza ministerstwa. Paradoksalnie Papée był pierwszym zawodowym urzędnikiem MSZ na tym stanowisku [...]. Należy podkreślić, że poprzednie stanowisko dra Papée w Królewcu uchodziło również za implikujące funkcje dyplomatyczne, ponieważ konsulat tamtejszy centralizował agendy, związane z interesami polskimi na Litwie (...) Niezależnie jednak od agend litewskich konsul generalny w Królewcu jako najstarszy polski urzędnik polityczny na terenie enklawy wschodniopruskiej miał szczególnie ważne pole do obserwacji. Wspomnienia. Gdańsk Warszawa Berlin , Warszawa 1972, s

15 Bywalcy Salonu Ambasadorowej... zostawił mu dość dużą sumę pieniędzy na zakup budynku dla Ambasady przy Stolicy Apostolskiej. Papée nie zrobił tego, ponieważ obawiał się, że po uznaniu Ambasady przez rząd PRL w Warszawie zostanie ona przejęta przez komunistów. Tak więc ciągle zmieniał siedziby. Pamiętam, że za moich czasów Ambasada była na viale Trastevere, potem w domu przy via Nomentana, także na Parioli, następnie na via Appia i wreszcie przy via S. Pancrazio 23. [ ]. Już za papieża Jana XXIII, gdy żona p. Papée poważnie zachorowała, papież przesłał pół miliona lirów na szpital. Była to suma znaczna na owe czasy. Ambasador to, co zostało z leczenia, przekazał na pomoc Polakom we Włoszech [ ] 24. Dla będących w Rzymie było widoczne, że działalność Ambasady powoli gasła. Zwłaszcza po śmierci żony ambasador faktycznie stracił energię. [ ]. Było to właściwie trwanie. [ ]. Po likwidacji ambasador otrzymał mieszkanie w budynku należącym do Watykanu i miał tam zapewnione dożywocie. [ ]. Emigracja nie była zdolna utrzymać Ambasady. To, co przysyłał Skarb Narodowy, pozwalało praktycznie na wegetację, nie na rozwijanie działalności. Gdyby nie pomoc Kościoła, nie wiadomo czy Ambasada wcześniej nie umarłaby śmiercią naturalną, zwłaszcza przy wzroście cen we Włoszech, zanim została formalnie zamknięta. Starzejący się ambasador nie miał już sił do prowadzenia ożywionych kontaktów, które umożliwiłyby mu właściwe rozeznanie i informowanie z jednej strony kierownictwa politycznego w Londynie i z drugiej Stolicy Apostolskiej 25. * * * Okres gdański Sztambucha zawiera 107 wpisów imiennych z czasu od 15 lipca 1932 r. do 19 grudnia 1936 r. Rozpoczynają go (bez daty, 1r.) trzej polscy 23 Do VI 1940 r. adresem ambasady był Palazzo Frascara, przy piazza della Pilotta 3. Adresy siedzib podaje J. Żaryn, Stolica Apostolska, s. 50. Podaję tu, jedynie uściślenia. Po przeniesieniu z Watykanu, w l , pierwsza lokalizacja znajdowała się przy via dei Villini W l lokal placówki położony był w bocznej, od viale Trastevere 222, strada privata Ambrogio Traversari 21. W l biuro K. Papée mieściło się na via Eustachio Manfredi 19. Via Cecilia Metella 9 była siedzibą urzędu i mieszkaniem ekscelencji od 1961 r., zob. Annuario Pontificio z tych lat. 24 Sprawy finansów ambasady zob. J. Żaryn, Stolica..., s i 55. Dokumentacja uzupełniająca, znajduje się w Londynie, IPMS, Ambasada RP przy Watykanie, A.44/ Ks. abp S. Wesoły, Z minionych lat, [w:] Świadectwa..., t. V, s W. Sznarbachowski, literat, dziennikarz, działacz polityczny w podziemnej delegaturze Rządu RP na uchodźstwie, przebywający podczas wojny w Rzymie pisał: Papée odegrał ogromną rolę w podziemiu polskim w Rzymie i w łączności za jego pośrednictwem Londynu z krajem przez całą wojnę. Dotrwał na placówce aż do śmierci w latach 70. Jednak papież Jan XXIII na życzenie prymasa Wyszyńskiego obniżył jego rangę do poziomu chargé d affaires, pozbawiając go tym samym prestiżowej pozycji dziekana korpusu dyplomatycznego. Miało to umożliwić normalizację stosunków między PRL i Watykanem oraz nową Ostpolitik Watykanu, [w:] 300 lat wspomnień, Londyn 1997, s

16 Wojciech Biliński hierarchowie Kościoła rzymsko-katolickiego, bp A. Szlagowski 26, bp E. O Rourke 27 i bp S. Okoniewski 28. Częstymi i licznymi gośćmi salonu i Albumu Lili Papée byli przedstawiciele świata muzycznego, zarówno gdańskiego, jak i goście z Polski, uczestniczący w koncertach organizowanych w Gdańsku, bądź też specjalnie zapraszani przez Panią Ministrową. Znamienne jest, że jednego z pierwszych wpisów dokonał jej nauczyciel gry na skrzypcach B. Huberman 29, 10 listopada 1932 r.: Wspomnienia, to jedyne, co nam życie pozostawia. Jeżeli są cenne, to życie było godnem życia (2v.). K. Wiłkomirski 30, pod datą 4 maja 1934 r. (z tą samą datą wpis M. Wiłkomirskiej 31 14v.) zapisał kilka taktów ze swojego op. Walgierz Udały i tekst: Pani Ministrowej Lili Papée, Artystce i Opiekunce polskiego życia muzycznego w Gdańsku z wyrazami głębokiego szacunku i prośbą o życzliwą pamięć. (15r.). Wiłkomirski poświęcił jej sporo miejsca w swoich wspomnieniach, opisując Życie muzyczne w Gdańsku 32, i wymieniając licznych polskich muzyków koncertujących na tamtejszych scenach, wpisanych również w Albumie: Działalność Towarzystwa Muzycznego rozwinęła się szerzej z chwilą gdy udało nam się pozyskać w charakterze prezesa zarządu panią Leonię Papée, małżonkę komisarza generalnego Rzeczypospolitej Polskiej. Pani ministrowa, jak ją powszechnie tytułowano, była bez wątpienia osobą niepospolitą. W młodości zamierzała zostać skrzypaczką [ ]. Z tamtych czasów datowała się jej przyjaźń 26 Antoni Szlagowski ( , Milanówek k/warszawy), 1927/28 profesor homiletyki i rektor Uniwersytetu Warszawskiego, od 1928 bp. sufragan warszawski. 27 Edward O Rourke ( , Rzym), prof. historii Kościoła i języków fr. i niem. w Seminarium Duchownym w Petersburgu; 1918 bp. ryski; delegat apostolski na kraje bałtyckie; 1922 administrator apostolski WMG; bp. gdański; od lat zaprzyjaźniony z małżeństwem Papée. R. Wodzicki, stwierdził, że po objęciu funkcji przez K. Papée Stosunki pomiędzy biskupem a komisariatem poprawiły się. Spotykałem często ks. O Rourke na przyjęciach u państwa Papée, Wspomnienia, s Zob. też niżej przyp Stanisław Okoniewski ( , Lizbona), 1924 sufragan (1926 pierwszy polski bp. chełmiński); założyciel Muzeum Diecezjalnego w Pelplinie; 1930 poświęcił Dar Pomorza ; od 1939 w Portugalii. 29 Bronisław Huberman ( , Corsier sur Vevey, Szwajcaria), skrzypek-wirtuoz. Od 1933 poza Europą; 1936 założył Israel Philharmonic Orchestra w Tel Avivie; propagator idei Zjednoczonej Europy. 30 Kazimierz Wiłkomirski ( , Warszawa), prof. i dyr. Konserwatorium Muzycznego Polskiej Macierzy Szkolnej w Gdańsku; od 1935 dyrygent chóru Cecylia; po wojnie: rektor AM w Łodzi, dyr. Państwowej Opery i Filharmonii w Gdańsku i prof. PWSM w Sopocie; brat M. Wiłkomirskiej. 31 Maria Wiłkomirska ( , Warszawa), z braćmi Kazimierzem i Michałem tworzyła Trio Wiłkomirskich; po wojnie prof. WSM w Warszawie i Łodzi. Może to być także podpis innej M. Wiłkomirskiej z d. Fryde (zm. 1962), uczennicy i żony K. Wiłkomirskiego. 32 K. Wiłkomirski, Wspomnienia, Kraków

