TRANSPORT LUDZI PODRÓŻOWANIE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "TRANSPORT LUDZI PODRÓŻOWANIE"

Transkrypt

1 Antczak Agata nr alb /e Bury Jadwiga nr alb /e TRANSPORT LUDZI PODRÓŻOWANIE Podróżowanie jest jedną z charakterystycznych cech człowieka. Już od czasów prehistorycznych do dnia dzisiejszego czynniki geograficzne, polityczne czy kulturowe zmuszają ludzi do ciągłej, choć nie zawsze stałej zmiany miejsca pobytu. To w jaki sposób człowiek się przemieszcza jest uwarunkowane jego poziomem rozwoju. I tak pierwsi ludzie podróżowali najbardziej prymitywną metodą, czyli przy użyciu nóg i rąk, pokonując stosunkowo niewielkie odległości, podczas gdy obecnie dzięki najnowszym technologiom człowiek jest w stanie polecieć w kosmosie. Co ciekawe możemy analizować sposób ewolucji transportu ludzi i dostrzec w nim bardzo istotne zależności. Na przykład można stwierdzić, że obecny rozstaw torów wynoszący 4 stopy i 8,5 cala (143,5 cm), po których poruszają się chociażby szybkie pociągi zależy od starożytnych Rzymian. Dzieje się tak ponieważ, przy wyrobie pierwszych wagonów kolejowych zostały użyte te same narzędzia, jak przy budowie powozów konnych. Natomiast rozstaw kół w powozie był uzależniony od szerokości dróg antycznych, który ustalili starożytni Rzymianie, wielcy budowniczy dróg. Szerokość ta wynikała z tego, iż wojenne rydwany rzymian były zaprzężone w dwa konie, a kiedy ustawiono obok siebie konie hodowanej wówczas rasy zajmowały dokładnie 4 stopy i 8,5 cala. Okazuje się, że nawet promy kosmiczne są skrojone na tą samą miarę, gdyż ich baki z paliwami transportowane były koleją, przez co nie mogły być szersze niż tunele nad torami. 1. Początki podróżowania. Jak już zostało napisane, pierwszym sposobem podróżowania ludzi było przemieszczanie się per pedes pieszo. Początkowo wędrówki ludzi pierwotnych odbywały się na niewielkich odległościach. Ich główną przyczyna były poszukiwanie pożywienia, wody czy lepszych warunków życiowych, a także ucieczka przed zagrożeniami np. zwierzętami czy zjawiskami przyrodniczymi. Ten sposób podróżowania był jedynym od wystąpienia gatunku ludzkiego (2,5 mln lat temu), aż do momentu budowy prymitywnych

2 łodzi w ok r. p.n.e.! Ponieważ poziom rozwoju intelektualnego ludzi pierwotnych w tych czasach nie ulegał gwałtownym ewolucjom, dlatego też sposób zmiany przez nich miejsca pobytu również nie uległ ewaluował. Pierwsze prymitywne łodzie, a raczej jednostki pływające powstawały z pnia drzewa ok r. p.n.e.. Początkowo pływanie po spokojnych taflach jezior i rozlewisk pod żadnym względem nie przypominało tradycyjnej żeglugi. Pierwszym sposobem tego rodzaju przemieszczania się, było siadanie okrakiem na kawałku pnia połączone z odpychaniem się kijem, kij ten był sposobem na utrzymanie równowagi. Nie istniała wówczas możliwość pływania po akwenach głębszych niż długość drągów, którymi się odpychano na płyciznach. Dopiero wynalezienie wiosła pozwoliło na przemieszczanie się po głębszych wodach. Tak więc pierwszym pędnikiem było wiosło lub drąg, a pierwszym silnikiem - ludzkie mięśnie. Wynalezienie wiosła pozwoliło także na pływanie po rzekach. O ile do momentu jego wynalezienia możliwe było poruszanie się po nich (przewożenie ludzi, towarów, spływ drewna) tylko zgodnie z nurtem. To później przy słabym prądzie można było płynąć w górę rzeki dzięki wiosłom. W przypadku silnego prądu dopiero łodzie mogące pomieścić kilku wioślarzy pokonywał trasę w kierunku przeciwnym do nurtu. Kolejnym środkiem lokomocji wynalezionym przez człowieka jeszcze przed naszą erą były sanie. Ich powstanie datuję się na ok. rok 5000 p.n.e. początkowo sanie nie były używane, jak to dzieje się obecnie, tylko w czasie zimy, ale przez okrągły rok (działo się tak między innymi w starożytnym Egipcie przy transporcie wielkich kamiennych bloków)! Pierwowzorem sań służących do komunikacji i transportu były włóki. W zależności od regionu włóki różniły się kształtem i wyglądem, jednak wszystkie oparte byłe na prostej budowie. Składały się z one z dwóch pni, bądź drzew z koronami i liśćmi połączonych ze sobą w jednym miejscu. Ciągnięto na włókach siano, czy drewno z miejsc trudno dostępnych lasów, mokradeł, bezdroży i gór, dzięki wykorzystaniu zjawiska tarcia i ślizgu po podłożu. 2. Cudowny wynalazek koło. Większość naukowców twierdzi, że koło zostało wynalezione około 3500 roku p.n.e. w Mezopotamii, krainie położonej między rzekami Tygrys i Eufrat, na obszarze obecnego

3 Iraku. Niedawno jednak odkryto w Małopolsce, w miejscowości Bronocice naczynie z najstarszym na świecie rysunkiem wozu. Według naukowców, rysunek wozu wyryty na naczyniu ceramicznym liczy 5500 lat! Również w północnej Hesji w Niemczech znaleziono ryt na kamieniu grobowym przedstawiający pojazd dwukołowy, ciągnięty przez parę wołów - także sprzed przeszło 5000 lat. W Europie Środkowej IV tysiąclecia p.n.e. istniała też dalekosiężna wymiana towarowa. Rekonstruowana jest nawet sieć dróg, pokrywającą już wówczas znaczną część kontynentu. Na obszarach podmokłych (w Danii, Holandii i północnych Niemczech) zachowały się gdzieniegdzie kilkukilometrowe trakty, które były zbudowane z drewnianych okrąglaków. Ustalono, że wiele tych dróg nadawało się do ruchu kołowego. Pierwowzorem koła były pocięte pnie, na które kładziono przedmiot przenoszony, wprawione w obrót i przekładane do przodu lub tyłu pozwalały przy użyciu już niewielkiej siły, pchać przedmiot. Pierwsze koła były niezgrabne i ciężkie, wykonane z trzech desek, które łączono i przykrawano na okrągło. Koła obracały się wokół stałej osi i były pełne. Koła szprychowe pojawiły się dopiero ok lat p.n.e. w związku ze stosowaniem lekkich i szybkich rydwanów bojowych. 3. Pojazdy bezsilnikowe wykorzystujące koło. Wóz wykorzystujący koło zaczął być użyteczny, dopiero wtedy, gdy pojawiło się rolnictwo. Wcześniejsze społeczności myśliwskie, zamieszkujące małe, sezonowe obozowiska, przenosiły się bez trudu z miejsca na miejsce śladem zwierzyny. Dopiero gdy zaczęto wznosić osady składające się z solidnych, dużych budynków pojawiło się zapotrzebowanie na nowy środek transportu. Wynalezienie wozu polegało na jednorazowym wymyśleniu koła, osadzeniu go na osi i przytwierdzeniu do znanych wcześniej sań. Prototypem wozu były prawdopodobnie "tragi na szpuli", powstałe w wyniku ewolucji z okrąglaków, podkładanych pod różne ciężary, na przykład przy budowie obiektów megalitycznych. Wizerunek 4-kołowego wozu z długim dyszlem jest znany z sumeryjskiego Ur z ok roku p.n.e.

4 Rydwanów używano już od XXVII wieku p.n.e., jako wozów bojowych i myśliwskich (Bliski Wschód, Egipt). Ciągnięte przez konie rydwany mogły poruszać się znacznie szybciej od żołnierzy pieszych, którzy często ulegali panice i uciekali na ich widok. Około 2500 lat p.n.e. rydwan był już jednym z decydujących czynników w wojnach sumeryjskich miast - państw, a do 2000 roku p.n.e. zaczął odgrywać podobną rolę w Azji Środkowej. Ówczesne rydwany były ciągnięte przez osły. Rydwany służyły jako wozy do przemieszczania się, wozy bojowe, wyścigowe, do polowań, brały udział w specjalnych igrzyskach, używane były w celach reprezentacyjnych i kultowych. W Grecji i Rzymie od około 1800 roku p.n.e. do rydwanu zaprzęgano już konie i wyposażano w lżejsze koła szprychowe. Wadą rydwanu była możność operowania tylko na równym terenie. W chwili kiedy w Iranie wyhodowano nową, lżejszą odmianę wierzchowców, kawaleria zaczęła szybko wypierać rydwany z pól bitew, chociaż jeszcze w I wieku p.n.e. Brytowie używali ich połączenia z kosami do zwalczania nieprzyjacielskiej piechoty Odmianami rydwanu były tak zwane "currus", różniące się od siebie konstrukcyjnymi szczegółami - niektóre z nich miały przy dyszlu i osiach zamocowane kosy, inne były kryte daszkiem z tkaniny, a triumfalne, zdobione złoceniami i inkrustacjami z kości słoniowej, zawsze były zaprzęgane w białe konie. Chińskie rydwany, ciężkie i bardzo wysokie, przewoziły wojowników z ostrymi katanami oraz kuszami z dwoma cięciwami, będącymi wówczas rażącą bronią. W czasach nowożytnych rydwany odżyły w baroku, gdy czerpano wzory ze starożytności, używano je tylko do triumfalnych parad wielkich wodzów po ich zwycięstwach. W powozowni w Wersalu można zobaczyć taki pojazd, wykonany na zamówienie Napoleona. Kolejnymi odmianami powozu czy rydwanu są bogato zdobione karety. Na przełomie XIV i XV wieku te pojazdy pełniły funkcje reprezentacyjne, a w XVI wieku powstało coś na wzór kobiecej kolebki, która stała się symbolem nie lada luksusu oraz zbytku. Rozpowszechnienie karet nastąpiło w XVII wieku. Z rozwojem transportu przestano powszechnie używać karet, pozostały one jedynie pojazdami reprezentacyjnymi na dworach królewskich lub formą atrakcji turystycznej.

5 4. Rola w zwierząt w transporcie. Nie można jednak pisać o wozach czy rydwanach bez wspomnienia o ciągnących je zwierzętach. Około 5 tys. lat p.n.e. ludzie nauczyli się wykorzystywać osły i woły jako zwierzęta juczne, uwalniając się od noszenia ciężkich ładunków na plecach lub głowie. Następnym etapem wykorzystywania zwierząt było zaprzęganie ich do pojazdów kołowych. Początkowo człowiek użytkował rydwanów i innego rodzaju pojazdy zaprzęgnięte w woły i osły (3,5 tys. p.n.e.), natomiast konie zaczęły być użytkowane ok. 3 tys. p.n.e. Udomowienie konia nastąpiło stosunkowo późno, najprawdopodobniej w IV tysiącleciu p.n.e. w Chinach. Właśnie w Chinach przed 3 tys. lat wynaleziono najważniejsze elementy sprzętu jeździeckiego, który udoskonalany służy nam do dzisiaj. Jako zwierzęta zaprzęgowe wykorzystuje się także psy, które ciągną sanie. Wykorzystanie psa jako zwierzęcia transportowego nie zostało dokładnie stwierdzone czasowo, przypuszczalnie sięga neolitu, około 1-2 tysięcy lat p.n.e. Prawdopodobnie starszymi sposobami wykorzystania psa jako siły pociągowej było zastosowanie zwierząt do noszenia juków i ciągnięcia travois (towar umieszczony na dwóch połączonych belkach) oraz wykorzystanie psa myśliwskiego przez łowców do ciągnięcia tzw. sanek ręcznych ( sposób ten znany był Indianom Północnoamerykańskim i niektórym narodom Północnej Azji od dawna ). Jazda za pomocą psów zaprzężonych w sanie była szeroko rozpowszechniona do początku XX w. wśród narodów Kraju Amurskiego, w Jakucji, na wybrzeżu Morza Ochockiego i w Ameryce Północnej wśród Eskimosów. Z czasem w wielu rejonach jazda psimi zaprzęgami zastąpiona została zaprzęgami reniferów. Warto zwrócić uwagę, że także w dalszym ciągu człowiek stosuje wierzchowe wykorzystanie zwierząt. Najprawdopodobniej wraz z pierwszym wykorzystaniem zwierząt do pracy na roli dostrzeżono możliwość przemieszczania się bezpośrednio na nich. I tak szacuje się, że w ok. 3-2,5 tys. p.n.e. zarówno konie jak i osły zostały ujeżdżone. Ze względu na słabe możliwości fizyczne osłów, to konie były częściej dosiadane. Z czasem zaczęto szkolić konie na lonży i wykorzystywać głównie przy hodowli byków. Pierwsze podkowy, uprzęże oraz wyposażenie jeźdźca pochodzą z IV i III wieku p.n.e. W starożytnym Egipcie konie poznano w trakcie inwazji ok r. p.n.e. rozpoczęto tam użytkowanie koni przede wszystkim do celów militarnych, Ramzes II Wielki dysponował

