6/2003 czerwiec 15 zł 50 gr (w tym 7% VAT)

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "6/2003 czerwiec 15 zł 50 gr (w tym 7% VAT)"

Transkrypt

1 ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA Miêdzynarodowy magazyn elektroników konstruktorów NA CD: RENESANS (ex-hitachi), OPROGRAMOWANIE CIMPLICITY DLA PLC 6/2003 czerwiec 15 zł 50 gr (w tym 7% VAT) 6/2003 czerwiec

2 Urz¹dzeniom produkowanym przez firmí GE Fanuc poúwiícaliúmy dotychczas niezbyt wiele miejsca w EP, ale teraz nadrabiamy to zaniedbanie, zaczynaj¹c od prezentacji rodziny sterownikûw PLC VersaMax. A U T O M A T Y K A Nowoczesne sterowniki PLC VersaMax System VersaMax jest systemem na do³¹czyê j¹ do dowolnej sieci pracuj¹cej z prídkoúci¹ 10 lub 100 Mb/s modu³owym, w sk³ad ktûrego wchodzi - oprûcz jednostek centralnych - szereg dodatkowych modu³ûw funkcjonal- lub EGD (Ethernet Global Data). z zapewnion¹ obs³ug¹ protoko³u SRTP nych (rozszerzenia I/O w tym analogowe, interfejsy komunikacyjne - m.in. konywanie operacji zmiennoprzecinko- Jednostki centralne umoøliwiaj¹ wy- DeviceNet, Genius, Profibus/Profibus wych oraz wykorzystanie procedur i regulatorûw PID o konfigurowanych para- DP, ASi (Master), Ethernet, zasilacze itp.). metrach w programach steruj¹cych ich prac¹. Zestawienie najwaøniejszych parametrûw sterownikûw VersaMax znajduje sií w tab. 1. Jednostki centralne VersaMax Jednostki centralne VersaMax umoøliwiaj¹ obs³ugí do 8 modu- ³Ûw i 7 kaset rozszerzaj¹cych, z kolei do kaødej z kaset moøna do³¹czyê rûwnieø do 8 modu³ûw (maksymalna odleg³oúê, na jak¹ moøna oddaliê kasety rozszerzaj¹ce od jednostki centralnej, wynosi 750 m). Kaøda jednostka CPU jest standardowo wyposaøona w zegar czasu rzeczywistego oraz dwa porty komunikacyjne: RS232 i RS485 (z zaimplementowan¹ obs³ug¹ protoko³ûw SNP/SNP-X, Modbus RTU (Master/Slave) i Custom ASCII Read/ Write). JednostkÍ centraln¹ CPUE05 (tab. 1) wyposaøono w interfejs sieciowy Ethernet, za pomoc¹ ktûrego moø- Co to jest VersaMax? Sterowniki VersaMax to nowa rodzina uniwersalnych, modułowych sterowników PLC, które mogą pracować jako sterowniki niezależne, a także jako część większego, rozproszonego systemu sterowania. Sterowniki VersaMax wyposaøono w moøliwoúê wymiany programu steruj¹cego podczas pracy (np. za poprzez interfejs sieciowy). Standardowo sterowniki VersaMax s¹ wyposaøone w pamiíê typu Flash, a opcjonalnie w podtrzymywan¹ bateryjnie pamiíê RAM umoøliwiaj¹c¹ przechowanie programu steruj¹cego, danych oraz predefiniowanych stanûw rejestrûw. OprÛcz typowych wejúê i wyjúê (cyfrowych i analogowych), jednostki centralne obs³uguj¹ liczniki impulsûw wysokiej czístotliwoúci oraz wyjúcia impulsowe PTO i PWM. RolÍ interfejsu uøytkownika w sterownikach VersaMax spe³nia 7 diod LED, sygnalizuj¹cych m.in. obecnoúê napiícia zasilaj¹cego 5 V, poprawne lub b³ídne zakoòczenie procedury autodiagnostycznej, prací lub zatrzymanie sterownika. Co nieco o peryferiach W sk³ad systemu VersaMax wchodz¹ m.in. modu³y rozszerzaj¹ce, ktûrych s¹ dwa rodzaje: nadawcze i odbiorcze. Modu³ IC200ETM001 jest modu³em nadawczym pozwalaj¹cym na do³¹czenie do jednostki centralnej VersaMax do 7 kaset rozszerzaj¹cych. Modu³ wyposaøony jest w port do pod³¹czania kaset rozszerzaj¹cych na odleg³oúê do 750 m. Maksymalna d³ugoúê kabla do kaset rozszerzaj¹cych uzaleøniona jest od uøytego modu³u odbiorczego oraz wymaganej prídkoúci transmisji i wynosi: - do 15 m - dla IC200ERM002, - do 250 m - dla IC200ERM001 i prídkoúci transmisji 1 Mb/s, - od m kb/s dla IC200ERM001. Modu³ oznaczony symbolem IC200ERM001 jest z kolei galwanicznie izolowanym odbiornikiem dla kaset rozszerzaj¹cych sterownika lub modu- ³Ûw wejúê/wyjúê. Moøna zastosowaê maksymalnie 7 kaset rozszerzaj¹cych, zawieraj¹cych po 8 modu³ûw wejúê/ wyjúê lub modu³ûw specjalnych. Ostatnim modu³em rozszerzaj¹cym jest IC200ERM002, ktûry zapewnia komunikacjí na odleg³oúê do 15 metrûw. Moøna zastosowaê maksymalnie 7 kaset rozszerzaj¹cych, zawieraj¹cych po 8 modu³ûw wejúê/wyjúê lub modu³ûw specjalnych. Modu³ ERM200 moøe byê pod³¹czany bezpoúrednio do jednostki centralnej (interfejsu komunikacyjnego) 135

3 A U T O M A T Y K A w wypadku, gdy do³¹czana jest tylko jedna kaseta rozszerzaj¹ca i jej odleg- ³oúÊ od modu³u nie przekracza 1 m. W ramach systemu VersaMax oferowane s¹ rûønorodne modu³y wejúciowowyjúciowe, ktûrych nie bídziemy szczegû³owo omawiaê ze wzglídu na ich duø¹ liczbí i relatywnie prost¹ funkcjí spe³nian¹ w systemie. Dla orientacji warto wiedzieê, øe dostípnych jest 22 wersji wejúê-wyjúê dyskretnych oraz 18 wersji wejúê-wyjúê analogowych i mieszanych. Atutem systemu VersaMax jest rûønorodnoúê dostípnych w nim sieciowych interfejsûw komunikacyjnych. Na przyk³ad modu³ IC200DBI001 jest interfejsem komunikacyjnym sieci DeviceNet, umoøliwiaj¹cym pod³¹czenie do systemu grupy lokalnych modu³ûw wejúê/wyjúê. Wymiana danych z jednostk¹ centraln¹ moøe obejmowaê maksymalnie 128 bajtûw danych wejúciowych i 128 bajtûw danych wyjúciowych oraz 2-bajtowe s³owo stanu i 2-bajtowe s³owo steruj¹ce. Takøe modu³ IC200PBI001 jest interfejsem komunikacyjnym - tym razem sieci Profibus-DP - umoøliwiaj¹cym pod³¹czenie lokalnych modu³ûw wejúê/wyjúê. Pracuje on jako urz¹dzenie podrzídne (Slave). Z urz¹dzeniem nadrzídnym (Master) moøe wymieniaê kaødorazowo 375 bajtûw danych wejúciowych i wyjúciowych. Interesuj¹cym modu³em komunikacyjnym jest IC200EBI001, spe³niaj¹cy rolí interfejsu Ethernet. Umoøliwia on pod³¹czenie modu³ûw systemu VersaMax do sieci Ethernet i wymianí 1024 bajtûw danych (na ktûre sk³ada sií po 256 bajtûw na kaødy z typûw danych: wejúciowych dyskretnych, wyjúciowych dyskretnych, wejúciowych analogowych, wyjúciowych analogowych). Czwartym interfejsem komunikacyjnym jest IC200GBI001, za pomoc¹ ktûrego moøna pod³¹czyê do systemu sieciowego Genius (natywny system sterownikûw VersaMax) grupí lokalnych modu³ûw wejúê/wyjúê. Wymiana danych z jednostk¹ centraln¹ moøe obejmowaê maksymalnie 128 bajtûw danych wejúciowych i 128 bajtûw danych wyjúciowych (w tym maksymalnie 64 kana³y analogowe). Z kolei IC200BEM002 spe³nia rolí modu³u komunikacyjnego do sieci Profibus DP. Pozwala on na wys³anie 384 bajtûw danych w tym maksymalnie 244 bajtûw danych wejúciowych i tyleø samo wyjúciowych. IC200BEM104 jest to modu³ komunikacyjny AS-i Master. Moøe on spe³niaê rolí interfejsu pomiídzy jednostk¹ centraln¹ VersaMax lub modu³em NIU a sieci¹ AS-i. Umoøliwia wymianí danych dyskretnych (20 bajtûw z wejúê i 20 bajtûw z wyjúê dyskretnych) z 31 urz¹dzeniami podrzídnymi (Slave). W przypadku Przemyślana konstrukcja Moduły VersaMax montowane są w podstawkach, spełniających rolę części magistrali i wyposażonych w terminale przyłączeniowe. Podstawki montowane są na szynie DIN i łączone ze sobą zatrzaskowo. wspû³pracy z sieci¹ DeviceNet niezbídny bídzie modu³ IC200BEM103. Moøe on pracowaê w sieci jako Master lub Slave, a takøe spe³niaê obie te role jednoczeúnie. Za jego poúrednictwem moøna nadawaê 512 bajtûw danych (przesy³ane jako bity lub jako s³owa) i tyle samo odbieraê. W sumie w ramach systemu VersaMax oferowanych jest siedem rûønych modu³ûw komunikacji sieciowej, dziíki czemu urz¹dzenia VersaMax mog¹ wspû³pra- Dodatkowe informacje Zestaw uruchomieniowy VersaMax udostêpni³a redakcji firma Astor, tel. (12) , fax: (12) , Dodatkowe informacje i oprogramowanie dla sterowników VersaMax s¹ dostêpne w Internecie pod adresami: - VersaMax.htm. - software.asp. cowaê z praktycznie dowolnymi innymi sterownikami w ramach jednego systemu sterowania. Podsumowanie Z tej krûtkiej prezentacji widaê, øe VersaMax jest uniwersalnym systemem steruj¹cym, w ktûrym sterownik PLC moøe spe³niaê rolí lokalnej ìcentraliî zarz¹dzaj¹cej prac¹ wielu modu³ûw interfejsowych. Modu³owoúÊ konstrukcji jest zalet¹ systemu VersaMax, poniewaø dziíki niej ³atwo jest dostosowaê budowí systemu steruj¹cego do wymagaò aplikacji, co wi¹øe sií z optymalizacj¹ kosztûw jego wykonania. MoøliwoúÊ zintegrowania w ramach systemu praktycznie dowolnego interfejsu sieciowego znakomicie u³atwia wspû³prací systemu VersaMax z urz¹dzeniami dostarczanymi przez innych producentûw, znacznie zwiíksza to elastycznoúê budowanych systemûw. Andrzej Gawryluk, AVT Tab. 1. Zestawienie podstawowych parametrów modułów CPU VersaMax Parametry jednostek centralnych CPU001 CPU002 CPU005 CPUE05 Prze³¹cznik trybu pracy Run/Stop Podtrzymywanie pamiêci RAM/pamiêæ Flash +/+ +/+ +/+ +/+ Diody statusowe LED Programowanie z u yciem listy instrukcji oraz w logice drabinkowej Liczba procedur Instrukcje zmiennoprzecinkowe Zegar czasu rzeczywistego Prêdkoœæ wykonywania 1 kb prostego 1,8 ms1,8 ms0,5 ms0,5 ms programu logicznego Wielkoœæ pamiêci przeznaczonej konfiguro- konfiguro- konfiguro- konfigurona program steruj¹cy walna 34 kb walna 42 kb walna 64 kb walna 64 kb Pamiêæ rejestrowa (%R) 2048 s³ów 2048 s³ów 2048 s³ów 2048 s³ów konfiguro- konfiguro- konfiguro- konfigurowalna walna walna walna Wejœcia dyskretne (%I) Wyjœcia dyskretne (%Q) Wejœcia analogowe (%AI) 256 bajtów 256 bajtów 256 bajtów 256 bajtów Wyjœcia analogowe (%AQ) 256 bajtów 256 bajtów 256 bajtów 256 bajtów Wewnêtrzne zmienne dyskretne z pamiêci¹ (%M) Wewnêtrzne zmienne dyskretne bez pamiêci (%T) Wymiary [mm] 66,8x128 66,8x ,7x x128 Pobór pr¹du 100 ma 100 ma 290 ma 650 ma 136