17 Bywalcy Salonu Ambasadorowej... z Ireną Dubiską 33. Nieuleczalna choroba ręki położyła kres jej poczynaniom muzycznym; kariera dyplomatyczna jej męża nadała inny kierunek jej zainteresowaniom i działalności. W Gdańsku pani Leonia Papée oddawała się pracy społecznej na zdumiewająco szeroką skalę: była prezesem zarządów kilku naraz polskich stowarzyszeń w Wolnym Mieście. Przejawy życia muzycznego w okresie poprzedzającym moje przybycie do Gdańska nie znajdowały się w zasięgu jej zainteresowań: być może nie miała do nich dostatecznego zaufania albo po prostu nie starczyło jej czasu i energii 34. W marcu r odbył się pierwszy za mojej dyrekcji popis uczniów Konserwatorium. Pani Papée otrzymała zaproszenie na tę imprezę, ale się na niej nie pokazała. Kiedy program popisu dobiegł już połowy, ukazał się na sali ktoś z niższych funkcjonariuszy Komisariatu Generalnego R.P., przynosząc mi wiadomość, że pani ministrowa z ważnych przyczyn nie może przybyć na popis. Odpowiedziałem głośno i niezupełnie uprzejmie: Trudno. Popisu z tej racji nie odwołam. Nie wiem, w jakiej wersji dotarły moje słowa do uszu pani ministrowej. W każdym razie na przyjęciu wydanym przez komisarza generalnego z okazji święta państwowego 3 Maja pani Papée rzekła do mnie: Słyszałam, że pan na mnie okropnie pyskuje. Zawiązała się między nami rozmowa, która dała początek naszej miłej i pożytecznej współpracy. Niewiele tygodni później na walnym zebraniu członków Towarzystwa Muzycznego wybraliśmy panią Papée na prezesa zarządu. Zwrot użyty przez panią ministrową jako wstęp do naszej rozmowy może się wydać trochę dziwny w ustach małżonki dyplomaty, a przy tym człowieka o tak wytwornym sposobie bycia jak minister Kazimierz Papée. Ale taki właśnie był styl naszej ministrowej. Kiedy było trzeba, potrafiła ona trzymać fason, dostroić się do obowiązującego w środowisku dyplomatycznym tonu, natomiast w chwilach wolnych od światowych wypinanek (jak nazywała dyplomatyczne spotkania) przybierała ton niewymuszony, z którym było jej najbardziej do twarzy i który przydawał jej osobistego uroku. Później, kiedy już byliśmy w najlepszej komitywie, zdarzyło mi się słyszeć takie na przykład powiedzonka: Jak cię kopnę, to zlecisz ze schodów (pod moim oczywiście adresem) albo: Musimy tu siedzieć w tym zasranym Gdańsku! Kiedy w dniu imienin życzyłem jej, aby jej małżonek został prezydentem Rzeczypospolitej, pani Leonia zawołała z przejęciem: Ach nie, panie Kazimierzu! Tak wysoko nie mierzymy! Niech mi pan życzy, żeby mój mąż został 33 Irena Dubiska ( , Warszawa), studiowała z L. Dobrzańską u B. Hubermana; 1930 utworzyła z K. Wiłkomirskim, M. Wiłkomirską i M. Szaleskim, Kwartet Polski; wykładowca w Konserwatorium i WSM w Warszawie; po wojnie prof. PWSM w Łodzi. Tekst wpisu: Jak miło spotkać się po latach z tak zacnymi, serdecznymi ludźmi! Dzięki za miłe przyjęcie. Gdańsk 3. IV. 33 (7v.). Wpisała się również w Pradze, zob. s To raczej zdanie mające podkreślić rolę autora w kreowaniu życia muzycznego w Gdańsku, bowiem w Sztambuchu już od początku pobytu L. Papée pojawiało się wielu znaczących muzyków. 603

18 Wojciech Biliński wiceministrem spraw zagranicznych i żebym mogła się znaleźć na miejscu tej małpy Szembekowej! (Cóż, każdy może mieć swoje utajone pragnienia takie albo inne). [ ] Pozyskanie pani Papée dla Towarzystwa Muzycznego otworzyło przed tą instytucją szersze niż dotychczas perspektywy. Będąc prezesem, poczuwała się ona do obowiązku zdobywania dla Towarzystwa subwencji od Komisariatu Generalnego, co umożliwiało organizowanie dość częstych koncertów [ ]. W ciągu paru lat poprzedzających wyjazd państwa Papée na placówkę dyplomatyczną do Pragi gościliśmy w Gdańsku Irenę Dubiską (dwukrotnie), [ ] Józefa Turczyńskiego 35, [ ] Anielę Szlemińską 36, [ ] Ludomira Różyckiego 37 (wieczór kompozytorski), Feliksa Nowowiejskiego 38 [ ]. W grudniu 1936 roku odbył się w Gdańsku koncert symfoniczny w wykonaniu orkiestry Filharmonii Warszawskiej pod moją dyrekcją, zorganizowany również przez Polskie Towarzystwo Muzyczne. Komisariat Generalny, doceniając znaczenie polityczne tej imprezy, usiłował jej nadać w miarę możności charakter manifestacji przyjaznych stosunków polsko-gdańskich. Na wniosek pani Papée spodziewany czysty dochód z koncertu miał być przeznaczony w równych częściach na polską pomoc zimową i niemiecką Winterhilfe; program zawierał dzieła kompozytorów polskich i niemieckich, w charakterze solistki wystąpiła pani Maria Greiser 39, małżonka Artura Greisera 40, ówczesnego prezydenta Senatu Wolnego Miasta Gdańska [ ] [która W.B.] była pianistką dobrej klasy, o bezsprzecznych kwalifikacjach artystycznych 41. W gościnnej willi Grelatce, jak nazwał ją jeden z bywalców salonu 42, wpisali się też do Sztambucha inni wybitni przedstawiciele muzyki polskiej: 35 Józef Turczyński ( , Lozanna), pianista, pedagog. Tekst wpisu: Słowa są dane po to ażeby ważyć myśli (Paul Valéry). Pod wrażeniem cudownych chwil spędzonych w Jej uroczym domu. 4. V. 33. Gdańsk (8r.). Poniżej wpis jego żony (ślub 1912) Janiny z d. Grochowolskiej (zm. 1993), śpiewaczki operowej: Dzień 4 maja 1933 r. Promienny, cudowny dzień, promienna Pani domu, promienne myśli budzi. 36 Aniela Szlemińska ( ?, Warszawa), śpiewaczka. Tekst wpisu: Kochana Siostrzyco w sztuce i urocza Kobieto! zachowaj Twój uśmiech w pamięci. Gdańsk d. 9/v (22r.). 37 Ludomir Różycki ( , Katowice), dyrygent i prof. we Lwowie; 1930 prof. WSM w Warszawie. Tekst wpisu pod linijką nut: Pani Ministrowej Papée na pamiątkę. 15 IX 1935 (31v.). 38 Feliks Nowowiejski ( , Poznań), autor m.in.: muzyki do Roty M. Konopnickiej (1910), opery Legenda Bałtyku (1924). Tekst wpisu: Legenda Bałtyku [2 linijki nut W.B.] J.W. Pani Ministrowej Lili Papée w szczerej admiracji za dobre serce... Feliks Nowowiejski Gdańsk, 3. XI (33v.). 39 Tekst wpisu: Meiner Lieben reizenden Kollegin Frau Lila Papée zum Erinnerung an ihre. Maria- -Greiser-Koeler. Danzig, den 4.IV (29v.). 40 Zob. niżej przyp K. Wiłkomirski, Wspomnienia, s , Codzień milej w tej willi Grelatce, codzień serdeczniej, aż boję się chwili odjazdu St. Jezierski [być może rodzina profesora Wyższej Szkoły Handlowej w Gdańsku W.B.] Wielkanoc (12v.). 604

