Ocena częstości występowania celiakii wśród pacjentów Poradni Gastroenterologicznej Instytutu Matki i Dziecka

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ocena częstości występowania celiakii wśród pacjentów Poradni Gastroenterologicznej Instytutu Matki i Dziecka"

Transkrypt

1 862 Probl Hig Epidemiol 2012, 93(4): Ocena częstości występowania celiakii wśród pacjentów Poradni Gastroenterologicznej Instytutu Matki i Dziecka Evaluation of the frequency of celiac disease in patients of Gastroenterology Outpatient Clinic in the Institute of Mother and Child Grażyna Rowicka, Hanna Dyląg Zakład Żywienia, Instytut Matki i Dziecka w Warszawie Wprowadzenie. Celiakia to trwała nietolerancja glutenu, która ostatnio jest coraz częściej rozpoznawana u młodzieży i osób dorosłych. Cel pracy. Ocena częstości występowania celiakii wśród pacjentów kierowanych do Poradni Gastroenterologicznej Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie. Materiał i metody. Badaniami objęto 378 pacjentów w wieku od 9 miesiąca do 19 roku życia. Byli to pacjenci: z bólami brzucha, przewlekłą biegunką, niedoborem masy lub wysokości ciała, zmianami skórnymi, przewlekłą niedokrwistością, z chorobami, z którymi celiakia może współwystępować (cukrzycą, zespołem Downa, autyzmem), wywiadem rodzinnym obciążonym celiakią. U wszystkich przeprowadzono badania serologiczne w kierunku celiakii, biopsję jelita wykonano u pacjentów z dodatnimi markerami serologicznymi choroby. Wyniki. U 47/378 (12,4) pacjentów stwierdzono obecność markerów serologicznych celiakii. Wśród pacjentów, u których wykryto przeciwciała specyficzne dla celiakii u 17 (36,2) wskazaniem do badań były bóle brzucha, u 8 (17) niedobór masy ciała, u 5 (10,6) biegunka przewlekła, u 4 (8,5) niedobór wysokości, podobnie u 4 (8,5) przewlekła niedokrwistość, u 3 (6,4) pacjentów cukrzyca i u takiej samej liczby pacjentów zmiany skórne, wywiad rodzinny obciążony celiakią u 2 (4,3), oraz u 1 (2,1) pacjenta brak łaknienia. U wszystkich pacjentów z dodatnimi markerami serologicznymi celiakii, choroba została potwierdzona badaniem histopatologicznym błony śluzowej jelita cienkiego. Wnioski. W badanej grupie częstość występowania celiakii w odniesieniu do częstości jej występowania w populacji ogólnej była wysoka i wynosiła 12,4. Wysoki odsetek pacjentów z celiakią, u których przewlekłe bóle brzucha oraz niedobór masy ciała były dominującymi objawami przemawia za tym, że objawy te stanowią aktualnie istotne wskazanie do badań w kierunku celiakii. Introduction. Celiac disease is a permanent intolerance of gluten. In recent years it has been diagnosed increasingly often in adolescents and adults. Aim. To evaluate the frequency of celiac disease in patients attending the Gastroenterology Outpatient Clinic of the Institute of Mother and Child in Warsaw. Material & methods. The study involved 378 patients at the age from 9 months to19 years. The reasons for referring patients to the outpatient specialty clinic were: abdominal pain, chronic diarrhea, decreased body mass/body height, skin rashes, chronic anemia, diseases associated with celiac disease (type I diabetes, Down s syndrome, autism). Serological tests for celiac disease were performed in all patients. The patients with positive serological markers underwent a small-intestine biopsy. Results. In 47/378 (12.4 ) patients the serological celiac markers were detected. In this group the indications for testing included: abdominal pain in 17 (36.2), decreased body mass in 8 (17), chronic diarrhea in 5 (10.6), both decreased body height and chronic anemia in 4 (8.5 ), diabetes as well as skin rashes in 3 (6.4 ), family history of celiac disease in 2 (4.3) and decreased appetite in 1(2.1) patient. In all these patients the histological examination confirmed the diagnosis of celiac disease. Conclusions. In the studied group the frequency of celiac disease was 12.4, which is higher than reported in the general population. A high percentage of patients with celiac disease and chronic abdominal pain or decreased body mass as dominant symptoms, shows that these symptoms are currently the important indications for celiac disease screening. Key words: celiac disease, children, adolescents, epidemiology Słowa kluczowe: celiakia, dzieci, młodzież, epidemiologia Probl Hig Epidemiol 2012, 93(4): Nadesłano: Zakwalifikowano do druku: Adres do korespondencji / Address for correspondence Grażyna Rowicka, Hanna Dyląg Zakład Żywienia, Instytut Matki i Dziecka, Warszawa ul. Kasprzaka 17A; Warszawa tel. (48 22) , Wykaz skrótów IgA Immunoglobulina A IgG Immunoglobulina G IgAEMA przeciwciała przeciwko endomysium mięśni gładkich w klasie IgA IgAtTGAb przeciwciała przeciwko transglutaminazie tkankowej w klasie IgA IgGEMA przeciwciała przeciwko endomysium mięśni gładkich w klasie IgG IgGtTGAb przeciwciała przeciwko transglutaminazie tkankowej w klasie IgG

2 Rowicka G i wsp. Ocena częstości występowania celiakii wśród pacjentów Poradni Gastroenterologicznej Instytutu Matki Wstęp Celiakia, zwana także choroba trzewną, to enteropatia jelita cienkiego o podłożu immunologicznym, spowodowana trwałą nietolerancją glutenu, występująca u osób z predyspozycją genetyczną. Z badań wynika, że dotyczy ona ok. 1 populacji, z wysokim odsetkiem przypadków nierozpoznanych do rozpoznawanych, będącym podstawą koncepcji góry lodowej tej choroby [1]. W ostatnich dwudziestu latach rzadziej rozpoznawana jest postać klasyczna celiakii, a częściej jej postacie atypowe [2-4]. Postacie atypowe choroby przebiegać mogą z objawami ze strony przewodu pokarmowego o niewielkim nasileniu takimi, jak np. bóle brzucha, wzdęcia brzucha, ale też jedyną ich manifestacją kliniczną mogą być objawy pozajelitowe, np. niskorosłość, niedokrwistość z niedoboru żelaza, zaburzenia mineralizacji kośćca, opryszczkowe zapalenie skóry (dermatitis herpetiformis, choroba Durhinga), opóźnienie dojrzewania, zaburzenia neurologiczne (padaczka), czy też psychiatryczne (depresja). Możliwy jest również bezobjawowy przebieg celiakii [5 7]. Cel pracy Ocena częstości występowania celiakii wśród pacjentów kierowanych do Poradni Gastroenterologicznej Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie. Materiał i metody Badaniami przeprowadzonymi w latach objęto 378 pacjentów (niemowlęta, dzieci i młodzież) w wieku od 9 miesiąca życia do 19 roku życia. Byli to pacjenci z bólami brzucha, przewlekłą biegunką, niedoborem masy, niedoborem wysokości ciała, zmianami skórnymi, przewlekłą niedokrwistością, chorobami, z którymi celiakia może współwystępować (cukrzyca, zespół Downa, autyzm), wywiadem rodzinnym obciążonym celiakią. U wszystkich pacjentów w ramach diagnostyki różnicowej przeprowadzono badania serologiczne w kierunku celiakii. Oznaczono przeciwciała przeciwko endomysium mięśni gładkich (test immunofluorescencji pośredniej, IF) lub przeciwciała przeciwko transglutaminazie tkankowej (met. Elisa, zestaw Euroimmun). Oznaczeń dokonywano w klasie IgA (IgAEMA, IgAtTGAb) a przy obniżonym stężeniu w surowicy tej immunoglobuliny, były one przeprowadzane w klasie IgG (IgGEMA, IgGtTGAb). U pacjentów, u których stwierdzono obecność markerów serologicznych celiakii przeprowadzono biopsję jelita cienkiego. Wyniki Wśród objętych badaniami pacjentów (378), powodem skierowania do poradni były: bóle brzucha (121 pacjentów), przewlekła biegunka (61 pacjentów), niedobór masy ciała (182 pacjentów), niedobór wysokości ciała (73 pacjentów), przewlekła niedokrwistość (9 pacjentów), zmiany skórne (3 pacjentów), choroby z którymi celiakia może współwystępować cukrzyca, zespół Downa, autyzm (odpowiednio 8, 5, 6 pacjentów) oraz obciążony celiakią wywiad rodzinny (5 pacjentów). U części pacjentów obserwowano współwystępowanie dwóch lub większej liczby objawów. Powody, dla których pacjenci byli kierowani do Poradni Gastroenterologicznej przedstawiono na rycinie ,4 niedobór masy ciała 32 bóle brzucha 19 16,1 niedobór wysokości przewlekła biegunka 2,4 2,1 1,8 1,5 1,5 0,8 0,6 0,6 0,3 przewlekła niedokrwistość cukrzyca Ryc. 1. Powody dla których pacjenci byli kierowani do Poradni Gastroenterologicznej Fig. 1. Reasons for patients referral to Outpatient Gastroenterology Clinic U n=9/378 (2,4) badanych pacjentów stwierdzono niedobór IgA, co było powodem przeprowadzenia oznaczeń serologicznych w klasie IgG. Wśród pacjentów z bólami brzucha celiakię rozpoznano u 14 (n=17/121) pacjentów, z biegunką przewlekłą u 8,2 (n=5/61), z niedoborem masy ciała 4,4 (n=8/182), z niedoborem wysokości 5,5 (n=4/73). Odsetek pacjentów z rozpoznaną celiakią wśród których powodem skierowania do poradni były zmiany skórne wynosił 100 (n=3/3), brak łaknienia 50 (n=1/2), niedokrwistość przewlekła 44,4 (n=4/9), występowanie celiakii w najbliższej rodzinie 40 (n=2/5) oraz cukrzyca 37,5 (n=3/8) pacjentów. U n=47/378 (12,4) pacjentów, 29 dziewcząt oraz 18 chłopców stwierdzono obecność markerów serologicznych celiakii. Średnia wieku tych pacjentów wynosiła 9,1±5,6 lat. Wśród pacjentów, u których wykryto przeciwciała specyficzne dla celiakii u 17 (36,2) wskazaniem do badań były bóle brzucha, u 8 (17) niedobór masy ciała, u 5 (10,6) biegunka przewlekła, u 4 (8,5) niedobór wysokości, podobnie u 4 (8,5) przewlekła niedokrwistość, u 3 (6,4) pacjentów cukrzyca i u takiej samej liczby autyzm zespół Downa celiakia w rodzinie zmiany skórne brak łaknienia nadpobudliwość wymioty