4 A U T O M A T Y K A Kameleon - to okreúlenie najlepiej oddaje filozofií karty APCI-1710 produkowanej przez niemieck¹ firmí Addi-Data. Raz zainstalowana w komputerze, moøe zmieniaê funkcjí zaleønie od bieø¹cych potrzeb uøytkownika. Moøe odczytywaê stany enkoderûw, zliczaê sygna³y impulsowe, mierzyê czístotliwoúê impulsûw lub komunikowaê sií z innym komputerem. Funkcje karty nie s¹ zdeterminowane sprzítowo, lecz przez uøytkownika, ktûry decyduje o tym, jak karta ma pracowaê w okreúlonej aplikacji. Wielofunkcyjna programowalna karta licznikowa APCI-1710 Karta APCI-1710 sk³ada sií z czterech programowalnych licznikowych modu³ûw funkcyjnych, ktûrych prac¹ zarz¹dza program SET1710 (rys. 1). DziÍki temu oprogramowaniu uøytkownik jednym poci¹gniíciem myszki moøe za³adowaê wybrane przez siebie funkcje do modu³ûw karty. Kaødy z 4 modu³ûw karty moøna skonfigurowaê jako: - licznik/uk³ad czasowy, lub 2x 16-bitowy licznik enkodera przyrostowego, - interfejsy enkoderûw bezwzglídnych/ssi, - miernik czístotliwoúci, - generator sygna³ûw PWM, - miernik czasu trwania impulsu, - 8 we/we cyfrowych, 24V, TTL, RS422. KartÍ moøna zaprogramowaê jednoczeúnie dowoln¹ kombinacj¹ czterech funkcji. Moøna teø jedn¹ funkcj¹ zaprogramowaê wszystkie 4 modu³y. Jednym z moøliwych zastosowaò karty APCI-1710 jest odczyt enkoderûw przyrostowych lub bezwzglídnych (SSI). Enkodery SSI zamieniaj¹ informacjí o po³oøeniu na dane szeregowe i przesy- ³aj¹ je za pomoc¹ interfejsu synchronicznego do odbiornika. Enkodery przyrostowe generuj¹ z kolei pewn¹ liczbí impulsûw na obrût. Dwa sygna³y wyjúciowe, przesuniíte w fazie o 90 stopni, daj¹ informacje o szybkoúci i kierunku obrotûw. Oba typy enkoderûw mog¹ byê obs³ugiwane przez APCI- 1710, przy rûønych pod³¹czeniach sygna³ûw, zaprogramowanych odpowiednio dla wybranej funkcji modu³u. Kaødy z 4 modu³ûw ma 12 izolowanych optycznie linii sygna³owych, wyprowadzonych na z³¹cze D-SUB50. Do obs³ugi enkodera przyrostowego w trybie licznika 32-bitowego jest wykorzystywane 8 sygna³ûw (w tym sygna³ indeksu i b³ídu). Alternatyw¹ jest pod³¹czenie dwûch enkoderûw do modu³u w trybie dwûch licznikûw 16-bitowych, jednak bez sygna³u indeksu i b³ídu. Dla enkodera SSI potrzebne s¹ tylko 2 sygna³y. Do jednego modu³u moøna wiíc pod- Rys. 1 Rys. 2 ³¹czyÊ jednoczeúnie 3 takie enkodery. W przypadku pracy z dwoma enkoderami pod³¹czonymi do modu³u w trybie licznikûw 16-bitowych, prowadzona jest analiza zboczy dla sygna³ûw A i B oraz C i D. Te cztery sygna³y s¹ odczytywane w takt wspûlnego zegara CLKX i buforowane. CzÍstotliwoúÊ zegara musi byê co najmniej czterokrotnie wyøsza od czístotliwoúci sygna³ûw A, B, C i D. Kierunek obrotu poszczegûlnych osi jest okreúlany przez uk³ad analizy zboczy na podstawie przesuniíê w fazie sygna³ûw A i B oraz C i D. Karta APCI-1710 jest dostarczana ze sterownikami czasu rzeczywistego dla Windows NT oraz standardowymi dla Windows 95/ 98 i LabVIEW, a takøe z przyk³adami programowania w C, C++, Visual Basic, Delphi. Karta do- 132

5 A U T O M A T Y K A 133

6 A U T O M A T Y K A Rys. 3 Rys. 4 Rys. 5 stípna jest teø w wersji dla magistrali CompactPCI - CPCI APCI-1710 w praktyce Moøliwoúci karty zilustrujemy kilkoma przyk³adami. Jako pierwszy omûwimy pomiar d³ugoúci drogi (rys. 2) i wp³yw przyjítej zasady pomiaru na jego dok³adnoúê. W prostym trybie pomiarowym moøna zmierzyê drogí czterokrotnie d³uøsz¹ niø w trybie poczwûrnym, przy takiej samej d³ugoúci licznika. Dlatego tryb prosty jest bardziej odpowiedni dla duøej liczby obrotûw lub szczegûlnie d³ugich drûg. W trybie poczwûrnym pozycjí przy obrotach moøna okreúliê z czterokrotnie wyøsz¹ dok³adnoúci¹, dlatego ten tryb nadaje sií bardziej do dok³adnych pomiarûw. Tryb podwûjny jest rozwi¹zaniem kompromisowym. W ten sposûb liczniki moøna dostosowaê do rûønych aplikacji w zaleønoúci od tego, czy wymagaj¹ one maksymalnej d³ugoúci drogi, czy maksymalnej dok³adnoúci odczytu. Innym przyk³adem jest pomiar prídkoúci (rys. 3). Programowalny uk³ad czasowy (timer) z okreúlon¹ czístotliwoúci¹ odniesienia wyznacza czas, podczas ktûrego enkoder przyrostowy musi okreúliê przebyt¹ drogí. Gdy uk³ad czasowy star- tuje, licznik enkodera jest ustawiony na ì0î. WartoúÊ licznika jest zapamiítywana, gdy uk³ad czasowy zostaje wyzerowany. PrÍdkoúÊ obrotow¹ otrzymuje sií przez podzielenie wartoúci licznika przez czístotliwoúê. KartÍ moøna skonfigurowaê takøe do jednoczesnego zliczania i rozpoznawania kierunku obrotûw. Tak d³ugo, jak enkoder obraca sií do przodu (sygna³ A ìwyprzedzaî sygna³ B), licznik zlicza w gûrí. Gdy zmienia kierunek obrotûw, licznik zlicza w dû³. Takie automatyczne rozpoznawanie kierunku jest stosowane w pozycjonowaniu, kiedy trzeba okreúlaê zmiany kierunku - np. przy uk³adaniu elementûw przez ramií robota. W trybie bezpoúrednim licznik moøna zaprogramowaê takøe do pracy jako prze³¹cznik zegar/bramka do pomiarûw czístotliwoúci lub okresûw (rys. 4). Sygna³ na wejúciu bramki uruchamia (zboczem opadaj¹cym) i zatrzymuje (zboczem narastaj¹cym) zliczania impulsûw na wejúciu zegara - sygna³ bramki decyduje o czasie zliczania. Pomiar d³ugoúci impulsu lub czístotliwoúci jest moøliwy tylko wtedy, gdy na wejúcie bramki (pomiar d³ugoúci impulsu) lub zegara (pomiar czístotliwoúci) podawany jest referencyjny sygna³ zegarowy ze zdefiniowan¹ i stabiln¹ czístotliwoúci¹. Jeúli bramka otwarta jest przez 1 sekundí, liczba zliczonych impulsûw odpowiada zmierzonej czístotliwoúci. Przy pomiarze czasu trwania impulsu, bramka jest otwierana i zamykana przez mierzony sygna³, tak wiíc okres moøna okreúliê przez zliczone na wejúciu zegarowym impulsy. Za pomoc¹ prezentowanej karty moøna mierzyê takøe d³ugoúê impulsûw i ich czístotliwoúê (rys. 5). Przed rozpoczíciem pomiarûw kierunek zliczania (w gûrí lub w dû³) moøna okreúliê programowo. Akwizycja i analiza d³ugoúci impulsu jest uøywana zw³aszcza do pomiarûw d³ugoúci elementûw metalowych za pomoc¹ indukcyjnych czujnikûw zbliøeniowych. Pomiar czístotliwoúci jest odpowiedni dla pomiarûw prídkoúci za pomoc¹ enkoderûw, poniewaø sygna³ indeksu generuje typowo jeden impuls na obrût. EG Dodatkowe informacje Opracowano na podstawie materia³ów firmy Addi-Data. Dystybutorem tej firmy w Polsce jest Egmont Instruments, tel. (22) , , fax: (22) , egmont.com.pl, 134

7 A U T O M A T Y K A Czujniki zbli eniowe firmy Omron W takich w³aúnie aplikacjach s¹ stosowane zbliøeniowe czujniki indukcyjne, ktûre doskonale nadaj¹ sií do wykrywania elementûw (np. fragmentûw maszyn) wykonanych z materia³ûw ferromagnetycznych. Jednym z producentûw czujnikûw tego typu jest japoòska firma Omron, w ofercie ktûrej znajduje sií wiele ich wariantûw o charakterystykach przystosowanych do aplikacji rûønego typu. Ze wzglídu na zasadí dzia³ania czujniki indukcyjne charakteryzu- j¹ sií rûøn¹ czu³oúci¹ dla rûønych metali, czego przyk³ady pokazano na rys. 1 i 2. DoúÊ interesuj¹c¹ rodzin¹ czujnikûw w ofercie Omrona s¹ czujniki z rodziny E2A, ktûre - dziíki wykorzystaniu wieloletnich doúwiadczeò i nowoczesnych technologii - maj¹ mniejsze wymiary od wiíkszoúci czujnikûw produkowanych dotychczas, charakteryzuj¹c sií przy tym dwukrotnie wiíkszym zasiígiem nominalnym. Typowym zadaniem stawianym wielu systemom automatyki jest nadzûr pracy maszyn i urz¹dzeò, w ktûrych z natury rzeczy jest wiele elementûw ruchomych, ktûrych po³oøenie trzeba kontrolowaê. Czujniki E2A s¹ produkowane w szerokiej gamie obudûw (o standardowych úrednicach gwintu: M8, M12, M18 oraz M30), w wersjach z wyprowadzonym kablem lub ze specjalnym, 3- lub 4-stykowym z³¹czem. Przy wyprowadzeniu kabla (lub przy z³¹czu) znajduje sií optyczny wskaünik zadzia³ania czujnika wykonany na diodzie LED (øû³tej). W zaleønoúci od zastosowania, czujniki mog¹ mieê ekranowane lub nieco wysuniíte z metalowej obudowy g³owice pomiarowe, co ma wp³yw na zasiíg ich dzia³ania i stromoúê charakterystyki czu³oúci (rys. 3 i 4). Rys. 1. Charakterystyka czułości czujnika E2A o średnicy 8 mm dla różnych metali Rys. 2. Charakterystyka czułości czujnika E2A o średnicy 30 mm dla różnych metali 129

8 A U T O M A T Y K A a) b) Rys. 3. Charakterystyki czułości czujników o różnych średnicach z głowicą ekranowaną W zaleønoúci od wymagaò docelowej aplikacji moøna stosowaê czujniki z wyjúciami typu NC (Normal Close) lub NO (Normal Open) z tranzystorami NPN lub PNP (rys. 5). Niezaleønie od typu wyjúcia, czujnik jest do³¹czany do systemu za pomoc¹ trzech przewodûw, z ktûrych dwa s³uø¹ do doprowadzenia zasilania ( VDC/10 ma), natomiast trzeci przekazuje sygna³ z wyjúcia czujnika. Maksymalne natíøenie pr¹du wp³ywaj¹cego/wyp³ywaj¹cego z wyjúcia czujnika nie moøe przekraczaê 200 ma. Naleøy pamiítaê, øe w obwodach wyjúciowych czuj- Rys. 4. Charakterystyki czułości czujników o różnych średnicach z głowicą nieekranowaną Rys. 5. Budowa obwodów wyjściowych i zasilania czujni ków z wyjściem z tranzystorem pnp (a) i npn (b) nikûw znajduj¹ sií zabezpieczenia antyprzepiíciowe oraz diody zabezpieczaj¹ce przed odwrûcon¹ polaryzacj¹ napiícia (za wyj¹tkiem czujnikûw o úrednicy obudowy 8 mm), a rolí bezpiecznika przetíøeniowego spe³nia szeregowo po³¹czone: wyjúciowa rezystancja tranzystora oraz dioda zabezpieczaj¹ca. Przed nieprawid³ow¹ polaryzacj¹ napiícia zasilania chroni wewnítrzne obwody czujnika specjalne zabezpieczenie, dziíki czemu zminimalizowano ryzyko jego elektrycznego uszkodzenia. Wszystkie czujniki z rodziny E2A spe³niaj¹ rozszerzone (zamiast 30-minutowego testu w temperaturze 30 o C jest przeprowadzany test w 20 cyklach: 1 godzina w temperaturze 80 o C/1 godzina w temperaturze 0 o C, przy czasie zmiany cyklu zaledwie 2 minuty) wymagania szczelnoúciowe IP67 (opisane w EP12/2002). Dodatkowo producent przeprowadza szokowy test termiczny, ktûrym poddawane s¹ wszystkie produkowane czujniki. Andrzej Gawryluk, AVT Dodatkowe informacje Artyku³ powsta³ na podstawie materia³ów udostêpnionych przez firmê Omron, tel. (22) , 130

9 A U T O M A T Y K A Kamera termograficzna V-20 Jak wiadomo wszystkie cia³a o temperaturze powyøej 0 K emituj¹ promieniowanie podczerwone. Czy moøna ten fakt wykorzystaê w jakiú sposûb? Odpowiedü wydaje sií oczywista - do budowy termometrûw. Musimy tylko wymyúliê odpowiedni¹ metodí pomiaru temperatury. atwo powiedzieê ìtylkoî. Zagadnienie bynajmniej nie jest takie trywialne. Jeszcze w latach 70. niemal ca³y úwiat naukowy twierdzi³, øe nie jest moøliwy szybki pomiar d³ugofalowego promieniowania podczerwonego bez specjalnych detektorûw ch³odzonych kriogenicznie (ciek³ym azotem). Powyøsze stanowisko wp³ywa³o doúê istotnie na przebieg prac konstrukcyjnych nad kamerami termograficznymi. Kamery wyposaøone w detektory ch³odzone kriogenicznie s¹ uci¹øliwe i drogie w eksploatacji. Jednak cz³owiek wielokrotnie prze³amywa³ bariery, ktûre wydawa³y sií nie do pokonania. Tak by³o i tym razem, a sprawa moøe byê szczegûlnie bliska nam Polakom, bo to w³aúnie polscy inøynierowie og³osili, øe wykonaj¹ detektor podczerwieni pracuj¹cy w duøo mniej drastycznych warunkach, zdecydowanie bardziej zbliøonych do ìpokojowychî. Oznacza to koniecznoúê sch³odzenia detektora do temperatury ok. minus trzydziestu kilku stopni Celsjusza. Jest to niew¹tpliwie duøo ³atwiejsze do osi¹gniícia, niø utrzymywanie detektora w temperaturze minus stu kilkudziesiíciu stopni, jak w przypadku detektorûw ch³odzonych kriogenicznie. Wystarcz¹ do tego choêby doúê powszechnie juø stosowane ogniwa Peltiera. Dziú kamera termowizyjna V-20 produkowana przez firmí VIGO System SA, pracuj¹ca na tej zasadzie, jest juø normalnym produktem handlowym, zdobywaj¹cym rynki nie tylko krajowe. Doczeka³a sií nawet juø drugiej generacji. Jest przy tym tania (jak na aparaturí tego typu) i niezawodna. Alternatywnymi przyrz¹dami dla kamer termowizyjnych s¹ pirometry. Ze wzglídu jednak na punktow¹ metodí pomiaru przegrywaj¹ z kamerami wszídzie tam, gdzie istotny jest pomiar rozk³adu temperatur. Znajduj¹ wiíc zastoso- wanie w grupie pomiarûw procesûw technologicznych. Kamera termograficzna tymczasem moøe byê wykorzystywana w diagnostyce przemys³owej, w warunkach utrudnionego dostípu do obiektu lub w miejscach nienadaj¹cych sií do pod³¹czenia na sta³e detektorûw temperatury (wysokie napiície, agresywne úrodowisko itp.). DziÍki niej moøna prowadziê zarûwno pomiary jednorazowe, jak i ci¹g³e. W pierwszym przypadku zainteresowana instytucja nie musi nawet kupowaê kamery, moøe zleciê jedynie wykonanie odpowiednich pomiarûw producentowi, Rys. 1. Główne okno programu Therm V 20 ktûry prowadzi rûwnieø takie us³ugi. W drugim przypadku uøytkownik uzyskuje bardzo atrakcyjn¹ formí monitorowania swoich obiektûw. Kamera V-20 po³¹czona z Internetem umoøliwia ci¹g³y nadzûr obiektûw, prowadzony w sposûb ca³kowicie bezobs³ugowy. Dodatkow¹ korzyúci¹ jest przy tym rûwnieø moøliwoúê jej zdalnego diagnozowania. Kamera oprûcz danych ter- 126