6 ponad rydwanami bojowymi. Konie odgrywały także ważną rolę w państwie Rzymskim, głównie w prowadzonych przez nie wojnach i wymianie handlowej. W miarę rozwoju gospodarki i cywilizacji w krajach Zachodniej Europy w dwu pierwszych tysiącleciach naszej ery rozwijano hodowlę koni dla wielu celów. W Europie hodowano dwa podstawowe typy koni: na północy ciężkie konie bojowe, używane jako wojska pancerne i na południu lekkie konie podróżne używane również jako szybkie konie bojowe. W średniowieczu doszło do rozkwitu rycerstwa i ciężkozbrojnej jazdy, dzięki czemu konie zyskały na swojej wartości. Między innymi udział w wyprawach krzyżowych rycerze zgodnie z kodeksem mogli brać udział tylko konno. Okres średniowiecza w Europie to intensywny rozwój hodowli, szkół jeździeckich i rycerskich, kreowania pierwszych królewskich stadnin (Marbach 1573, Kladruby 1579, Lipizza 1580). W XVIII i XIX w. silny rozwój przemysłowy i gospodarczy krajów europejskich spowodował wykorzystanie koni w przemyśle ciężkim i szybkim transporcie kołowym. W kolejnych czasach koń powoli tracił na swej transportowej wartości, a obecnie można mówić jedynie o jego rekreacyjnej funkcji w transporcie. W niektórych rejonach świata, głownie w Afryce i Azji do przemieszczania się wykorzystuje się wielbłądy. Wozy ciągnięte przez wielbłądy dwugarbne używano w Turkmenistanie już pierwszej połowie 3 tysiąclecia p.n.e. Wielbłąd posiada charakterystyczny garbu lub garby na grzbiecie, będących miejscem odkładania zapasów tłuszczu, potrafi w nim zgromadzić nawet do 45 kg tłuszczu. Jest to związane z jego odpornością na długotrwały brak wody. Warstwa tłuszczu na grzbiecie zwierzęcia pełni rolę izolatora, który wraz z gęstą sierścią ułatwia regulowanie temperatury ciała organizmu, co zmniejsza ilość wody odparowywanej w procesie pocenia się zwierzęcia. To właśnie dzięki tym cechom wielbłąd jest doskonałym środkiem transportu na pustyniach. Wielbłąd jednogarbny jest gatunkiem udomowionym ok lat temu. Był on zwierzęciem użytkowym ludów o koczowniczym trybie życia, doskonałym zwierzęciem jucznym, wierzchowym i pociągowym. Natomiast udomowienie wielbłąda dwugarbnego nastąpiło ok lat temu w środkowej Azji. Początkowo dosiadanie wielbłąda było dość trudne, ponieważ podczas jego biegu człowiek wyrzucany był z siodła. Z czasem jednak zastosowano, podobnie jak przy koniach,

7 siodło i strzemiona co w znaczący sposób poprawiło komfort jazdy. Ze względu na bezpieczeństwo podczas podróży ludzie przemieszczający się na wielbłądach przez pustynie najczęściej podróżują karawaną. Bardzo oryginalnym środkiem transportu jest słoń. Przede wszystkim to potężne zwierze wykorzystywane było do celów militarnych. Pierwsze użycie tych zwierząt nastąpiło w roku 1100 p.n.e. w północnych Indiach. Pierwsze zetknięcie europejczyków z tymi zwierzętami miała miejsce podczas bitwy pod Gaugamelą 331 lat p.n.e. stoczonej miedzy armią perską i wojskami Aleksandra Wielkiego. W ówczesnych walkach słonie służyły do szarży, dzięki ich grubej skórze były trudne do zabicia, natomiast ich wysoka sylwetka zapewniała doskonałą ochronę dla znajdujących się na jego grzbiecie jeźdźców. Często słonie bojowe stanowiły stabilną i bezpieczną platformę dla łuczników. Z najsłynniejszym w Europie wykorzystaniem słoni bojowych mam odczynienia w I i II wojnie punickiej, między Kartaginą i Rzymem. Podczas pierwszej wojny punickiej użycie słoni było bardzo skuteczne. Słonie osłonięto tarczami, a dla podniesienia wrażenia dopięto także pióropusze. Na ich grzbiecie znajdowała się wieżyczka, w której znajdował się łucznik czy tez inny żołnierz, który z łatwością atakował wrogów. W przypadku drugiej wojny punickiej, Hannibal chcąc dostać się od strony północnej do Rzymu, zmuszony był przeprawić się przez Alpy. Dokonał tego wyczynu na słoniach. Jednak ponieważ podróż była bardzo mecząca, historycy twierdzą, że wyginęła wówczas połowa armii i ostał się tylko jeden słoń. Wozy, bryczki, rydwany, karety, sanie i tym podobne środki transportu były powszechnie uznawane za nie zastąpione. Nikt nie wierzył, że stare dobre zwierzęta zaprzęgowe przejdą kiedyś do lamusa. Historia pokazała jednak, że rozwoju transportu nie da się zatrzymać i z czasem bryczki zastąpiły samochody. Należy jednak zauważyć iż ten rodzaj podróżowania nie został całkowicie wyparty.

8 5. Lektyka. Ciekawym środkiem transportu na niewielkie odległości jest lektyka. Jest to fotel lub łoże na czterech niskich nóżkach, noszony przez tragarzy lub juczne zwierzęta. Wywodzi się ona ze Wschodu, skąd na własne potrzeby zaadaptowali ją Grecy. Początkowo do V w. p.n.e. używano jej tylko do przenoszenia rannych. W Rzymie od czasów Nerona lektyka była szeroko stosowana zarówno na terenie miast, jak i w podróżach lądowych. Lektyką mogli się posługiwać wszyscy pełnoprawni obywatele bez różnicy wieku i płci. W miastach na terenie całej Europy lektyka była popularna w XVII i XVIII w., używana aż do W połowie XX w. używana była jeszcze w Indiach, Chinach i Japonii. Ten środek transportu zapewniał dużo większy komfort podróżowania, niż np. wozy, jednakże lektyki miały dużo mniejszy zasięg oraz ładowność. Do podróży po mieście i najbliższej okolicy nadawały się idealnie. Dodatkowo były ogólnodostępne, w Rzymie znajdowały się przedsiębiorstwa, które zajmowały się wynajmem lektyk wraz z tragarzami. 6. Łodzie i statki. Jak już wyżej zostało wspomniane, pierwsze prymitywne łodzie powstały 8000 lat p.n.e. Podobnie jak maszyny poruszające się z użyciem kół tak i łodzie ulegały znaczącej ewolucji. Sądząc po towarach, które mogły być przewiezione praktycznie tylko morzem, stwierdzono umiejętność budowy obiektów pływających znana była prawdopodobnie we wschodniej części basenu Morza Śródziemnego już około lat p.n.e. Budowa łodzi była uzależniona odstępnych materiałów. W Indiach już 2000 lat p.n.e. wykonywano łodzie z wikliny, trawy, liści palmowych czy trzciny. W Peru oraz w regionach Pacyfiku do dziś używa się tratew - łodzi z sitowia. W wykopaliskach znaleziono łodzie z roku 1870 p.n.e. zbudowane z wiązek papirusu oraz zamocowanej na nich platformy. W Chinach budowano płaskodenne dżonki z pni bambusowych. Ale już na przykład Eskimosi drewniany szkielet swoich "kajaków" albo "umiaków" obciągali skórą. W starożytnej Babilonii i Asyrii budowano całe tratwy "kelek" z nadmuchiwanych skór baranich. W wykopaliskach w Egipcie odnaleziono tratwę wykonaną z garnków ceramicznych. W Europie i Afryce robiono głównie dłubanki, czyli najprostsze łódki wykonane z jednego pnia.

9 Początkowo w prymitywnych łodziach nie używano napędu żaglowego. Pierwsze prymitywne żagle powstawały z liściastych krzewów, między innymi metoda ta stosowana jest do dziś w łódkach Aborygenów australijskich. Najstarszy wizerunek żagla pochodzi z około 5 tysięcy lat p.n.e. To właśnie w Egipcie po raz pierwszy spróbowano złapać wiatr w rozpięty na maszcie autentyczny żagiel. Ponieważ żagle mogły być stawiane tylko wtedy, gdy wiał wiatr, to żeglarze używali zastępczo wioseł. Najstarszy zachowany model łodzi żaglowej datowany jest na około 3500 r. p.n.e. Natomiast najstarszym rodzajem wioseł były prawdopodobnie zanurzone w wodzie ludzkie dłonie. Z czasem zastąpiły je gałęzie, żerdzie, a następnie prymitywne wiosła składające się z okorowanych gałęzi, do których przytwierdzano kawałki drewna lub kory. Już w roku 2047 p.n.e. wiosłowe łodzie kursowały po Nilu. Pojawienie się żaglowców napędzanych już tylko energią wiatru było wynikiem udoskonalenia konstrukcji żagli, a także dokonanego około 1240 roku przez żeglarzy bałtyckich i żeglarzy Morza Północnego wynalazku steru zawiasowego. Pierwszą łódź napędzaną silnikiem parowym zademonstrował w 1783 roku w Lyonie Francuz Claude F. Jouffroy d'abbans. Ale za dzień narodzin żeglugi parowej uważa się 18 sierpnia 1807 roku, kiedy odbył swój pierwszy rejs statek parowy "Clermont", zbudowany przez Amerykanina Roberta Fultona. Moc maszyny parowej w tym statku wynosiła 20 km, poruszała ona koła boczne o średnicy 4,57 m z ośmioma łopatkami, które zanurzały się na 0,61 cm. Ilość obrotów wynosiła 20 na minutę. Podczas pierwszej podróży w 1807 r. przebyto 240 km z Nowego Jorku do Alabany pod prąd w ciągu 32 godzin. W rozwoju morskich statków parowych dużą rolę odegrał wynalazek śruby okrętowej dokonany w 1826 roku przez działającego w Austrii Czecha Josefa Ressela. Pierwszy statek napędzany turbiną parową "Turbinia" został zbudowany w 1897 roku przez wynalazcę turbiny reakcyjnej Parsonsa. Silniki spalinowe są stosowane do napędu statków od 1902 roku W 1960 roku rozpoczął regularną służbę pierwszy pływający po powierzchni morza statek o napędzie atomowym - lodołamacz "Lenin".

10 Kolejną forma transportu wzorowana na łodzi jest łódź podwodna. W 1472 roku Wenecjanin, Roberto Valturio przedstawił pierwszy projekt łodzi podwodnej. Pierwszej udanej żeglugi podwodnej, dokonała na Tamizie w Londynie łódź podwodna, która została skonstruowana przez Holendra, Corneliusa J. van Drebbela, posiadającą zbiorniki balastowe i napędzana 6 parami wioseł umieszczonych w specjalnych skórzanych rękawach, zabezpieczających przed wdzieraniem się wody do jej wnętrza. Chociaż łódź bardzo przeciekała, to jednak 12 wioślarzom umieszczonym wewnątrz, udało się płynąć na głębokości 4 metrów przez 2 godziny wzdłuż brzegu Tamizy. Aby wioślarze się nie udusili to na pokładzie swojej łodzi, Drebbel wytwarzał tlen prażąc saletrę. W roku 1899 powstał francuski okręt podwodny "Narval" posiadający klasyczną konstrukcję z kadłubem sztywnym (wewnętrznym, naciskotrwałym) i zewnętrznym kadłubem lekkim Już roku 1900 do służby wszedł pierwszy okręt skonstruowany przez Johna Phillipa Hollanda USS "Holland" o napędzie spalinowym na powierzchni i elektrycznym pod wodą. 7. Kolej. Wielkim sukcesem w dziedzinie transportu było wynalezienie kolei. W 1803 roku w Wielkiej Brytanii pojawiła się pierwsza kolej konna, używana publicznie, służąca do transportu towarów, a w 1807 także do transportu osobowego. W 1803 r. pojawia się tam pierwsza kolej konna użytku publicznego, służąca do transportu towarów, a w 1807 r. także do transportu osobowego. Od roku 1804 Richard Trevithick rozpoczął próby zastosowania parowozów w kolei. W latach powstała na Górnym Śląsku pod Chorzowem "Huta Królewska", która posiadała połączenie konną koleją przemysłową z szybami kopalni "Król". Intensywny rozwój transportu kolejowego ma swój początek w 1825 r., kiedy to George Stephenson uruchomił pierwszą linię kolei publicznej łączącą Stockton z Darlington. Kolej ta składała się z parowozu ciągnącego znaczną masę wyłącznie z wykorzystaniem tarcia między kołem i szyną. W 1830 r. otwarto linię trakcji całkowicie parowej, łącząca Liverpool z Manchesterem. Ta nowa forma transportu osobowotowarowego niejako przełamała izolację społeczeństw, dając możliwości poruszania się po kraju. Wzrósł też przewóz towarów i płodów rolnych, a także tempo urbanizacji miast.