3 864 Probl Hig Epidemiol 2012, 93(4): pacjentów zmiany skórne, wywiad rodzinny obciążony celiakią u 2 (4,3) oraz u 1 (2,1) pacjenta brak łaknienia. Analizę wskazań do badań w kierunku celiakii w grupie pacjentów, u których wykryto markery serologiczne tej choroby przedstawiono na rycinie Ryc. 2. Wskazania do badań w kierunku celiakii w grupie pacjentów z dodatnimi markerami serologicznymi specyficznymi dla choroby Fig. 2. Indications for celiac disease scrining in the group of patients with positive serological markers specific for the disease Tabela I. Wiek pacjentów z celiakią potwierdzoną markerami serologicznymi oraz badaniem histopatologicznym Table I. Age of patients with celiac disease confirmed by serological markers and histological examination L. pacjentów 36,2 bóle brzucha 17,0 niedobór masy ciała Wiek pacjentów niemowlęcy (0-12 m-cy) 1/47 2,1 10,6 przewlekła biegunka poniemowlęcy (1-3 8/ ,5 8,5 niedobór wysokości przewlekła niedokrwistość przedszkolny (4-6 11/47 23,4 6,4 6,4 U wszystkich pacjentów z dodatnimi markerami serologicznymi celiakii uzyskano potwierdzenie choroby badaniem histopatologicznym błony śluzowej jelita cienkiego różne stadia fazy III wg skali Marsha. Wiek pacjentów z dodatnimi markerami serologicznymi celiakii oraz potwierdzonym badaniem histopatologicznym rozpoznaniem choroby przedstawiono w tabeli I. zmiany skórne wczesnoszkolny (7-10 5/47 10,6 cukrzyca celiakia w rodzinie pokwitania ( /47 25,6 4,3 2,1 brak łaknienia młodzieńczy ( /47 21,3 Dyskusja Dane oparte na przesiewowych badaniach serologicznych wykazują, że celiakia bezobjawowa u osób rasy białej występuje obecnie z częstością 1:100 do 1:300, natomiast objawowa 1:1000 do 1: 3000 [8]. Proporcja chorujących na nią kobiet do mężczyzn wynosi 2:1. Podobnie, wyniki naszego badania wskazują na przewagę zachorowań na celiakię wśród dziewcząt. Celiakia jest obecnie rzadziej rozpoznawana we wczesnym dzieciństwie, natomiast coraz częściej u dzieci starszych, młodzieży oraz u osób dorosłych. Potwierdza to przeprowadzone przez nas badanie w którym średnia wieku dzieci z rozpoznaną celiakią wynosiła 9,1 lat. Na podstawie przeprowadzonego w Polsce badania wieloośrodkowego, obejmującego 3235 dzieci z tzw. populacji ogólnej, czyli nieselekcjonowanych ze względu na jakiekolwiek objawy ze strony przewodu pokarmowego, przeciwciała typowe dla celiakii stwierdzono u 25 dzieci (0,8). Niestety tylko u 11 dzieci z tej grupy wykonano biopsję jelitową, uzyskując na jej podstawie u 7 dzieci potwierdzenie choroby. Utrudnia to wyciągnięcie ostatecznych wniosków, co do częstości występowania celiakii w obserwowanej grupie dzieci [9]. Częstość występowania celiakii wśród pacjentów kierowanych do naszej Poradni była wysoka i wynosiła 12,4. Uwzględnić jednak należy fakt, że byli to pacjenci z objawami klinicznymi, chorobami predysponującymi do celiakii oraz z obciążonym celiakią wywiadem rodzinnym, czyli tacy, u których istniały wskazania do wykonania badań w kierunku tej choroby. Najczęstszym powodem kierowania pacjentów do poradni był niedobór masy i wysokości ciała, bóle brzucha oraz biegunka przewlekła. Wyniki badań wskazują, że aktualnie u od 36 do 42 dzieci manifestacją kliniczną celiakii są objawy ze strony przewodu pokarmowego [10]. W badaniu Thakkar i wsp. dotyczącym grupy 1191 dzieci z bólami brzucha udało się zidentyfikować ich przyczynę u 38 badanych i u 1 z nich tą przyczyną była celiakia [11]. Stwierdzona przez nas częstość występowania celiakii w grupie pacjentów z przewlekłymi bólami brzucha była o wiele wyższa (14). Natomiast wśród pacjentów, u których wykryto przeciwciała specyficzne dla celiakii oraz zmiany błony śluzowej jelita typowe dla tej choroby, aż u 36,2 wskazaniem do badań były bóle brzucha. Wyniki aktualnych obserwacji wykazują, że u ok. 16 dzieci z celiakią dominującym objawem są nawrotowe bóle brzucha [10]. Tak więc nie należy zapominać, że bóle brzucha u dzieci a szczególnie przewlekłe, powinny być wskazaniem do uwzględnienia celiakii jako potencjalnej przyczyny dolegliwości. Podawana przez różnych autorów częstość występowania celiakii wśród dzieci z niedoborem wysokości ciała wynosi od 0,63 do nawet 55,3. Tak duża rozbieżność wyników spowodowana jest między innymi różnymi przyjętymi kryteriami diagnostycznymi niedoboru wysokości [12,13]. W przeprowadzonym badaniu częstość występowania celiakii wśród pacjentów