10 A U T O M A T Y K A a) b) c) Rys. 2. Wykres liniowy rozkładu temperatur wzdłuż prostej (a), histogram rozkładu temperatur zdjęty z całej powierzchni termogramu (b), histogram rozkładu temperatur wzdłuż wybranej prostej (c) mometrycznych moøe bowiem wysy³aê niezbídne informacje o swoim stanie (napiície baterii, stan ³adowania, temperatura detektora, minimalna i maksymalna temperatura pracy, liczba wykonanych skanûw, numer seryjny itd.). W razie koniecznoúci moøna wykonaê uaktualnienie oprogramowania wewnítrznego mikroprocesora, a takøe przeprowadziê autokalibracjí. Wszystkie dane konfiguracyjne s¹ przechowywane w wewnítrznej pamiíci Flash. Kamera V-20 jest oryginalnym produktem firmy VIGO System SA, pocz¹wszy od opracowania konstrukcji skoòczywszy na jej produkcji (w³¹cznie z wytwarzaniem samego detektora). Zastosowano w niej 16-bitowe przetwarzanie danych, zapewniaj¹ce tym samym uzyskanie bardzo wysokich rozdzielczoúci pomiarûw (8, 12 lub 16 bitûw). Kamera moøe pracowaê w trybie dok³adnym lub szybkim. Czas tworzenia obrazu za pomoc¹ kamery V-20 typowo wynosi 25s. Znajduje ona zastosowanie we wszelkiego rodzaju badaniach procesûw wolnozmiennych. Uøycie wbudowanego skanera liniowego (10Hz), jak rûwnieø zawíøenie obszaru skanowania pozwala na badanie niektûrych procesûw o wiíkszej prídkoúci zmian. W doúê oryginalny sposûb przewidziano wizualizacjí wynikûw. Jedn¹ z metod jest do³¹czenie komputera poprzez interfejs USB i wyúwietlanie wynikûw na jego monitorze, ale w warunkach terenowych mog³oby to byê niewygodne, nawet w przypadku wykorzystania notebookûw. Z tego wzglídu kamera moøe byê sprzedawana wraz z komputerem klasy palmtop. Ma nawet specjalnie przewidziany dla niego uchwyt. Na ekranie palmtopa jest wyúwietlany obraz widziany przez kamerí, a zainstalowane oprogramowanie umoøliwia natychmiastow¹ obrûbkí wynikûw. Trzeba pamiítaê, øe obraz z kamery termograficznej nie powstaje tak szybko, jak w tradycyjnej kamerze wideo. Nie zawsze ³atwe jest wiíc wycelowanie obiektywu w odpowiedni punkt. Aby u³atwiê tí czynnoúê, zastosowano wbudowany na sta³e wskaünik laserowy. Jego plamka wyznacza punkt leø¹cy na osi optycznej kamery. DoúÊ oczywista wydaje sií rûwnieø koniecznoúê umieszczenia kamery na statywie i to doúê masywnym. Jeúli powierzcha) b) c) Tab. 1. Parametry techniczne kamery V 20 dostosowywane indywidualnie do potrzeb i możliwości klienta Seria V-20E obudowa standardowa Typ kamery skaner dwuwymiarowy Rozdzielczoœæ przestrzenna sygna³owa 5 lub 10 mrad Zakres mierzonych temperatur uzgodniony podzakres z przedzia³u: o C Zakres spektralny µm lub µm Rozdzielczoœæ termiczna NETD w 30 C 0,05 o C...10 o C w zale noœci od modelu Dok³adnoœæ pomiaru 5% (10% dla modelu E10) K¹t skanowania w poziomie K¹t skanowania w pionie Zakres odleg³oœci dla pe³nej ostroœci 0,3 m do regulowany elektronicznie (opcja makro: pomiar z odleg³oœci 45 mm) Liczba linii maks. 240 Liczba punktów w linii maks. 240 Czas tworzenia obrazu Opcja skanera liniowego - czas skanowania wybranej linii Czas miêdzy kolejnymi skanami Detektor Temperatura otoczenia Wymiary Waga Zasilanie 30 o 30 o s 2,3...7,2 ms ms HgCdTe ch³odzony termoelektrycznie o C (zale nie od zakresu) 280x112x162 mm 4,5 kg 220 VAC lub 24/12 VDC lub akumulatorowe Rys. 3. Przykładowe palety barw używane w termogramach 127

11 A U T O M A T Y K A Rys. 4. Rozkład temperatury sporządzony w Excelu na podstawie danych z programu Therm V 20 nia mierzona jest znacznie mniejsza od ca³ego pola widzenia, moøna zaznaczyê myszk¹ interesuj¹cy nas obszar. Podczas tworzenia obrazu skanowany bídzie tylko zaznaczony fragment, skracaj¹c tym samym czas pomiaru. Opracowane termogramy mog¹ byê zapisywane na karcie pamiíciowej MMC o pojemnoúci do 256 MB. Umoøliwia ona zachowanie ponad 3500 termogramûw, a zastosowanie portu USB zapewnia w razie koniecznoúci szybki transfer danych. Powyøsze cechy kamery V-20 s¹ bardzo przydatne podczas prac w warunkach terenowych. Detektory podczerwieni stosowane w kamerach termograficznych moøna podzieliê na jednoelementowe i wieloelementowe. W V-20 zastosowano detektor jednoelementowy. Rozwi¹zanie takie przyczynia sií do obniøenia kosztu ca³ego urz¹dzenia i jednoczeúnie zapewnia, øe kaødy z punktûw sk³adaj¹cych sií na obraz powstaje w identycznych warunkach. Zastosowanie pojedynczego detektora niesie ze sob¹ zalety metrologiczne wynikaj¹ce z faktu, øe kaødy elementarny obszar obiektu mierzony jest tym samym detektorem i dok³adnoúê pomiaru jest duøo wiíksza niø w przypadku detektorûw wieloelementowych. Kamera to nie wszystko Moøna powiedzieê, øe bezpoúrednia praca z kamer¹ to tylko wstíp do pûüniejszego opracowania wynikûw pomiarowych. Dalsze czynnoúci bíd¹ prowadzone juø w warunkach biurowych, przy wykorzystaniu komputera i programu Therm V-20 (rys. 1). Program ten jest dostarczany razem z kamer¹. Uøytkownik nie ponosi dodatkowych kosztûw zwi¹zanych z jego nabyciem. Za pomoc¹ programu Therm V-20 moøe byê przygotowana niemal automatycznie dokumentacja prac pomiarowych, obejmuj¹ca opracowanie graficzne i tabelaryczne wynikûw. W jej sk³ad wchodz¹: pliki tekstowe z opisami pomiarûw, zdjícia mierzonych obiektûw (tradycyjne - wykonane np. aparatem cyfrowym), zestaw termogramûw, wykresy liniowe (rys. 2a) i histogramy rozk³adu temperatur (rys. 2b i 2c). Te ostatnie odnosz¹ sií do ca- ³ej powierzchni obrazu lub tylko do ustalonej krzywej ³amanej, przebiegaj¹cej przez wybrane punkty mierzonego obiektu. Gdyby proponowane w programie typy wykresûw nie odpowiada³y wymaganiom uøytkownika, moøe on skorzystaê np. z programu Excel po wczeúniejszym wyeksportowaniu do niego danych. Program Therm V-20 potrafi teø eksportowaê dane w formacie *.bmp. Do tworzenia termogramûw moøna wybraê najbardziej odpowiedni¹ paletí barw, wspomagan¹ filtrem temperatur i filtrem wyúwietlania - przyk³ady przedstawiono na rys. 3a, 3b i 3c. Podczas przesuwania kursora w obríbie okna roboczego widaê natychmiastowe wyúwietlenie uaktualnionych wspû³rzídnych ekranowych, a takøe temperatury wskazywanego punktu. RozdzielczoúÊ termiczna wynosi 0,05 o C. Moøna powiedzieê, øe kamera V-20 jest produktem unikatowym. SprzÍt tego typu jest produkowany przez niewielu wytwûrcûw úwiatowych. Cieszy wiíc fakt, øe wúrûd nich jest nasza rodzima firma. Kamera V-20 zdoby³a wiele nagrûd na rûønego rodzaju targach i wystawach. Kamera V-20 jest jedn¹ z wielu aplikacji detektorûw podczerwieni bíd¹cych podstawowym elementem w ofercie firmy VIGO System. WiÍcej informacji moøna znaleüê na stronie internetowej Jaros³aw Doliñski Dodatkowe informacje Wiêcej informacji mo na uzyskaæ w firmie VIGO System S.A., tel. (22) , 128

12 B I B L I O T E K A E P W Bibliotece EP prezentujemy książki dotyczące zagadnień związanych z różnymi dziedzinami techniki, jednak zawsze przydatne w pracy elektronika lub pomocne w uprawianiu elektronicznego hobby. Nasza opinia jest oczywiście subiektywna, ale wynika z wieloletniego doświadczenia zawodowego i chyba jest zgodna z oczekiwaniami tych, którzy chcą z książek korzystać, a nie przyozdabiać nimi półki. Aby nie marnować miejsca w EP, nie będziemy publikować recenzji książek ocenianych na jedną lub dwie lutownice. Przyjęliśmy szeroką skalę ocen, aby ułatwić Czytelnikom orientację w potencjalnej przydatności książki. Uwaga! Większość prezentowanych książek można zamówić w Dziale Handlowym AVT (patrz str. 125). Chcemy w ten sposób udostępnić je Czytelnikom EP. Tomasz Starecki, Mikrokontrolery 8051 w praktyce, BTC 2002 Nazwisko autora ksi¹øki jest z pewnoúci¹ doskonale znane Czytelnikom EP, napisa³ on bowiem promowan¹ przez nas kilka lat temu ksi¹økí ìmikrokontrolery jednouk³adowe rodziny 51î, ktûra z rozrzewnieniem jest wspominana do dziú. By³a to bowiem pierwsza na rynku wydawniczym ksi¹øka kompleksowo prezentuj¹ca ca- ³¹ Ûwczesn¹ rodziní mikrokontrolerûw '51, ze szczegû³owym opisem ich peryferii, rejestrûw specjalnych i wszelkich innych szczegûlnych cech, ktûre s¹ istotne dla konstruktorûw urz¹dzeò i programistûw. Bior¹c pod uwagí dobr¹ opinií tamtej ksi¹øki, przed autorem staní³o trudne zadanie przygotowania publikacji o rûwnie wysokim poziomie, lecz inaczej traktuj¹cej tematykí '51. Powaøn¹ zmianí juø na pierwszy rzut oka sugeruje tytu³ nowej ksi¹øki, a bior¹c pod uwagí dotychczasowe publikacje Wydawnictwa BTC z cyklu ìw praktyceî, mog³em sií spodziewaê sporych atrakcji. I tak jest w rzeczywistoúci: oprûcz ìklasycznychnieúmiertelnychî informacji o budowie rdzenia '51, organizacji pamiíci danych i programu, dzia³aniu uk³adu obs³ugi przerwaò czy rejestrach SFR (bíd¹cych zreszt¹ czíúciowym powtûrzeniem informacji z poprzedniej ksi¹øki), autor zawar³ w prezentowanej ksi¹øce takøe wiele zupe³nie nowych informacji. I tak, szczegûln¹ uwagí praktykûw przyci¹gnie z pewnoúci¹ dziesi¹ty rozdzia³ ksi¹øki, w ktûrym znajduj¹ sií przyk³ady wykorzystania mikrokontrolera w aplikacjach rûønego typu. SzczegÛlnie interesuj¹ce s¹: obs³uga klawiatur rûønego typu, sterowanie wielocyfrowych wyúwietlaczy LED oraz alfanumerycznych LCD, omûwienie sposobu korzystania z interfejsu UART oraz jego programowa implementacja, przyk³ady zastosowania interfejsûw SPI, I 2 C oraz 1- Wire, a takøe sposoby sterowania przez mikrokontroler obci¹øeò zasilanych napiíciem sieciowym 220V. Wszystkie przyk³ady zilustrowano programami napisanymi w asemblerze '51 (s¹ one dostípne takøe na stronie Wydawnictwa). Ponadto autor pokaza³ sposoby do³¹czenia do mikrokontrolerûw '51 zewnítrznej pamiíci danych i zewnítrznych peryferii (dziíki czemu pocz¹tkuj¹cy projektanci mog¹ sií zorientowaê, jak sií buduje prawdziwe systemy mikroprocesorowe). RÛwnie interesuj¹cy jest rozdzia³ 9, w ktûrym znajduj¹ sií opisy (sprzítowych i programowych) narzídzi uruchomieniowych, ze szczegûlnym uwzglídnieniem tych, ktûre s¹ dostípne bezp³atnie (podano wiele adresûw internetowych). Autor powaønie podszed³ do projektûw przyk³adowych, poniewaø specjalnie na potrzeby ksi¹øki przygotowa³ zestaw sprzítowy z mikrokontrolerem AT89S8252 (z pamiíci¹ programu typu Flash ISP), ktûry jest otoczony podstawowymi peryferiami. Na tym w³aúnie zestawie by³y testowane wszystkie programy, co dobrze wrûøy tym czytelnikom ksi¹øki, ktûrzy bíd¹ chcieli z nich skorzystaê. Jest to tym ³atwiejsze, øe w ksi¹øce opisano takøe bardzo prosty programator ISP, za pomoc¹ ktûrego moøna modyfikowaê zawartoúê pamiíci mirkokontrolera zastosowanego w zestawie. Uzupe³nieniem treúci ksi¹øki jest indeks hase³ oraz 6 dodatkûw, w ktûrych znajduj¹ sií informacje przydatne podczas poznawania i - pûüniej - pos³ugiwania sií mikrokontrolerami. SzczegÛlnie interesuj¹ce wydaj¹ mi sií dodatki, w ktûrych znajduj¹ sií tablice kodûw ASCII oraz kodûw znakûw wykorzystywanych przez sterownik wyúwietlacza LCD, schematy blokowe wielu nietypowych mikrokontrolerûw '51, wyprowadzenia mikrokontrolerûw w rûønych obudowach, a takøe skrûcony przegl¹d wybranych wersji '51. Reasumuj¹c: kompetentna ksi¹øka o silnej orientacji na konstruktorûw, ktûrzy chc¹ szybko i bezboleúnie - od strony praktycznej - poznaê moøliwoúci i tajniki mikrokontrolerûw z rodziny '51, ktûrej øywotnoúê dorûwnuje popularnoúci. Miko³aj Andrus 123