11 Tempo budowy kolei na ogół odpowiadało tempu uprzemysłowienia. W całej Europie pod koniec roku 1830 istniały już 332 km linii kolejowych, ukończone lub w budowie. Wprowadzenie parowozów jako wyłącznej Mimo to, w krajach najlepiej rozwiniętych, budowa linii dalekiego zasięgu następowała bardzo szybko. Koleje budowano z reguły jako pojedyncze linie, poza Belgią, w której od początku budowano frakcję z myślą o powstaniu sieci obejmującej cały kraj. Ze względu na fakt, iż system komunikacyjny wielu krajów przed wprowadzeniem kolei opierał się na żegludze śródlądowej, jedną z charakterystycznych wczesnych form kolei były linie łączące sąsiadujące zlewnie lub omijające fragmenty rzek, które nie nadawały się do nawigacji. Szczególny wysiłek w stworzenie sieci kolejowych obejmujących rozległe obszary kraju włożyły społeczeństwa najlepiej rozwiniętych pozaeuropejskich państw i kolonii. Wskaźniki długości sieci odniesione do liczby ludności stawiają na pierwszym miejscu Australię, Nową Zelandię, Kanadę, USA i Związek Południowej Afryki. Trudno się dziwić, że koleje "Nowego Świata" były budowane na ogół szybciej, taniej i mniej solidnie od kolei większości krajów europejskich. Przynajmniej początkowo unikano rozwiązań bardziej kosztownych, jak długie tunele, murowane mosty i wiadukty, okazałe dworce, bezkolizyjne trasy w miastach. Podczas gdy żelazny lub drewniany wiadukt "tresle" był rzadkością w Europie Zachodniej, w Ameryce Północnej był powszechnie spotykany. Osobny standard kolei lokalnych ukształtował się w Ameryce Północnej, gdzie linie budowane na przełomie wieków, a zwłaszcza w pierwszej dekadzie XX w., były od razu zelektryfikowane i miały charakter na wpół tramwajowy. Były to tzw. "interurbans" (kolej dojazdowa do miast albo do dojazdów lokalnych). "Interurbans" znane były również w Ameryce Łacińskiej, Japonii oraz w Europie, ale nigdzie nie osiągnęły one podobnej skali, co w Stanach Zjednoczonych. Od początku istnienia kolei stosowano również napęd linowy, najpierw głównie do wciągania pociągów po spadkach, na fragmentach tras, które trudno byłoby pokonać

12 ówczesnym parowozom. Napęd linowy stosowano także w obrębie miast albo w tunelach dla uniknięcia zadymiania. Prace W. von Siemensa oraz inżynierów amerykańskich między innymi T. Edisona, doprowadziły do wprowadzenia napędu elektrycznego. W przypadku pojawiających się coraz cięższych kolei pobór prądu realizowano początkowo przy pomocy trzeciej szyny zasilającej. Trakcja elektryczna stosowana była w pierwszej fazie istnienia głównie na trudnych odcinkach górskich, gdzie jej efektywność zwiększało lokalne wykorzystanie energii wodnej dla generowania prądu. W drugiej dekadzie XX w. rozpoczęto pierwsze elektryfikacje linii dalekobieżnych. Między innymi w okresie międzywojennym powstały duże systemy elektryczne w Niemczech oraz Austrii (koleje alpejskie), Szwajcarii, Holandii, Szwecji czy USA. Natomiast główny wysiłek elektryfikacyjny miał miejsce w okresie powojennym. Pierwsza lokomotywa napędzana silnikiem Diesla funkcjonowała już w 1912 r. na linii Winterthur Romanshorn w Szwajcarii, natomiast pierwsza eksperymentalna lokomotywa spalinowo-elektryczna General Electrics pojawiła się w Obecnie największa na świecie wielkość kolejowego ruchu pasażerskiego występuje w Chinach (606 mld pkm w 2005 r.) i w Indiach (blisko 500 mld pkm). Japonia znajduje się na trzecim miejscu. Naturalną barierą dla kolei pasażerskiej są znaczne odległości pomiędzy dużymi miastami przy niskiej gęstości zaludnienia. Wówczas kolej ulega konkurencji lotniczej. W zakresie dystansów charakterystycznych dla Francji, czy Hiszpanii, podstawową drogą modernizacji jest budowa systemu linii wysokich prędkości. Mają one wysoką zdolność odzyskiwania rynku od samolotów. Dzisiejsze superszybkie pociągi elektryczne zupełnie nie przypominają pierwszych parowozów. Są bardzo wygodne, a specjalnie opracowane tory pozwalają im osiągać prędkość 330 km/h. Na świecie postało również wiele niekonwencjonalnych kolei. Jedną z nich jest przykład opracowanej przez Eugena Langena technologii kolei podwieszonej. W 1901 r. między Barmen i Elberfeld otwarto Schwebebahn, zbudowaną według jego pomysłu. Powstała także kolej z okumionymi kołami. Stwierdzono bowiem, że koleje miejskie uzyskają lepsze parametry techniczne, jeśli zastosuje się ogumione koła pierwsza linia "ciężkiego"

13 metra w Paryżu, prowadnice boczne. W późniejszych latach technologię tę stosowano także na małych kolejach automatycznych. 8. Tramwaj. Historia tramwaju rozpoczęła się w 1832 roju w Nowym Yorku. Był on wzorowany na dość powszechnych już w tych czasach kolejach konnych używanych w przemyśle. W Europie tramwaje rozpowszechniły się w latach 60-tych XIX wieku. Pierwszy tramwaj na europejskich torach pojawił się we Francji. Tam też w tym czasie pojawiły się pierwsze tramwaje parowe (wagony tramwajowe ciągnął parowóz o całkowicie obudowanym, przystosowanym do ruchu w mieście nadwoziu). Wkład w rozwój linii tramwajowych na świecie miał także Polak inż. Mękarski, który w roku 1879 w Nantes zbudował system tramwajowy oparty o wagony wyposażone w zbiorniki sprężonego powietrza. Sprężone powietrze było uzupełniane na stacjach krańcowych. Na terenie obecnej Polski pierwszą linię tramwaju konnego uruchomiono w 1866 w Warszawie, służyła do komunikacji między dworcami kolejowymi. W 1873 powstała pierwsza linia w Gdańsku, w 1877 we Wrocławiu oraz w 1879 w Szczecinie. W następnych latach linie tramwajów konnych były uruchamiane w kolejnych miastach, zaś ostatnim miastem otwierającym sieć tego typu tramwaju był Kostrzyn nad Odrą w roku W 1881 roku w Niemczech-obecnej dzielnicy Berlina- powstał pierwszy eksperymentalny tramwaj elektryczny, skonstruowany przez Wernera Siemensa. Ponad 100 lat temu bo w roku 1893, na terenie Wrocławia pojawiły się pierwsze tramwaje elektryczne. Do wybuchu I wojny światowej prawie wszystkie sieci tramwajowe zelektryfikowano. Do końca II wojny światowej w USA istniała rozbudowana sieć tramwajów podmiejskich i miejskich, umożliwiająca przejazd ogromnych odległości, np. z Nowego Jorku do Bostonu. Już w latach trzydziestych dawała się odczuć konkurencja autobusów i indywidualnej komunikacji, czemu przejściowo zaradzono, wprowadzając cechujące się bardzo dobrym przyspieszeniem i wysoką prędkością maksymalną, a także wyposażone w hamulce szynowe

14 wagony jednokierunkowe typu PCC (stanowią one wzorzec większości wagonów używanych obecnie w Polsce). Po II wojnie światowej, w latach czterdziestych i pięćdziesiątych XX w., w USA rozpoczęła się masowa likwidacja linii tramwajowych. Było to spowodowane z jednej strony gwałtownym wzrostem zamożności i relatywnym spadkiem cen samochodów osobowych, które zmniejszyły drastycznie zapotrzebowanie na lokalny transport publiczny, a z drugiej strony polityką transportową wielu miast i stanów, których władze uznały utrzymywanie transportu tramwajowego za przeżytek. W wielkich miastach transport tramwajowy, jak wówczas twierdzono, zajmujący zbyt wiele miejsca i blokujący ruch innych pojazdów, został zastąpiony metrem i liniami autobusowymi. Upadek systemów tramwajowych nie był jednak spowodowany czynnikami ekonomicznymi i gospodarczymi. Okazało się również, że przyczyniła się do tego firma General Motors wspólnie z niektórymi koncernami paliwowymi i produkującymi ogumienie. Firmy te, powołały do życia spółkę Narodowe Linie Miejskie. Wiadomo było, iż nieoficjalnym celem powołania spółki było wykupienie wszystkich linii tramwajowych w USA i zastąpienie ich autobusami, a przede wszystkim usunięcie alternatywy dla samochodów., jednak dobre przygotowanie strategii i formy prawnej przez ową spółkę spowodowało jednak, że "spisek antytramwajowy" jako taki nie został udowodniony. Na zachodzie Europy również zlikwidowano wiele sieci i linii tramwajowych, w tym wszystkie w Danii, prawie wszystkie w Wielkiej Brytanii, Francji, Szwecji i Hiszpanii. Likwidacji uległy także liczne sieci tramwajowe w Zachodnich Niemczech, Austrii i we Włoszech. Dotyczyło to w zazwyczaj małych i średnich miast oraz słabiej obciążonych linii podmiejskich. W latach 50. XX wieku w Europie, w miastach gdzie linie tramwajowe zostały utrzymane wprowadzono szeroko do użytku nowoczesne jak na owe czasy wagony, oparte o amerykański typ PCC lub wywodzące się z niemieckiej konstrukcji fabryki Düwag, często jako sześcio- lub ośmioosiowe wagony przegubowe. W tych czasach również pierwszy poważny kryzys paliwowy na początku lat 70. XX w. oraz narastający problem smogu miejskiego, udowodnił, iż likwidacja linii tramwajowych i zastępowania ick komunikacją autobusową, była posunięciem daleko ryzykownym. Od lat 80. XX w. wiele miast na świecie powraca do systemu komunikacji zawierającego tramwaje jako środek komunikacji wydajniejszy, tańszy w eksploatacji, a także

15 bardziej ekologiczny niż autobus. Przyczynił się do tego fakt, iż linie tramwajowe zaczęły być prowadzone pośród strefy pieszej co okazało się nie stanowić utrudnienia, a często nawet zwiększało atrakcyjność centrum miasta. Szacuje się, że w roku 1980 istniało na świecie 400 sieci tramwajowych a już 20 lat później liczba ta zwiększyła się do około 460. W niektórych miastach następuje nawet zastępowanie linii metra tramwajem ze względu na jego lepszą dostępność, niskie koszty eksploatacji i większą atrakcyjność. W dobie dzisiejszej techniki okazało się również możliwe podniesienie prędkości eksploatacyjnej tramwaju do poziomu trudno osiągalnego w komunikacji autobusowej. Mimo powszechnej zmiany nastawienia na korzyść tramwajów, w Polsce panuje w tej mierze zastój. We Wrocławiu, w którym tramwaje jeździły już w II połowie XIX w., w 2003 zlikwidowano tramwajowe linie nocne (o numerach 30 i dalszych), a w ich miejsce wprowadzono - jak niesłusznie tłumaczono - mniej hałaśliwe i tańsze autobusy. W Krakowie zrobiono to jeszcze wcześniej, w Współcześnie do zaopatrywania pojazdów w elektryczność stosuje się przede wszystkim napowietrzną sieć trakcyjną zasilaną prądem stałym o napięciu V. Na pewno duża zaletą korzystania z linii tramwajowych jest fakt, iż mogą one przebiegać niezależnie od systemu ulic i ponieważ często mają wyznaczony osobny tor ruchu nie kolidujący z ruchem pojazdów, a co za tym idzie nie stoją w korkach. Tramwaje są ponadto pojazdami długowiecznymi co znacznie zmniejsza koszty ich amortyzacji oraz mniej wrażliwymi na warunki atmosferyczne takie jak gołoledź, opady czyli jednocześnie bardziej bezpiecznymi dla ich użytkowników. W dzisiejszych czasach, ważną zaleta tramwajów jest fakt, że praktycznie nie emitują one zanieczyszczeń przez to przyczynia się do poprawy warunków ekologicznych w mieście. Główna wadą jest natomiast fakt, iż budowa trakcji tramwajowych jest przedsięwzięciem dość kosztownym i ma ekonomiczny sens tam, gdzie istnieją odpowiednio duże i skupione potoki pasażerskie. Przeciwnicy tramwajów jako argument podają również fakt, iż w razie zablokowania toru, awarii, wykolejenia lub wypadku z udziałem tramwaju przejściowemu zatrzymaniu ulegają kolejne pociągi na tej samej linii a ponadto przejazdowi tramwajów towarzyszy duży hałas.