19 Bywalcy Salonu Ambasadorowej... E. Turska-Bandrowska 43 : Przemiłej Ministrowej i czarującej skrzypaczce p. Lili to ja ( r.); A. Sari 44 : Z przemiłym wspomnieniem chwil bardzo sympatycznie spędzonych (18 III v.) czy też R. Koczalski 45 : Na pamiątkę z wyrazami wdzięczności i sympatii (5 IV r.). Osobną grupę odwiedzających Imionnik stanowili reprezentanci świata nauki i kultury, głównie polskiej: artyści, poeci, pisarze, malarze, ludzie morza. Wyróżniła się wśród nich M. Samozwaniec 46, która jak prawdziwe enfante terrible napisała: Magdalena Samozwaniec utopiona w dobrym alkoholu (zdanie Pani Domu a mojej drogiej przyjaciółki z lat dziecinnych:) Widzę zmarszczki na twarzy Madzi, lecz śmierć to wszystko wygładzi. Napisane w Gdańsku po kluskach równie leniwych jak gorących (jak hiszpanie) [sic! W.B.]. Po wycieczce inauguracyjnej MS/ Piłsudski w roku września 47. Ojciec Magdaleny, W. Kossak 48, który bawił w lutym 1935 r. w Gdańsku, podczas wystawy swoich prac w gmachu Dyrekcji Kolei 49, narysował podobiznę J. Piłsudskiego 50. Portrety Marszałka zamieścili jeszcze Z. Haupt 51 i M. Arciszewski 52, Willa została zapewne ochrzczona od nazwy ul. Gralathstrasse, przy której mieszkali pp. Papée, zob. wyżej, s Ewa Bandrowska-Turska ( , Warszawa), śpiewaczka. 44 Ada Sari, właść. Jadwiga Szayer (Schayer) ( , Ciechocinek), śpiewaczka operowa; po wojnie pedagog w Konserwatorium krakowskim i PWSM w Warszawie. 45 Raul (Raoul) Koczalski, pseud. Jerzy Armando, Georg Armad ( , Poznań), pianista i kompozytor. Uczeń K. Mikulego (ucznia Chopina) we Lwowie; we Włoszech; po wojnie prof. PWSM w Poznaniu i Warszawie. Ponadto wpis w Rzymie, b.d, [1951]: J. Armando Koczalski (100v.). 46 Magdalena Samozwaniec ( , Warszawa), pisarka satyryczna, córka Wojciecha Kossaka, primo voto Starzewska, secundo voto Niewidowska. 47 MS Piłsudski polski statek pasażerski, transatlantyk, zwodowany w 1935 r. w włoskiej stoczni Montefalcone (Triest). Zatonął 26 listopada 1939 r. Rejs, który wspomina M. Samozwaniec, opisał K.O. Borchardt, Znaczy Kapitan, Pelplin 2010 w szkicach Podróż poślubna i Starzy znajomi, s W swój pierwszy, transatlantycki rejs, do Ameryki, MS Piłsudski wypłynął z Gdańska 15 września 1935 r. 48 Wojciech Kossak ( , Kraków), malarz historyczny i batalistyczny, portrecista. W 1937 r. obdarzony Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury; autor Wspomnień, Warszawa Zob. A. Chodubski, Nauka, kultura i sztuka w Wolnym Mieście Gdańsku, Toruń 2000, s. 57; K. Olszański, Wojciech Kossak, Wrocław 1990, s Portret, prawy profil, dwa palce wzniesione do przysięgi; podpis: Wojciech Kossak. Gdańsk 1935 r. Luty. (19r.). 51 Zygmunt Haupt ( , Winchester, Wirginia, USA), pisarz, malarz i architekt; studia we Lwowie i Paryżu; od 1946 w USA. Tekst nad karykaturą J.P. (lewy profil): Miłej Pani Ministrowej. (18v.). 52 Mirosław Arciszewski ( , Gdańsk). W MSZ od 1918 r.; na placówkach w: Genewie, Paryżu, Rydze (1927, od poseł), Bukareszcie ( ); zast. podsekretarza stanu w MSZ; delegat rządu ds. uchodźców w Rumunii; poseł w Argentynie (również w Boliwii, Paragwaju 605

20 Wojciech Biliński zaś M. Mielżyński 53 ofiarował swoją karykaturę (autoportret?). Z wizytą zagościli również m.in.: W. Tatarkiewicz 54, R. Reconly 55, J. Hołówkowa 56, M. Balcerkiewiczówna 57, L. Rajchman 58 oraz K. Maciejewicz 59 i M. Zaruski 60. Do Księgi Gości Leonii Papée zaglądali również będący w Gdańsku politycy, dyplomaci, wojskowi i urzędnicy państwowi. Wśród znaczących polskich postaci znaleźli się (oprócz przywołanego wcześniej M. Arciszewskiego, zob. przyp. 52): Józef Beck 61, J. Jędrzejewicz 62, W. Jędrzejei Urugwaju), do Polski powrócił w 1958 r. W Sztambuchu stojąca postać starego Marszałka, wspartego na szabli i podpis: M. Arciszewski III (29v.). 53 Maciej Mielżyński ( , Wiedeń), działacz narodowy w Wielkopolsce i na Śląsku; 1920 dow. 25. pułku Ułanów Wielkopolskich; przywódca III powstania śląskiego; właściciel majątku pod Tczewem na Pomorzu. Tekst wpisu: W stałym afekcie, szczerze oddany W. Pani Ministrowej. Zawsze zakochany. 10 lipca 1935 (23r.). 54 Władysław Tatarkiewicz ( , Warszawa), prof. Uniwersytetów: Warszawskiego, Stefana Batorego w Wilnie, Poznańskiego; reprezentant lwowsko-warszawskiej szkoły filozoficznej. W PRL sygnatariusz Listu 34. ale również listu Raymond Reconly ( ), historyk francuski. Autor m.in. książki Un Homme et un Pays. La Pologne de Pilsudski, Paryż Tekst wpisu: En souvenir d un charmant dejeneur dans cette maison amie et alliée. 22 décembre (17v.). 56 Janina Hołówkowa z d. Goszczyńska, primo voto Świderska ( ?), wdowa (ślub 1928) po T. Hołówko (zm. 1931). Tekst wpisu: Są chwile, które pozostają na zawsze w pamięci takie są te, które dziś spędziłam tutaj z Drogą Li. 4/III 1934 r. J. Hołówkowa. (12r.). 57 Maria Balcerkiewiczówna ( , Londyn), aktorka teatralna i filmowa, recytatorka. Od wojny w Londynie. Tekst wpisu: Z serdecznem podziękowaniem za przyjaźń, jaką dziś zawarłam z Rysiem [syn Henryk W.B., notka zob. przyp. 124]. Postaram się żeby przetrwała wiele lat (14v.). 58 Ludwik Rajchman ( , Chenu, Francja), bakteriolog, jeden z założycieli UNICEF. Współzałożyciel Komisji Epidemiologicznej Ligi Narodów; doradca przywódców Kuomintangu, ekspert Narodowej Rady Ekonomicznej do Spraw Odbudowy Chin; nast. przedstawiciel Chin w USA; po wojnie we Francji. Tekst wpisu z 13 sierpnia 1933 r.: Z serdecznem podziękowaniem za czarującą gościnność. Na wyjezdnem do Chin (9r.). 59 Konstanty Matyjewicz-Maciejewicz ( , Szczecin), legendarny kapitan żeglugi wielkiej zw. Kapitanem kapitanów. Ostatni komendant szkolnego statku Lwów ; pierwszy dowódca Daru Pomorza ; wykładowca w szkołach morskich; 1934/35 organizator rejsu dookoła świata. Tekst wpisu: Konstanty Maciejewicz Kapitan St. Szk. Dar Pomorza /V Gdańsk. (30r.). 60 Mariusz Zaruski ( , Cherson), pionier polskiego żeglarstwa i wychowania morskiego, taternik, legionista, instruktor harcerski, gen. WP. Założyciel: TOPR, Yacht Klubu Polskiego, Ligi Morskiej i Rzecznej; prezes Polskiego Związku Żeglarskiego; kapitan Zawiszy Czarnego ; zamordowany w więzieniu NKWD. 61 Józef Beck ( , Stăneşti, Rumunia), od 1930 wiceminister, od XI 1932 minister SZ; senator RP; internowany w Rumunii. Beck wpisał się 6 sierpnia 1932 r. (5r.), podczas pobytu związanego z incydentem wpłynięcia do Portu Gdańskiego niszczyciela ORP Wicher i późniejszym (13 VIII 1932) podpisaniem protokołu polsko-gdańskiego w sprawie postoju polskich okrętów w porcie (port d attache), zob. S. Mikos, Działalność..., s Janusz Jędrzejewicz ( , Londyn), 1928 poseł na Sejm; minister WRiOP; V 1933 V 1934 premier; senator z Wołynia; podczas II wojny w Rumunii i Tel Avivie; od 1947 w Londynie, przewodniczący Rady Naukowej Instytutu J. Piłsudskiego. Brat W. Jędrzejewicza. Wpis 22 IX 1933 r. (9v.). Przebywał wówczas z wizytą oficjalną w WMG, zob. S. Mikos, Działalność..., s

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie?

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie? Pytania konkursowe 1. Podaj imię i nazwisko Jana Pawła II. 2. Podaj imię brata Karola Wojtyły. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo

Bardziej szczegółowo

XXXVI SESJA STAŁEJ KONFERENCJI MUZEÓW, ARCHIWÓW I BIBLIOTEK POLSKICH NA ZACHODZIE. Rzym, 17-21 września 2014 r.

XXXVI SESJA STAŁEJ KONFERENCJI MUZEÓW, ARCHIWÓW I BIBLIOTEK POLSKICH NA ZACHODZIE. Rzym, 17-21 września 2014 r. XXXVI SESJA STAŁEJ KONFERENCJI MUZEÓW, ARCHIWÓW I BIBLIOTEK POLSKICH NA ZACHODZIE Rzym, 17-21 września 2014 r. Aula Jana Pawła II przy kościele św. Stanisława w Rzymie Via delle Botteghe Oscure 15 Program

Bardziej szczegółowo

Wspomnienie, w setną rocznicę urodzin, Boczkowski Feliks (1909-1942), mgr praw i ekonomii

Wspomnienie, w setną rocznicę urodzin, Boczkowski Feliks (1909-1942), mgr praw i ekonomii Historia Grabowca, Feliks Boczkowski 1 Wspomnienie, w setną rocznicę urodzin, Boczkowski Feliks (1909-1942), mgr praw i ekonomii Chłopak ze wsi, radca z Warszawy, więzień z Oświęcimia w pamięci naszej

Bardziej szczegółowo

Zespół nr 0009 Anna Kołaczyk. Liczba kart, dokumentów, stron, fotografii, map, etc.