13 B I B L I O T E K A E P Legenda: ksi¹øka wybitna, polecamy! ksi¹øka o duøych walorach praktycznych, polecamy! moøe sií przydaê Andrzej MaczyÒski, ìsterowniki programowalne PLC. Budowa systemu i podstawy programowaniaî, Astor 2002 Jest to specyficzna ksi¹øka, spe³niaj¹ca jednoczeúnie role: podrícznika i przewodnika dla pocz¹tkuj¹cych po úwiecie: automatyki (od podstaw), sterownikûw PLC, ich peryferii i programowaniu (jízyk drabinkowy), a takøe oprogramowaniu wspomagaj¹cemu projektowanie kompletnych systemûw regulacji, sterowania i wizualizacji przebiegu nadzorowanych procesûw. Autor przygotowa³ bardzo przystípny kurs, dziíki ktûremu moøna doúê szybko poznaê podstawowe zagadnienia zwi¹zane z automatyzacj¹ procesûw sterowania i to praktycznie z kaødej ìstronyî. Istotne dla uøytkownikûw - choê z pewnoúci¹ czíúê CzytelnikÛw uzna to za wadí ksi¹øki - jest doúê szczegû³owe przywi¹zanie jej treúci do urz¹dzeò firmy GE Fanuc, ktûrej dystrybutorem jest wydawca ksi¹øki - firma Astor. Z jednej strony doúê ³atwo moøna odnieúê swoje pomys³y do konkretnych urz¹dzeò, zaú z drugiej reklama wciska sií drzwiami i oknami. Takie czasy! Andrzej Gawryluk Janusz Biernat, ìmetody i uk³ady arytmetyki komputerowejî, Oficyna Wydawnicza Politechniki Wroc³awskiej 2001 Ksi¹øka o niezwyk³ej wartoúci uøytkowej, zw³aszcza dla bardziej ambitnych programistûw. Autor zawar³ w niej niemaløe kompletn¹ wiedzí zwi¹zan¹ z realizacj¹ obliczeò sta³oi zmiennoprzecinkowych za pomoc¹ uk³adûw cyfrowych, w tym przede wszystkim mikroprocesorûw. Tak wiíc, czytelnik moøe dowiedzieê sií z prezentowanej ksi¹øki, w jaki sposûb realizowane s¹ dzia³ania arytmetyczne (dodawanie, odejmowanie oraz mnoøenie liczb kodowanych na rûøne sposoby), jakich zabiegûw naleøy dokonaê, aby operacje trudne obliczeniowo (przede wszystkim czasoch³onne) wykonywaê w jak najkrûtszym czasie, a takøe z czego wynikaj¹ granice wydajnoúci cyfrowych systemûw obliczeniowych. W dodatku znalaz³y sií opisy standardûw IEEE754/854, a takøe polsko-angielski s³ownik terminûw. Ksi¹øka zdecydowanie nie naleøy do pozycji ³atwych, ale poruszana w niej tematyka nie jest zbyt wdziíczna. Niestety, implementacja algorytmûw obliczeniowych wymaga odpowiedniego przygotowania teoretycznego. Andrzej Gawryluk ukasz Komsta, ìkrûtkofalarstwo i radiokomunikacja - poradnikî, WKi 2001 W ksi¹øce zawarto podstawowe wiadomoúci o krûtkofalarstwie i radiokomunikacji, wúrûd ktûrych szczegûlnie przydatne jest przybliøenie funkcjonowania s³uøb radiokomunikacyjnych oraz CB, a takøe stosowane wspû³czeúnie rodzaje emisji radiowej. Czytelnicy nieznaj¹cy historii radiokomunikacji mog¹ sií - dziíki tej ksi¹øce - z ni¹ zapoznaê, z kolei czytelnicy zainteresowani podstawami prawnymi dzia³ania stacji radiowych znajd¹ w niej wykaz odpowiednich aktûw prawnych. S³owo ìporadnikî w tytule sugeruje kompletnoúê zawartej w ksi¹øce wiedzy elementarnej i tak jest w rzeczywistoúci - autor przedstawia w niej takøe zasady daleka od doskona³oúci nie warto kupowaê zdobywania uprawnieò radiooperatorskich, prezentuje stowarzyszenia i organizacje dzia³aj¹ce ìwokû³î radiokomunikacji, omawia regu³y rz¹dz¹ce propagacj¹ fal radiowych, sporo miejsca przeznaczy³ takøe na pokazanie moøliwoúci popularnych, fabrycznych urz¹dzeò radiowych. Przedstawione zosta³y kody stosowane podczas ³¹cznoúci rûønego typu (w tym profesjonalnych), rûønego typu anteny i systemy antenowe, nieco miejsca poúwiícono takøe przybliøeniu zagadnieò zwi¹zanych z radiow¹ sieci¹ pakietow¹. Przydatnym dodatkiem do ksi¹øki jest mapa (w postaci wk³adki) ilustruj¹ca podzia³ úwiata na strefy WAZ z zaznaczonymi prefiksami poszczegûlnych krajûw. Ksi¹øka z pewnoúci¹ zainteresuje tych naszych CzytelnikÛw, ktûrzy zajmuj¹ sií ³¹cznoúci¹ radiow¹. 124

14 P R O J E K T Y C Z Y T E L N I K Ó W Dział Projekty Czytelników zawiera opisy projektów nadesłanych do redakcji EP przez Czytelników. Redakcja nie bierze odpowiedzialności za prawidłowe działanie opisywanych układów, gdyż nie testujemy ich laboratoryjnie, chociaż sprawdzamy poprawność konstrukcji. Prosimy o nadsyłanie własnych projektów z modelami (do zwrotu). Do artykułu należy dołączyć podpisane oświadczenie, że artykuł jest własnym opracowaniem autora i nie był dotychczas nigdzie publikowany. Honorarium za publikację w tym dziale wynosi 250, zł (brutto) za 1 stronę w EP. Przysyłanych tekstów nie zwracamy. Redakcja zastrzega sobie prawo do dokonywania skrótów. Inteligentna ładowarka akumulatorów NiCd/NiMH Rosn¹ca liczba urz¹dzeò przenoúnych stawia przed elektronikami nowe wyzwania. Jedno z nich podj¹³ Czytelnik, w wyniku czego powsta³ projekt prezentowany w artykule. Rekomendacje: ³atwy w wykonaniu projekt szybkiej ³adowarki do popularnych akumulatorûw stosowanych m.in. w przenoúnym sprzície audio. Z pewnoúci¹ kaødy uøytkownik przenoúnych urz¹dzeò zasilanych bateryjnie zosta³ kiedyú zaskoczony, gdy prûbuj¹c w³¹czyê swoje elektroniczne cacko, dowiedzia³ sií, øe... akumulatory sií wy³adowa³y. Nie ma z tym wiíkszego problemu, gdy jest to telefon komûrkowy wyposaøony w specjaln¹ ³adowarkÍ. Po godzinie czy dwûch moøemy na nowo korzystaê z urz¹dzenia. W duøo gorszej sytuacji s¹ ci, ktûrzy s³uchali muzyki z kasety czy p³yty, lub w úrodku nocy odmûwi³a pracy klasyczna latarka na dwa ìpaluszkiî. Zaopatrzeni w sklepow¹ ³adowarkÍ musz¹ oni odstawiê baterie na kilka godzin w celach regeneracyjnych. No i niestety walkman, ma³e ríczne radio, discman i latarka sta³y sií bezuøyteczne. Ale - g³owa do gûry - nadchodzi odsiecz... Uk³ad, ktûry chcia³bym zaprezentowaê, nie jest øadn¹ rewelacj¹, aczkolwiek posiada kilka przydatnych funkcji, ktûre w kilku s³owach postaram sií przybliøyê. DostÍpne na rynku popularne akumulatorki NiCd charakteryzuj¹ sií znamionowym napiíciem rûwnym 1,25 V. Jest to teoretyczne napiície ogniwa roz³adowanego do po- ³owy pojemnoúci. Reakcje elektrochemiczne zachodz¹ce w ogniwie podczas roz³adowywania s¹ odwracalne pod warunkiem, øe nie nast¹pi utrata gazu (tlenu w ogniwach NiCd, wodoru w Ni- MH). Przyczyn¹ ìwyciekuî moøe byê nadmierne roz³adowanie ogniwa (szeregowe po- ³¹czenie kilku ogniw w baterií) - gdy jego napiície spadnie do zera, p³yn¹cy wûwczas wsteczny pr¹d powoduje nagrzewanie, ulatnianie sií gazu i w efekcie zniszczenie lub nawet eksplozjí akumulatora. RÛwnieø podczas ³adowania duøym pr¹dem istnieje niebezpieczeòstwo prze³adowania ogniwa, co niesie podobne skutki. Dla unikniícia tego typu sytuacji uniwersalne ³adowarki regeneruj¹ ogniwa pr¹dem niegroø¹cym prze³adowaniem, niestety jest on tak ma³y (zwykle C/10 lub C/15, C - pojemnoúê ogniwa), øe ³adowanie trwa nawet 12 godzin. Przy tak odnawianych ogniwach istnieje niebezpieczeòstwo do- ³adowywania ogniw nieroz³adowanych. WystÍpuj¹cy tzw. efekt pamiíciowy powoduje redukcjí pojemnoúci w kolejnych cyklach do³adowywania. Szybka regeneracja polega na przep³ywie duøego (rzídu C) pr¹du przez ogniwa, dziíki czemu czas regeneracji skraca sií radykalnie. Stosowane s¹ dwie metody szybkiego ³adowania: sta³ym pr¹dem lub sta- ³ym napiíciem. Kilka s³ûw na temat tej pierwszej, ktûr¹ zastosowa³em w moim projekcie. Dla na³adowania baterii wymusza sií przep³yw sta³ego pr¹du przez po³¹czone szeregowo ogniwa. W miarí up³ywu czasu napiície na akumulatorach wzrasta. Moment pe³nego na³adowania jest wykrywany dziíki ujemnemu przyrostowi jego wartoúci. W ostatniej fazie procesu odnotowujemy takøe Projekt 110 spadek temperatury ogniwa, co rûwnieø moøe zagwarantowaê wykrycie chwili na³adowania. Ta metoda jest jednak mniej skuteczna ze wzglídu na trudnoúci zwi¹zane z pomiarem temperatury - wewnítrzny jest niemoøliwy, a zewnítrzny ma³o dok³adny. ìksi¹økowyî przebieg napiícia ³adowanych ogniw widaê na rys. 1. Z kolei na rys. 2 pokazano charakterystykí roz³adowywania ogniw NiCd i NiMH. Opis projektu Przejdümy teraz do omûwienia dzia³ania prostego uk³adu, ktûry pozwoli w stosunkowo krûtkim czasie na bezpieczne zregenerowanie roz³adowanych akumulatorûw. Sk³ada sií on z dwûch uk³adûw scalonych i kilku elementûw dyskretnych, a koszt jego budowy na pewno nie przekroczy ceny, za jak¹ s¹ oferowane zwyk³e 12-godzinne ³adowarki. ìmûzgiemî uk³adu jest popularny mikrokontroler AT89C2051 wspû³pracuj¹cy z uk³adem firmy Philips - PCF8591. Jest to poczwûrny przetwornik analogowo-cyfrowy sterowany interfejsem I 2 C. Uk³ad ten w swojej strukturze zawiera rûwnieø przetwornik C/A. Dane wejúciowe mikroprocesora stanowi¹ trzy jednobajtowe liczby bíd¹ce rezulta- Rys. 1 Rys. 2 89