16 9. Metro. Niespełna 30 lat po pojawieniu się na amerykańskich drogach tramwaju, bo już 10 stycznia 1863 roku, pojawiła się pierwsza linia metra londyńskiego o długości 6,5 kilometra, łączącą City z dworcem kolejowym Paddington. Potrzeba zapewnienia szybkiej komunikacji miejskiej, bez zakłócania ruchu na zatłoczonych ulicach wielkich miast, doprowadziła do powstania metra. Potrzeby takie zrodziły się po raz pierwszy w rozległym i ludnym Londynie, gdzie pierwsze projekty metra powstały już w latach trzydziestych XIX wieku, a komitet budowy metra istniał już od 1851 roku. Duży sukces tego rodzaju transportu, który mógł w jednym czasie przewozić znaczącą ilość pasażerów spowodował, że szybko zaczęto budować kolejne linie metra. Początkowo linie metra wykopywano metodą najłatwiejszą i najtańszą - w wykopach na trasie istniejących ulic. Pomysłodawcą tej metody był J. Fowlera. Jednak kłopoty z instalacjami wodociągowymi, kanalizacyjnymi itp., oraz konieczność zamknięcia ruchu ulicznego na czas budowy skłoniły do drążenia dla następnych linii metra - tuneli na znacznej głębokości. W latach J.H. Greathead budował w Londynie tunele za pomocą specjalnej tarczy wiertniczej, wynalezionej przez P.W. Barlowa.. Tak powstała bezpieczna "tube railway", czyli kolej rurowa. Prowadząc kolej metra na głębokości 30 metrów można było dowolnie projektować ich trasy, bez obawy naruszenia fundamentów domów czy zakłóceń ruchu ulicznego. Linie te wykazały także zalety jako doskonałe, pojemne schrony przeciwlotnicze podczas II wojny światowej. Początkowo trakcja w metrze była parowa, z czym wiązał się problem wentylacji. Liczne otwory dla ujścia dymu zakłócały uliczny ruch kołowy na trasie metra - kłęby dymu i pary wydobywające się w momencie przejazdu pociągu płoszyły konie. Dopiero od 18 XII 1890 roku zaczęto stosować w londyńskim metrze elektrowozy. Na kontynencie europejskim pierwsze metro powstało w Budapeszcie w 1896 roku, natomiast w Ameryce pierwsze na tym kontynencie metro oddano w Bostonie 1 września 1897 roku. Kolejne linie oddawano: w Nowym Jorku w 1904 roku, w Ameryce Płd. - w Buenos Aires w 1913 roku, w Azji - w Tokio (rok 1927). Obecnie ponad 50 miast na świecie posiada metro, niektóre z nich mają bardzo rozbudowane sieci, liczące po kilkaset kilometrów długości - np. system metra pod Nowym Jorkiem ma długość ponad 1355 kilometrów.

17 Najmniejszą miejscowością, gdzie zbudowano metro jest Serfaus w Austrii, które ma 1200 mieszkańców. W Polsce już w przed II wojną światową zaczęto myśleć nad stworzeniem warszawskiej linii metra. Wybuch wojny przerwał pracę, do których powrócono krótko po niej. Prace niestety nie były zbyt długo kontynuowane ze względu na duże koszty i trudności wynikające z jego budowy. Pierwszy stalowy pal pod budowę obecnego warszawskiego metra wbito 15 kwietnia 1983 roku. Pracę nad metrem trwały dość długo i z czteroletnim opóźnieniem pierwszy odcinek metra otwarto 7 kwietnia 1995 roku.. Istniejący odcinek północ-południe wciąż ulega rozbudowie, a w planach jest kolejna linia. Metro w Polsce było także planowane w Łodzi i Krakowie. W Łodzi powstały 2 koncepcje metra jednak żadna z nich nie doczekała się realizacji i nic nie wskazuje by wkrótce coś w tym temacie miało się zmienić. W Krakowie natomiast postanowiono typowe metro zastąpić szybkim tramwajem, który częściowo przebiegać miałby w tunelu. Jego budowa już się rozpoczęła w ramach Krakowskiego Centrum Komunikacyjnego, jednak ze względu na problemy z dotychczasowym tureckim wykonawcą, zakończenie inwestycji w terminie do połowy 2006 r. nie było możliwe i jest obecnie planowane na wrzesień 2008 r. 10. Kolejki linowo-terenowe. Wyciąganie pociągów liną za pomocą stacjonarnej maszyny parowej (choć bez przeciwwagi) było dość często stosowane na wczesnych liniach kolejowych, zwłaszcza jeśli mocno nachylona linia przebiegała w tunelu. Pierwszą linią funikularu (rodzaj tramwaju transportującą ludzi po stromym zboczu, poruszająca się dzięki linie połączonej przez szczyt wzgórza z drugim wagonem stanowiącym przeciwwagę) była kolej w Lyonie otwarta w 1862 r., łącząca śródmieście z dzielnicą Croix- Rousse. Kolejki tego rodzaju funkcjonują do dziś, chociaż coraz częściej stanowią one jedynie atrakcję turystyczne. Przykładem takiej kolei jest kolejka linowo-terenowa na Gubałówce.

18 Pierwotnie stosowane były zasadniczo trzy rodzaje napędu w kolejkach linowoterenowych: oprócz wspomnianej wyżej stacjonarnej maszyny parowej, także napęd turbiną wodną oraz balastowanie wodne. Napęd elektryczny liny pojawił się w 1888 r. na Bürgenstock-Bahn i upowszechnił się pod koniec XIX w. Miedzy innymi większość funikularów została zelektryfikowana do 1930 r. Kolejnym rodzajem kolejki linowej jest wyciąg narciarski instalowany na stokach, służący do transportu narciarzy, snowboardzistów i turystów na stosunkowo niewielkich odległościach roku w Szwajcarii skonstruowano wyciąg narciarski wciągający narciarzy na stok za pomocą liny i silnika. Dało początek równie burzliwemu rozwojowi wyciągów narciarskich. Obecnie występują następujące rodzaje kolejek linowych: gondolowa, wagonikowa, krzesełkowa oraz kabinowa. 11. Samochód. Zanim zaczęła się era samochodu, przez długi czas ludzie musieli zadowolić się koniem jako napędem i czymś, co można było do konia przyczepić z tyłu - takim rozwiązaniem były np. rydwany. Pierwszy pomysł czterokołowego wozu napędzanego siłą mięśni ludzkich za pośrednictwem dźwigni powstał już w połowie XV wieku. Pierwszy projekt pojazdu z własnym napędem (napędzanego sprężyną) narysował Leonardo Da Vinci. Pierwszym pojazdem mechanicznym był wóz artyleryjski napędzany tłokowym silnikiem parowym, zbudowany przez francuskiego inżyniera wojskowego N.J. Cugnota w 1769 roku. Prawie wszystkie konstrukcje z tego okresu to parowe dyliżanse - prototypy dzisiejszych autobusów. Niezależnie od pojazdów parowych, w XIX wieku powstały pierwsze konstrukcje pojazdów napędzanych silnikami elektrycznymi zasilanymi z baterii akumulatorów - tzw. elektromobile. W końcu XIX wieku pojazdy te osiągnęły zawrotne na owe czasy prędkości przekraczające 100 km/h, a jeszcze w początkach XX wieku używane były w miastach jako taksówki Pojazdem mechanicznym, który zrobił jednak największą karierę, był pojazd wyposażony w silnik spalinowy. Pierwszy użyteczny pojazd z silnikiem spalinowym

19 zbudował w 1875 roku w Wiedniu Niemiec S. Marcus. Pojazd ten miał wszystkie podstawowe zespoły konstrukcyjne samochodu, mimo umieszczenia silnika na zwykłym wozie o drewnianych kołach z obręczami stalowymi, i obecnie uznawany jest za prototyp samochodu. Pojazd Marcusa miał jednocylindrowy silnik o mocy 0,75 KM przy 500 obr/min i poruszał się z prędkością około 6 km/h. Początkowo produkowane samochody mają kształt tradycyjnych powozów konnych, w których dyszel zastąpiono silnikiem. Jak to zwykle z wynalazkami bywa o zmianie kształtu samochodów zdecydował przypadek- w tym przypadku wypadek. W wyścigach odbywających się w 1900 roku w pobliżu Monte Carlo zabił się kierowca samochodu wyprodukowanego przez Daimlera. Analiza wypadku doprowadziła do stwierdzenia, że rozstaw osi powinien być większy niż rozstaw kół, długość szybkiego samochodu powinna być większa niż jego szerokość, co poprawi bezpieczeństwo jazdy. Przełomowym momentem dla rozwoju samochodu stało się skonstruowanie w 1883 roku przez Niemca G. Daimlera szybkobieżnego silnika benzynowego, a w samochodu wyposażonego w ten silnik. W tym samym roku na ulice Mannheimu wyjeżdża inny samochód wyposażony w podobny silnik, skonstruowany przez K. Benza. W 1890 roku obaj wynalazcy zakładają pierwsze fabryki samochodów, a po latach ostrej konkurencji, w 1926 roku obie firmy łączą się tworząc firmę Daimler-Benz. Od tej pory wynalazki pozwalające na udoskonalanie samochodu pojawiały się co chwila. Ostatnim i chyba najbardziej przełomowym według niektórych, jest wyprodukowanie samochodu z silnikiem hybrydowym. Pozwala on na zaoszczędzeniu w spalaniu paliwa oraz dba o nasze środowisko. Jako ciekawostkę warto dodać, iż pierwszą ofiarą "wypadku samochodowego", był już w 1786 roku pastor anglikański z Redruth, który na widok szybko jadącego i prychającego parą modelu powozu, dostał zawału serca. Autorem tego małego pojazdu z miniaturowym kotłem parowym był William Murdock. W wielu metropoliach problemy komunikacji miejskiej są jedną z największych bolączek. Liczne, nawet milionowe miasta nie mają nowoczesnych linii metra i musza korzystać z tradycyjnych środków transportu pasażerskiego. Najważniejszym z nich pozostał autobus, choć niektóre aglomeracje uruchomiły linie trolejbusowe ze względu na ekologiczny charakter tych pojazdów. Należy przypuszczać, że pomimo rozwoju sieci metra i szybkobieżnych linii tramwajowych transport kołowy odgrywać będzie nadal dominującą

20 rolę w przewozach pasażerów w miastach. Również na trasach dalekobieżnych, a przede wszystkim w komunikacji turystycznej autobus powinien utrzymać dominującą pozycję. A historia tego jak dotąd chyba najpopularniejszego środka transportu zaczęła się już w 1823 roku. Po wynalezieniu samochodu i docenieniu do jako świetnego środka transportu ludzie zaczęli myśleć nad wynalezieniem pojazdu, który byłby w stanie przemieścić jednocześnie większą liczbę podróżnych. Przez kilka miesięcy w roku 1831 pojazd, który swą konstrukcją przypominał samochód o napędzie parowym, odpowiadający wielkością współczesnemu mikrobusowi, obsługiwał 15- kilometrową trasę pomiędzy Gloucester a Cheltenham. Jednak dopiero 50 lat później wynalezienie szybkobieżnego silnika benzynowego przez niemieckiego konstruktora Gottlieba Daimlera umożliwiło masową produkcję pojazdów autobusowych. Głównym producentem autobusów była początkowo niemiecka firma Daimler-Benz, powstała w 1926 roku. Produkcja autobusów rozwinęła się również bardzo szybko w Stanach Zjednoczonych, gdzie wielkie odległości uczyniły zeń podstawowy środek komunikacji dalekobieżnej. 12. Autobus. Poprzednikami autobusów w drogowym transporcie pasażerskim były omnibusy ciągnięte przez konie. W niektórych krajach (Wielka Brytania i Francja) już w XIX wieku rozpowszechniły się także omnibusy o napędzie parowym, jednak konieczność wożenia dużych masowo i objętościowo zapasów wody oraz paliwa nie sprzyjały rozwojowi konstrukcji tych pojazdów. Wynalezienie silnika spalinowego pod koniec XIX wieku umożliwiło powstanie omnibusów spalinowych. Pierwsze konstrukcje powstały niezależnie u wielu producentów poprzez zabudowę kabiny pasażerskiej podwozia samochodu ciężarowego, a były one napędzane silnikami o zapłonie iskrowym. Od okresu międzywojennego coraz szerzej stosowano silniki o zapłonie samoczynnym (Diesel). Już w latach 20. XX wieku budowano autobusy z jedną kabiną pasażerską. Powstanie nadwozi samonośnych w latach dwudziestych XX w. w trolejbusach, a trzydziestych - w samochodach umozliwiło ich zastosowanie w autobusach, co uczyniła firma Chausson w roku Wśród autobusów można wyróżnić 3 główne rodzaje, w zależności od tego na jakie odległości przewożą one pasażerów.