4 Rowicka G i wsp. Ocena częstości występowania celiakii wśród pacjentów Poradni Gastroenterologicznej Instytutu Matki z niedoborem wysokości ciała, u których niedobór wysokości w stosunku do wieku i płci wynosił co najmniej 2 odchylenia standardowe, stanowiła 5,5. Natomiast wśród dzieci z celiakią niedobór wysokości stwierdzono u wyższego odsetka dzieci (8,5).Uzyskany wynik potwierdza konieczność wykonywania badań w kierunku celiakii u dzieci z niedoborem wysokości, szczególnie tych z rozpoznaną przez endokrynologów idiopatyczną niskorosłością. Badanie wykazało wysoką częstość występowania u dzieci z celiakią niedoboru masy ciała (17). U dzieci z celiakią ze znacznym niedoborem wysokości (powyżej 2 SD w stosunku do wieku i płci) i masy ciała, już po 6 miesiącach stosowania ścisłej diety bezglutenowej obserwuje się istotną poprawę rozwoju fizycznego. Dowiedziono, że dzieci te, zwykle w ciągu roku osiągają masę ciała należną dla wieku, natomiast uzyskanie należnej wysokości zależne jest nie tylko od restrykcji żywieniowych, ale także od wieku rozpoznania celiakii [14,15]. Do grup wysokiego ryzyka wystąpienia celiakii szczególnie w krajach rozwijających się zalicza się osoby z przewlekłą biegunką [16]. Byass i wsp. zwracają uwagę, że choć przewlekła biegunka bywa częstym objawem celiakii u dzieci, szczególnie poniżej 5 roku życia, to jednak nie zawsze jest uwzględniana w diagnostyce różnicowej. Autorzy tłumaczą to częstym występowaniem u dzieci w tym wieku zakażeń wirusowych przewodu pokarmowego, które są powodem zaniechania diagnostyki w kierunku celiakii [17]. Wysoki odsetek dzieci z celiakią (10,6), u których wskazaniem do badań serologicznych była biegunka przewlekła wskazuje, że pomimo obecnie częstszego występowania atypowych postaci celiakii nie należy zapominać o jej postaci klasycznej, której jednym z głównych objawów jest właśnie biegunka. Celiakia zdecydowanie częściej występuje u osób z innymi chorobami autoimmunizacyjnymi, szczególnie cukrzycą typu I, autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy, autoimmunologicznym zapaleniem wątroby, chorobami układowymi tkanki łącznej, a także z niedoborem IgA [18]. Cukrzyca typu I jest bardzo istotnym czynnikiem ryzyka zachorowania na celiakię u dzieci. Zapadalność na celiakię w tej grupie wynosi około 5-8, jest więc wyższa niż w populacji ogólnej [19]. Współwystępowanie celiakii i cukrzycy może być tłumaczone podobnymi predyspozycjami genetycznymi oraz istnieniem podobnych zależności między dietą w poszczególnych okresach życia a genotypem w obu tych chorobach [18,19]. Około 16 dzieci z cukrzycą typu I posiada markery serologiczne celiakii przeciwciała przeciwko endomysium lub transglutaminazie tkankowej [20]. Wśród dzieci, u których wykryto przeciwciała specyficzne dla celiakii, cukrzyca była wskazaniem do badań u 6,4 tych dzieci. Niedokrwistość z niedoboru żelaza jest jednym z objawów celiakii mogącym na wiele lat poprzedzać rozwój pełnoobjawowego zespołu złego wchłaniania. W zależności od przyjętych kryteriów diagnostycznych dotyczy ona od pacjentów z celiakią [21]. Niedokrwistość ta jest zwykle oporna na leczenie preparatami żelaza i ustępuje dopiero po zastosowaniu diety bezglutenowej [22]. W przeprowadzonym badaniu przewlekła niedokrwistość występowała u 8,5 pacjentów z markerami serologicznymi celiakii. U trojga pacjentów w badanej grupie (n=3/378) powodem skierowania do Poradni były zmiany skórne, które według lekarza pierwszego kontaktu wymagały różnicowania z chorobą Duhringa. U wszystkich tych pacjentów rozpoznanie choroby zostało zweryfikowane obecnością specyficznych przeciwciał oraz wynikiem biopsji jelita cienkiego, co świadczy o dużej wiedzy tych lekarzy na temat choroby Duhringa nazywanej także skórną postacią celiakii. Pomimo typowego obrazu zmian skórnych w tej chorobie swędzące, wielopostaciowe zmiany (pęcherzyki, grudki, rumień), zlokalizowane najczęściej na kolanach, łokciach w okolicy kości krzyżowej, na pośladkach, niejednokrotnie mija wiele czasu zanim choroba zostanie rozpoznana. Badania Collina z roku 1997 szacują częstość występowania choroby Duhringa na 6,6 na osób [23]. Nieco częściej chorują na nią chłopcy (proporcja płci wynosi jak 3:2). Wśród obserwowanej grupy pacjentów z chorobą Durhinga było dwóch chłopców oraz jedna dziewczynka. Choroba ta ujawnia się zwykle w wieku późniejszym niż celiakia. Wiek pacjentów, u których rozpoznaliśmy tę chorobę, wynosił odpowiednio 11, 15 i 18 lat. Częstsze występowanie celiakii obserwowane jest u krewnych pierwszego stopnia (4-12), u których dominują postacie bezobjawowe lub skąpoobjawowe choroby [24]. W badaniu własnym 4,3 pacjentów, u których rozpoznano celiakię, posiadało obciążony celiakią wywiad rodzinny. U wszystkich tych dzieci przebieg choroby był bezobjawowy. Z uwagi na małą liczebność grup pacjentów z przewlekłą niedokrwistością, zmianami skórnymi, chorobami mogącymi współwystępować z celiakią oraz z obciążonym celiakią wywiadem rodzinnym, wyciąganie wniosków co do rzeczywistej częstości występowania celiakii w tych grupach na podstawie przeprowadzonego badania wydaje się niemożliwe. Badanie wykazało natomiast, że obecnie jednymi z istotnych wskazań do badań w kierunku celiakii powinny być utrzymujące się przewlekłe bóle brzucha oraz znaczny niedobór masy ciała poza tym biegunka przewlekła oraz znaczny niedobór wysokości ciała. Zasadne wydaje się stwierdzenie Barker i Liu według których lekarze podstawowej opieki zdrowotnej