15 P R O J E K T Y C Z Y T E L N I K Ó W Rys. 3 tem pomiarûw wykonanych przez uk³ad PCF8591. S¹ to napiícia odpowiednio na jednym ogniwie, na ca³ej baterii i napiície informuj¹ce o pr¹dzie ³adowania, powstaj¹ce na rezystorze w³¹czonym w szereg z ogniwami. Przetwornik pracuje w standardowej konfiguracji z diodowym zabezpieczeniem wejúê analogowych. Do sterowania czíúci¹ mocy uk³adu wykorzystano analogowe wyjúcie przetwornika C/A, ktûry okreúla wartoúê pr¹du ³adowania (schemat elektryczny na rys. 3). Do komunikacji z uøytkownikiem s³uøy wyúwietlacz LCD pracuj¹cy z czterobitow¹ magistral¹ danych oraz dioda LED sygnalizuj¹ca stan ³adowarki. Wprowadzeniu nastaw s³uø¹ dwa Rys. 4 przyciski chwilowe oznaczone jako WYB R (zmiana parametrûw) i OK (zatwierdzenie). Bezpoúrednie pod³¹czenie wyprowadzenia 14 (V ref ) przetwornika PCF8591 wprost do szyny zasilania nie jest dobrym rozwi¹zaniem ze wzglídu na niewielk¹ stabilnoúê napiícia. Alternatywnie, do stabilizacji napiícia referencyjnego moøna zastosowaê uk³ad LM385. Tranzystor mocy BD244 przy napiíciu zasilania 5 V i pr¹dzie ³adowania 500 ma praktycznie nie wymaga radiatora, ale naleøy pamiítaê, øe przy wzroúcie wartoúci pr¹du czy napiícia niewielki kawa³ek aluminium zredukuje jego temperaturí do bezpiecznego poziomu. Wartoúci wszystkich elementûw dyskretnych nie s¹ krytyczne i mog¹ byê dobierane indywidualnie przez kaødego uøytkownika-elektronika. Waøne jest jedynie, aby tranzystory dysponowa³y odpowiedni¹ moc¹ strat i maksymalnymi pr¹dami kolektorûw przekraczaj¹cymi wartoúê przewidywanego pr¹du przy pracy uk³adu. Dla wykorzystania pe³nej skali pr¹dowej ³adowarki, przy wysterowaniu tranzystora BC211 (ok. 5 V na bazie) przez tranzystor ³aduj¹cy BD244 przy potencjale jego kolektora ok. 3 V powinien p³yn¹ê pr¹d o natíøeniu ok. 1 A. ZespÛ³ roz³adowuj¹cy powinien umoøliwiê przep³yw pr¹du o wartoúci ok. 150 ma przy napiíciu na ogniwach ok. 2 V. To chyba wszystko, jeúli chodzi o fizyczn¹ stroní uk³adu, a teraz jego dzia³anie. Uproszczony diagram stanûw uk³adu przedstawiono na rys. 4. Zosta³ on zapisany w Basicu i skompilowany za pomoc¹ Bascoma (kody ürûd- ³owe s¹ dostípne w dziale Download na stronie znajd¹ sií takøe na CD-EP7/2003B). Po w³¹czeniu zasilania ³adowarka sprawdza obecnoúê ogniw. W przypadku ich nieznalezienia na wyúwietlaczu pojawia sií komunikat: BRAK OGNIW. Po w³oøeniu baterii uk³ad przystípuje do sprawdzenia ich stanu. W tym celu na 3 minuty zostaje za³¹czony tranzystor roz³adowuj¹cy, a procesor mierzy w tym czasie napiície na obu ogniwach, aby nie dopuúciê do nadmiernego roz³adowania ktûregokolwiek z nich. Moøliwe s¹ trzy przypadki: 1. Na obydwu ogniwach napiície spadnie poniøej ok. 0,8 V. 2. KtÛreú z ogniw bídzie nieroz³adowane. 3. Ogniwa nie wymagaj¹ ³adowania. W drugiej sytuacji uk³ad poprosi o wymianí zestawu, w trzecim poinformuje, øe ogniwa s¹ na³adowane. W obu przy- padkach moøliwe jest kontynuowanie ³adowania przez przytrzymanie klawisza OK na 2 sekundy, lecz jest to sytuacja niezbyt zdrowa dla baterii, co jest sygnalizowane pojawieniem sií symbolu wykrzyknika na wyúwietlaczu podczas ³adowania. Pierwszy przypadek to sytuacja podrícznikowa - ogniwa wymagaj¹ ³adowania - przechodzimy do menu, gdzie moøemy wybraê pr¹d ³adowania w zakresie ma z rozdzielczoúci¹ 100 ma. Oczywiste jest, øe wiíkszy pr¹d to krûtszy czas, jednak nie wszystkie ogniwa znosz¹ trudne warunki narzucone przez uøytkownika. Na uwadze naleøy mieê ich pojem- WYKAZ ELEMENTÓW Rezystory: 10Ω/5W; 3 x 3,3kΩ; 10kΩ; 1kΩ; 500Ω; 1Ω/5W; 3Ω/1W Kondensatory: 2 x 33pF; 2 x 100nF; 220µF/16V; 470µF/ 25V; 10µF/16V; 1µF/16V. Półprzewodniki: układy scalone: AT89C2051 (zaprogramo wany); PCF8591; LM7805, diody: 6 x 1N4148; LED (np. zielona), tranzystory: 2 x BD244/ BC313, BC211(lub podobne) Różne: rezonator kwarcowy 4MHz; 2 x mikroprzełączniki; LCD 16*1; goldpiny; ARK2 90 2/98

16 P R O J E K T Y C Z Y T E L N I K Ó W noúê i zalecenia producenta co do maksymalnego dopuszczalnego pr¹du ³adowania. Po wybraniu stosownej opcji potwierdzamy j¹ za pomoc¹ OK i uk³ad rozpoczyna ³adowanie. Okazuje sií, øe ogniwa nie lubi¹ nag³ych zmian pr¹du jak rûwnieø temperatury, dlatego ³adowarka stopniowo przez okres 3 minut zwiíksza wartoúê pr¹du. Po osi¹gniíciu zadanej wartoúci uk³ad - dziíki sprzíøeniu zwrotnemu - utrzymuje sta³¹ jego wartoúê, monitoruj¹c jednoczeúnie napiície na ogniwach w celu wykrycia stanu pe³nego na³adowania. W przypadku wyjícia ogniw podczas regeneracji uk³ad informuje o ich braku i przerwaniu ³adowania. Proces ³adowania moøna oczywiúcie zatrzymaê, choê nie jest to wskazane, naciskaj¹c oba przyciski na 2 sekundy. Po wykryciu stanu na³adowania uk³ad stopniowo zmniejsza pr¹d do zera, po czym informuje o zatrzymaniu ³adowania zapalon¹ diod¹ i informacj¹ na LCD. Moøna teraz bezpiecznie wyj¹ê jeszcze ciep³e nowe ogniwa, a uk³ad bídzie gotûw do za³adowania nowego zestawu do regeneracji. Uk³ad by³ testowany na ogniwach AA firmy Panasonic o pojemnoúci 800 mah. Przy pr¹dzie regeneracji 1000 ma ³adowarka pracowa³a niewiele ponad godziní. Wszelkie uwagi, spostrzeøenia, wykryte b³ídy w programie i sprzície proszí kierowaê na adres: Mariusz ¹d³o Uwaga! Program ürûd³owy do projektu opublikujemy na CD-EP7/2003B. 91

17 K U R S printf() jak korzystać z tej funkcji? Kilka s³ûw o STDIO.H Biblioteka o nazwie STDIO.H (STan- Dard Input-Output) zawiera szereg funkcji umoøliwiaj¹cych odczyt i wyprowadzanie znakûw do (z) standardowego urz¹dzenia wejúcia/wyjúcia. W ìduøymî komputerze role tych urz¹dzeò spe³niaj¹ klawiatura i monitor. W przypadku mikrokontrolera przyjíto, øe funkcje STDIO wykorzystuj¹ interfejs szeregowy UART (po konwersji poziomûw napiíê wyjúciowych - RS232), traktuj¹c go jako standardowe urz¹dzenie do komunikacji z uøytkownikiem. W przypadku kompilatora RC-51 (www.raisonance.com) nastawy UART dokonywane s¹ tuø po uruchomieniu napisanej dla mikrokontrolera aplikacji. Zajmuje sií tym funkcja _C_INIT_IO. Ustawia ona TIMER1 w mikrokontrolerze ë51 jako generator steruj¹cy transmisj¹, nadaj¹c jego rejestrowi TH1 predefiniowan¹ wartoúê pocz¹tkow¹. Domyúlnie jest to 0xE8, co odpowiada prídkoúci transmisji 1200 bps przy czístotliwoúci zegara 11,0592 MHz. WartoúÊ tí moøna zmieniê, uøywaj¹c polecenia #pragma (na przyk³ad polecenie #pragma DEFJ(TIM1_INIT=0xFD) przy tej samej czístotliwoúci generatora zegarowego, ustawi prídkoúê transmisji na wartoúê bps). Ale jeúli by³yby to tylko i wy- Tab. 1. Podstawowe przekształcenia funkcji printf() Znak formatuj¹cy d lub i o x lub X u c s f e lub E g lub G p n % int int char* double double double void* int* Pisz¹c program w jízyku C, czasami zadajemy sobie pytanie: czy naprawdí muszí tworzyê funkcjí dokonuj¹c¹ konwersji wartoúci dziesiítnej na szesnastkow¹? Przecieø chociaøby biblioteka o nazwie STDIO zawiera w sobie moøliwoúê formatowania zarûwno danych wejúciowych, jak i wyjúciowych. Czy nie ma moøliwoúci skorzystania z czyjejú pracy i zaoszczídzenia w³asnego czasu? Funkcje STDIO.H predefiniowane przez Raisonance, producenta pakietu RC-51 ³¹cznie instrukcje wysy³ania oraz odbioru znakûw, nie warto by by³o poruszaê tego tematu. Istnieje bowiem mnûstwo dobrych opracowaò na temat bibliotek wykorzystywanych przy programowaniu w jízyku C. printf() = formatowane wyjúcie Kaødy, kto kiedykolwiek wykorzystywa³ funkcje predefiniowane w STDIO.H wie, øe umoøliwiaj¹ one formatowanie danych. Zgodnie ze specyfikacj¹ standardu ANSI, szereg z nich dokonuje przekszta³ceò wewnítrznych wartoúci na zna- część 13 extern int _getkey(void); extern int getchar (void); extern char ungetchar (char c) reentrant; extern char *gets (char *s) reentrant; extern int putchar (const int c ); extern int puts (const char *s ) reentrant; extern int printf(const char *format,...) reentrant; extern int sprintf(char *buffer, const char *format,...) reentrant; extern int scanf(const char *format,...) reentrant; extern int sscanf(const char *buffer, const char *format,...) reentrant; Typ Opis przekszta³cenia przekszta³canego Przekszta³cenie do postaci: argumentu int liczba dziesiêtna ze znakiem int liczba ósemkowa bez znaku i bez wiod¹cego zera int liczba szesnastkowa bez znaku i bez wiod¹cego zera z u yciem ma³ych liter dla wzorca 0x i du ych dla 0X liczba dziesiêtna bez znaku pojedynczy znak po przekszta³ceniu do typu unsigned char tekst wypisywany do napotkania znaku koñca ³añcucha /0 lub osi¹gniêcia zadanej precyzji liczba dziesiêtna ze znakiem w postaci [-]xxx.yyy, gdzie liczba cyfr po kropce (yyy) okreœlona jest przez precyzjê liczba dziesiêtna ze znakiem w tzw. notacji in ynierskiej (na przyk³ad e-10); podobnie jak wy ej, liczba cyfr po kropce okreœlana jest przez precyzjê jeœli wyk³adnik potêgi jest mniejszy od -4 lub >= precyzji, to przyjmuje siê specyfikacjê identyczn¹ z wzorcem e (E); inaczej stosowana jest specyfikacja f wskaÿnik reprezentacja zale y od konkretnej implementacji liczbê znaków wypisanych w TYM wywo³aniu printf zapisuje siê do odpowiedniego argumentu; nie s¹ wykonywane adne przekszta³cenia nie ma przekszta³cenia (%%); zostanie wypisany znak % ki lub odwrotnie. W tym odcinku kursu szczegûln¹ uwagí poúwiícimy funkcji printf() daj¹cej programiúcie nie tylko szereg moøliwoúci wykorzystania, lecz rûwnieø pozwalaj¹cej na redukcjí czasu koniecznego do stworzenia aplikacji. Wyjúciowa funkcja printf() t³umaczy wewnítrzne wartoúci na znaki. Jednym s³owem - bajty danych zamieniane s¹ na postaê zrozumia³¹ przez cz³owieka: int printf(char *wzorzec, argument_1, argument_2... ) Przekszta³cenie odbywa sií wed³ug i pod nadzorem wzorca zapisanego we ìwzorzecî. Funkcja przekszta³ca, formatuje i wypisuje swoje argumenty do standardowego wyjúcia. Jak wspomnia³em wczeúniej, w przypadku mikrokontrolera 8051 jest to interfejs UART. Wzorzec zawiera obiekty dwojakiego rodzaju: zwyk- ³e znaki, ktûre s¹ przesy³ane do wyjúcia oraz specyfikacje przekszta³ceò. Kaøda z nich wskazuje na sposûb, w jaki zostanie przekszta³cony i wypisany dany argument. SpecyfikacjÍ przekszta³cenia rozpoczyna znak %, a koòczy znak dla niego charakterystyczny. MiÍdzy znakiem % i znakiem przekszta³cenia mog¹ - wed³ug nastípuj¹cej kolejnoúci - wyst¹piê: - znak ì-î (minus) polecaj¹cy dosuniície przekszta³conego argumentu do lewego kraòca jego pola, - liczba okreúlaj¹ca rozmiar pola (argument zostanie wypisany w postaci o rozmiarze co najmniej pola, a jeúli bídzie taka potrzeba, zostanie uzupe³niony znakami odstípu z prawej lub lewej strony w zaleønoúci od ø¹dania dosuniícia znakûw w lewo), - znak ì.î (kropka) oddzielaj¹cy rozmiar pola argumentu od jego precyzji, - liczba okreúlaj¹ca precyzjí, to jest 86