21 Najmniejsze, zwane mikrobusami, służą do przewozu niewielkiej liczby pasażerów na dość krótkie odległości. Według współczesnych polskich norm prawnych za autobus uznaje się pojazd, który może pomieścić co najmniej 9 pasażerów. Inny typ to autobus miejski przeznaczony wyłącznie do przewozu pasażerów w obrębie danej aglomeracji. Stąd w jego wnętrzu oprócz miejsc siedzących znajdują się miejsca stojące, co umożliwia transport większej liczby ludzi. Ma to ogromne znaczenie w godzinach szczytu, kiedy większość mieszkańców miasta śpieszy się do zakładów pracy, szkół bądź urzędów albo powraca z tych miejsc do domów. Wreszcie trzeci typ- autobusy turystyczne, wyłącznie z miejscami do siedzenia, które przewożą pasażerów do innych miast. Ponieważ podróż trwa najczęściej kilka godzin, autobusy te muszą zapewniać minimum komfortu. Do komunikacji międzynarodowej używa się luksusowych autokarów wyposażonych w toalety, barek, video, itp. Fotele w autokarach mają najczęściej odchylane oparcia, co umożliwia podróżnym sen w czasie jazdy. Często są to dwupoziomowe kolosy przemierzające po parę tysięcy kilometrów w ciągu jednego kursu. Co ciekawe, niektóre europejskie metropolie, jak Londyn czy Berlin, wprowadziły dwupoziomowe autobusy w obrębie miast. Wydaje się to rozsądne z ekonomicznego punktu widzenia. Ponadto mniejszy tłok w takich autobusach sprawia, że mieszkańcy mniej utyskują na codzienne zmagania z komunikacją. Rozwój komunikacji autobusowej zależy oczywiście od sieci dróg i autostrad. Najdłuższą sieć drogową mają Stany Zjednoczone i one też dysponują największym taborem autobusowym, skupiającym 10 % ogólnej liczby autobusów i autokarów na świecie. Na drugim miejscu znajduje się największy eksporter aut na świecie Japonia, która zdecydowanie preferuje metro i szybką kolej dalekobieżną. W Polsce miejska komunikacja autobusowa funkcjonuje w ponad 150 miastach z czego większość jest na Śląsku. W ostatnich latach rozwinęła się u nas komunikacja międzynarodowa i obecnie dysponujemy przeszło 170 połączeniami z większością krajów Europy. 13. Rower. W latach Karl Freiherr Drais von Sauerbronn zbudował pierwowzór roweru tzw. maszynę biegową. Pojazd ten wprawiano w ruch przez odpychanie się nogami od ziemi. Osiągał

22 przeciętną km/h. Następnie w 1839 roku Kirkpatrick MacMillan zbudował trójkołowiec, a później także jednoślad napędzany systemem wahliwych pedałów i popychaczy, połączonych z wykorbioną osią tylnego koła. Był to pierwszy znany pojazd z napędzanym tylnym kołem. W roku 1845 Gottlieb Mylius i Philipp M. Fischer skonstruował napęd przedniego koła. A w 1861 roku Pierre Michaux zbudował popularny Velocipede z napędem na przednie koło. Osiem lat później James Starley i William Hunter opatentowali koło z drutowymi szprychami, pracującymi na rozciąganie. Wynalazek ten umożliwił wykonywanie kół o bardzo dużej średnicy i powstanie tzw. bicykli, czyli rowerów z wielkim przednim kołem i małym tylnim. W roku 1877 opracowany został napęd z przekładnią łańcuchową czyli tzw. łańcuch drabinkowy Galle'a. John Kemp-Starley stwożył pierwowzór roweru współczesnego. Wyposażony był on w koła równej wielkości, kierownicę połączoną bezpośrednio z widelcem i tylne koło napędzane przekładnią łańcuchową. Pojazd nazywał się Rover czyli wędrowiec, stąd pochodzenie polskiej nazwy. John Boyd-Dunlop w roku 1888 opatentował oponę pneumatyczną co znacznie poprawiło komfort jazdy na rowerze. W roku 1932 wprowadzano rweru do sportu wyczynowego. W latch w Kalifornii, USA, powstał rower górski, MTB (Mountain Bike), który aż do teraz jest jednym z najpopularniejszych odmian roweru na świecie. Wykorzystując rowery górskie zdobyto szczyty niedostępne dla innych pojazdów, miedzy innymi w 1996 zdobyty został Pik Lenina, 7134 m n.p.m., przez Polaka - Tomasza Swinarskiego. 14. Motocykl. Historia motocykla zaczyna się w 50 lat od stworzenia pierwszego pojazdu jednośladowego - roweru, gdy Francuz Perreau zastosował do jego napędu tłokowy silnik parowy czyli w roku Wtedy to do napędy roweru użyto tłokowego silnika parowego.

23 W 1885 roku, a więc w rok przed zbudowaniem pierwszego praktycznego samochodu, zbudowano tzw. Reitwagen mit Petrolemotor (wózek do jeżdżenia okrakiem jak na koniu, napędzany silnikiem na ropę naftową) - pierwszy motocykl napędzany silnikiem spalinowym, zbudowanym przez Daimlera specjalnie do tego celu. Oryginalną cechą tego pojazdu były dwa boczne kółka podpierające, zabezpieczające przed wywróceniem. Choć z pewności był to znaczący postęp w podróżowaniu ludzi nadal ówczesne motocykle bardzie przypominały rowery niż to co obecnie zwykliśmy określać mianem motocykla. Pojazd, który można uznać za prototyp współczesnego motocykla, zbudował w 1892 roku również Francuz - Millet. Jego pojazd miał ramę wykonaną z rur stalowych, koła podobne do współczesnych, składały się ze stalowych szprych i stalowych obręczy z nałożonymi oponami pneumatycznymi a napędzany był silnikiem spalinowym. Nazwa "motocykl" jako określenie środka lokomocyjnego wprowadzona została jednak dopiero w 1894 roku przez dwóch monachijczyków, otrzymali ochronę patentową na nazwę tego pojazdu - Motorrad - "koło motorowe", przetłumaczoną na język angielski dosłownie jako motocycle. Pierwszy polski motocykl Sokół został skonstruowany w 1932 roku przez inż. T. Rudawskiego, a jego produkcję podjęły w tym samym roku Centralne Warsztaty Samochodowe (CWS) w Warszawie. Współczesny motocykl zrobił światową karierę i jest produkowany we wszystkich rozwiniętych technicznie krajach świata. W 1990 roku Amerykanin Dave Campos jadąc po powierzchni słonego jeziora w stanie Utach (USA), osiągnął na motocyklu średnią prędkość 518,45 km / godz. Kilkumetrowej długości "Easyrider" był napędzany konwencjonalnie - przez dwa półtoralitrowe silniki Harley Davidson. 15. Balon. Braci Etienne i Josepha Montgolfier przygodę z tworzeniem balonów rozpoczęli susząc pewnego razu koszulę nad kominkiem. Zauważyli wówczas, że buchające znad paleniska rozgrzane powietrze unosi materiał do góry. Historia mówi, że wtedy to właśnie zaintrygowani

Chyba każdy z Was jeździł, jeździ lub zamierza jeździć na tym jakże wspaniałym wynalazku człowieka:)

Chyba każdy z Was jeździł, jeździ lub zamierza jeździć na tym jakże wspaniałym wynalazku człowieka:) CZAS NA ROWER! Chyba każdy z Was jeździł, jeździ lub zamierza jeździć na tym jakże wspaniałym wynalazku człowieka:) Zaraz, zaraz... a to nie auto jest wspaniałym wynalazkiem człowieka? Też, ale przekonamy

Bardziej szczegółowo

Koleje dużych prędkości Pendolino w Polsce Jolanta Konkel Logistyka Międzynarodowa WSB Gdańsk

Koleje dużych prędkości Pendolino w Polsce Jolanta Konkel Logistyka Międzynarodowa WSB Gdańsk Koleje dużych prędkości Pendolino w Polsce Jolanta Konkel Logistyka Międzynarodowa WSB Gdańsk Historia kolei sięga bardzo odległych czasów. Pierwsze wzmianki o transporcie posiadającym znamiona transportu

Bardziej szczegółowo

ELEKTROMOBILNOŚĆ WPROWADZENIE. Michał Kaczmarczyk, GLOBEnergia Zakopane, 26.06.2014

ELEKTROMOBILNOŚĆ WPROWADZENIE. Michał Kaczmarczyk, GLOBEnergia Zakopane, 26.06.2014 ELEKTROMOBILNOŚĆ WPROWADZENIE Michał Kaczmarczyk, GLOBEnergia Zakopane, 26.06.2014 DLACZEGO POTRZEBNA JEST DYSKUSJA? wyczerpywanie się stosowanych dotychczas źródeł energii problem ekologiczny (efekt cieplarniany)

Bardziej szczegółowo

Koleje podstawy. Wykład 1 Wprowadzenie. Pojęcia podstawowe. dr hab. inż. Danuta Bryja, prof. nadzw. PWr

Koleje podstawy. Wykład 1 Wprowadzenie. Pojęcia podstawowe. dr hab. inż. Danuta Bryja, prof. nadzw. PWr Koleje podstawy Wykład 1 Wprowadzenie. Pojęcia podstawowe dr hab. inż. Danuta Bryja, prof. nadzw. PWr Literatura 1. Dz. U. RP nr 151.: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 5 czerwca

Bardziej szczegółowo

100 Wieków TRASPORTU. Andrzej CHUDZIKIEWICZ. Wydział Transportu, Politechnika Warszawska

100 Wieków TRASPORTU. Andrzej CHUDZIKIEWICZ. Wydział Transportu, Politechnika Warszawska 100 Wieków TRASPORTU Andrzej CHUDZIKIEWICZ Wydział Transportu, Politechnika Warszawska Warszawa, 10 kwietnia 2010 Czy słowo TRANSPORT jest jednoznaczne? Transport < łac. transporto = przenoszę, przeprawiam

Bardziej szczegółowo

SŁOWO PODSUMOWUJĄCE IV KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA MIASTO I TRANSPORT 2010 ZYGMUNT UŻDALEWICZ SIGMA -SYSTEM

SŁOWO PODSUMOWUJĄCE IV KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA MIASTO I TRANSPORT 2010 ZYGMUNT UŻDALEWICZ SIGMA -SYSTEM IV KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA MIASTO I TRANSPORT 2010 SŁOWO PODSUMOWUJĄCE ZYGMUNT UŻDALEWICZ SIGMA -SYSTEM 24 lutego 2010 Politechnika Warszawska Mała Aula, Plac Politechniki 1 Zatłoczenie miast Problemy

Bardziej szczegółowo

dr inż. Jarosław Zwolski

dr inż. Jarosław Zwolski dr inż. Jarosław Zwolski dr inż. Jarosław Zwolski bud. H3, pokój 113 jaroslaw.zwolski@pwr.wroc.pl http://zits.pwr.wroc.pl/zwolski Konsultacje: wtorek 15:00 17:00 sobota 15:00 17:00 (nieparzyste zjazdy

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3

Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3 Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3 1. Stary Kontynent Europa 2. Jedna Europa wiele narodów 3. Zgoda i waśnie w Europie 4. Gdzie można spotkać renifera? 5. Zimna wyspa na morzu

Bardziej szczegółowo

ŁĄCZNOŚĆ I TRANSPORT W POLSCE. Ewa Kaczmarek Kinga Jędrzejewska Katarzyna Balcer

ŁĄCZNOŚĆ I TRANSPORT W POLSCE. Ewa Kaczmarek Kinga Jędrzejewska Katarzyna Balcer ŁĄCZNOŚĆ I TRANSPORT W POLSCE Ewa Kaczmarek Kinga Jędrzejewska Katarzyna Balcer ŁĄCZNOŚĆ I TRANSPORT W POLSCE Co to jest łączność? Rodzaje łączności. Co to jest transport? Rodzaje transportu. Wady i zalety

Bardziej szczegółowo

Infrastruktura transportu

Infrastruktura transportu Kolej magnetyczna Infrastruktura transportu Rozmieszczenie infrastruktury transportu w skali globalnej jest ściśle powiązane z wieloma czynnikami natury ekonomicznej, politycznej, głównie zaś demograficznej.

Bardziej szczegółowo

Planowanie Gospodarki Niskoemisyjnej proekologiczne rozwiązania w transporcie. Marcin Cholewa Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN

Planowanie Gospodarki Niskoemisyjnej proekologiczne rozwiązania w transporcie. Marcin Cholewa Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN Planowanie Gospodarki Niskoemisyjnej proekologiczne rozwiązania w transporcie Marcin Cholewa Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN Praca naukowa finansowana ze środków NCBiR w ramach

Bardziej szczegółowo

Trzydzieści pięć lat temu Los Angeles było pięknym miastem z bujnymi palmami, pachnącymi gajami pomarańczowymi i oceaniczno czystym powietrzem.

Trzydzieści pięć lat temu Los Angeles było pięknym miastem z bujnymi palmami, pachnącymi gajami pomarańczowymi i oceaniczno czystym powietrzem. Trzydzieści pięć lat temu Los Angeles było pięknym miastem z bujnymi palmami, pachnącymi gajami pomarańczowymi i oceaniczno czystym powietrzem. Obsługiwała je największa na świecie sieć elektrycznych pojazdów.

Bardziej szczegółowo

Historia roweru. Artur Ponikiewski Andrzej Olejniczak. Komisja Turystyki Kolarskiej Oddziału Międzyuczelnianego PTTK w Warszawie

Historia roweru. Artur Ponikiewski Andrzej Olejniczak. Komisja Turystyki Kolarskiej Oddziału Międzyuczelnianego PTTK w Warszawie Historia roweru Artur Ponikiewski Andrzej Olejniczak Historia roweru Historia roweru na świecie 1. Pre-historia roweru 2. XVIII /XIX wiek 3. XIX wiek 4. XIX/XX wiek 5. Rower Górski 6. Ciężary rowerów 7.

Bardziej szczegółowo

ASPEKT EKOLOGII W TRANSPORCIE SZYNOWYM

ASPEKT EKOLOGII W TRANSPORCIE SZYNOWYM ASPEKT EKOLOGII W TRANSPORCIE SZYNOWYM MPK S.A. W KRAKOWIE SZYNOWY TRANSPORT MIEJSKI KRAKÓW Tak rozpoczynaliśmy Działamy nadal, ale zmieniamy się PODSTAWA DZIAŁALNOŚCIŚ Podstawą działalności ł ś i MPK

Bardziej szczegółowo

Program Centrum Edukacji Obywatelskiej Szkoła pełna energii

Program Centrum Edukacji Obywatelskiej Szkoła pełna energii Program Centrum Edukacji Obywatelskiej Szkoła pełna energii ENERGIA a ZRÓWNOWAŻONY TRANSPORT Michał Wolny Warszawa, 7 października 2010 r. Czym jest ZRÓWNOWAŻONY TRANSPORT? Zmniejsza transport szkodliwy

Bardziej szczegółowo

Rozwój transportu kolejowego w Województwie Pomorskim

Rozwój transportu kolejowego w Województwie Pomorskim Rozwój transportu kolejowego w Województwie Pomorskim Ryszard Świlski Członek Zarządu Województwa Pomorskiego Kraków, 12 czerwca 2012 r. Zadania Samorządu Województwa Pomorskiego Organizowanie kolejowych

Bardziej szczegółowo

LOGISTIK-ANGEBOTE AM HAFENSTANDORT SZCZECIN-SWINOUJSCIE

LOGISTIK-ANGEBOTE AM HAFENSTANDORT SZCZECIN-SWINOUJSCIE Vortrag (9) LOGISTIK-ANGEBOTE AM HAFENSTANDORT SZCZECIN-SWINOUJSCIE Monika Forys, Szczecin OFERTA LOIGISTYCZNA PORTÓW SZCZECIN I ŚWINOUJŚCIE W ZAKRESIE ŻEGLUGI ŚRÓDLĄDOWEJ potencjał i rzeczywistość Dipl.