5 866 Probl Hig Epidemiol 2012, 93(4): powinni identyfikować pacjentów z grup wysokiego ryzyka celiakii i przeprowadzać u nich testy serologiczne specyficzne dla tej choroby [25]. Pamiętać także należy, że spektrum objawów celiakii jest bardzo szerokie, stąd rozpoznanie jej nie zawsze jest łatwe. Szacuje się, że u ok. 85 chorych przez wiele lat pozostaje ona niewykryta [26]. Wnioski 1. W badanej grupie częstość występowania celiakii w odniesieniu do częstości jej występowania w populacji ogólnej była wysoka i wynosiła 12,4. 2. Wysoki odsetek pacjentów z celiakią, u których przewlekłe bóle brzucha oraz niedobór masy ciała były dominującymi objawami wskazuje, że objawy te stanowią aktualnie istotne wskazanie do badań w kierunku celiakii. Piśmiennictwo / References 1. Fowell AJ, Thomas PW, Surgenor SL i wsp. The epidemiology of coeliac disease in East Dorset : an assessment of the coeliac iceberg, and preliminary evidence of case clustering. QJM 2006, 99(7): Karczewska K. Choroba trzewna, współczesny obraz kliniczny i diagnostyka. Ped Współcz Gastroenterol Hepatol Żyw Dziecka 2006, 8, 4: Burda-Muszyńska B, Oralewska B, Cukrowska B i wsp. Atypowa celiakia w grupach ryzyka. Ped Współ Gastroenterol Hepatol Żyw Dziecka 2006, 8: Rowicka G, Książyk J. Celiakia kwitnąca u chłopca w wieku 1,5 roku. Opis przypadku. Ped Pol 2003, 2: Torres MI, López Casado MA, Ríos A. New aspects in celiac disease. World J Gastroenterol 2007, 28, 13(8): Savilahti E, Kolho KL, Westerholm-Ormio M i wsp. Clinics of coeliac disease in children in the 2000s. Acta Paediatr 2010, 99(7): Rowicka G. Atypowe postacie celiakii trudności diagnostyczne. Med Wiek Rozwoj 2012, 16(2): Szajewska H, Chmielewska A. Zapytaj eksperta. Medycyna Praktyczna Pediatria 2009, 5: Szafarska-Popławska A, Karczewska K, Żabka A i wsp. Występowanie celiakii w Polsce badanie wieloośrodkowe. Ped Współcz 2009, 3: Ravikumara M, Tuthill DP, Jenkins HR. The changing clinical presentation of coeliac disease. Arch Dis Child 2006, 91(12): Thakkar K, Chen L., Tatevian N i wsp. Diagnostic yield of oesophagogastroduodenoscopy in children with abdominal pain. Aliment Pharmacol Ther 2009, 15, 30(6): Meazza C, Pagani S, Laarej K i wsp. Short stature in children with coeliac disease. Pediatr Endocrinol Rev 2009, 6(4): Altuntas B, Kansu A, Ensari A i wsp. Celiac disease in Turkish short-statured children and the value of antigliadin antibody in diagnosis. Acta Paediatr Jpn 1998, 40(5): Luciano A, Bolognani M, Di Falco A i wsp. Catch-up growth and final height in celiac disease. Pediatr Med Chir 2002, 24(1): Patwari AK, Kapur G, Satyanarayana L i wsp. Catch-up growth in children with late-diagnosed coeliac disease. Br J Nutr 2005, 94(3): Malekzadeh R, Sachdev A, Fahid Ali A. Coeliac disease in developing countries: Middle East, India and North Africa. Best Pract Res Clin Gastroenterol 2005, 19(3): Byass P, Kahn K, Ivarsson A. The global burden of childhood celiac disease: neglected component of diarrhoeal mortality? PloS One 2011, 6(7): e Goh C, Banerjee K. Prevalance of coeliac disease in children and adolescents with type 1 diabetes mellitus in a clinic based population. Postgrad Med J 2007, 83 (976): Ludvigsson JF, Ludvigsson J, Ekbom A i wsp. Celiac disease and risk of subsequent type 1 diabetes: a general population cohort study of children and adolescents. Diabetes Care 2006, 29(11): Simmons JH, Klingensmith GJ, McFann K i wsp. Impact of celiac autoimmunity on children with type 1 diabetes. J Pediatr 2007, 150(5): Mody RJ, Brown PI, Wechsler DS. Refractory iron deficiency anemia as the primary clinical manifestation of celiac disease. J Pediatr Hematol Oncol 2003, 25(2): Urbanowicz A. Zaburzenia hematologiczne w chorobie trzewnej. Gastroenterol Polska 2008, 15(2): Collin P, Pukkala E, Reunala T. Malignancy and survival in dermatitis herpetiformis: a comparison with coeliac disease. Gut 1996, 38(4): Rodrigo L. Celiac disease. Word J Gastroenterol 2006, 12(41): Barker JM, Liu E. Celiac disease: pathophysiology, clinical manifestations, and associated autoimmune conditions. Adv Pediatr 2008, 55: Kaufman HB, Harper DM. Magnification and chromoendoscopy with the acetic acid test. Endoscopy 2004, 36:

Gdańsk 10.10.2015 r.

Gdańsk 10.10.2015 r. Celiakia- czy nadążamy za zmieniającymi się rekomendacjami Gdańsk 10.10.2015 r. prof. dr hab. n. med. Barbara Kamińska Katedra i Klinika Pediatrii, Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci Gdański

Bardziej szczegółowo

CELIAKIA U DZIECI. I Katedra Pediatrii Klinika Gastroenterologii Dziecięcej i Chorób Metabolicznych Dr med. Iwona Bączyk

CELIAKIA U DZIECI. I Katedra Pediatrii Klinika Gastroenterologii Dziecięcej i Chorób Metabolicznych Dr med. Iwona Bączyk CELIAKIA U DZIECI I Katedra Pediatrii Klinika Gastroenterologii Dziecięcej i Chorób Metabolicznych Dr med. Iwona Bączyk Definicja Celiakia (CD) jest chorobą uwarunkowaną genetycznie, wywołaną nieprawidłową

Bardziej szczegółowo

Wytyczne Światowej Organizacji Gastroenterologicznej dotyczące celiakii, 2012

Wytyczne Światowej Organizacji Gastroenterologicznej dotyczące celiakii, 2012 Wytyczne Światowej Organizacji Gastroenterologicznej dotyczące celiakii, 2012 Autorzy: Julio C. Bai, Michael Fried, Gino Roberto Corazza, Detlef Schuppan, Michael Farthing, Carlo Catassi, Luigi Greco,

Bardziej szczegółowo

Follow-up of patients with coeliac disease diagnosed according to clinical criteria in infants and small children

Follow-up of patients with coeliac disease diagnosed according to clinical criteria in infants and small children Artykuł oryginalny/original paper Losy pacjentów z klinicznym rozpoznaniem celiakii w okresie niemowlêcym i wczesnodzieciêcym Follow-up of patients with coeliac disease diagnosed according to clinical

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Salmonowicz B. i in.: Choroba Dühringa u dzieci z cukrzycą typu 1 Vol. 12/2013 Nr 1(42) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Choroba Dühringa u dzieci z cukrzycą typu 1 Dühring Disease in

Bardziej szczegółowo

Nowe badania w diagnostyce chorób układu immunologicznego. Alicja Bąkowska

Nowe badania w diagnostyce chorób układu immunologicznego. Alicja Bąkowska Nowe badania w diagnostyce chorób układu immunologicznego Alicja Bąkowska Reumatoidalne zapalenie stawów Przewlekła, układowa choroba o podłoŝu autoimmunologicznym, charakteryzująca się postępującą destrukcją

Bardziej szczegółowo

Zespół jelita drażliwego u dzieci i młodzieży

Zespół jelita drażliwego u dzieci i młodzieży 52 Zespół jelita drażliwego u dzieci i młodzieży Irritable bowel syndrome in children Mieczysława Czerwionka-Szaflarska, Bartosz Romańczuk Pediatr Pol 2010; 85 (1): 52 56 2010 by Polskie Towarzystwo Pediatryczne

Bardziej szczegółowo

Celiakia jest chorobą ogólnoustrojową o podłożu

Celiakia jest chorobą ogólnoustrojową o podłożu Nowoczesna diagnostyka pacjenta podejrzanego o celiakię Modern diagnostics in patient suspected of coeliac disease DIAGNOSTYKA S U M M A R Y Coeliac disease is an autoimmune disorder elicited by dietaty

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją 234 Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją The effectiveness of local anesthetics in the reduction of needle

Bardziej szczegółowo

"Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci " Urszula Grzybowska-Chlebowczyk

Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci  Urszula Grzybowska-Chlebowczyk "Przyczyny, diagnostyka i leczenie trudnych zaparć u dzieci " Urszula Grzybowska-Chlebowczyk Evaluation and treatment of functional constipation in infants and children: Evidence Based Recommendations

Bardziej szczegółowo

Dieta bezglutenowa potrzeba czy moda?

Dieta bezglutenowa potrzeba czy moda? Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji Dieta bezglutenowa potrzeba czy moda? Dr hab. Ewa Lange Zakład Dietetyki Dr inż. Joanna Rachtan-Janicka

Bardziej szczegółowo

Poradnia Immunologiczna

Poradnia Immunologiczna Poradnia Immunologiczna Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli Lublin, 2011 Szanowni Państwo, Uprzejmie informujemy, że w Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli funkcjonuje

Bardziej szczegółowo

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn Analiza powikłań infekcyjnych u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną leczonych w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie Analysis of infectious complications inf children with

Bardziej szczegółowo

Zespół jelita nadwrażliwego a celiakia

Zespół jelita nadwrażliwego a celiakia Celiakia 47 Zespół jelita nadwrażliwego a celiakia Choroba trzewna (celiakia) jest chorobą zapalną jelita cienkiego, wywołaną spożywaniem glutenu przez osoby z genetycznie uwarunkowaną nietolerancją glutenu.