Zespół nr 0009 Anna Kołaczyk. Liczba kart, dokumentów, stron, fotografii, map, etc. Cyfrowe Archiwum Tradycji Lokalnej w Milanówku Miejska Biblioteka Publiczna w Milanówku ul. Spacerowa 4 05-822 Milanówek Zespół nr 0009 Anna Kołaczyk Lp. Numer zespołu (wg formatu: archiwum / zespół /

Bardziej szczegółowo

1 Maria Zduniak Ukończyła studia w zakresie teorii muzyki i gry na fortepianie w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej we Wrocławiu (1961), a także w zakresie historii sztuki na Uniwersytecie Wrocławskim

Bardziej szczegółowo

Zestaw pytań o Janie Pawle II

Zestaw pytań o Janie Pawle II Zestaw pytań o Janie Pawle II 1. Jakie wydarzenie miało miejsce 18.02.1941r? 2. Dokąd Karol Wojtyła przeprowadził się wraz z ojcem w sierpniu 1938 r? 3. Jak miała na imię matka Ojca Św.? 4. Kiedy został

Bardziej szczegółowo

Kartograficzny obraz życia kulturalnego Warszawy na dawnych planach miasta.

Kartograficzny obraz życia kulturalnego Warszawy na dawnych planach miasta. Warszawa ma wiele twarzy Konferencja z cyklu Warszawska Jesień Archiwalna 25 listopada 2015 Warszawa Polska Akademia Nauk Archiwum ul. Nowy Świat 72 Pałac Staszica, sala 022 9.00-9.30 Otwarcie konferencji

Bardziej szczegółowo

MICHAIŁ DARAGAN. Życzliwy gubernator i jego dokonania

MICHAIŁ DARAGAN. Życzliwy gubernator i jego dokonania MICHAIŁ DARAGAN Życzliwy gubernator i jego dokonania RODZINA Szlachecka rodzina Daraganów bierze swój początek z dwóch ziem ukraińskich. Najstarszym znanym przodkiem gubernatora był jego pradziadek Iwan

Bardziej szczegółowo

II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM

II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM Imię i nazwisko Szkoła.. 1. W którym roku uchwalono konstytucję kwietniową?... 2. Podaj lata, w jakich Piłsudski był Naczelnikiem Państwa?... 3. W jakiej tradycji

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II Jan Paweł II właściwie Karol Józef Wojtyła, urodził się 18 maja 1920 w Wadowicach, zmarł 2 kwietnia 2005 w Watykanie polski biskup rzymskokatolicki, biskup

Bardziej szczegółowo

Warszawa ma wiele twarzy Konferencja z cyklu Warszawska Jesień Archiwalna

Warszawa ma wiele twarzy Konferencja z cyklu Warszawska Jesień Archiwalna Warszawa ma wiele twarzy Konferencja z cyklu Warszawska Jesień Archiwalna 25 listopada 2015 Warszawa ul. Nowy Świat 72 Pałac Staszica, sala 022 9.00-9.30 Otwarcie konferencji Teatr w wielkim mieście 9.30

Bardziej szczegółowo

Aleksander Sas-Bandrowski - tenor z Lubaczowa

Aleksander Sas-Bandrowski - tenor z Lubaczowa 1 Aleksander Sas-Bandrowski - tenor z Lubaczowa W moich wędrówkach po artystycznych śladach kultury muzycznej naszego podkarpackiego regionu dotarłem do znakomitej postaci wspaniałego artysty śpiewaka

Bardziej szczegółowo

Alwernia. Moja Mała Ojczyzna. Opracowała: Karolina Hojowska

Alwernia. Moja Mała Ojczyzna. Opracowała: Karolina Hojowska Alwernia Moja Mała Ojczyzna Opracowała: Karolina Hojowska Nazywam się Karolina Hojowska, mam trzynaście lat i mieszkam w Alwerni. Tutaj też chodzę do Szkoły Podstawowej, jestem uczennicą klasy szóstej.

Bardziej szczegółowo

MŁODZIEŻOWA ENCYKLOPEDIA INTERNETOWA BOHATERÓW KRAJNY POD REDAKCJĄ MICHAŁA KOKOWSKIEGO

MŁODZIEŻOWA ENCYKLOPEDIA INTERNETOWA BOHATERÓW KRAJNY POD REDAKCJĄ MICHAŁA KOKOWSKIEGO MŁODZIEŻOWA ENCYKLOPEDIA INTERNETOWA BOHATERÓW KRAJNY POD REDAKCJĄ MICHAŁA KOKOWSKIEGO WARSZAWA KRAKÓW: INSTYTUT HISTORII NAUKI PAN, 2015 ISBN 978-83-86062-23-2 Życiorys Bolesław Szymon Romanowski urodził

Bardziej szczegółowo

Szanowni Zgromadzeni!

Szanowni Zgromadzeni! Szanowni Zgromadzeni! Witam serdecznie gości oraz seniorów lotnictwa przybyłych na dzisiejsze spotkanie z okazji 40- lecia naszego Klubu w dniu Święta Lotnictwa Polskiego. Tu przy Aeroklubie Białostockim

Bardziej szczegółowo

NUNCJATURA APOSTOLSKA W RZECZYPOSPOLITEJ. STAN BADAŃ I PERSPEKTYWY

NUNCJATURA APOSTOLSKA W RZECZYPOSPOLITEJ. STAN BADAŃ I PERSPEKTYWY Program MiĘdzynarodowej Konferencji Naukowej NUNCJATURA APOSTOLSKA W RZECZYPOSPOLITEJ. STAN BADAŃ I PERSPEKTYWY BIAŁYSTOK, 7-9 października 2010 r. 2 Patronat honorowy Patronat Honorowy J. E. Abp Celestino

Bardziej szczegółowo

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE "PRZED 75 LATY, 27 WRZEŚNIA 1939 R., ROZPOCZĘTO TWORZENIE STRUKTUR POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO. BYŁO ONO FENOMENEM NA SKALĘ ŚWIATOWĄ. TAJNE STRUKTURY PAŃSTWA POLSKIEGO, PODLEGŁE

Bardziej szczegółowo

Własność : Anny i Szczepana Polachowskich

Własność : Anny i Szczepana Polachowskich 1 Opracowanie: Anna Polachowska Korekta: Anna i Szczepan Polachowski Okładka : Anna Polachowska Zdjęcia wykorzystane do tej książki są autorstwa : Anna i Szczepana Polachowskich I pochodzą z własnej kolekcji

Bardziej szczegółowo

W ramach tegorocznych obchodów EDD zorganizowaliśmy inauguracyjną imprezę w dn. 04 września br. pod nazwą Jak powstała dębnowska książnica.

W ramach tegorocznych obchodów EDD zorganizowaliśmy inauguracyjną imprezę w dn. 04 września br. pod nazwą Jak powstała dębnowska książnica. W ramach tegorocznych obchodów EDD zorganizowaliśmy inauguracyjną imprezę w dn. 04 września br. pod nazwą Jak powstała dębnowska książnica. Co nam zostało z tych lat.. Przygotowana wystawa obrazowała początki

Bardziej szczegółowo

Franciszek Wójcik (1903-1984)

Franciszek Wójcik (1903-1984) Franciszek Wójcik (1903-1984) wystawa: Pejzaże z Rzymu i Zakopanego 04.03.2011 18.03.2011 Connaisseur Salon Dzieł Sztuki Kraków, Rynek Główny 11 Franciszek Wójcik (1903-1984) Urodzony 2 stycznia 1903 r.

Bardziej szczegółowo

WYWIAD Z ŚW. STANISŁAWEM KOSTKĄ

WYWIAD Z ŚW. STANISŁAWEM KOSTKĄ WYWIAD Z ŚW. STANISŁAWEM KOSTKĄ Witaj Św. Stanisławie, czy mogę z Tobą przeprowadzić wywiad? - Witam. Tak bardzo chętnie udzielę wywiadu. Gdzie i kiedy się urodziłeś? - Urodziłem się w Październiku 1550r.

Bardziej szczegółowo

JÓZEF PIŁSUDSKI (1867-1935)

JÓZEF PIŁSUDSKI (1867-1935) JÓZEF PIŁSUDSKI (1867-1935) 70 ROCZNICA ŚMIERCI (zbiory audiowizualne) Wideokasety 1. A JEDNAK Polska (1918-1921 ) / scen. Wincenty Ronisz. Warszawa : Studio Filmów Edukacyjnych Nauka, 1998. 1 kas. wiz.

Bardziej szczegółowo

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!!

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! 1 1. Podaj imię i nazwisko burmistrza Gostynia i starosty Powiatu Gostyńskiego.