Bardziej szczegółowo

Program budowy linii dużych prędkości w Polsce

Program budowy linii dużych prędkości w Polsce Program budowy linii dużych prędkości w Polsce Poznań, 11.06.2010 r. Budowa nowych linii kolejowych o wysokich parametrach technicznych (prędkość maksymalna powyżej 300 km/h) jest dominującą tendencją

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE PRZY KUPNIE NOWEGO SAMOCHODU

WYTYCZNE PRZY KUPNIE NOWEGO SAMOCHODU Wytyczne wykonano w ramach projektu Doskonalenie poziomu edukacji w samorządach terytorialnych w zakresie zrównoważonego gospodarowania energią i ochrony klimatu Ziemi dzięki wsparciu udzielonemu przez

Bardziej szczegółowo

Hist s o t ri r a, a, z a z s a a s d a a a d zi z ał a a ł n a i n a, a

Hist s o t ri r a, a, z a z s a a s d a a a d zi z ał a a ł n a i n a, a Silnik Stirlinga Historia, zasada działania, rodzaje, cechy użytkowe i zastosowanie Historia silnika Stirlinga Robert Stirling (ur. 25 października 1790 - zm. 6 czerwca 1878) Silnik wynalazł szkocki duchowny

Bardziej szczegółowo

nowe trendy mobilności w regionach Europy

nowe trendy mobilności w regionach Europy E-pojazdy nowe trendy mobilności w regionach Europy Marek Drożdż Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN Partnerzy programu Polska Holandia Hiszpania Wielka Brytania Szwecja Włochy Małopolska

Bardziej szczegółowo

Integracja taryfowa w aglomeracji warszawskiej z punktu widzenia organizatora przewozów. Leszek Ruta, Dyrektor ZTM

Integracja taryfowa w aglomeracji warszawskiej z punktu widzenia organizatora przewozów. Leszek Ruta, Dyrektor ZTM Integracja taryfowa w aglomeracji warszawskiej z punktu widzenia organizatora przewozów Leszek Ruta, Dyrektor ZTM Warszawski system transportu zbiorowego w pigułce Podstawowe informacje o ZTM 2 Struktura

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja środków transportu

Klasyfikacja środków transportu Klasyfikacja środków transportu Opracował : Robert Urbanik Podział ze względu na przedmiot przewozu Środki transportu do przewozu osób Samochody osobowe Autobusy Wagony osobowe Statki pasażerskie białej

Bardziej szczegółowo

Zachodniopomorskie wita 2015-10-05 10:35:56

Zachodniopomorskie wita 2015-10-05 10:35:56 Zachodniopomorskie wita 2015-10-05 10:35:56 2 Zachodniopomorskie leży w północno-zachodniej Polsce, na wybrzeżu Morza Bałtyckiego. Stolicą województwa jest Szczecin. Granica morska w Zachodniopomorskiem

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA TECHNICZNA SIEMAG TECBERG OBSŁUGUJE WŁASNY WYCIĄG SZYBOWY

INFORMACJA TECHNICZNA SIEMAG TECBERG OBSŁUGUJE WŁASNY WYCIĄG SZYBOWY INFORMACJA TECHNICZNA SIEMAG TECBERG OBSŁUGUJE WŁASNY WYCIĄG SZYBOWY (SEDRUN, SZWAJCARIA) WWW.SIEMAG-TECBERG.COM INFORMACJA TECHNICZNA SIEMAG TECBERG OBSŁUGUJE WŁASNY WYCIĄG SZYBOWY Górniczy wyciąg szybowy

Bardziej szczegółowo

Badanie ankietowe: Postawy mieszkańców województwa śląskiego wobec transportu zbiorowego i indywidualnego

Badanie ankietowe: Postawy mieszkańców województwa śląskiego wobec transportu zbiorowego i indywidualnego Badanie ankietowe: Postawy mieszkańców województwa śląskiego wobec transportu zbiorowego i indywidualnego W listopadzie 2011 r. na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego zostało przeprowadzone

Bardziej szczegółowo

Zintegrowany System Transportu Zbiorowego w aglomeracji krakowskiej POIiŚ 7.3-7

Zintegrowany System Transportu Zbiorowego w aglomeracji krakowskiej POIiŚ 7.3-7 Zintegrowany System Transportu Zbiorowego w aglomeracji krakowskiej POIiŚ 7.3-7 Projekt ubiega się o finansowanie przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura

Bardziej szczegółowo

ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII. Filip Żwawiak

ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII. Filip Żwawiak ODNAWIALNE I NIEODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII Filip Żwawiak WARTO WIEDZIEĆ 1. Co to jest energetyka? 2. Jakie są konwencjonalne (nieodnawialne) źródła energii? 3. Jak dzielimy alternatywne (odnawialne ) źródła

Bardziej szczegółowo

AUTORZY I KONSULTANCI MICHAŁ BERGER TOMASZ BUŻAŁEK ALEKSANDRA GUMINIAK BARTOSZ STĘPIEŃ PIOTR SZAŁKOWSKI JACEK WESOŁOWSKI JAKUB POLEWSKI

AUTORZY I KONSULTANCI MICHAŁ BERGER TOMASZ BUŻAŁEK ALEKSANDRA GUMINIAK BARTOSZ STĘPIEŃ PIOTR SZAŁKOWSKI JACEK WESOŁOWSKI JAKUB POLEWSKI AUTORZY I KONSULTANCI MICHAŁ BERGER TOMASZ BUŻAŁEK ALEKSANDRA GUMINIAK BARTOSZ STĘPIEŃ PIOTR SZAŁKOWSKI JACEK WESOŁOWSKI JAKUB POLEWSKI REDAKCJA JAKUB POLEWSKI OPRACOWANIE GRAFICZNE PAWEŁ JUSTYNA MICHAŁ

Bardziej szczegółowo

Spalinowe zespoły trakcyjne

Spalinowe zespoły trakcyjne Spalinowe zespoły trakcyjne Naszą misją jest spełnianie obecnych i przyszłych oczekiwań krajowych i zagranicznych właścicieli taboru szynowego poprzez budowę, unowocześnianie oraz naprawę taboru, przy

Bardziej szczegółowo

C40 UrbanLife. Warszawa. Zapotrzebowanie na środki transportu o niskiej emisji CO 2. 9 maja 2011 r. Leszek Drogosz Stanisław Jedliński

C40 UrbanLife. Warszawa. Zapotrzebowanie na środki transportu o niskiej emisji CO 2. 9 maja 2011 r. Leszek Drogosz Stanisław Jedliński C40 UrbanLife Warszawa Zapotrzebowanie na środki transportu o niskiej emisji CO 2 9 maja 2011 r. Leszek Drogosz Stanisław Jedliński Porozumienie Burmistrzów inicjatywa pod patronatem Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie zewnętrznych źródeł finansowania w rozwój komunikacji miejskiej w Łomży

Wykorzystanie zewnętrznych źródeł finansowania w rozwój komunikacji miejskiej w Łomży Wykorzystanie zewnętrznych źródeł finansowania w rozwój komunikacji miejskiej w Łomży XXXV Krajowy Zjazd Komunikacji Miejskiej - Grudziądz, 20-21.05.2014 r. Zdjęcie Łomży z lotu ptaka Suwałki Grudziądz

Bardziej szczegółowo

Nowe normy w Strefie Małej Emisji w Londynie już obowiązują

Nowe normy w Strefie Małej Emisji w Londynie już obowiązują ZAKAZ PUBLIKACJI DO GODZINY 00:01 WE WTOREK, 3 STYCZNIA PN-xxx xx grudnia 2011 r. Nowe normy w Strefie Małej Emisji w Londynie już obowiązują Nowe normy emisji obowiązywać będą od 3 stycznia 2012 roku

Bardziej szczegółowo

euro na EURO Podpisanie Umów o dofinansowanie projektów realizowanych w ramach PROGRAMU OPERACYJNEGO INFRASTRUKTURA i ŚRODOWISKO Warszawa, r Finansowanie projektów infrastrukturalnych w ramach PO IiŚ (mln

Bardziej szczegółowo

Największy samolot transportowy

Największy samolot transportowy Największy samolot transportowy Czy wiesz, że Największym samolotem służącym do przewozu ładunków jest rosyjski An-225 Mrija ładownia o rozmiarach 43,3x6,4x4,4 m może pomieścić 80 samochodów osobowych

Bardziej szczegółowo

(DZIK, TUR, TUR II, TUR III, ŻUBR, TOYOTA LC

(DZIK, TUR, TUR II, TUR III, ŻUBR, TOYOTA LC Firma powstała 1999r. Prowadzi działalność na działce o powierzchni 40.000m 2 AMZ-KUTNO jest spółką prywatną ze 100% kapitałem polskim z ogromnym potencjałem rozwoju, oferującą szeroki wachlarz usług i

Bardziej szczegółowo

Czy w przyczepach do podwózki potrzebne są hamulce?

Czy w przyczepach do podwózki potrzebne są hamulce? Czy w przyczepach do podwózki potrzebne są hamulce? Producent, Dealer: "TAK" - bezpieczeństwo - obowiązujące przepisy Kupujący "TO ZALEŻY" - cena O jakich kosztach mówimy Wartość dopłaty do hamulaców w

Bardziej szczegółowo

Wielkopolska coraz nowocześniejsza

Wielkopolska coraz nowocześniejsza Wielkopolska coraz nowocześniejsza Wielkopolska jest jednym z największych i najpiękniejszych regionów w Polsce. W trosce o wysoką jakość życia mieszkańców od kilkunastu już lat wykorzystuje środki unijne,

Bardziej szczegółowo

Metro to narzędzie równości

Metro to narzędzie równości Metro to narzędzie równości Z zainteresowaniem śledzę przygotowania do wrocławskiego referendum 6 września, gdzie mieszkańcy mojego miasta wypowiedzą się między innymi, czy chcą w naszym mieście metra.

Bardziej szczegółowo

Rozwój SkarŜyska-Kamiennej a dostępność komunikacyjna. www.skarŝysko.pl

Rozwój SkarŜyska-Kamiennej a dostępność komunikacyjna. www.skarŝysko.pl Rozwój SkarŜyska-Kamiennej a dostępność komunikacyjna SkarŜysko-Kamienna, początek. miastotwórczy wpływ powstania pierwszej linii kolejowej - 1883 r. węzeł kolejowy w Kamiennej 80-te lata XIX wieku - pierwsze

Bardziej szczegółowo

Historisch-technisches Informationszentrum.

Historisch-technisches Informationszentrum. 1 Historisch-technisches Informationszentrum. Wojskowy Ośrodek Badawczy w Peenemünde był w latach 1936-1945 jednym z najbardziej nowoczesnych ośrodków technologii na świecie. W październiku 1942 roku udało

Bardziej szczegółowo

PRZEPISY DLA ROWERZYSTÓW

PRZEPISY DLA ROWERZYSTÓW PRZEPISY DLA ROWERZYSTÓW Przepisy dla rowerzystów Korzystanie z chodnika lub drogi dla pieszych przez kierującego rowerem Art.33 ust 5 jest dozwolone wyjątkowo, gdy: 1) opiekuje się on osobą w wieku do

Bardziej szczegółowo

Maksymalny format: A4 (210 x 297 mm) lub złożone do tego formatu WYCIĄG ZE ŚWIADECTWA HOMOLOGACJI dla pojazdów niekompletnych

Maksymalny format: A4 (210 x 297 mm) lub złożone do tego formatu WYCIĄG ZE ŚWIADECTWA HOMOLOGACJI dla pojazdów niekompletnych CZĘŚĆ II (Pieczęć firmowa lub nagłówek) Strona 1 Maksymalny format: A4 (210 297 mm) lub złożone do tego formatu WYCIĄG ZE ŚWIADECTWA HOMOLOGACJI dla pojazdów niekompletnych Ja niżej podpisany,... (nazwisko

Bardziej szczegółowo

Praca Mieszkanie. II GRUPA DOSTĘPNOŚĆ I IZOLACJA Powiązania pożądane

Praca Mieszkanie. II GRUPA DOSTĘPNOŚĆ I IZOLACJA Powiązania pożądane II GRUPA DOSTĘPNOŚĆ I IZOLACJA Powiązania pożądane Praca Mieszkanie znaczenie czas i koszty dojazdów i powrotów, koszty inwestycji w infrastrukturę drogową i okołodrogową, koszty utrzymania infrastruktury

Bardziej szczegółowo

Big Float. Koparka gąsienicowo-pontonowa. Podwozie pontonowe. Transport i aplikacje. REMU Big Float 800. REMU Big Float 1400. REMU Big Float 2200

Big Float. Koparka gąsienicowo-pontonowa. Podwozie pontonowe. Transport i aplikacje. REMU Big Float 800. REMU Big Float 1400. REMU Big Float 2200 Big Float Koparka gąsienicowo-pontonowa Podwozie pontonowe Transport i aplikacje REMU Big Float 800 REMU Big Float 1400 REMU Big Float 2200 Praca na otwartej wodzie Dane techniczne Polish 2 Podwozie pontonowe

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Tworzenie produktu turystycznego Sztuka zarabiania na wypoczynku dr Marcin Haberla Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu 2 grudnia 2013 r. Historia turystyki STAROŻYTNOŚĆ

Bardziej szczegółowo

Koszty zewnętrzne w polskim transporcie, ze szczególnym uwzględnieniem transportu drogowego i wypadków. Poznań, 14 maja 2014 roku

Koszty zewnętrzne w polskim transporcie, ze szczególnym uwzględnieniem transportu drogowego i wypadków. Poznań, 14 maja 2014 roku Koszty zewnętrzne w polskim transporcie, ze szczególnym uwzględnieniem transportu drogowego i wypadków. Poznań, 14 maja 2014 roku Udział w transporcie ładunków Polska 2012 rok 2,850,25 12,6 : Samochody

Bardziej szczegółowo

Zad. 1 Samochód przejechał drogę s = 15 km w czasie t = 10 min ze stałą prędkością. Z jaką prędkością v jechał samochód?