Bardziej szczegółowo

Młodzieńcze Idiopatyczne Zapalenie Stawów

Młodzieńcze Idiopatyczne Zapalenie Stawów www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Młodzieńcze Idiopatyczne Zapalenie Stawów Wersja 2016 2. RÓŻNE POSTACI MIZS 2.1 Czy istnieją różne postaci tej choroby? Istnieje kilka postaci MIZS. Różnią

Bardziej szczegółowo

Gluten. Jeść, albo nie jeść. Oto jest pytanie! Choroby związane z glutenem. dr Maciej Starachowski www.swiatzdrowia.pl

Gluten. Jeść, albo nie jeść. Oto jest pytanie! Choroby związane z glutenem. dr Maciej Starachowski www.swiatzdrowia.pl Gluten Jeść, albo nie jeść. Oto jest pytanie! Choroby związane z glutenem dr Maciej Starachowski www.swiatzdrowia.pl Spis treści 1. Wstęp 2. Podział chorób związanych z glutenem 3. Jaka jest różnica pomiędzy

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 6/2007 Nr 2(19) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Występowanie celiakii u dzieci i młodzieży ze świeżo rozpoznaną cukrzycą typu 1 Prevalence of Celiac Disease in Children and Adolescents

Bardziej szczegółowo

Dziecko oddaje liczne luźne stolce, bez krwi i śluzu

Dziecko oddaje liczne luźne stolce, bez krwi i śluzu Dziecko oddaje liczne luźne stolce, bez krwi i śluzu Piotr Socha Klinika Gastroenterologii, Hepatologii Zaburzeń Odżywiania i Pediatrii Warszawa Luźne stolce Jak długo? Ostra biegunka W jakim wieku? Stan

Bardziej szczegółowo

Obraz kliniczny celiakii u dzieci hospitalizowanych w Klinice Pediatrii Śląskiego. Uniwersytetu Medycznego w Katowicach. w latach 2003 2008

Obraz kliniczny celiakii u dzieci hospitalizowanych w Klinice Pediatrii Śląskiego. Uniwersytetu Medycznego w Katowicach. w latach 2003 2008 PRACA ORYGINALNA Obraz kliniczny celiakii u dzieci hospitalizowanych w Klinice Pediatrii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach w latach 2003 2008 Clinical picture of coeliac disease in children

Bardziej szczegółowo

LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E

LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E załącznik nr 19 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu: LECZENIE CHOROBY GAUCHERA ICD-10 E 75 Zaburzenia przemian sfingolipidów i inne zaburzenia spichrzania

Bardziej szczegółowo

Współistnienie celiakii z cukrzycą typu 1 u dzieci i młodzieży w województwie podkarpackim

Współistnienie celiakii z cukrzycą typu 1 u dzieci i młodzieży w województwie podkarpackim Przegląd Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego Rzeszów 2006, 1, 59 63 Barbara Surdej 1,2, Lucyna Lisowicz 1,2, Radosława Jakubiec 1,3, Bartosz Korczowski 1,3,4 Współistnienie celiakii z cukrzycą typu 1 u

Bardziej szczegółowo

WSKAZANIA DO LECZENIA CHIRURGICZNEGO W CHOROBACH ZAPALNYCH JELIT. Zuzanna Kaszycka Klinika Chirurgii Gastroenterologicznej i Transplantologii

WSKAZANIA DO LECZENIA CHIRURGICZNEGO W CHOROBACH ZAPALNYCH JELIT. Zuzanna Kaszycka Klinika Chirurgii Gastroenterologicznej i Transplantologii WSKAZANIA DO LECZENIA CHIRURGICZNEGO W CHOROBACH ZAPALNYCH JELIT Zuzanna Kaszycka Klinika Chirurgii Gastroenterologicznej i Transplantologii Choroba Crohna Zapalenie przewodu pokarmowego w chorobie Crohna

Bardziej szczegółowo

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Władimir Bożiłow 1, Małgorzata Roślak 2, Henryk Stolarczyk 2 1 Akademia Medyczna, Bydgoszcz 2 Uniwersytet Łódzki, Łódź ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

Pilotażowy Program Profilaktyki Zakażeń HCV

Pilotażowy Program Profilaktyki Zakażeń HCV Pilotażowy Program Profilaktyki Zakażeń HCV HCV zidentyfikowany w 1989 roku należy do rodziny Flaviviridae zawiera jednoniciowy RNA koduje białka strukturalne i niestrukturalne (co najmniej 10) ma 6 podstawowych

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI

Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI Załącznik nr 11 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Nazwa programu: LECZENIE PIERWOTNYCH NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI U DZIECI ICD 10 D80 w tym D80.0, D80.1, D80.3, D80.4, D80.5,

Bardziej szczegółowo

2011-12-02. Plan prezentacji. Diagnostyka serologiczna i genetyczna celiakii. Definicja celiakii. Czym jest gluten? Klasyczne objawy u dzieci

2011-12-02. Plan prezentacji. Diagnostyka serologiczna i genetyczna celiakii. Definicja celiakii. Czym jest gluten? Klasyczne objawy u dzieci Plan prezentacji Diagnostyka serologiczna i genetyczna celiakii Paweł Krzemień, EUROIMMUN Polska Co to jest celiakia? definicja choroby i epidemiologia Rodzaje celiakii Objawy klasyczne i atypowe. Lekarze

Bardziej szczegółowo

Chemoprewencja raka jelita grubego u chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego Dr n med. Piotr Albrecht

Chemoprewencja raka jelita grubego u chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego Dr n med. Piotr Albrecht Chemoprewencja raka jelita grubego u chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego Dr n med. Piotr Albrecht Klinika Gastroenterologii i Żywienia Dzieci WUM Plan wykładu Jelitowe powikłania WZJG Rak

Bardziej szczegółowo

z cukrzycą typu 1 oraz u ich krewnych.

z cukrzycą typu 1 oraz u ich krewnych. PRACA ORYGINALNA ISSN 2084 4441 Monika Goworek 1, Anna Madej 2, Szymon Suwała 2, Agnieszka Szadkowska 2 1 Klinika Chirurgii Dziecięcej, Uniwersytecki Szpital Kliniczny nr 4 im. Marii Konopnickiej Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego u młodzieży

Dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego u młodzieży Szafrańska-Komarowska Probl Hig Epidemiol 2013, I i wsp. 94(2): Dolegliwości 393-397 ze strony przewodu pokarmowego u młodzieży 393 Dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego u młodzieży Gastrointestinal

Bardziej szczegółowo

Częstość zakażeń Chlamydophila pneumoniae u dzieci z zakażeniem układu oddechowego

Częstość zakażeń Chlamydophila pneumoniae u dzieci z zakażeniem układu oddechowego Family Medicine & Primary Care Review 20,, : 58 2 Copyright by Wydawnictwo Continuo PRACE ORYGINALNE ORIGINAL PAPERS Częstość zakażeń Chlamydophila pneumoniae u dzieci z zakażeniem układu oddechowego PL

Bardziej szczegółowo

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci.

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. dr n. med. Agnieszka Ołdakowska Klinika Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego Warszawski Uniwersytet Medyczny Wojewódzki Szpital Zakaźny w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Celiakia i dieta bezglutenowa

Celiakia i dieta bezglutenowa 1 Polskie Stowarzyszenie Osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej Celiakia i dieta bezglutenowa praktyczny poradnik Druk poradnika sfinansowano ze środków z 1% podatku przekazywanych Stowarzyszeniu przez

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne.