Bardziej szczegółowo

Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański

Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański 1. Przedmiot: Historia historiografii Rok: IV Semestr: VII Studia: stacjonarne 2. Ilość godzin:

Bardziej szczegółowo

Instytut Pamięci Narodowej

Instytut Pamięci Narodowej Instytut Pamięci Narodowej Źródło: http://ipn.gov.pl/pl/aktualnosci/9506,konferencja-naukowa-z-cyklu-warszawska-jesien-archiwalna-warszawa-ma-wieletwarz.html Wygenerowano: Wtorek, 9 sierpnia 2016, 17:17

Bardziej szczegółowo

WYNIKI WIELKIEGO TESTU HISTORYCZNEGO 2012 PRZEPROWADZONEGO Z OKAZJI ROCZNICY ODZYSKANIA NIEPODLEGŁOŚCI PRZEZ POLSKĘ SZKOŁA PODSTAWOWA NR 45

WYNIKI WIELKIEGO TESTU HISTORYCZNEGO 2012 PRZEPROWADZONEGO Z OKAZJI ROCZNICY ODZYSKANIA NIEPODLEGŁOŚCI PRZEZ POLSKĘ SZKOŁA PODSTAWOWA NR 45 WYNIKI WIELKIEGO TESTU HISTORYCZNEGO 2012 PRZEPROWADZONEGO Z OKAZJI ROCZNICY ODZYSKANIA NIEPODLEGŁOŚCI PRZEZ POLSKĘ SZKOŁA PODSTAWOWA NR 45 1. Pierwszy król Polski, który pochodził z dynastii Piastów to:

Bardziej szczegółowo

Rok 2010 rokiem chopinowskim

Rok 2010 rokiem chopinowskim Fryderyk Chopin Rok 2010 rokiem chopinowskim Rozpoczęły się oficjalne obchody dwusetnej rocznicy narodzin największego polskiego kompozytora Fryderyka Franciszka Chopina. Jego wkład w rozwój światowej

Bardziej szczegółowo

Jan Draheim, burmistrz Gębic w latach 1919 1932

Jan Draheim, burmistrz Gębic w latach 1919 1932 Jan Draheim, burmistrz Gębic w latach 1919 1932 Jan Draheim urodził się 21 czerwca 1873 r. w Kamionku jako jedno z siedmiorga dzieci Szczepana i Pelagii (z Krugerów) Draheimów. Dnia 16 kwietnia 1884 r.,

Bardziej szczegółowo

Wizyta w Gazecie Krakowskiej

Wizyta w Gazecie Krakowskiej Wizyta w Gazecie Krakowskiej fotoreportaż 15.04.2013 byliśmy w Gazecie Krakowskiej w Nowym Sączu. Dowiedzieliśmy, się jak ciężka i wymagająca jest praca dziennikarza. Opowiedzieli nam o tym pan Paweł Szeliga

Bardziej szczegółowo

POCHOWANI NA CMENTARZU STARE POWĄZKI ALFONS KÜHN ( 1878-1944)

POCHOWANI NA CMENTARZU STARE POWĄZKI ALFONS KÜHN ( 1878-1944) POCHOWANI NA CMENTARZU STARE POWĄZKI ALFONS KÜHN ( 1878-1944) Prezes Zarządu Głównego Polskiego Czerwonego Krzyża ( 26.05.1936 11.05.1937 ) Inżynier, działacz państwowy II Rzeczypospolitej, poseł na Sejm

Bardziej szczegółowo

Opiekun: Wykonali: Śpiewakowski Marcin Rus Łukasz Maj Dominik Kowalczyk Mateusz. s. Irena Różycka

Opiekun: Wykonali: Śpiewakowski Marcin Rus Łukasz Maj Dominik Kowalczyk Mateusz. s. Irena Różycka Wykonali: Śpiewakowski Marcin Rus Łukasz Maj Dominik Kowalczyk Mateusz Opiekun: s. Irena Różycka ur. 10 czerwca 1902 w Jedlińsku; zm. 2 listopada 1980 w Nałęczowie Sługa Boży Piotr Gołębiowski ur. 10 czerwca

Bardziej szczegółowo

Księga Chrztów Cywilnych zawierająca w sobie akta urodzenia Żychlina i Małżeństw z Parafii Żychlin Powiatu Orłowskiego Zrobiona na r. 1816.

Księga Chrztów Cywilnych zawierająca w sobie akta urodzenia Żychlina i Małżeństw z Parafii Żychlin Powiatu Orłowskiego Zrobiona na r. 1816. 1820 r. Księga Chrztów Cywilnych zawierająca w sobie akta urodzenia Żychlina i Małżeństw z Parafii Żychlin Powiatu Orłowskiego Zrobiona na r. 1816. Kościół parafialny w Żychlinie rycina z połowy XIX wieku.

Bardziej szczegółowo

" Chór to nie tylko szkoła śpiewu, to sposób na życie wesołe i radosne..."

 Chór to nie tylko szkoła śpiewu, to sposób na życie wesołe i radosne... " Chór to nie tylko szkoła śpiewu, to sposób na życie wesołe i radosne..." Chór szkolny skupia uczniów lubiących łączyć swoje pasje, talent z artystycznym sposobem wyrażania siebie. To bardzo wymierny

Bardziej szczegółowo

Janusz Korczak, właściwie Henryk Goldszmit, ps. Stary Doktor lub pan doktor (ur. 22 lipca 1878 w Warszawie, zm. około 6 sierpnia 1942 w komorze

Janusz Korczak, właściwie Henryk Goldszmit, ps. Stary Doktor lub pan doktor (ur. 22 lipca 1878 w Warszawie, zm. około 6 sierpnia 1942 w komorze Janusz Korczak, właściwie Henryk Goldszmit, ps. Stary Doktor lub pan doktor (ur. 22 lipca 1878 w Warszawie, zm. około 6 sierpnia 1942 w komorze gazowej obozu zagłady w Treblince) polski pedagog, publicysta,

Bardziej szczegółowo

Ziemie polskie w I połowie XIX wieku. Sprawdzian wiadomości dla klasy III A. Grupa I

Ziemie polskie w I połowie XIX wieku. Sprawdzian wiadomości dla klasy III A. Grupa I Strona1 Ziemie polskie w I połowie XIX wieku. Sprawdzian wiadomości dla klasy III A. Grupa I......... Imię i nazwisko uczennicy/ucznia klasa nr w dzienniku Liczba uzyskanych punktów:... ocena:... Podpis

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. Hieronim Bartel. Uroczystość jubileuszu 80-lecia urodzin

Prof. dr hab. Hieronim Bartel. Uroczystość jubileuszu 80-lecia urodzin jubileusze nauczycieli akademickich Prof. dr hab. Hieronim Bartel Uroczystość jubileuszu 80-lecia urodzin płk prof. dr. hab. n. med. Tadeusza Brzezińskiego Zgodnie z kontynuowanym od lat zwyczajem, na

Bardziej szczegółowo

I Międzynarodowy Konkurs Muzyki Kameralnej im. Ludwiga van Beethovena

I Międzynarodowy Konkurs Muzyki Kameralnej im. Ludwiga van Beethovena 07. - 13. Września 2015 Europejskie Centrum Muzyki Krzysztofa Pendereckiego Lusławice Organizatorzy: Internationale Beethoven Gesellschaft z Berlina oraz Europejskie Centrum Muzyki Krzysztofa Pendereckiego

Bardziej szczegółowo

Życie i nauczanie Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Życie i nauczanie Kardynała Stefana Wyszyńskiego Życie i nauczanie Kardynała Stefana Wyszyńskiego Młodość 3 sierpnia 1901; Zuzela- narodziny drugiego dziecka Stanisława i Julianny Wyszyńskich. 1910- rodzina przenosi się do Andrzejewa, gdzie umiera mu

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWA NIEMIECKIE A ROZBIORY RZECZYPOSPOLITEJ

PAŃSTWA NIEMIECKIE A ROZBIORY RZECZYPOSPOLITEJ PAŃSTWA NIEMIECKIE A ROZBIORY RZECZYPOSPOLITEJ Scenariusz lekcji do filmu edukacyjnego Noc w galerii PAŃSTWA NIEMIECKIE A ROZBIORY RZECZYPOSPOLITEJ. CZĘŚĆ I: WPROWADZENIE 2 Czas pracy: 45 minut. Materiały

Bardziej szczegółowo

FIDES BIULETYN BIBLIOTEK KOŚCIELNYCH

FIDES BIULETYN BIBLIOTEK KOŚCIELNYCH ISSN 1426-3777 FIDES BIULETYN BIBLIOTEK KOŚCIELNYCH Nr 1 2002 Federacja Bibliotek Kościelnych FIDES Kraków Redakcja: Federacja B ibliotek K ościelnych FIDES Redaktor naczelny: k s.jan B edn arczyk Sekretarz

Bardziej szczegółowo

Protokół z posiedzenia Kaszubskiego Zespołu Parlamentarnego

Protokół z posiedzenia Kaszubskiego Zespołu Parlamentarnego Warszawa, dnia 24 września 2009 r. Protokół z posiedzenia Kaszubskiego Zespołu Parlamentarnego W dniu 23 września 2009 r. w sali nr 176, w Gmachu Senatu odbyło się posiedzenie Kaszubskiego Zespołu Parlamentarnego.