18 K U R S List. 1. Przykłady użycia funkcji printf() const char* TEKST = Tekst przykladowy ; printf( :%s:,tekst); :Tekst przykladowy: printf( :%10s:,TEKST); :Tekst przykladowy: printf( :%.10s:,TEKST); :Tekst przy: printf( :%25.s:,TEKST); : Tekst przykladowy: printf( :%-25.s:,TEKST); :Tekst przykladowy : printf( :%025.10s:,TEKST); :Tekst przy : int X = 123; printf( %s %04X %s, 123 Dec. =, X, Hex ); printf( %s %o %s, 123 Dec. =, X, Oct ); List. 2. Przykład programu zmieniającego definicję funkcji putchar() // zamiana funkcji putchar() // oryginalnie funkcja PUTCHAR // wykorzystuje tylko rejestr R7 // i akumulator // jesli ponizsza uzywa czegos wiecej // - moze nie funkcjonowac // nalezy uwaznie przygladac sie // rejestrom #include <reg51.h> #include <stdio.h> #include <lcd4b.h> // zmiana definicji putchar(), // metoda 1, mniej bezpieczna int putchar (const int c) { LcdWrite(c); return (0); } void main (void) { int x = 241; // inicjalizacja LCD w trybie 4 bity LcdInitialize(); LcdClrScr(); // zamiana liczby x na wartosc // szesnastkowa printf( %d %s %02x %s, x, dec =, x, hex ); // koniec programu while (1); } 123 Dec. = 007B Hex 123 Dec. = 173 Oct maksymaln¹ liczbí znakûw dla tekstu, liczbí cyfr po kropce dziesiítnej dla liczb zmiennopozycyjnych, minimaln¹ liczbí cyfr dla wartoúci ca³kowitych, - litera ìhî, jeúli argument ca³kowity naleøy wyprowadziê w postaci short, lub ìlî (litera ìlî) jeúli argument naleøy wyprowadziê jako long. W tab. 1 zestawiono podstawowe znaki przekszta³cenia dla funkcji printf(). SzerokoúÊ pola lub precyzjí moøna w specyfikacji zast¹piê znakiem ì*î (gwiazdki), co oznacza, øe ø¹dany argument naleøy wyprowadziê i przekszta³ciê, korzystaj¹c z kolejnego argumentu funkcji (uwaga - musi on byê typu int!). Na przyk³ad, wypisanie co najwyøej max znakûw z S wygl¹da nastípuj¹co: printf(ì%.*sî, max, S); Stosuj¹c funkcjí printf(), naleøy pamiítaê, øe wykorzystuje ona swûj pierwszy argument do okreúlenia typu, rozmiarûw i liczby pozosta³ych argumentûw. Jeúli programista poda z³y wzorzec przekszta³ceò, to mimo opisywanej wczeúniej filozofii jízyka C (zaufaj programiúcie, on wie co robi), funkcja bídzie ìzdezorientowanaî i na wyjúciu wyprowadzone zostan¹ b³ídne rezultaty jej pracy. Programista powinien mieê úwiadomoúê, øe efekt wywo³aò funkcji printf() w postaci printf(s) oraz printf(ì%sî,s) moøe byê zupe³nie odmienny, aczkolwiek kompilator jízyka C dopuszcza stosowanie jednej i drugiej postaci. Jeúli jednak nie podamy wzorca wyprowadzanego ³aÒcucha, to moøe sií okazaê, øe gdy w zmiennej s wyst¹pi¹ znaki specjalne (%, *), ³aÒcuch, ktûry zamierzamy wyprowadziê, zostanie potraktowany jako wzorzec. Na koniec tej krûtkiej prezentacji warto rûwnieø wspomnieê o funkcji sprintf(), bíd¹cej odmian¹ printf(), lecz z t¹ rûønic¹, øe nie wyprowadza ona danych, tylko zapisuje je w pamiíci. Dla praktykûw - obs³uga wyúwietlacza LCD z wykorzystaniem funkcji printf() Teraz dotarliúmy wreszcie do meritum tego artyku³u. Oczywiúcie, chcia³em w krûtki sposûb zaprezentowaê funkcje STDIO.H, jednak celem tego artyku³u jest nie tyle ich prezentacja, ile wyt³umaczenie metody, dziíki ktûrej moøna zaprz¹c je do pracy. Z doúwiadczenia wiem, øe 80% tworzonych przeze mnie aplikacji nie korzysta z interfejsu UART i nic nie stoi na przeszkodzie w wykorzystaniu STDIO.H dla innych potrzeb. Funkcja printf() jest zaimplementowana od szczegû³u do ogû³u. Co to oznacza? U podstaw jej dzia³ania leøy funkcja putchar() wysy³aj¹ca pojedynczy znak przez UART. Funkcja printf() nie wie, gdzie i za pomoc¹ jakiego interfejsu wyprowadzane s¹ dane. Zajmuje sií tym putchar() i to j¹ w³aúnie naleøy zmieniê, aby znaki wysy³ane by³y nie przez UART, ale na przyk³ad na wyúwietlacz LCD. Oczywiúcie, o ile UART i jego obs³uga s¹ pewnym standardem w obríbie rodziny mikrokontrolerûw 8051, o tyle implementacja obs³ugi wyúwietlacza zaleøy od konkretnego úrodowiska, w ktûrym pracuje mikrokontroler. W przyk³adzie programu pokazanym na list. 2 dokona³em zmiany definicji putchar() w taki sposûb, øe znaki wysy- ³ane s¹ na wyúwietlacz LCD, a nie przez UART. Wykorzysta³em tu bibliotekí funkcji obs³ugi LCD z jednego z poprzednich odcinkûw kursu. Jak widaê na podstawie przyk³adu programu, redefinicja putchar() nie jest zbyt trudna do wykonania. Nag³Ûwek funkcji musi byê zgodny ze zdefiniowanym wczeúniej przez producenta pakietu. Moøna zobaczyê jego poø¹dany wygl¹d, otwieraj¹c w³aúciwy zbiûr nag³ûwkowy o rozszerzeniu ìhî (np. STDIO.H). Cia³o moøe byê zestawem dowolnych instrukcji. Tworz¹c redefinicje, naleøy zwrûciê szczegûln¹ uwagí na to, jakie rejestry bíd¹ modyfikowane przez now¹ funkcjí. Zgodnie z dokumentacj¹ producenta (a do niej naleøy kaødorazowo odwo³ywaê sií tworz¹c redefinicjí) funkcja printf() spodziewa sií, øe putchar() modyfikuje wy- ³¹cznie zawartoúê rejestrûw UART, R7 i ACC mikrokontrolera oraz przydzielonego na zmienne obszaru pamiíci. Jeúli nowo napisana funkcja zmienia zawartoúê rûwnieø innych rejestrûw, musi byê zastosowana inna metoda redefinicji, zaprezentowana w przyk³adzie na list. 3. Przed uøyciem putchar_c() wewn¹trz putchar(), wszystkie øywotne rejestry mikrokontrolera s¹ zapamiítywane na stosie i odtwarzane po powrocie z wywo³ania funkcji. Na listingu pokazano rûwnieø fragment kodu w asemblerze 8051 wykonywany podczas wywo³ania putchar(). List. 3. Bezpieczna redefinicja putchar() oraz odpowiadający jej listing programu po kompilacji zauważyć można, że wszystkie ważne rejestry zapamiętywane są na stosie przed wywołaniem putchar (PUSH) i odtwarzane po powrocie (POP) #include <reg51.h> #include <stdio.h> #include <lcd4b.h> // zamiana funkcji putchar(), // metoda 2, bezpieczna void putchar_c (const int c) reentrant { LcdWrite(c); } int putchar (const int c) { putchar_c(c); return(0); } void main (void) { int x = 134; // inicjalizacja LCD w trybie 4 bity LcdInitialize(); LcdClrScr(); // zamiana liczby x na wartosc // szesnastkowa printf( %d %s %02x %s,x, dec.to, x, hex ); //koniec programu while (1); } ; FUNCTION _putchar (BEGIN) ; SOURCE LINE # C0F0 PUSH B 0002 C083 PUSH DPH 0004 C082 PUSH DPL 0006 C0D0 PUSH PSW 0008 C000 PUSH AR0 000A C001 PUSH AR1 000C C002 PUSH AR2 000E C003 PUSH AR C004 PUSH AR C005 PUSH AR C006 PUSH AR6 ; Register R4R5 is ; assigned to parameter c R LCALL?putchar_c 0019 D006 POP AR6 001B D005 POP AR5 001D D004 POP AR4 001F D003 POP AR D002 POP AR D001 POP AR D000 POP AR D0D0 POP PSW 0029 D082 POP DPL 002B D083 POP DPH 002D D0F0 POP B 002F 22 RET 87

19 K U R S S³owo kluczowe reentrant jízyka RC-51 informuje kompilator o tym, øe funkcja moøe byê wywo³ywana przez wiele procesûw jednoczeúnie. Inny przyk³ad redefinicji putchar (tu wykorzystano rûwnieø metodí mniej bezpieczn¹) pokazano na list. 4. Oryginalnie (i zgodnie ze specyfikacj¹ standardu AN- SI C) putchar wysy³a po kaødym argumencie o wartoúci 0x0A znak o kodzie 0x0D. Tworz¹ one w sumie sekwencjí sk³adaj¹c¹ sií na znak nowej linii (powrût karetki - CR=0x0D oraz znak nowej linii - LF=0x0A). W niektûrych aplikacjach jest to jednak cecha niepoø¹dana, a wrícz przeszkadzaj¹ca. Nowa definicja funkcji putchar nie posiada juø tej w³aúciwoúci. Przedstawione tu przyk³ady tworzenia w³asnych funkcji zamieniaj¹cych oryginalne definicje to wierzcho³ek gûry. Istnieje bowiem ca³y szereg rûønych moøliwoúci - pocz¹wszy od bibliotek obs³ugi standardowego wejúcia - wyjúcia aø po bibliotekí MATH (operacje matematyczne na liczbach zmiennopozycyjnych). Wszystko zaleøy od inwencji programisty i od faktycznych potrzeb aplikacji. Wykorzystuj¹c biblioteki, naleøy jednak pamiítaê o tym, øe oferuj¹ List. 4. Przykład własnej definicji putchar() //nowa definicja funkcji putchar //wysylajaca dane przez UART int putchar (const int c) { SBUF = c; TI = 0; while (!TI); } one szereg rûønych moøliwoúci kosztem zajítej pamiíci programu mikrokontrolera. Jacek Bogusz, AVT 88

20 K U R S Sterowanie graficznych wyświetlaczy z telefonów komórkowych firmy Nokia, część 2 W drugiej czíúci artyku³u przedstawiamy protokû³ komunikacyjny sterownika PCD8544, polecenia nim steruj¹ce oraz napisan¹ w asemblerze procedurí inicjuj¹c¹ sterownik po w³¹czeniu zasilania. ProtokÛ³ transmisji Kontroler moøe interpretowaê wysy- ³ane do niego informacje na dwa sposoby. Jeúli linia D/C jest w stanie wysokim, to przyjmowane dane s¹ wpisywane do pamiíci RAM kontrolera. Jeúli linia D/C jest w stanie niskim, to wys³any bajt interpretowany jest jako komenda steruj¹ca. Kolejne bajty danych wysy³ane s¹ do wyúwietlacza poprzez linií SDIN w takt sygna³u zegarowego podanego na linií SCLK (rys. 8). PoszczegÛlne bity wysy³ane s¹ w kolejnoúci od najstarszego do najm³odszego. Stan linii SDIN jest sprawdzany podczas narastaj¹cego zbocza sygna³u SCLK, a stan linii D/C jest sprawdzany podczas odbioru ostatniego bitu naleø¹cego do jednego bajtu danych. Jeúli linia SCE jest w stanie wysokim, to wyúwietlacz ignoruje wszelkie dane pojawiaj¹ce sií na wejúciu SDIN, a interfejs szeregowy kontrolera pozostaje w trybie obniøonego poboru mocy. Opadaj¹ce zbocze na linii SCE inicjuje prací interfejsu wejúciowego i jest zarazem wyznacznikiem pocz¹tku transmisji bloku danych. W jednym bloku mog¹ byê transmitowane zarûwno komendy, jak i dane, w dowolnej kolejnoúci (rys. 9). Komendy steruj¹ce W tab. 4 pokazano pe³ny zestaw komend steruj¹cych prac¹ wyúwietlacza opartego na kontrolerze PCD8544. Istniej¹ dwa zestawy komend: standardowy i rozszerzony. Aby skorzystaê z rozszerzonego zestawu komend, naleøy najpierw wys³aê do wyúwietlacza komendí Function set z ustawionym bitem H - czyli DB0, a nastípnie wys³aê dowoln¹ iloúê komend trybu rozszerzonego. Øeby powrûciê do standardowego zestawu, naleøy wys³aê komendí Function set, lecz z wyzerowanym bitem H. Zapis danych do pamiíci RAM wyúwietlacza (D/C = 1) jest moøliwy zawsze, niezaleønie od wybranego zestawu komend. NiektÛre wersje wyúwietlaczy (np. LPH-7779 ze stykami w postaci z³oconych padûw, a nie spríøystych blaszek) wykorzystuj¹ jako kontroler uk³ady firmy Seiko-Epson, ktûre s¹ bardzo zbliøone do kontrolerûw PCD8544. WiÍkszoúÊ komend steruj¹cych jest identyczna, lecz niektûre komendy nie dzia³aj¹ na kontrolerach Epsona. Przyk³adem jest tryb negatywowy lub brak moøliwoúci regulacji kontrastu - wyúwietlacze z kontrolerami Epsona maj¹ optymalnie ustawiony kontrast w fazie ich produkcji. Rys. 8. Sposób transmisji do wyświetlacza jednego bajtu danych Ustawienie kontrastu i kompensacji temperaturowej Aby treúê wyúwietlana na matrycy LCD by³a widoczna, naleøy ustawiê odpowiedni¹ wartoúê napiícia zasilaj¹cego matrycí, co jest rûwnoznaczne z ustawieniem optymalnego kontrastu wyúwietlacza. Przewidziano do tego komendí Set Vop dostípn¹ w rozszerzonym zestawie komend. Teoretycznie moøna wybraê jedn¹ ze 128 moøliwych wartoúci, lecz praktycznie uøyteczny zakres regulacji kontrastu wynosi od 32 do 88, czyli heksadecymalnie od 0x20 do 0x58. Naleøy pamiítaê, øe komenda Set Vop ma ustawiony bit DB7, wiíc do podanych wartoúci naleøy przed wys³aniem do wyúwietlacza dodaê 128 oraz wczeúniej prze³¹czyê sií na rozszerzony zestaw komend. Nie naleøy rûwnieø przekraczaê podanego gûrnego zakre- Rys. 9. W ten sposób można wysłać do kontrolera wyświetlacza kilka bajtów danych 83

Klocki RS485, część 4

Klocki RS485, część 4 P R O Klocki J E K RS485 T Y Klocki RS485, część 4 W czwartej, przedostatniej czíúci artyku³u przedstawiamy dwie karty wejúê: cyfrowych i analogowych. DziÍki nim, system zaprezentowany w cyklu artyku³ûw

Bardziej szczegółowo

Funkcje bezpieczeństwa

Funkcje bezpieczeństwa 42 Funkcje bezpieczeństwa w systemie Teleco Michał Sikora Jednym z podstawowych zadaò systemûw automatyki budynku jest zwiíkszenie bezpieczeòstwa zarûwno osûb, jak i samego obiektu. W artykule przedstawione

Bardziej szczegółowo

Bezpiecznik topikowy jest jedynym

Bezpiecznik topikowy jest jedynym 60 Bezpieczniki prądu stałego urządzenia fotowoltaiczne PV Roman Kłopocki Artyku przedstawia niektûre aspekty dzia ania bezpiecznikûw topikowych w obwodach prπdu sta ego. Zaprezentowano takøe kilka przyk