Zad. 1 Samochód przejechał drogę s = 15 km w czasie t = 10 min ze stałą prędkością. Z jaką prędkością v jechał samochód? Segment A.I Kinematyka I Przygotował: dr Łukasz Pepłowski. Zad. 1 Samochód przejechał drogę s = 15 km w czasie t = 10 min ze stałą prędkością. Z jaką prędkością v jechał samochód? v = s/t, 90 km/h. Zad.

Bardziej szczegółowo

Opony zimowe Continental do samochodów ciężarowych i autobusów

Opony zimowe Continental do samochodów ciężarowych i autobusów Opony zimowe Continental do samochodów ciężarowych i autobusów Hanower, 30 października 2014 r. Standardowe opony do pojazdów użytkowych w warunkach zimowych często osiągają kres swoich możliwości. Pomimo

Bardziej szczegółowo

Malborskie mosty. Bernard Jesionowski. Malbork 2008. Bernard Jesionowski Malborskie mosty Strona 1

Malborskie mosty. Bernard Jesionowski. Malbork 2008. Bernard Jesionowski Malborskie mosty Strona 1 Malborskie mosty Bernard Jesionowski Malbork 2008 Bernard Jesionowski Malborskie mosty Strona 1 Tradycja istnienia stałej przeprawy przez Nogat w Malborku ma średniowieczną tradycję. Świadczą o tym cylindryczne

Bardziej szczegółowo

Transport wodny śródlądowy w Polsce w 2014 r.

Transport wodny śródlądowy w Polsce w 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 5.08.2015 r. Opracowanie sygnalne Transport wodny śródlądowy w Polsce w 2014 r. Układ i długość śródlądowych dróg wodnych w Polsce od lat utrzymuje się na zbliżonym

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ENERGOCHŁONNOŚCI RUCHU TROLEJBUSÓW

ANALIZA ENERGOCHŁONNOŚCI RUCHU TROLEJBUSÓW ANALIZA ENERGOCHŁONNOŚCI RUCHU TROLEJBUSÓW Mgr inż. Ewa Siemionek* *Katedra Pojazdów Samochodowych, Wydział Mechaniczny, Politechnika Lubelska 20-618 Lublin, ul. Nadbystrzycka 36 1. WSTĘP Komunikacja miejska

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE Z ZAKRESU RATOWNICTWA TECHNICZNEGO DLA STRAŻAKÓW RATOWNIKÓW OSP. TEMAT 7: Postępowanie ratownicze w czasie innych akcji komunikacyjnych

SZKOLENIE Z ZAKRESU RATOWNICTWA TECHNICZNEGO DLA STRAŻAKÓW RATOWNIKÓW OSP. TEMAT 7: Postępowanie ratownicze w czasie innych akcji komunikacyjnych SZKOLENIE Z ZAKRESU RATOWNICTWA TECHNICZNEGO DLA STRAŻAKÓW RATOWNIKÓW OSP TEMAT 7: Postępowanie ratownicze w czasie innych akcji komunikacyjnych Autor: Jacek Gawroński Tramwaj Tramwaj zbudowany jest z:

Bardziej szczegółowo

Natalia Junik Kulturoznawstwo DSW Zaliczenie na przedmiot pn. Fotografia jako dokument

Natalia Junik Kulturoznawstwo DSW Zaliczenie na przedmiot pn. Fotografia jako dokument Natalia Junik Kulturoznawstwo DSW Zaliczenie na przedmiot pn. Fotografia jako dokument DWA ŚWIATY BOGACTWO I NĘDZA W WIELKIM MIEŚCIE KAIR, miasto na styku światów القاهرة Kair to położona nad Nilem stolica

Bardziej szczegółowo

OCEANY STELLA CHOCHOWSKA KL.1TH

OCEANY STELLA CHOCHOWSKA KL.1TH OCEANY STELLA CHOCHOWSKA KL.1TH Oceany światowe: Ocean Arktyczny Ocean Indyjski Ocean Atlantycki Ocean Spokojny Ocean Arktyczny Ocean Arktyczny jest bardzo ściśle monitorować na skutki zmian klimatycznych.

Bardziej szczegółowo

Transport w słuŝbie Euro 2012.

Transport w słuŝbie Euro 2012. Transport w słuŝbie Euro 2012. A co potem? Adrian Furgalski Zespół Doradców Gospodarczych TOR 25 listopada 2011 r. Kibice i turyści przyjadą do Polski na Euro, przede wszystkim wykorzystując transport

Bardziej szczegółowo

DANE TECHNICZNE. Argon 2 // Wózek inwalidzki na ramie sztywnej

DANE TECHNICZNE. Argon 2 // Wózek inwalidzki na ramie sztywnej DANE TECHNICZNE Argon 2 // Wózek inwalidzki na ramie sztywnej Maks. waga użytkownika: 125 kg // 140 kg Nachylenie oparcia: -31 do + 15 ê Koła Proton lub adapter osi roweru z napędem ręcznym: 100 kg Środek

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE TRANSPORTU SZYNOWEGO W OBSŁUDZE OBIEKTÓW GENERUJĄCYCH DUŻY RUCH NA PRZYKŁADZIE STADIONU PGE ARENA GDAŃSK

ZNACZENIE TRANSPORTU SZYNOWEGO W OBSŁUDZE OBIEKTÓW GENERUJĄCYCH DUŻY RUCH NA PRZYKŁADZIE STADIONU PGE ARENA GDAŃSK ZNACZENIE TRANSPORTU SZYNOWEGO W OBSŁUDZE OBIEKTÓW GENERUJĄCYCH DUŻY RUCH NA PRZYKŁADZIE STADIONU PGE ARENA GDAŃSK Estera Górecka Politechnika Gdańska, Koło Naukowe Inżynierii Drogowej i Kolejowej KoDiK

Bardziej szczegółowo

Wyzwania rozwoju infrastruktury transportowej w Polsce do roku 2020. Dr Marcin Pawęska Prezes CILT (UK) - Polska

Wyzwania rozwoju infrastruktury transportowej w Polsce do roku 2020. Dr Marcin Pawęska Prezes CILT (UK) - Polska Wyzwania rozwoju infrastruktury transportowej w Polsce do roku 2020 Dr Marcin Pawęska Prezes CILT (UK) - Polska Warszawa, 24.06.2013 Warszawa, 24.06.2013 Agenda Wyzwania rozwoju infrastruktury transportowej

Bardziej szczegółowo

Pojęcie Ekojazdy Eco-Driving

Pojęcie Ekojazdy Eco-Driving Ekojazda Pojęcie Ekojazdy Eco-Driving jest nurtem edukacyjnym i świadomość zainicjowanym w celu dostarczenia użytkownikom dróg porad i zasad, które pokazują, że regularne przeglądy pojazdu połączone ze

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia 30 kwietnia 2004 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia 30 kwietnia 2004 r. Dz.U.2004.103.1085 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia 30 kwietnia 2004 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.

Bardziej szczegółowo

Rys. 1 Powody korzystania z systemu P+R w aglomeracji Warszawskiej w latach 2010-2011 z wykorzystaniem linii kolejowych

Rys. 1 Powody korzystania z systemu P+R w aglomeracji Warszawskiej w latach 2010-2011 z wykorzystaniem linii kolejowych THE Głos Regionów Korzystanie z systemu Park and Ride 1. Wstęp Korzystanie z systemów typu Parkuj i jedź (P+R) cieszy się rosnącą popularnością wśród użytkowników systemu transportowego. Podróżowanie z

Bardziej szczegółowo

Wiatry OKRESOWE ZMIENNE NISZCZĄCE STAŁE. (zmieniające swój kierunek w cyklu rocznym lub dobowym)

Wiatry OKRESOWE ZMIENNE NISZCZĄCE STAŁE. (zmieniające swój kierunek w cyklu rocznym lub dobowym) Wiatry Co to jest wiatr? Wiatr to poziomy ruch powietrza w troposferze z wyżu barycznego do niżu barycznego. Prędkość wiatru wzrasta wraz z różnicą ciśnienia atmosferycznego. W N Wiatry STAŁE (niezmieniające

Bardziej szczegółowo

NOWOCZESNE SZYNOBUSY ORAZ NOWY PARKING PARKUJ I JEDŹ W BŁONIU [1]

NOWOCZESNE SZYNOBUSY ORAZ NOWY PARKING PARKUJ I JEDŹ W BŁONIU [1] NOWOCZESNE SZYNOBUSY ORAZ NOWY PARKING PARKUJ I JEDŹ W BŁONIU [1] wt., 10/07/2012-15:50 Już w grudniu na mazowieckie tory wyjadą kolejne dwa nowoczesne szynobusy w barwach Kolei Mazowieckich. Dziś w urzędzie

Bardziej szczegółowo

Wypadek drogowy potoczne określenie zdarzenia w ruchu drogowym, gdzie jeden lub więcej uczestników ruchu drogowego bierze udział w zdarzeniu, w

Wypadek drogowy potoczne określenie zdarzenia w ruchu drogowym, gdzie jeden lub więcej uczestników ruchu drogowego bierze udział w zdarzeniu, w Wypadek drogowy potoczne określenie zdarzenia w ruchu drogowym, gdzie jeden lub więcej uczestników ruchu drogowego bierze udział w zdarzeniu, w wyniku którego uczestnik ruchu drogowego został ranny lub

Bardziej szczegółowo

Urząd Transportu Kolejowego. Perspektywy rozwoju transportu intermodalnego

Urząd Transportu Kolejowego. Perspektywy rozwoju transportu intermodalnego Urząd Transportu Kolejowego Perspektywy rozwoju transportu intermodalnego dr Jakub Majewski Wiceprezes ds. Regulacji Rynku Kolejowego Warszawa, 27 listopada 2013 r. Agenda Wielkość i dynamika przewozów

Bardziej szczegółowo

Przemiany w przemyśle i usługach

Przemiany w przemyśle i usługach Przemiany w przemyśle i usługach Grupa A Ropa naftowa jest powszechnie wykorzystywanym surowcem mineralnym, szczególnie w energetyce i transporcie. Zapisz trzy inne przykłady zastosowania ropy naftowej.