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian nr 2. Rozdział II. Za wolną Polskę. 1. Przeczytaj uważnie poniższy tekst i zaznacz poprawne zakończenia zdań A C.

Sprawdzian nr 2. Rozdział II. Za wolną Polskę. 1. Przeczytaj uważnie poniższy tekst i zaznacz poprawne zakończenia zdań A C. Rozdział II. Za wolną Polskę GRUPA A 0 1. Przeczytaj uważnie poniższy tekst i zaznacz poprawne zakończenia zdań A C. Wykrzyknąłem z uniesieniem [ ]: Niech żyje Polska wolna, cała i niepodległa!, co w ogóle

Bardziej szczegółowo

150. rocznica wybuchu

150. rocznica wybuchu 150. rocznica wybuchu POWSTANIA STYCZNIOWEGO 1863-1864. mors sola victris, gloria victis Śmierć jedynym zwycięzcą, chwała zwyciężonym Artur Grottger, Bój, grafika z cyklu Lihtuania, 1864 1866. Nastroje

Bardziej szczegółowo

Podczas pobytu w Żywcu artysta malarz portretował wielu mieszczan żywieckich.

Podczas pobytu w Żywcu artysta malarz portretował wielu mieszczan żywieckich. Historia Szkoły bogata, ciekawa, mało znana Odcinek 17. Czy wiesz, że uznanym artystą malarzem i równocześnie nauczycielem tej szkoły był Jan Kazimierz Olpiński, który uczył w niej rysunków, a jego twórczość

Bardziej szczegółowo

Studia Gdańskie, t. V

Studia Gdańskie, t. V Z ŻAŁOBNEJ KARTY Studia Gdańskie, t. V W Konstancinie koło Warszawy 4 sierpnia 2007 roku zmarł Profesor Julian Radziewicz (ur. 29 maja 1937 r.), pedagog, publicysta, autor publikacji naukowych. Był absolwentem

Bardziej szczegółowo

Wrzesień. Październik

Wrzesień. Październik Kalendarz historyczny rok szkolny 2010/2011 Wrzesień 1 września 1939 r. - agresja Niemiec na Polskę 1-7 września 1939 r. - obrona Westerplatte 11 września 1932 r. - Franciszek Żwirko i Stanisław Wigura

Bardziej szczegółowo

Jezus przyznaje się do mnie

Jezus przyznaje się do mnie Jezus przyznaje się do mnie Natalia Podosek: ( ) w świecie aktorstwa, w którym na co dzień się obracasz, temat Pana Boga jest spychany na margines zainteresowania, a czasami wręcz wyśmiewany przez niektóre

Bardziej szczegółowo

Raport z badań preferencji licealistów

Raport z badań preferencji licealistów Raport z badań preferencji licealistów Uniwersytet Jagielloński 2011 Raport 2011 1 Szanowni Państwo, definiując misję naszej uczelni napisaliśmy, że Zadaniem Uniwersytetu było i jest wytyczanie nowych

Bardziej szczegółowo

Patrycja Król 2gs2 Gim. Nr 39 w Warszawie

Patrycja Król 2gs2 Gim. Nr 39 w Warszawie Zbigniew Religa znakomity lekarz, cudowny człowiek. Patrycja Król 2gs2 Gim. Nr 39 w Warszawie Spis treści Gdzie się kształcił i pracował Życiorys Wykształcenie Kariera Pierwsza operacja na sercu! Dalsze

Bardziej szczegółowo

Przeczytaj uważnie i uzupełnij:

Przeczytaj uważnie i uzupełnij: Przeczytaj uważnie i uzupełnij: 1. Lublin położony jest w krainie, która nazywa się.. 2. Lublin uzyskał prawa miejskie w...r., nadał mu je.... 3. Herb miasta przedstawia..., skaczącego na krzew..., który

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY. Warszawa, dnia 28 listopada 2014 r. Poz. 30 O B W I E S Z C Z E N I E M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1)

DZIENNIK URZĘDOWY. Warszawa, dnia 28 listopada 2014 r. Poz. 30 O B W I E S Z C Z E N I E M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA SPRAW ZAGRANICZNYCH Warszawa, dnia 28 listopada 2014 r. Poz. 30 O B W I E S Z C Z E N I E M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 27 listopada 2014 r. Na

Bardziej szczegółowo

Obrona lotniska. CAW, kol. 60/14

Obrona lotniska. CAW, kol. 60/14 Janusz Gzyl KOLEKCJA FOTOGRAFII PRZEWRÓT MAJOWY 1926 R. Jedną z kolekcji wyodrębnionych z zasobu ikonograficznego Pracowni Zbiorów Specjalnych Centralnego Archiwum Wojskowego, jest kolekcja Nr 60 Przewrót

Bardziej szczegółowo

OŻYWIANIE PRZESTRZENI TURYSTYKI KULTUROWEJ

OŻYWIANIE PRZESTRZENI TURYSTYKI KULTUROWEJ Wyższa Szkoła Turystyki i Języków Obcych w Warszawie zaprasza na Ogólnopolską Konferencję Naukową OŻYWIANIE PRZESTRZENI TURYSTYKI KULTUROWEJ Komunikat nr 1 Termin Konferencji: 24 listopada 2015 Warszawa

Bardziej szczegółowo

Klaudiusz Baran Urodził się w Przemyślu. W 1995 roku ukończył Akademię Muzyczną im. Fryderyka Chopina w Warszawie w klasie Prof. Jerzego Jurka. Jako stypendysta rządu francuskiego kontynuował studia w

Bardziej szczegółowo

12.02.2014 Gmina (Miasto) Słupca Szkoła Podstawowa nr 3 im. Adama Mickiewicza w Słupcy

12.02.2014 Gmina (Miasto) Słupca Szkoła Podstawowa nr 3 im. Adama Mickiewicza w Słupcy Cyfrowa Dziecięca Encyklopedia Wielkopolan zajęcia warsztatowe dla uczniów ze szkół powiatu słupeckiego przeprowadzone przez nauczycieli z Biblioteki Pedagogicznej w Słupcy Cyfrowa Dziecięca Encyklopedia

Bardziej szczegółowo

W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!!

W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!! W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!! W dniu 30-04-2010 roku przeprowadziłem wywiad z moim opą -tak nazywam swojego holenderskiego dziadka, na bardzo polski temat-solidarność. Ten dzień jest może najlepszy

Bardziej szczegółowo

Antoni Guzik. Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży

Antoni Guzik. Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży Antoni Guzik Antoni Guzik Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży Docent Antoni Guzik urodził się 7 kwietnia 1925 r. w Izydorówce, w dawnym województwie stanisławowskim. Szkołę

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS HUMANISTYCZNY DLA SZKÓŁ PODSTAWOWYCH POZNAŃ 2011/2012 ETAP REJONOWY

WOJEWÓDZKI KONKURS HUMANISTYCZNY DLA SZKÓŁ PODSTAWOWYCH POZNAŃ 2011/2012 ETAP REJONOWY KOD UCZNIA: Drogi Uczestniku! WOJEWÓDZKI KONKURS HUMANISTYCZNY DLA SZKÓŁ PODSTAWOWYCH POZNAŃ 2011/2012 ETAP REJONOWY Dialog to budowanie wzajemności ks. prof. Józef Tischner Test zawiera pytania z kilku

Bardziej szczegółowo

Trzebinia - Moja mała ojczyzna Szczepan Matan

Trzebinia - Moja mała ojczyzna Szczepan Matan Trzebinia - Moja mała ojczyzna Szczepan Matan Na świecie żyło wielu ludzi, których losy uznano za bardzo ciekawe i zamieszczono w pięknie wydanych książkach. Zdarzało się też to w gminie Trzebina, gdzie

Bardziej szczegółowo

11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego

11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego 11. Licheń. Bazylika górna. Modlitwa o powstanie Katolickiego Królestwa Narodu Polskiego MARIA REGINA POLONIAE NR 6 / 18 / 2015 Na naszą modlitwę w Bazylice górnej musieliśmy poczekać z powodu koncertu,

Bardziej szczegółowo

Program konferencji naukowej

Program konferencji naukowej Program konferencji naukowej w 25-lecie nawiązania stosunków dyplomatycznych pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Stolicą Apostolską Dyplomacja papieska a Rzeczpospolita na przestrzeni dziejów Lublin, 16

Bardziej szczegółowo

KLUCZ ODPOWIEDZI. K O N K U R S H I S T O R Y C Z N Y dla gimnazjów etap szkolny

KLUCZ ODPOWIEDZI. K O N K U R S H I S T O R Y C Z N Y dla gimnazjów etap szkolny KLUCZ ODPOWIEDZI K O N K U R S H I S T O R Y C Z N Y dla gimnazjów etap szkolny Zadanie 1. max. 7 p. Wiosna Ludów na ziemiach polskich Zaznacz w tabeli (wpisując w odpowiednią rubrykę literę ), czy poniższe