Bardziej szczegółowo

Programator mikrokontrolerów PIC współpracujący z programem MPLAB AVT 5100

Programator mikrokontrolerów PIC współpracujący z programem MPLAB AVT 5100 Programator mikrokontrolerów PIC współpracujący z programem MPLAB AVT 5100 P R O J E K JuPIC T Y Konstruktorzy s¹ bez w¹tpienia ludümi rûwnie leniwymi, jak wszyscy inni. St¹d pomys³ tworzenia dla nich,

Bardziej szczegółowo

Lokalizatory 3M Dynatel tworzπ

Lokalizatory 3M Dynatel tworzπ 120 Lokalizatory 3M Dynatel LokalizatorÛw 3M Dynatel moøna uøywaê do trasowania kabli i rur, wykrywania uszkodzeò pow ok kabli, dokonywania dok adnych pomiarûw g Íbokoúci, wykrywania sond, lokalizacji

Bardziej szczegółowo

Na ³amach Elektroniki Praktycznej (EP 10/97) zosta³ opisany generator funkcyjny, ktûry moim zdaniem jest przyrz¹dem w zasadzie

Na ³amach Elektroniki Praktycznej (EP 10/97) zosta³ opisany generator funkcyjny, ktûry moim zdaniem jest przyrz¹dem w zasadzie Tani P generator R O J E funkcyjny K T Y Generator funkcyjny AVT 823 Generator funkcyjny jest podstawowym wyposaøeniem laboratorium elektronicznego. Jest niezbídny podczas wykonywania wielu prac zwi¹zanych

Bardziej szczegółowo

12 kanałowy regulator mocy sterowany sygnałem DMX512

12 kanałowy regulator mocy sterowany sygnałem DMX512 12 kanałowy regulator mocy sterowany P R sygnałem O J E DMX512 K T Y 12 kanałowy regulator mocy sterowany sygnałem DMX512 Opis dotyczy zestawu regulatorûw duøej mocy, ktûre mog¹ byê wykorzystane w duøych

Bardziej szczegółowo

Programowany zegar ze zdalnym sterowaniem

Programowany zegar ze zdalnym sterowaniem Dział Projekty Czytelników zawiera opisy projektów nadesłanych do redakcji EP przez Czytelników. Redakcja nie bierze odpowiedzialności za prawidłowe działanie opisywanych układów, gdyż nie testujemy ich

Bardziej szczegółowo

Dekoder dzia³a podobnie jak w telefonach komûrkowych: wyúwietla

Dekoder dzia³a podobnie jak w telefonach komûrkowych: wyúwietla do / z µc Dekoder CLIP AVT 5004 P R O Dekoder J E K CLIP T Y Identyfikacja numeru abonenta dzwoni¹cego CLIP (ang. Calling Line Identification Presentation), ogûlnie dostípna w sieciach komûrkowych oraz

Bardziej szczegółowo

2.1 INFORMACJE OGÓLNE O SERII NX

2.1 INFORMACJE OGÓLNE O SERII NX ASTOR KATALOG SYSTEMÓW STEROWANIA HORNER APG 2.1 INFORMACJE OGÓLNE O SERII NX Wyświetlacz graficzny, monochromatyczny o rozmiarach 240 x 128 lub 128 x 64 piksele. 256 kb pamięci programu. 2 porty szeregowe.

Bardziej szczegółowo

Mikroprocesorowy regulator temperatury z czujnikiem Pt100

Mikroprocesorowy regulator temperatury z czujnikiem Pt100 Dział "Projekty Czytelników" zawiera opisy projektów nadesłanych do redakcji EP przez Czytelników. Redakcja nie bierze odpowiedzialności za prawidłowe działanie opisywanych układów, gdyż nie testujemy

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie Znajdü Wyszukaj

Wprowadzenie Znajdü Wyszukaj Wprowadzenie W ostatnim czasie ukaza a sií na rynku kolejna wersja jednego z najpopularniejszych systemûw operacyjnych dla komputerûw osobistych klasy PC. Mowa tu oczywiúcie o systemie firmy Microsoft

Bardziej szczegółowo

Układ do automatycznego wzywania Pogotowia Ratunkowego

Układ do automatycznego wzywania Pogotowia Ratunkowego Układ do automatycznego wzywania Pogotowia P R O Ratunkowego J E K T Y Układ do automatycznego wzywania Pogotowia Ratunkowego AVT 999 ØyczÍ wszystkim Czytelnikom, aby zbudowany przez nich uk³ad nigdy nie

Bardziej szczegółowo

Kieszonkowy odtwarzacz MP3,

Kieszonkowy odtwarzacz MP3, P R O J E K T Y Yampp 7 Kieszonkowy odtwarzacz MP3, część 1 Przedstawiamy kolejny odtwarzacz MP3, tym razem zaprojektowany jako przenoúny. W Yamppie-7 zastosowano do pamiítania nagraò karty pamiíciowe

Bardziej szczegółowo

6 wiczenia z jízyka Visual Basic

6 wiczenia z jízyka Visual Basic Wprowadzenie Pisanie programûw komputerowych nie jest rzeczπ trudnπ. Oczywiúcie tworzenie duøych systemûw realizujπcych skomplikowane zadania wymaga dobrej wiedzy informatycznej i doúwiadczenia. Jednak

Bardziej szczegółowo

PREZENTACJA ZASTOSOWANIA SYGNA Y WEJŒCIOWE PLC

PREZENTACJA ZASTOSOWANIA SYGNA Y WEJŒCIOWE PLC PREZENTACJA Programowalne liczniki mikroprocesorowe (PC programmable counters) to bardzo dok³adne i trwa³e urz¹dzenia, które ze wzglêdu na sw¹ wielofunkcyjnoœæ i ³atwoœæ w programowaniu s¹ przyjazne u

Bardziej szczegółowo

Sprzętowy emulator procesorów AVR

Sprzętowy emulator procesorów AVR Sprzętowy emulator procesorów AVR AVT 5039 Sprzętowy emulator P R procesorów O J E K AVR T Y Wzrastaj¹ca z dnia na dzieò popularnoúê procesorûw RISC z rodziny AVR, produkowanych przez firmí ATMEL, spowodowa³a

Bardziej szczegółowo

JAZZ OPLC JZ20-R10 i JZ20-R16

JAZZ OPLC JZ20-R10 i JZ20-R16 Karta katalogowa JAZZ OPLC i W dokumencie znajduje się specyfikacja Unitronics Jazz Micro-OPLC oraz. Dodatkowe informacje znajdują się na płycie instalacyjnej CD Unitronics i w bibliotece technicznej na

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi zamka. bibi-z50. (zamek autonomiczny z czytnikiem identyfikatora Mifare)

Instrukcja obsługi zamka. bibi-z50. (zamek autonomiczny z czytnikiem identyfikatora Mifare) Instrukcja obsługi zamka bibi-z50 (zamek autonomiczny z czytnikiem identyfikatora Mifare) bibi-z50 Copyright 2014 by MicroMade All rights reserved Wszelkie prawa zastrzeżone MicroMade Gałka i Drożdż sp.

Bardziej szczegółowo

Kaøda przerwa w zasilaniu stanowi

Kaøda przerwa w zasilaniu stanowi 52 Gwarantowane zasilanie odbiorników energii elektrycznej Andrzej Baranecki, Tadeusz P³atek, Marek Niewiadomski Rosnπca iloúê nieliniowych odbiornikûw energii elektrycznej (komputery, sprzít RTV, regulowane

Bardziej szczegółowo

Edytor schematów, część 2

Edytor schematów, część 2 Profesjonalny system wspomagający projektowanie układów elektronicznych W drugiej czíúci artyku³u kontynuujemy prezentacjí moøliwoúci edytora schematûw - programu CAPTURE. Opiszemy znaczenie kolejnych

Bardziej szczegółowo

Opis funkcjonalny i architektura. Modu³ sterownika mikroprocesorowego KM535

Opis funkcjonalny i architektura. Modu³ sterownika mikroprocesorowego KM535 Opis funkcjonalny i architektura Modu³ sterownika mikroprocesorowego KM535 Modu³ KM535 jest uniwersalnym systemem mikroprocesorowym do pracy we wszelkiego rodzaju systemach steruj¹cych. Zastosowanie modu³u

Bardziej szczegółowo

Wykład 2. Budowa komputera. W teorii i w praktyce

Wykład 2. Budowa komputera. W teorii i w praktyce Wykład 2 Budowa komputera W teorii i w praktyce Generacje komputerów 0 oparte o przekaźniki i elementy mechaniczne (np. Z3), 1 budowane na lampach elektronowych (np. XYZ), 2 budowane na tranzystorach (np.

Bardziej szczegółowo

Wykład 2. Interfejsy I 2 C, OneWire, I 2 S

Wykład 2. Interfejsy I 2 C, OneWire, I 2 S Wykład 2 Interfejsy I 2 C, OneWire, I 2 S Interfejs I 2 C I 2 C Inter-Integrated Circuit Cechy: - szeregowa, dwukierunkowa magistrala służąca do przesyłania danych w urządzeniach elektronicznych - opracowana

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBS UGI AR780

INSTRUKCJA OBS UGI AR780 APAR - BIURO HANDLOWE 02-699 Warszawa, ul. K³obucka 8 pawilon 119 Tel. (0-22) 853-48-56, 853-49-30, 607-98-95 Fax (0-22) 607-99-50 E-mail: handel@apar.pl Internet: www.apar.pl R Rok za³o enia 1985 INSTRUKCJA

Bardziej szczegółowo

CYFROWY WYŚWIETLACZ POŁOŻENIA TNP 10

CYFROWY WYŚWIETLACZ POŁOŻENIA TNP 10 TOCK - AUTOMATYKA s.c. AUTORYZOWANY DEALER FIRMY ISKRA - TELA 15-384 BIAŁYSTOK UL. KS ABPA E. KISIELA 28 TEL/FAX (0 85) 661 61 21, 66 11 011 CYFROWY WYŚWIETLACZ POŁOŻENIA TNP 10 INSTRUKCJA OBSŁUGI Wszelkie

Bardziej szczegółowo

Silniki elektryczne w praktyce elektronika, część 2

Silniki elektryczne w praktyce elektronika, część 2 Silniki elektryczne w praktyce elektronika, część 2 K U R S Bezszczotkowe silniki DC s¹ znane od bardzo dawna, jednak ich powszechne zastosowanie umoøliwi³y dopiero tanie scalone sterowniki impulsowe.

Bardziej szczegółowo

PERFEKCJA TECHNOLOGII

PERFEKCJA TECHNOLOGII PERFEKCJA TECHNOLOGII grupa handlowa PRZEMIENNIKI CZÊSTOTLIWOŒCI Seria ic5 zasilanie 1-fazowe, moce od 0,4kW do 2,2kW, sterowanie wektorowe, wbudowany filtr RFI i potencjometr. Seria ie5 zasilanie 1-fazowe,

Bardziej szczegółowo

Tester samochodowych sond lambda

Tester samochodowych sond lambda Tester samochodowych P R O sond J E lambda K T Y Tester samochodowych sond lambda Elektroniczny analizator składu mieszanki AVT 520 Przyrz¹d opisany w artykule s³uøy do oceny sprawnoúci sondy lambda oraz

Bardziej szczegółowo

PRZEMYSŁOWY ODTWARZACZ PLIKÓW MP3 i WAV

PRZEMYSŁOWY ODTWARZACZ PLIKÓW MP3 i WAV INDUSTRIAL MP3/WAV imp3_wav AUTOMATYKA PRZEMYSŁOWA PRZEMYSŁOWY ODTWARZACZ PLIKÓW MP3 i WAV ZASTOSOWANIE: - systemy powiadamiania głosowego w przemyśle (linie technologiczne, maszyny) - systemy ostrzegania,

Bardziej szczegółowo

Systemy wbudowane Mikrokontrolery

Systemy wbudowane Mikrokontrolery Systemy wbudowane Mikrokontrolery Budowa i cechy mikrokontrolerów Architektura mikrokontrolerów rodziny AVR 1 Czym jest mikrokontroler? Mikrokontroler jest systemem komputerowym implementowanym w pojedynczym

Bardziej szczegółowo

Wstęp...9. 1. Architektura... 13

Wstęp...9. 1. Architektura... 13 Spis treści 3 Wstęp...9 1. Architektura... 13 1.1. Schemat blokowy...14 1.2. Pamięć programu...15 1.3. Cykl maszynowy...16 1.4. Licznik rozkazów...17 1.5. Stos...18 1.6. Modyfikowanie i odtwarzanie zawartości

Bardziej szczegółowo

Sterownik Silnika Krokowego GS 600

Sterownik Silnika Krokowego GS 600 Sterownik Silnika Krokowego GS 600 Spis Treści 1. Informacje podstawowe... 3 2. Pierwsze uruchomienie... 5 2.1. Podłączenie zasilania... 5 2.2. Podłączenie silnika... 6 2.3. Złącza sterujące... 8 2.4.

Bardziej szczegółowo

Spis procedur i programów

Spis procedur i programów Spis procedur i programów Przykład 1.1. Szablon programu.................................... 10 Przykład 2.1. Dodawanie liczby jednobajtowej do trzybajtowej....................15 Przykład 2.2. Dodawanie

Bardziej szczegółowo

MICROAUTOMATIC INFORMACJA O PRODUKCIE

MICROAUTOMATIC INFORMACJA O PRODUKCIE µtic CBY-JRG 7200 INFORMACJA O PRODUKCIE Dokumentacja zawiera dane techniczne, oraz instrukcjê obs³ugi i programowania sterownika µtic CBY-JRG 7200. Konfiguracja sterownika: 8 bram gara owych, 1 zeœlizg,

Bardziej szczegółowo

9/2003 wrzesień 15 zł 50 gr (w tym 7% VAT)

9/2003 wrzesień 15 zł 50 gr (w tym 7% VAT) ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA Miêdzynarodowy magazyn elektroników konstruktorów www.ep.com.pl NA CD KATALOGI FIRM: ADVANTECH, MOXA TECHNOLOGIES, INFINEON 9/2003 wrzesień 15 zł 50 gr (w tym 7% VAT) 9/2003 wrzesieñ

Bardziej szczegółowo

Źródła zasilania Źródła zasilania

Źródła zasilania Źródła zasilania Akumulatorki Ni-Cd... 328 Akumulatorki Ni-MH... 328-329 Baterie alkaliczne... 329-330 Akumulatorki do telefonów stacjonarnych... 330 Baterie zwykłe cynkowe... 331 Baterie litowe... 331-332 Baterie alkaliczne

Bardziej szczegółowo

Selektor linii telewizyjnych

Selektor linii telewizyjnych Selektor P R linii O telewizyjnych J E K T Y Selektor linii telewizyjnych kit AVT 323 Przedstawiamy, od dawna zapowiadane, urz¹dzenie niezbídne w serwisie telewizyjnym, przydatne takøe w szkolnych laboratoriach.