Bardziej szczegółowo

Informacja. Nr 242. Przewidywany rozwój transportu w Polsce

Informacja. Nr 242. Przewidywany rozwój transportu w Polsce KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ WYDZIAŁ ANALIZ EKONOMICZNYCH I SPOŁECZNYCH Przewidywany rozwój transportu w Polsce Wrzesień 1994 Mirosław Sobolewski Informacja Nr 242 Ostatnie lata przyniosły

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO INFRASTRUKTURY I ROZWOJU. FORMULARZ zgłoszenie. Konsultacje społeczne projektu

MINISTERSTWO INFRASTRUKTURY I ROZWOJU. FORMULARZ zgłoszenie. Konsultacje społeczne projektu MINISTERSTWO INFRASTRUKTURY I ROZWOJU FORMULARZ zgłoszenie Konsultacje społeczne projektu Uchwały Rady Ministrów w sprawie ustanowienia Krajowego Programu Kolejowego do 2023 roku Imię i nazwisko Instytucja

Bardziej szczegółowo

Kolejowa Autostrada Wagony

Kolejowa Autostrada Wagony Kolejowa Autostrada Zatłoczone i niebezpieczne drogi, koleiny i duża ilość dziur to zmora polskich dróg. To jednak może ulec zmianie, a to za sprawą firmy MODALOHR i jej innowacyjnej technologii transportu

Bardziej szczegółowo

dr inż. Jacek Makuch KOLEJE MIEJSKIE Katedra Mostów i Kolei budynek H3, pokój 1.14 konsultacje: PN 9.30 11.30 CZ 12.00-14.00

dr inż. Jacek Makuch KOLEJE MIEJSKIE Katedra Mostów i Kolei budynek H3, pokój 1.14 konsultacje: PN 9.30 11.30 CZ 12.00-14.00 Katedra Mostów i Kolei dr inż. Jacek Makuch budynek H3, pokój 1.14 http://www.zits.pwr.wroc.pl/makuch jacek.makuch@pwr.edu.pl konsultacje: PN 9.30 11.30 CZ 12.00-14.00 KOLEJE MIEJSKIE studia I stopnia,

Bardziej szczegółowo

Najciekawsze i największe mosty w Polsce i w Niemczech

Najciekawsze i największe mosty w Polsce i w Niemczech Najciekawsze i największe mosty w Polsce i w Niemczech MOST RĘDZIŃSKI Most Rędziński drogowy most wantowy nad Odrą, będący częścią autostrady A8. Przeprawa nad Odrą oraz nad całą Wyspą Rędzińską, przy

Bardziej szczegółowo

Przedstawiamy Państwu ofertę na sprzedaż lokomotyw spalinowych

Przedstawiamy Państwu ofertę na sprzedaż lokomotyw spalinowych Przedstawiamy Państwu ofertę na sprzedaż lokomotyw spalinowych Lokomotywa spalinowa typu ST44 (Gagarin) 1964 roku Fabryka Lokomotyw w Ługańsku (b. Związek Radziecki) wybudowała kilka sztuk prototypów ciężkich

Bardziej szczegółowo

Kierunki rozwoju infrastruktury transportowej metropolii - ruch rowerowy

Kierunki rozwoju infrastruktury transportowej metropolii - ruch rowerowy Kierunki rozwoju infrastruktury transportowej metropolii - ruch rowerowy dr Michał Beim Instytut Melioracji, Inżynierii Środowiska i Geodezji Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu michal.beim@up.poznan.pl

Bardziej szczegółowo

Rozwój transgranicznych przewozów kolejowych w kierunku Berlina i Brandenburgii z punktu widzenia Województwa Lubuskiego

Rozwój transgranicznych przewozów kolejowych w kierunku Berlina i Brandenburgii z punktu widzenia Województwa Lubuskiego Rozwój transgranicznych przewozów kolejowych w kierunku Berlina i Brandenburgii z punktu widzenia Województwa Lubuskiego Departament Infrastruktury i Komunikacji Wydział Transportu i Infrastruktury Zielona

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE PROJEKTU POMORSKIEJ KOLEI METROPOLITALNEJ DLA TRANSPORTU W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM

ZNACZENIE PROJEKTU POMORSKIEJ KOLEI METROPOLITALNEJ DLA TRANSPORTU W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM ZNACZENIE PROJEKTU POMORSKIEJ KOLEI METROPOLITALNEJ DLA TRANSPORTU W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM Piotr Jurewicz 1 1 Politechnika Gdańska, Koło Naukowe Inżynierii Drogowej i Kolejowej KoDiK Pomorska Kolej Metropolitalna

Bardziej szczegółowo

Kolej Dużych Prędkości w Polsce Marek Pawlik Wiceprezes Zarządu - Dyrektor ds. strategii i rozwoju PKP Polskie Linie Kolejowe S.A.

Kolej Dużych Prędkości w Polsce Marek Pawlik Wiceprezes Zarządu - Dyrektor ds. strategii i rozwoju PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. KDP Kolej Dużych Prędkości w Polsce Marek Pawlik Wiceprezes Zarządu - Dyrektor ds. strategii i rozwoju PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. Warszawa, 30.08.2011 r. Nowe linie kolejowe o wysokich parametrach

Bardziej szczegółowo

PRODUKCJA I ZUŻYCIE ENERGII ELEKTRYCZNEJ W KRAJACH AMERYKI. Kasia Potrykus Klasa II Gdynia 2014r.

PRODUKCJA I ZUŻYCIE ENERGII ELEKTRYCZNEJ W KRAJACH AMERYKI. Kasia Potrykus Klasa II Gdynia 2014r. PRODUKCJA I ZUŻYCIE ENERGII ELEKTRYCZNEJ W KRAJACH AMERYKI. Kasia Potrykus Klasa II Gdynia 2014r. Ameryka Północna http://www.travelplanet.pl/przewodnik/ameryka-polnocna-i-srodkowa/ Ameryka Południowa

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 1 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz ustawy o kierujących pojazdami

USTAWA z dnia 1 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz ustawy o kierujących pojazdami Kancelaria Sejmu s. 1/1 Opracowano na podstawie Dz. U. z 2011 r. Nr 92, poz. 530. USTAWA z dnia 1 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz ustawy o kierujących pojazdami Art. 1. W

Bardziej szczegółowo

Transport Morski w gospodarce globalnej i Unii Europejskiej wykład 03. dr Adam Salomon

Transport Morski w gospodarce globalnej i Unii Europejskiej wykład 03. dr Adam Salomon gospodarce globalnej i Unii Europejskiej wykład 03 dr Adam Salomon : TENDENCJE NA RYNKU RO-RO dr Adam Salomon, Katedra Transportu i Logistyki AM w Gdyni 2 Segmenty rynku ro-ro Rynek ro-ro (roll on/roll

Bardziej szczegółowo

TRANSPORT W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM

TRANSPORT W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM Urząd Statystyczny w Katowicach Śląski Ośrodek Badań Regionalnych ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 779 12 00 fax: 32 779 13 00, 258 51 55 katowice.stat.gov.pl

Bardziej szczegółowo

NOWY DWÓR i MUCHOBÓR WIELKI. Porównanie: system tramwajowy a system metrobusowy

NOWY DWÓR i MUCHOBÓR WIELKI. Porównanie: system tramwajowy a system metrobusowy NOWY DWÓR i MUCHOBÓR WIELKI Porównanie: system tramwajowy a system metrobusowy OKREŚLENIE OBU POJĘĆ (W TYM PORÓWNANIU) Przez system tramwajowy rozumie się zaplanowany nowy system obsługi miejską komunikacją

Bardziej szczegółowo

Ciekawostki o owocach. Klaudia Chyczewska

Ciekawostki o owocach. Klaudia Chyczewska Ciekawostki o owocach Klaudia Chyczewska Kiwi Owoc kiwi, nazywany chińskim agrestem występuje w klimacie umiarkowanym. Nazwę "kiwi" roślina otrzymała od Nowozelandczyków na początku XX wieku - puszek skórki

Bardziej szczegółowo

Transport publiczny Wprowadzenie, historia cz. 2

Transport publiczny Wprowadzenie, historia cz. 2 Transport publiczny Wprowadzenie, historia cz. 2 Dr inŝ. Marcin Kiciński Marcin.Kicinski@put.poznan.pl Wprowadzenie Zarys historyczny transportu publicznego Ok. 1600 r. Londyn: usługi taksówkowe 1662 r.

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA PROBLEMOWA KIERUNKI ROZWOJU SYSTEMU TRANSPORTOWEGO LUBLINA

KONFERENCJA PROBLEMOWA KIERUNKI ROZWOJU SYSTEMU TRANSPORTOWEGO LUBLINA URZĄD MIASTA LUBLIN DEPARTAMENT INWESTYCJI I ROZWOJU, WYDZIAŁ PLANOWANIA BIURO PROJEKTOWO-KONSULTINGOWE TRANSEKO KONFERENCJA PROBLEMOWA KIERUNKI ROZWOJU SYSTEMU TRANSPORTOWEGO LUBLINA dr inż. PIOTR SZAGAŁA

Bardziej szczegółowo

INTEGRACJA ŚRODKÓW TRANSPORTU. Warszawa, 08/04/09

INTEGRACJA ŚRODKÓW TRANSPORTU. Warszawa, 08/04/09 INTEGRACJA ŚRODKÓW TRANSPORTU 1 Błędne koło Mniejsza prędko dkość handlowa i atrakcyjność WyŜsze koszty operacyjne Większe korki Wzrost negatywnych skutków: zanieczyszczenia, hałasu, asu, wypadków, w,

Bardziej szczegółowo

Samochody przyszłości. Czy elektryczne 1?

Samochody przyszłości. Czy elektryczne 1? Samochody przyszłości. Czy elektryczne 1? Autor: Władysław Mielczarski (Energy Newsletters nr 4, 03.02.13) Wbrew rozpowszechnionym przekonaniom jazda samochodem elektrycznym jest znacznie droższa w porównaniu

Bardziej szczegółowo

Koncepcje rozwoju sieci tramwajowej w Krakowie

Koncepcje rozwoju sieci tramwajowej w Krakowie Marian Kurowski, Andrzej Rudnicki Politechnika Krakowska Katedra Systemów Komunikacyjnych Koncepcje rozwoju sieci tramwajowej w Krakowie v Stan sieci tramwajowej v Warianty rozwoju sieci Zawartość referatu:

Bardziej szczegółowo

Rzeźba na mapach. m n.p.m

Rzeźba na mapach. m n.p.m Rzeźba na mapach Rzeźbę terenu przedstawia się obecnie najczęściej za pomocą poziomic. Poziomice (izohipsy) są to linie na mapie łączące punkty o jednakowej wysokości. Mapa poziomicowa (hipsometryczna)

Bardziej szczegółowo

POLITYKA TRANSPORTOWA MIASTA KRAKOWA W KONTEKŚCIE KRAKOWSKIEGO OBSZARU MTEROPOLITALNEGO

POLITYKA TRANSPORTOWA MIASTA KRAKOWA W KONTEKŚCIE KRAKOWSKIEGO OBSZARU MTEROPOLITALNEGO POLITYKA TRANSPORTOWA MIASTA KRAKOWA W KONTEKŚCIE KRAKOWSKIEGO OBSZARU MTEROPOLITALNEGO Wizja rozwoju Krakowa KRAKÓW MIASTEM OBYWATELSKIM, ZAPEWNIAJĄCYM WYSOKĄ JAKOŚĆ ŻYCIA MIESZKAŃCÓW I ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ-EUROPEJSKĄ

Bardziej szczegółowo

Modernizacja linii Wrocław - Poznań zmienia tory, przystanki, mosty, przejazdy

Modernizacja linii Wrocław - Poznań zmienia tory, przystanki, mosty, przejazdy Źródło: http://pasazer.utk.gov.pl/pas/aktualnosci/4142,modernizacja-linii-wroclaw-poznan-zmienia-tory-przystanki-mosty-przej azdy.html Wygenerowano: Poniedziałek, 1 lutego 2016, 11:32 Wtorek, 04 marca

Bardziej szczegółowo

Elektryczne zespoły trakcyjne

Elektryczne zespoły trakcyjne Elektryczne zespoły trakcyjne Naszą misją jest spełnianie obecnych i przyszłych oczekiwań krajowych i zagranicznych właścicieli taboru szynowego poprzez budowę, unowocześnianie oraz naprawę taboru, przy

Bardziej szczegółowo

Fizyka elementarna - Zadania domowe. Części 1 i 2. Przygotowanie: Piotr Nieżurawski (24.09.2008)

Fizyka elementarna - Zadania domowe. Części 1 i 2. Przygotowanie: Piotr Nieżurawski (24.09.2008) Fizyka elementarna - Zadania domowe. Części 1 i 2. Przygotowanie: Piotr Nieżurawski (24.09.2008) Zadanie 1. Nominalne oprocentowanie lokaty bankowej w skali roku wynosi p. Oznacza to, że gdyby kapitalizacja

Bardziej szczegółowo

Konfiguracja układów napędowych. Opracował: Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu

Konfiguracja układów napędowych. Opracował: Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu Konfiguracja układów napędowych Opracował: Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu Ogólna klasyfikacja układów napędowych Koła napędzane Typ układu Opis Przednie Przedni zblokowany Silnik i wszystkie

Bardziej szczegółowo

EUROPEAN UNION EUROPEAN REGIONAL DEVELOPMENT FOUND KLASTER GREEN CARS

EUROPEAN UNION EUROPEAN REGIONAL DEVELOPMENT FOUND KLASTER GREEN CARS EUROPEAN UNION EUROPEAN REGIONAL DEVELOPMENT FOUND KLASTER GREEN CARS RYNEK SAMOCHODÓW ELEKTRYCZNYCH W POLSCE Konieczność poszanowania dóbr limitowanych w transporcie - obserwujemy ciągły przyrost emisji

Bardziej szczegółowo

ZAAWANSOWANE ROZWIĄZANIA TECHNICZNE I BADANIA EKSPLOATACYJNE MIEJSKIEGO SAMOCHODU OSOBOWEGO Z NAPĘDEM ELEKTRYCZNYM e-kit

ZAAWANSOWANE ROZWIĄZANIA TECHNICZNE I BADANIA EKSPLOATACYJNE MIEJSKIEGO SAMOCHODU OSOBOWEGO Z NAPĘDEM ELEKTRYCZNYM e-kit Instytut Napędów i Maszyn Elektrycznych KOMEL ZAAWANSOWANE ROZWIĄZANIA TECHNICZNE I BADANIA EKSPLOATACYJNE MIEJSKIEGO SAMOCHODU OSOBOWEGO Z NAPĘDEM ELEKTRYCZNYM e-kit dr hab. inż. Jakub Bernatt, prof.

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie układu komunikacyjnego stosowane rozwiązania. Artur Zając Dział Analiz Układu Komunikacyjnego ZTM

Kształtowanie układu komunikacyjnego stosowane rozwiązania. Artur Zając Dział Analiz Układu Komunikacyjnego ZTM Kształtowanie układu komunikacyjnego stosowane rozwiązania Artur Zając Dział Analiz Układu Komunikacyjnego ZTM Efektywne planowanie transportu. 2 Taryfa powodzenie lub porażka umożliwia realizowanie podróży

Bardziej szczegółowo