Bardziej szczegółowo

Grzegorz Smyk KORPUS URZĘDNIKÓW CYWILNYCH W GUBERNIACH KRÓLESTWA POLSKIEGO W LATACH 1867-1915

Grzegorz Smyk KORPUS URZĘDNIKÓW CYWILNYCH W GUBERNIACH KRÓLESTWA POLSKIEGO W LATACH 1867-1915 Grzegorz Smyk KORPUS URZĘDNIKÓW CYWILNYCH W GUBERNIACH KRÓLESTWA POLSKIEGO W LATACH 1867-1915 WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ LUBLIN 2004 Spis treści Wstęp 11 Rozdział I Reorganizacja

Bardziej szczegółowo

Dom Ani Mój dom znajduje się w niewielkiej wsi 20km od Ostródy. Dla mnie jest miejscem niezwykłym, chyba najwspanialszym na świecie. To z nim wiążą się moje przeżycia z dzieciństwa, gdyż mieszkam tu od

Bardziej szczegółowo

Horodec Księgi chrztów z lat 1939, 1941-1942. Księgi małŝeństw 1938-1941

Horodec Księgi chrztów z lat 1939, 1941-1942. Księgi małŝeństw 1938-1941 1 AKTA PARAFII RZYMSKOKATOLICKICH DIECEZJI PIŃSKIEJ, KTÓRE W WYNIKU ZMIANY GRANIC ZNALAZŁY SIĘ NA TERENIE BIAŁORUSI. W wyniku polityki antykościelnej akta parafialne zostały przejęte przez władze sowieckie.

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE MONETY HABSBURGÓW MARIA TERESA I PÓŹNIEJSZE KATALOG

ŚLĄSKIE MONETY HABSBURGÓW MARIA TERESA I PÓŹNIEJSZE KATALOG ŚLĄSKIE MONETY HABSBURGÓW MARIA TERESA I PÓŹNIEJSZE KATALOG Piotr Kalinowski KALETY 2006 Słowo wstępu Katalog, który macie Państwo przed sobą powstał na podstawie wydanego w 1988 dzieła Ivo Halački Mince

Bardziej szczegółowo

Ogromne znaczenie w twórczości pisarki mają takie nowele jak: Mendel Gdański, Miłosierdzie gminy, Nasza szkapa, Dym i wiele innych.

Ogromne znaczenie w twórczości pisarki mają takie nowele jak: Mendel Gdański, Miłosierdzie gminy, Nasza szkapa, Dym i wiele innych. Maria Konopnicka Urodziła się 23 maja 1842r. w Suwałkach. Była przede wszystkim poetką, ale pisała też prozą, uprawiała publicystykę, tłumaczyła literaturę obcą. Była pisarką i nauczycielką, ale prowadziła

Bardziej szczegółowo

WOJSKOWE LICEUM MUZYCZNE

WOJSKOWE LICEUM MUZYCZNE WOJSKOWE LICEUM MUZYCZNE W 1960 roku decyzją Ministra Obrony Narodowej utworzono w Elblągu Kompanię Muzyczną mającą status szkoły podoficerskiej. Szkoła ta została przemianowana w 1972 roku na Wojskową

Bardziej szczegółowo

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA ZELATOR wrzesień2015 3 VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA Sobota, 3 października, 2015 Niniejszy numer Zelatora ukazuje się głównie ze względu na VI Diecezjalną pielgrzymkę Żywego Różańca do Łagiewnik.

Bardziej szczegółowo

Antonio Vivaldi. Wielki kompozytor baroku

Antonio Vivaldi. Wielki kompozytor baroku Antonio Vivaldi Wielki kompozytor baroku Antonio Lucio Vivaldi zwany Rudym Księdzem urodził się 1678 roku w Wenecji, a dokonałżywota podczas podróży w Wiedniu. Był to 1741r. W skrócie A kim on był? Kompozytorem

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp...

Spis treści. Wstęp... Wstęp... Dokument 1 1920 listopad 13, Warszawa Fragment protokółu z konferencji naczelników wydziałów politycznych MSZ z wypowiedzią naczelnika w Wydziale Środkowo-Europejskim Jerzego Dzieduszyckiego na

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II. "Nie bój się, nie lękaj! Wypłyń na głębię!" Jan Paweł II

Jan Paweł II. Nie bój się, nie lękaj! Wypłyń na głębię! Jan Paweł II Jan Paweł II "Nie bój się, nie lękaj! Wypłyń na głębię!" Jan Paweł II Krótkie kalendarium ur. 18 maja 1920 - w Wadowicach 1.11.1946- przyjęcie święceń kapłańskich 4.07. 1958- minowanie na biskupa 16.10.1978-

Bardziej szczegółowo

Kochał sport i ludzi sportu...

Kochał sport i ludzi sportu... Kochał sport i ludzi sportu... 2010-10-08 - tak zmarłego w katastrofie Smoleńskiej Piotra Nurowskiego wspominają znajomi i najbliŝsi współpracownicy powiedział wiceprezes PZP, prezes KO Sokół w Raciborzu

Bardziej szczegółowo

Ilustracja 41. Dowód osobisty. Ilustracja 42

Ilustracja 41. Dowód osobisty. Ilustracja 42 Rozdział 3 Mierniczy Przysięgły W półtora miesiąca po zwolnieniu z Wojska, Leopold Kleofas Paszkowski zatrudnił się w Okręgowym Urzędzie Ziemskim w Łucku, jako starszy geometra. Angaż Leopolda Kleofasa

Bardziej szczegółowo

Wykaz ważniejszych skrótów... 7 Wstęp... 9

Wykaz ważniejszych skrótów... 7 Wstęp... 9 Spis treści Wykaz ważniejszych skrótów.... 7 Wstęp.... 9 Rozdział I Usytuowanie Policji w systemie organów administracji publicznej. 13 1. Geneza Policji... 13 2. Źródła prawa dotyczące Policji... 16 3.

Bardziej szczegółowo

STATUT KOŁA NAUKOWEGO PIANISTÓW przy Katedrze Fortepianu Akademii Muzycznej w Krakowie

STATUT KOŁA NAUKOWEGO PIANISTÓW przy Katedrze Fortepianu Akademii Muzycznej w Krakowie STATUT KOŁA NAUKOWEGO PIANISTÓW przy Katedrze Fortepianu Akademii Muzycznej w Krakowie Rozdział I Postanowienia ogólne 1. Koło nosi nazwę Koło Naukowe Pianistów i działa przy Katedrze Fortepianu Akademii

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O LEGALIZACJI EUTANAZJI BS/170/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 2001

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O LEGALIZACJI EUTANAZJI BS/170/2001 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, GRUDZIEŃ 2001 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Związki Józefa Piłsudskiego z Kielcami

Związki Józefa Piłsudskiego z Kielcami Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Kielcach Związki Józefa Piłsudskiego z Kielcami zestawienie bibliograficzne w wyborze Wybór i opracowanie Marta Boszczyk, Bożena Lewandowska Kielce 2011 1. Anar : Marszałek

Bardziej szczegółowo

50. lecie pracy zawodowej prof. dr. hab. Michała Lisa

50. lecie pracy zawodowej prof. dr. hab. Michała Lisa 5 5 5 50. lecie pracy zawodowej prof. dr. hab. Michała Lisa Wizyta dyrektor Katarzyny Widery w Pałacu Prezydenckim Colloquium Opole 2015 10 najnowszych publikacji Słowo wstępne Spis treści 5 5 5 50. lecie

Bardziej szczegółowo

ze strony Konsulatu we Lwowie Komunikat dla osób ubiegających się o stypendium Fundacji Semper Polonia" po raz kolejny po raz pierwszy UWAGA:

ze strony Konsulatu we Lwowie Komunikat dla osób ubiegających się o stypendium Fundacji Semper Polonia po raz kolejny po raz pierwszy UWAGA: ze strony Konsulatu we Lwowie Komunikat dla osób ubiegających się o stypendium Fundacji Semper Polonia" Kandydaci, którzy ubiegają się o stypendium zobowiązani są do osobistego stawienia się w Konsulacie

Bardziej szczegółowo

Medytacja chrześcijańska

Medytacja chrześcijańska Z TRADYCJI MNISZEJ 5 John Main OSB Medytacja chrześcijańska John Main OSB Medytacja chrześcijańska Konferencje z Gethsemani przekład Teresa Lubowiecka Spis treści Wstęp...7 Pierwsza Konferencja...9 Druga

Bardziej szczegółowo

Płk L. Okulicki z Bronisławą Wysłouchową na tarasie budynku Dowództwa Armii Polskiej w ZSRR (wrzesień 1941 r.)