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne. Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: Żywienie kliniczne Typ studiów: doskonalące Symbol Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA K_W01 Zna definicje,

Bardziej szczegółowo

Różny obraz kliniczny celiakii wśród dzieci. Different clinical picture of coeliac disease in children

Różny obraz kliniczny celiakii wśród dzieci. Different clinical picture of coeliac disease in children 193 Wydawnictwo UR 2012 ISSN 2082-369X Przegląd Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego i Narodowego Instytutu Leków w Warszawie Rzeszów 2012, 2, 193 199 Paulina Krawiec 1, Elżbieta Pac-Kożuchowska 2 Different

Bardziej szczegółowo

Streszczenie. Summary. Anna Jarzumbek, Jarosław Kwiecień, Katarzyna Bąk-Drabik, Krystyna Karczewska, Katarzyna Ziora

Streszczenie. Summary. Anna Jarzumbek, Jarosław Kwiecień, Katarzyna Bąk-Drabik, Krystyna Karczewska, Katarzyna Ziora Anna Jarzumbek, Jarosław Kwiecień, Katarzyna Bąk-Drabik, Krystyna Karczewska, Katarzyna Ziora Pediatr Med Rodz 2013, 9 (1), p. 91 96 Received: 26.02.2013 Accepted: 11.03.2013 Published: 30.04.2013 Celiakia

Bardziej szczegółowo

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B.

Stopa cukrzycowa. Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Stopa cukrzycowa Dr med. Anna Korzon-Burakowska Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AMG Kierownik prof.dr hab. med. B. Wyrzykowski Stopa cukrzycowa - definicja Infekcja, owrzodzenie lub destrukcja

Bardziej szczegółowo

Celiakia choroba nie tylko dziecięca

Celiakia choroba nie tylko dziecięca 90 : 90 94 Copyright by Wydawnictwo Continuo Prace poglądowe reviews Celiakia choroba nie tylko dziecięca Celiac disease not only pediatric disease pl issn 1734-3402 Dominika Satora 1, A, B, Krzysztof

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Cel wykonywania badań przesiewowych Jak powinna postępować każda kobieta? U jakich

Bardziej szczegółowo

CELIAKIA i dieta bezglutenowa. praktyczny poradnik

CELIAKIA i dieta bezglutenowa. praktyczny poradnik CELIAKIA i dieta bezglutenowa praktyczny poradnik Polskie Stowarzyszenie Osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej Jesteśmy największą ogólnopolską organizacją wspierającą osoby na diecie bezglutenowej.

Bardziej szczegółowo

Symptomatologia chorób alergicznych u dzieci marsz alergiczny

Symptomatologia chorób alergicznych u dzieci marsz alergiczny PODYPLOMOWA SZKOŁA PEDIATRII / POSTGRADUATE SCHOOL OF PAEDIATRICS 141 Symptomatologia chorób alergicznych u dzieci marsz alergiczny The symptomatology of allergic diseases in children allergic march Grażyna

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

Barbara Aleksandra Cichańska Celiakia. Dieta bezglutenowa. Niezbędne informacje i porady

Barbara Aleksandra Cichańska Celiakia. Dieta bezglutenowa. Niezbędne informacje i porady 1 Barbara Aleksandra Cichańska CELIAKIA DIETA BEZGLUTENOWA NIEZBĘDNE INFORMACJE I PORADY Bydgoszcz 2013 2 Autor: Barbara Aleksandra Cichańska Wydawca: Stowarzyszenie Przyjaciół Chorych na Celiakię "PRZEKREŚLONY

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 13/2014 Nr 3(48) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Dynamika zmian stanu klinicznego dzieci i młodzieży w momencie rozpoznania cukrzycy typu 1 (sześć lat obserwacji świeżych zachorowań)

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i monitorowanie cukrzycy i chorób nerek

Diagnostyka i monitorowanie cukrzycy i chorób nerek Diagnostyka i monitorowanie cukrzycy i chorób nerek Business Development Manager Konferencja naukowo-szkoleniowa Ryn Badania laboratoryjne w chorobach nerek Wyzwaniem dla współczesnej medycyny jest badanie

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

Zakażenie HIV u osób 50+

Zakażenie HIV u osób 50+ Zakażenie HIV u osób 50+ Alicja Wiercioska-Drapało Klinika Hepatologii i Nabytych Niedoborów Immunologicznych WUM/ Wojewódzki Szpital Zakaźny Warszawa Częstośd występowania zakażeo HIV i AIDS u osób starszych

Bardziej szczegółowo

lek. Magdalena Bosak-Prus Ocena profilu oreksyny A i greliny u dzieci niskorosłych.

lek. Magdalena Bosak-Prus Ocena profilu oreksyny A i greliny u dzieci niskorosłych. lek. Magdalena Bosak-Prus Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr 1 we Wrocławiu, Katedra i Klinika Endokrynologii i Diabetologii Wieku Rozwojowego, młodszy asystent Ocena profilu oreksyny A i greliny

Bardziej szczegółowo

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY 10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY FAKT 1. Około 347 mln ludzi na świecie choruje na cukrzycę. Istnieje rosnąca globalna epidemia cukrzycy, u której podłoża leży szybki przyrost przypadków nadwagi i otyłości

Bardziej szczegółowo

Wiedzy jak na lekarstwo! Czyli Polacy o chorobach autoimmunologicznych.

Wiedzy jak na lekarstwo! Czyli Polacy o chorobach autoimmunologicznych. Warszawa, dn. 26.08.2013 Informacja prasowa Wiedzy jak na lekarstwo! Czyli Polacy o chorobach autoimmunologicznych. Aż 75% Polaków nie wie, czym są choroby autoimmunologiczne. Tylko niewielki odsetek badanych

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

www.dietetyk-krakow.pl www.dietetykaprzykawie.blogspot.com I.STAN ZDROWIA W jakiej dawce (mg) Ile razy dziennie

www.dietetyk-krakow.pl www.dietetykaprzykawie.blogspot.com I.STAN ZDROWIA W jakiej dawce (mg) Ile razy dziennie Data: Imię i Nazwisko: Data urodzenia: Uzupełnia pacjent Telefon: Adres e-mail: Skype: Obecna masa ciała: Wzrost: Uzupełnia dietetyk/ asystent dietetyka I.STAN ZDROWIA 1. Czy przyjmuje Pani/ Pan jakiekolwiek

Bardziej szczegółowo

dystrybucji serotypów powodujących zakażenia inwazyjne w poszczególnych grupach wiekowych zapadalność na IChP w poszczególnych grupach wiekowych

dystrybucji serotypów powodujących zakażenia inwazyjne w poszczególnych grupach wiekowych zapadalność na IChP w poszczególnych grupach wiekowych Warszawa, 15.06.2015 Rekomendacje Pediatrycznego Zespołu Ekspertów ds. Programu Szczepień Ochronnych (PZEdsPSO) dotyczące realizacji szczepień obowiązkowych, skoniugowaną szczepionką przeciwko pneumokokom;

Bardziej szczegółowo

Zewnątrzwydzielnicza niewydolność trzustki u psów

Zewnątrzwydzielnicza niewydolność trzustki u psów Zewnątrzwydzielnicza niewydolność Roman Lechowski Katedra Chorób Małych Zwierząt z Klinika, Wydział Medycyny Weterynaryjnej SGGW w Warszawie Niewystarczajace wytwarzanie enzymów trawiennych przez trzustkę

Bardziej szczegółowo

Standardy postępowania w chorobach otępiennych. Maria Barcikowska

Standardy postępowania w chorobach otępiennych. Maria Barcikowska Standardy postępowania w chorobach otępiennych Maria Barcikowska Rozwój wiedzy od 1984 1. Przestało obowiązywać rozpoznanie AD przez wykluczenie - fenotyp został ostatecznie zdefiniowany 2. Rozwój metod

Bardziej szczegółowo

STANDARDOWY SYLABUS PRZEDMIOTU na rok akademicki 2012/2013

STANDARDOWY SYLABUS PRZEDMIOTU na rok akademicki 2012/2013 TANDARDOWY YLABU PRZEDMIOTU na rok akademicki 2012/2013 Nazwa przedmiotu: Reumatologia dziecięca Kierownik jednostki realizującej zajęcia z przedmiotu: Wydział: Kierunek studiów: Poziom studiów Opis przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Otyłość i cukrzyca typu 2 jako główne przyczyny hospitalizacji w polskich szpitalach w 2008 roku