Płk L. Okulicki z Bronisławą Wysłouchową na tarasie budynku Dowództwa Armii Polskiej w ZSRR (wrzesień 1941 r.) Rozkaz gen. W. Andersa do wstępowania w szeregi Armii Polskiej Wyżsi oficerowie Armii Polskiej w ZSRR. W pierwszym rzędzie siedzą gen.m. Tokarzewski-Karaszewicz (pierwszy z lewej), gen. W. Anders, gen.m.

Bardziej szczegółowo

UROCZYSTOŚĆ ODSŁONIĘCIA TABLICY PAMIĄTKOWEJ POŚWIĘCONEJ PAMIĘCI PREZYDENTA RP LECHA KACZYŃSKIEGO I OFIAR TRAGEDII SMOLEŃSKIEJ W LO

UROCZYSTOŚĆ ODSŁONIĘCIA TABLICY PAMIĄTKOWEJ POŚWIĘCONEJ PAMIĘCI PREZYDENTA RP LECHA KACZYŃSKIEGO I OFIAR TRAGEDII SMOLEŃSKIEJ W LO UROCZYSTOŚĆ ODSŁONIĘCIA TABLICY PAMIĄTKOWEJ POŚWIĘCONEJ PAMIĘCI PREZYDENTA RP LECHA KACZYŃSKIEGO I OFIAR TRAGEDII SMOLEŃSKIEJ W LO Nr XVII im. A. OSIECKIEJ we WROCŁAWIU, 13 grudnia 2010 r. 13 grudnia 2010

Bardziej szczegółowo

Andrzej Grzeszczuk. Wileńszczyzna. w II Rzeczypospolitej. Materiały dydaktyczne do lekcji historii dla szkół ponadpodstawowych

Andrzej Grzeszczuk. Wileńszczyzna. w II Rzeczypospolitej. Materiały dydaktyczne do lekcji historii dla szkół ponadpodstawowych Andrzej Grzeszczuk Wileńszczyzna w II Rzeczypospolitej Materiały dydaktyczne do lekcji historii dla szkół ponadpodstawowych Andrzej Grzeszczuk Wileńszczyzna w II Rzeczypospolitej Materiały dydaktyczne

Bardziej szczegółowo

KONKURS WIEDZY O POLSKIM PAŃSTWIE PODZIEMNYM, ARMII KRAJOWEJ I SZARYCH SZEREGACH EDYCJA VI 2014/2015

KONKURS WIEDZY O POLSKIM PAŃSTWIE PODZIEMNYM, ARMII KRAJOWEJ I SZARYCH SZEREGACH EDYCJA VI 2014/2015 KONKURS WIEDZY O POLSKIM PAŃSTWIE PODZIEMNYM, ARMII KRAJOWEJ I SZARYCH SZEREGACH EDYCJA VI 2014/2015 DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH, GIMNAZJALNYCH I PONADGIMNAZJALNYCH ZNAJDUJĄCYCH SIĘ NA TERENIE I REJONU

Bardziej szczegółowo

MIEĆ WYOBRAŹNIĘ MIŁOSIERDZIA

MIEĆ WYOBRAŹNIĘ MIŁOSIERDZIA MIEĆ WYOBRAŹNIĘ MIŁOSIERDZIA Działamy przy Zespole szkół Miejskich Nr 1 W Mszanie Dolnej od 2009 roku. Zachęceni wezwaniem Jana Pawła II do gotowości niesienia pomocy potrzebującym, przystąpiliśmy do projektu,,mieć

Bardziej szczegółowo

zapraszają na konferencję naukową

zapraszają na konferencję naukową Zakład Historii XIX wieku Instytutu Historii i Archiwistyki UMK w Toruniu oraz Pracownia Historii Pomorza i Krajów Bałtyckich Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk zapraszają na konferencję naukową

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O ZBLIŻENIU MIĘDZY ROSJĄ A ZACHODEM I STOSUNKACH POLSKO-ROSYJSKICH BS/38/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ OPINIE O ZBLIŻENIU MIĘDZY ROSJĄ A ZACHODEM I STOSUNKACH POLSKO-ROSYJSKICH BS/38/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

KATALOG KOLEKCJI: PAŃSTWOWA SZKOŁA PIELĘGNIARSTWA NR 2 PRZY UL. WILCZEJ 9

KATALOG KOLEKCJI: PAŃSTWOWA SZKOŁA PIELĘGNIARSTWA NR 2 PRZY UL. WILCZEJ 9 KATALOG KOLEKCJI: PAŃSTWOWA SZKOŁA PIELĘGNIARSTWA NR 2 PRZY UL. WILCZEJ 9 Państwowa Szkoła Pielęgniarstwa Nr 2 przy ul. Wilczej 9 w Warszawie została utworzona dzięki inicjatywie Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek

Bardziej szczegółowo

POLITYKA ZAGRANICZNA I ODZYSKANIE NIEPODLEGŁOŚCI

POLITYKA ZAGRANICZNA I ODZYSKANIE NIEPODLEGŁOŚCI A 332 02 < Krzysztof Skubiszewski POLITYKA ZAGRANICZNA I ODZYSKANIE NIEPODLEGŁOŚCI Przemówienia, oświadczenia, wywiady 1989-1993 Warszawa 1997 PRZEDMOWA 11 WYBRANE PRZEMÓWIENIA, OŚWIADCZENIA I WYWIADY

Bardziej szczegółowo

HANS CHRISTIAN ANDERSEN. Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec

HANS CHRISTIAN ANDERSEN. Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec HANS CHRISTIAN ANDERSEN Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec HANS CHRISTIAN ANDERSEN Żył w latach 1805 1875; Prozaik, poeta, dramaturg i baśniopisarz duński; W wieku 14 lat, po śmierci ojca, we wrześniu

Bardziej szczegółowo

Wstęp do inwentarza. zespołu/ zbioru: KOLEKCJA OSOBISTA HENRYKA EBERSA

Wstęp do inwentarza. zespołu/ zbioru: KOLEKCJA OSOBISTA HENRYKA EBERSA ARCHIWUM OŚRODKA KARTA 02-536 Warszawa ul. Narbutta 29 Wstęp do inwentarza zespołu/ zbioru: KOLEKCJA OSOBISTA HENRYKA EBERSA 1884; 1887; 1889-1891; 1893-1896; 1898-1899; 1903-1904; 1906-1907; 1909-1910;

Bardziej szczegółowo

MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE- GMACH GŁÓWNY. Fot: http://culture.pl/pl/miejsce/muzeum-narodowe-w-krakowie

MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE- GMACH GŁÓWNY. Fot: http://culture.pl/pl/miejsce/muzeum-narodowe-w-krakowie MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE- GMACH GŁÓWNY Fot: http://culture.pl/pl/miejsce/muzeum-narodowe-w-krakowie Kilka słów na temat Muzeum Narodowego w Krakowie Muzeum jest największą instytucją muzealną w Polsce

Bardziej szczegółowo

wtorek, 22 stycznia 2013 15/13

wtorek, 22 stycznia 2013 15/13 wtorek, 22 stycznia 2013 15/13 AKTUALNOŚCI: SESJA SPRZEDANA NA AUKCJI Dziś (22 stycznia) o godz. 13:54:03 zakończyła się internetowa, charytatywna aukcja zaproszenia na uroczystą sesję Rady Stołecznego

Bardziej szczegółowo

Ignacy Domeyko. Obywatel Świata

Ignacy Domeyko. Obywatel Świata Ignacy Domeyko Obywatel Świata Czasy młodości Ignacy Domeyko urodził się 31 lipca 1802 w Niedźwiadce na terenie dzisiejszej Białorusi. Od najmłodszych lat interesował się naukami ścisłymi, a w szczególności

Bardziej szczegółowo

Towarzystwo Regionalne Ziemi Świdnickiej

Towarzystwo Regionalne Ziemi Świdnickiej Dolnośląska Biblioteka Pedagogiczna we Wrocławiu Filia w Świdnicy Towarzystwo Regionalne Ziemi Świdnickiej Opracowanie Agnieszka Nawrocka Katarzyna Giedrys-Woźny Świdnica 2015 Na zjeździe założycielskim,

Bardziej szczegółowo

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Nasze zajęcia w ramach Szkoły Dialogu odbyły się 27 i 28 kwietnia oraz 26 i 27 maja. Nauczyły nas one sporo

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

13-14 września 2012 r. Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wrocław

13-14 września 2012 r. Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wrocław 13-14 września 2012 r. Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wrocław 13 września 2012 r. SESJA OTWARTA 8.30-9.30 Msza św. (Kościół Uniwersytecki Najśw. Imienia Jezus, Pl. Uniwersytecki 1) 9.30-10.00 Przybycie

Bardziej szczegółowo

1 www.pelplin.pl www.mok.pelplin.pl

1 www.pelplin.pl www.mok.pelplin.pl LP. Data Nazwa imprezy Miejsce Organizator 1 03.04 (czwartek) W oczekiwaniu na kanonizację Jana Pawła II zespół Familia HP wykona program "Tłumy serc". Utwory pochodzą z dzieł: Pieśń o Bogu ukrytym oraz

Bardziej szczegółowo