Otyłość i cukrzyca typu 2 jako główne przyczyny hospitalizacji w polskich szpitalach w 2008 roku 132 Probl Hig Epidemiol 2011, 92(1): 132-136 Otyłość i cukrzyca typu 2 jako główne przyczyny hospitalizacji w polskich szpitalach w 2008 roku Obesity and type 2 diabetes as main causes of hospitalization

Bardziej szczegółowo

Czynnościowe bóle brzucha- kiedy podejrzewać, czy i jak leczyć? Krzysztof Fyderek Klinika Pediatrii Gastroenterologii i Żywienia UJCM

Czynnościowe bóle brzucha- kiedy podejrzewać, czy i jak leczyć? Krzysztof Fyderek Klinika Pediatrii Gastroenterologii i Żywienia UJCM Czynnościowe bóle brzucha- kiedy podejrzewać, czy i jak leczyć? Krzysztof Fyderek Klinika Pediatrii Gastroenterologii i Żywienia UJCM Bóle brzucha u dzieci Występowanie nawracającego bólu brzucha od 0.3

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka jelita grubego zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wykrycia raka jelita grubego Ocena

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI Elżbieta Adamkiewicz-Drożyńska Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Początki choroby nowotworowej u dzieci Kumulacja wielu zmian genetycznych

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 6/2007 Nr 2(19) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Rola tumor necrosis factor-alpha w rozwoju choroby trzewnej u dzieci z cukrzycą typu 1 The Activity of Tumor Necrosis Factor-Alpha

Bardziej szczegółowo

Gluten - fakty i mity

Gluten - fakty i mity Gluten - fakty i mity (na podstawie artykułu Porozmawiajmy o glutenie, Food Forum nr 3-4 (6) 2014, Anna Rychłowska) Opracowanie: Paulina Wiśniewska FUNDACJA WSPARCIE NA STARCIE "1 1. Gluten jest niezbędny

Bardziej szczegółowo

LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WIRUSOWEGO ZAPALENIA WĄTROBY TYPU C TERAPIĄ BEZINTERFERONOWĄ (ICD-10 B 18.2)

LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WIRUSOWEGO ZAPALENIA WĄTROBY TYPU C TERAPIĄ BEZINTERFERONOWĄ (ICD-10 B 18.2) Załącznik B.71. LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WIRUSOWEGO ZAPALENIA WĄTROBY TYPU C TERAPIĄ BEZINTERFERONOWĄ (ICD-10 B 18.2) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Kryteria kwalifikacji: 1) Do programu kwalifikowani są dorośli świadczeniobiorcy

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA ROZDZIA 4 NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE Arkadiusz Jeziorski W Polsce do lekarzy onkologów zgłasza się rocznie ponad 130 tysięcy nowych pacjentów; około 80 tysięcy

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ

KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ Charakterystyka problemu zdrowotnego Alergia uznawana jest za chorobę cywilizacyjną XX wieku. W wielu obserwacjach

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia wybranych chorób alergicznych u dzieci w województwie warmińsko-mazurskim w latach 2007 2010

Epidemiologia wybranych chorób alergicznych u dzieci w województwie warmińsko-mazurskim w latach 2007 2010 378 Hygeia Public Health 212, 47(3): 378-382 Epidemiologia wybranych chorób alergicznych u dzieci w województwie warmińsko-mazurskim w latach 27 21 Epidemiology of selected allergic diseases in children

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 1 Z Kliniki Neurologii Akademii Medycznej w Białymstoku Neurology Clinic Medical University of Białystok

Bardziej szczegółowo

na mąkę i celiakia Bartuzi Z.: Alergia pokarmowa na mąkę i celiakia. Alergia, 2014, 2: 4-10

na mąkę i celiakia Bartuzi Z.: Alergia pokarmowa na mąkę i celiakia. Alergia, 2014, 2: 4-10 Alergia pokarmowa na mąkę i celiakia Food allergy to wheat and celiac disease Prof. dr hab. n. med. Zbigniew Bartuzi Lek. med. Natalia Ukleja- Sokołowska Katedra i Klinika Alergologii, Immunologii Klinicznej

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 7 SECTIO D 5 1 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Białej Podlaskiej Instytut Pielęgniarstwa Higher State Vocational School

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 232 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 232 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, SECTIO D 005 Zakład Pielęgniarstwa Klinicznego i Rehabilitacyjnego PAM w Szczecinie Kierownik: p.o. dr n. med. Anna Hajduk

Bardziej szczegółowo

Pokarmy uzupełniające. Kiedy? Jakie? Dlaczego? Prof. dr hab. med. Hanna Szajewska Warszawski Uniwersytet Medyczny

Pokarmy uzupełniające. Kiedy? Jakie? Dlaczego? Prof. dr hab. med. Hanna Szajewska Warszawski Uniwersytet Medyczny Pokarmy uzupełniające. Kiedy? Jakie? Dlaczego? Prof. dr hab. med. Hanna Szajewska Warszawski Uniwersytet Medyczny WPROWADZENIE Żywienie niemowląt, a zwłaszcza odpowiedź na pytania: co? kiedy? jak? budzi

Bardziej szczegółowo

Badania przesiewowe w ocenie stanu odżywienia

Badania przesiewowe w ocenie stanu odżywienia LECZENIE ŻYWIENIOWE DLA ZESPOŁÓW ŻYWIENIOWYCH Kurs pod patronatem POLSPEN. Gdynia, dnia 8.04.2015 Badania przesiewowe w ocenie stanu odżywienia Sylwia Małgorzewicz Katedra Żywienia Klinicznego GUMed Celem

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Rodzaje autoprzeciwciał, sposoby ich wykrywania, znaczenie w ustaleniu diagnozy i monitorowaniu. Objawy związane z mechanizmami uszkodzenia.

Rodzaje autoprzeciwciał, sposoby ich wykrywania, znaczenie w ustaleniu diagnozy i monitorowaniu. Objawy związane z mechanizmami uszkodzenia. Zakres zagadnień do poszczególnych tematów zajęć I Choroby układowe tkanki łącznej 1. Toczeń rumieniowaty układowy 2. Reumatoidalne zapalenie stawów 3. Twardzina układowa 4. Zapalenie wielomięśniowe/zapalenie

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia lękowe: Zaburzenia lękowe w postaci fobii: Agorafobia Fobie specyficzne Fobia społeczna. Zaburzenie lękowe z napadami lęku (lęk paniczny)

Zaburzenia lękowe: Zaburzenia lękowe w postaci fobii: Agorafobia Fobie specyficzne Fobia społeczna. Zaburzenie lękowe z napadami lęku (lęk paniczny) Zaburzenia lękowe Zaburzenia lękowe: Zaburzenia lękowe w postaci fobii: Agorafobia Fobie specyficzne Fobia społeczna Zaburzenie lękowe z napadami lęku (lęk paniczny) Zaburzenia lękowe-fobie: Występuje

Bardziej szczegółowo

Nieceliakalna nadwrażliwość na gluten (NCNG) choroba ponownie odkryta

Nieceliakalna nadwrażliwość na gluten (NCNG) choroba ponownie odkryta : 79 83 doi: 10.5114/fmpcr/42617 KSZTAŁCENIE USTAWICZNE CONTINUOUS MEDICAL EDUCATION (CME) Nieceliakalna nadwrażliwość na gluten (NCNG) choroba ponownie odkryta Copyright by Wydawnictwo Continuo Non-celiac

Bardziej szczegółowo

Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez:

Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez: 2 Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez: Prof. dr hab. med. Katarzyna Cypryk Klinika Diabetologii i Chorób Przemiany Materii Uniwersytet Medyczny w Łodzi,

Bardziej szczegółowo

Zaburzenie równowagi energetycznej

Zaburzenie równowagi energetycznej Otyłość dzieci i młodzieży czy można jej zapobiec? Dr n. med. Andrea Horvath Dr n. med. Piotr Dziechciarz Klinika Pediatrii WUM Zaburzenie równowagi energetycznej wyrażonej nadmiernym odkładaniem tkanki

Bardziej szczegółowo

Oferta diagnostyczna Instytutu Mikroekologii. Mgr Małgorzata Drobczyńska Instytut Mikroekologii Ul. Sielska 10 60-129 Poznań

Oferta diagnostyczna Instytutu Mikroekologii. Mgr Małgorzata Drobczyńska Instytut Mikroekologii Ul. Sielska 10 60-129 Poznań Oferta diagnostyczna Instytutu Mikroekologii Mgr Małgorzata Drobczyńska Instytut Mikroekologii Ul. Sielska 10 60-129 Poznań INSTYTUT MIKROEKOLOGII Najnowocześniejsza diagnostyka medyczna w leczeniu przewlekłych

Bardziej szczegółowo

Co trzeba wiedzieć, rozpoczynając leczenie insuliną?

Co trzeba wiedzieć, rozpoczynając leczenie insuliną? Co trzeba wiedzieć, rozpoczynając leczenie insuliną? Co trzeba wiedzieć, rozpoczynając leczenie insuliną? Do czego służy insulina? Insulina to hormon białkowy, wytwarzany w komórkach β (beta) trzustki,

Bardziej szczegółowo

I. STRESZCZENIE Cele pracy:

I. STRESZCZENIE Cele pracy: I. STRESZCZENIE Przewlekłe zapalenie trzustki (PZT) jest przewlekłym procesem zapalnym, powodującym postępujące i nieodwracalne włóknienie trzustki. Choroba przebiega z okresami remisji i zaostrzeń, prowadząc

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

Nowe wytyczne dotyczące diagnostyki i leczenia choroby trzewnej u dzieci i młodzieży

Nowe wytyczne dotyczące diagnostyki i leczenia choroby trzewnej u dzieci i młodzieży Artykuł poglądowy/review paper Nowe wytyczne dotyczące diagnostyki i leczenia choroby trzewnej u dzieci i młodzieży New guidelines for diagnosis and treatment of coeliac disease in children and adolescents

Bardziej szczegółowo

Tab. 2. Charakterystyka zbadanej populacji w latach 1998-1999 w grupach płci i wieku. Grupy wiekowe. 18-28 29-39 40-49 50-59 >60 r.

Tab. 2. Charakterystyka zbadanej populacji w latach 1998-1999 w grupach płci i wieku. Grupy wiekowe. 18-28 29-39 40-49 50-59 >60 r. . WYIKI Analizie poddano wyniki badań 89 osób, 7 kobiet i mężczyzn w wieku 8-78 lat. Średnia wieku kobiet wynosiła,8 ±,6 lat, średnia wieku mężczyzn wynosiła,89 ± 7, lat. Średnia wieku dla obu płci wynosiła,6

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo

Prof nadzw. dr hab. n. med. Krystian Jażdżewski Kierownik Pracowni Medycyny Genomowej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Prof nadzw. dr hab. n. med. Krystian Jażdżewski Kierownik Pracowni Medycyny Genomowej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Prof nadzw. dr hab. n. med. Krystian Jażdżewski Kierownik Pracowni Medycyny Genomowej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Warszawa, dnia 02 czerwca 2014 Ocena całokształtu dorobku naukowego i rozprawy

Bardziej szczegółowo

Testy wysiłkowe w wadach serca

Testy wysiłkowe w wadach serca XX Konferencja Szkoleniowa i XVI Międzynarodowa Konferencja Wspólna SENiT oraz ISHNE 5-8 marca 2014 roku, Kościelisko Testy wysiłkowe w wadach serca Sławomira Borowicz-Bieńkowska Katedra Rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Dziecko otyłe jakich chorób przewodu pokarmowego możemy się spodziewać?

Dziecko otyłe jakich chorób przewodu pokarmowego możemy się spodziewać? Dziecko otyłe jakich chorób przewodu pokarmowego możemy się spodziewać? Dariusz M. Lebensztejn Klinika Pediatrii, Gastroenterologii i Alergologii Dziecięcej UM w Białymstoku Definicja NAFLD Wykazanie stłuszczenia

Bardziej szczegółowo

LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB

LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB REUMATYCZNYCH U PACJENTÓW 65+ Włodzimierz Samborski Katedra Reumatologii i Rehabilitacji Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB REUMATYCZNYCH

Bardziej szczegółowo

Warszawa 20-21.11.2009. Organizatorzy: Stowarzyszenie na rzecz wspierania i rozwoju Kliniki Gastroenterologii,

Warszawa 20-21.11.2009. Organizatorzy: Stowarzyszenie na rzecz wspierania i rozwoju Kliniki Gastroenterologii, TRZECIE SYMPOZJUM STANDARDY GASTROENTEROLOGICZNE, HEPATOLOGICZNE I ŻYWIENIOWE W PRAKTYCE LEKARZA RODZINNEGO I PEDIATRY INSTYTUT POMNIK CENTRUM ZDROWIA DZIECKA Warszawa 20-21.11.2009 Organizatorzy: Stowarzyszenie

Bardziej szczegółowo

Pilotazowy Program Profilaktyki Zakazen HCV. Zakazenia i zachorowania etiologii HCV - klinika, diagnostyka, leczenie

Pilotazowy Program Profilaktyki Zakazen HCV. Zakazenia i zachorowania etiologii HCV - klinika, diagnostyka, leczenie Pilotazowy Program Profilaktyki Zakazen HCV Zakazenia i zachorowania etiologii HCV - klinika, diagnostyka, leczenie HCV zidentyfikowany w 1989 roku nalezy do rodziny Flaviviridae zawiera jednoniciowy RNA

Bardziej szczegółowo

Kinga Janik-Koncewicz

Kinga Janik-Koncewicz Kinga Janik-Koncewicz miażdżyca choroby układu krążenia cukrzyca typu 2 nadciśnienie choroby układu kostnego nowotwory Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że około 7-41% nowotworów jest spowodowanych

Bardziej szczegółowo

Algorytmy postępowania w przypadku stwierdzenia objawów wskazujących na potencjalną chorobę nowotworową

Algorytmy postępowania w przypadku stwierdzenia objawów wskazujących na potencjalną chorobę nowotworową PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Algorytmy postępowania w przypadku stwierdzenia objawów wskazujących na potencjalną chorobę nowotworową

Bardziej szczegółowo

Nieswoiste zapalenie jelitzespół (AIH+PSC)

Nieswoiste zapalenie jelitzespół (AIH+PSC) Nieswoiste zapalenie jelitzespół nakładania (AIH+PSC) M. Uścinowicz Klinika Pediatrii, Gastroenterologii i Alergologii Dziecięcej Kierownik Kliniki: Prof. D. Lebensztejn Uniwersytecki Dziecięcy Szpital

Bardziej szczegółowo

Przypadek kliniczny Akademia Żywienia w Onkologii. Małgorzata Misiak

Przypadek kliniczny Akademia Żywienia w Onkologii. Małgorzata Misiak Przypadek kliniczny Akademia Żywienia w Onkologii Małgorzata Misiak Pacjentka TP l.61 Wzrost 154 cm Wyjściowa masa ciała 47 kg BMI 19.8 Hb 9.8 g/dl; Lym 1.66 G/l TP 56.2 g/l; Alb 28.5 g/l; Prealb 14.0

Bardziej szczegółowo

VI.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu leczniczego LoperamideDr.Max przeznaczone do publicznej wiadomości

VI.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu leczniczego LoperamideDr.Max przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu leczniczego LoperamideDr.Max przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2.1.Omówienie rozpowszechnienia choroby 1. Ostra biegunka: Biegunka to zwiększona

Bardziej szczegółowo

Zapobieganie problemom zdrowotnym dzieci i młodzieży poprzez aktywność fizyczną.

Zapobieganie problemom zdrowotnym dzieci i młodzieży poprzez aktywność fizyczną. Zapobieganie problemom zdrowotnym dzieci i młodzieży poprzez aktywność fizyczną. Dr n. med. Joanna Ruszkowska Katedra Medycyny Społecznej i Zapobiegawczej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi PABIANICE, 30

Bardziej szczegółowo