Bardziej szczegółowo

Przełom na rynku narzędzi EDA

Przełom na rynku narzędzi EDA Przełom na rynku narzędzi EDA dla elektroników, część 1 W drugiej po³owie ubieg³ego roku pojawi³o sií nowe, sztandarowe narzídzie dla elektronikûw - program Protel DXP firmy Altium. Jego najnowsza wersja

Bardziej szczegółowo

Firma Wobit opracowuje i produkuje

Firma Wobit opracowuje i produkuje 78 firmy, ludzie, produkty Sterowniki mikrokrokowe silnikûw krokowych Witold Ober Na rynku dostípnych jest wiele napídûw úredniej wielkoúci. Jednak bardzo wyraünie kszta tuje sií zapotrzebowanie na ma

Bardziej szczegółowo

Karta katalogowa JAZZ OPLC JZ10-11-PT15/JZ10-J-PT15. 3 wejścia cyfrowe, 3 wejścia analogowe/cyfrowe, 3 wejścia PT1000/NI1000

Karta katalogowa JAZZ OPLC JZ10-11-PT15/JZ10-J-PT15. 3 wejścia cyfrowe, 3 wejścia analogowe/cyfrowe, 3 wejścia PT1000/NI1000 Karta katalogowa JAZZ OPLC JZ10-11-PT15/JZ10-J-PT15 3 wejścia cyfrowe, 3 wejścia analogowe/cyfrowe, 3 wejścia PT1000/NI1000 5 wyjść przekaźnikowych, 1 wyjście tranzystorowe pnp/npn Specyfikacja techniczna

Bardziej szczegółowo

Komunikacja w sieci Industrial Ethernet z wykorzystaniem Protokołu S7 oraz funkcji PUT/GET

Komunikacja w sieci Industrial Ethernet z wykorzystaniem Protokołu S7 oraz funkcji PUT/GET PoniŜszy dokument zawiera opis konfiguracji programu STEP7 dla sterowników SIMATIC S7 300/S7 400, w celu stworzenia komunikacji między dwoma stacjami S7 300 za pomocą sieci Industrial Ethernet, protokołu

Bardziej szczegółowo

DTR.ZL-24-08 APLISENS PRODUKCJA PRZETWORNIKÓW CIŚNIENIA I APARATURY POMIAROWEJ INSTRUKCJA OBSŁUGI (DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA)

DTR.ZL-24-08 APLISENS PRODUKCJA PRZETWORNIKÓW CIŚNIENIA I APARATURY POMIAROWEJ INSTRUKCJA OBSŁUGI (DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA) DTR.ZL-24-08 APLISENS PRODUKCJA PRZETWORNIKÓW CIŚNIENIA I APARATURY POMIAROWEJ INSTRUKCJA OBSŁUGI (DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA) ZASILACZ SIECIOWY TYPU ZL-24-08 WARSZAWA, KWIECIEŃ 2008. APLISENS S.A.,

Bardziej szczegółowo

REJESTRATOR RES800 INSTRUKCJA OBSŁUGI

REJESTRATOR RES800 INSTRUKCJA OBSŁUGI AEK Zakład Projektowy Os. Wł. Jagiełły 7/25 60-694 POZNAŃ tel/fax (061) 4256534, kom. 601 593650 www.aek.com.pl biuro@aek.com.pl REJESTRATOR RES800 INSTRUKCJA OBSŁUGI Wersja 1 Poznań 2011 REJESTRATOR RES800

Bardziej szczegółowo

ANALOGOWE UKŁADY SCALONE

ANALOGOWE UKŁADY SCALONE ANALOGOWE UKŁADY SCALONE Ćwiczenie to ma na celu zapoznanie z przedstawicielami najważniejszych typów analogowych układów scalonych. Będą to: wzmacniacz operacyjny µa 741, obecnie chyba najbardziej rozpowszechniony

Bardziej szczegółowo

Spis zawartości Lp. Str. Zastosowanie Budowa wzmacniacza RS485 Dane techniczne Schemat elektryczny

Spis zawartości Lp. Str. Zastosowanie Budowa wzmacniacza RS485 Dane techniczne Schemat elektryczny Spis zawartości Lp. Str. 1. Zastosowanie 2 2. Budowa wzmacniacza RS485 3 3. Dane techniczne 4 4. Schemat elektryczny 5 5. Konfiguracja sieci z wykorzystaniem wzmacniacza RS485 6 6. Montaż i demontaż wzmacniacza

Bardziej szczegółowo

Nowe mierniki rezystancji izolacji

Nowe mierniki rezystancji izolacji 58 Wysokonapięciowe mierniki rezystancji izolacji Megger MIT Tomasz Koczorowicz Brytyjska firma Megger wprowadzi a do sprzedaøy nowπ serií wysokonapiíciowych miernikûw rezystancji izolacji o nazwie handlowej

Bardziej szczegółowo

ZL11ARM. Uniwersalna płyta bazowa

ZL11ARM. Uniwersalna płyta bazowa ZL11ARM Uniwersalna płyta bazowa dla modułów diparm ZL11ARM to uniwersalna płyta bazowa dla modułów diparm (np. ZL12ARM i ZL19ARM) z mikrokontrolerami wyposażonymi w rdzenie ARM produkowanymi przez różnych

Bardziej szczegółowo

Oprogramowanie klawiatury matrycowej i alfanumerycznego wyświetlacza LCD

Oprogramowanie klawiatury matrycowej i alfanumerycznego wyświetlacza LCD Oprogramowanie klawiatury matrycowej i alfanumerycznego wyświetlacza LCD 1. Wprowadzenie DuŜa grupa sterowników mikroprocesorowych wymaga obsługi przycisków, które umoŝliwiają uŝytkownikowi uruchamianie

Bardziej szczegółowo

Technika mikroprocesorowa oraz

Technika mikroprocesorowa oraz 86 firmy, ludzie, produkty Sprawdzanie bezpieczeñstwa instalacji elektrycznych niskiego napiêcia Tomasz Koczorowicz Oferta rynkowa przyrzπdûw do pomiarûw instalacji elektrycznych niskiego napiícia pozwala

Bardziej szczegółowo

Adapter USB do CB32. MDH-SYSTEM ul. Bajkowa 5, Lublin tel./fax.81-444-62-85 lub kom.693-865-235 e mail: info@mdh-system.pl

Adapter USB do CB32. MDH-SYSTEM ul. Bajkowa 5, Lublin tel./fax.81-444-62-85 lub kom.693-865-235 e mail: info@mdh-system.pl MDH System Strona 1 MDH-SYSTEM ul. Bajkowa 5, Lublin tel./fax.81-444-62-85 lub kom.693-865-235 e mail: info@mdh-system.pl Adapter USB do CB32 Produkt z kategorii: Elmes Cena: 42.00 zł z VAT (34.15 zł netto)

Bardziej szczegółowo

2.2 JEDNOSTKI CENTRALNE

2.2 JEDNOSTKI CENTRALNE 2.2 JEDNOSTKI CENTRALNE IC200CPU001 prędkość wykonywania prostego programu logicznego: 1.80 ms/kb, wielkość pamięci przeznaczonej na program sterujący: 34 kb, porty: RS232, RS485, obsługiwane protokoły:

Bardziej szczegółowo

BANK ENERGII I AWARYJNY STARTER SAMOCHODU INSTRUKCJA OBSŁUGI

BANK ENERGII I AWARYJNY STARTER SAMOCHODU INSTRUKCJA OBSŁUGI BANK ENERGII I AWARYJNY STARTER SAMOCHODU INSTRUKCJA OBSŁUGI ZASADY BEZPIECZEŃSTWA I OSTRZEŻENIA Naładuj do końca ENERJUMP przed użyciem pierwszym użyciem. UWAGA: Trzymaj urządzenie z dala od ognia i wody.

Bardziej szczegółowo

Śrubka zamykająca Uchwyt ścienny Przycisk kontrolny Lampka kontrolna

Śrubka zamykająca Uchwyt ścienny Przycisk kontrolny Lampka kontrolna Modem GSM do sterowania ogrzewaniem 1 Przegląd W połączeniu z radiowym regulatorem temperatury pokojowej X2D modem ten umożliwia zdalne sterowanie ogrzewaniem. Zdalne sterowanie odbywa się za pomocą komunikatów

Bardziej szczegółowo

CYFROWY MIERNIK REZYSTANCJI UZIEMIENIA KRT 1520 INSTRUKCJA OBSŁUGI

CYFROWY MIERNIK REZYSTANCJI UZIEMIENIA KRT 1520 INSTRUKCJA OBSŁUGI CYFROWY MIERNIK REZYSTANCJI UZIEMIENIA KRT 1520 INSTRUKCJA OBSŁUGI Cyfrowy miernik rezystancji uziemienia SPIS TREŚCI 1 WSTĘP...3 2 BEZPIECZEŃSTWO UŻYTKOWANIA...3 3 CECHY UŻYTKOWE...4 4 DANE TECHNICZNE...4

Bardziej szczegółowo

System bezstykowej kontroli dostępu

System bezstykowej kontroli dostępu System P R O bezstykowej J E K T kontroli Y dostępu System bezstykowej kontroli dostępu kit AVT 886 Mamy nadziejí, øe ten projekt i artyku³ spodoba sií Czytelnikom zainteresowanym systemami kontroli dostípu.

Bardziej szczegółowo

W dobie postępującej digitalizacji zasobów oraz zwiększającej się liczby dostawców i wydawców

W dobie postępującej digitalizacji zasobów oraz zwiększającej się liczby dostawców i wydawców W dobie postępującej digitalizacji zasobów oraz zwiększającej się liczby dostawców i wydawców oferujących dostępy do tytułów elektronicznych, zarówno bibliotekarze jak i użytkownicy coraz większą ilość

Bardziej szczegółowo

Programator pamięci EEPROM

Programator pamięci EEPROM Programator pamięci EEPROM Model M- do Dydaktycznego Systemu Mikroprocesorowego DSM-5 Instrukcja uŝytkowania Copyright 007 by MicroMade All rights reserved Wszelkie prawa zastrzeŝone MicroMade Gałka i

Bardziej szczegółowo

Systemy mikroprocesorowe - projekt

Systemy mikroprocesorowe - projekt Politechnika Wrocławska Systemy mikroprocesorowe - projekt Modbus master (Linux, Qt) Prowadzący: dr inż. Marek Wnuk Opracował: Artur Papuda Elektronika, ARR IV rok 1. Wstępne założenia projektu Moje zadanie

Bardziej szczegółowo

Oferta. Przedmiot: System odczytu, transmisji i archiwizacji danych z ciepłomierzy i wodomierzy.

Oferta. Przedmiot: System odczytu, transmisji i archiwizacji danych z ciepłomierzy i wodomierzy. Oferent: FlowService Adresat: Oferta Przedmiot: System odczytu, transmisji i archiwizacji danych z ciepłomierzy i wodomierzy. Warszawa, lipiec 2006 Wstęp Przedmiotem niniejszej oferty jest wdrożenie systemu

Bardziej szczegółowo

Czujniki podczerwieni do bezkontaktowego pomiaru temperatury. Czujniki stacjonarne.

Czujniki podczerwieni do bezkontaktowego pomiaru temperatury. Czujniki stacjonarne. Czujniki podczerwieni do bezkontaktowego pomiaru temperatury Niemiecka firma Micro-Epsilon, której WObit jest wyłącznym przedstawicielem w Polsce, uzupełniła swoją ofertę sensorów o czujniki podczerwieni

Bardziej szczegółowo

Zestaw edukacyjny dla mikrokontrolerów ST62

Zestaw edukacyjny dla mikrokontrolerów ST62 Zestaw edukacyjny dla mikrokontrolerów P R O J E K ST62 T Y Zestaw edukacyjny dla mikrokontrolerów ST62 AVT 5072 ZachÍceni duøym zainteresowaniem jakim cieszy³ sií program ST-Realizer oraz opublikowany

Bardziej szczegółowo

Zainstalowana po raz pierwszy aplikacja wymaga aktualizacji bazy danych obsługiwanych sterowników.

Zainstalowana po raz pierwszy aplikacja wymaga aktualizacji bazy danych obsługiwanych sterowników. FRISKO-MOBILE Aplikacja FRISKO-MOBILE przeznaczona jest do zdalnej obsługi sterowników FRISKO podłączonych do sieci LAN o stałym adresie IP za pośrednictwem wbudowanych lub zewnętrznych modułów komunikacyjnych.

Bardziej szczegółowo

Generator obrazu transakcji fiskalnych, FG-40

Generator obrazu transakcji fiskalnych, FG-40 MDH System Strona 1 MDH-SYSTEM ul. Bajkowa 5, Lublin tel./fax.81-444-62-85 lub kom.693-865-235 e mail: info@mdh-system.pl Generator obrazu transakcji fiskalnych, FG-40 Produkt z kategorii: Specjalizowane

Bardziej szczegółowo

Ogólne przeznaczenie i możliwości interfejsu sieciowego przepływomierza UniEMP-05 z protokołem MODBUS. (05.2011)

Ogólne przeznaczenie i możliwości interfejsu sieciowego przepływomierza UniEMP-05 z protokołem MODBUS. (05.2011) Ogólne przeznaczenie i możliwości interfejsu sieciowego przepływomierza UniEMP-05 z protokołem MODBUS. (05.2011) Interfejs sieciowy umożliwia przyłączenie jednego lub więcej przepływomierzy do wspólnej

Bardziej szczegółowo

Interfejs RS485-TTL KOD: INTR. v.1.0. Wydanie: 2 z dnia 19.12.2012. Zastępuje wydanie: 1 z dnia 07.09.2012

Interfejs RS485-TTL KOD: INTR. v.1.0. Wydanie: 2 z dnia 19.12.2012. Zastępuje wydanie: 1 z dnia 07.09.2012 Interfejs RS485-TTL v.1.0 KOD: PL Wydanie: 2 z dnia 19.12.2012 Zastępuje wydanie: 1 z dnia 07.09.2012 SPIS TREŚCI 1. Opis ogólny...3 2. Rozmieszczenie elementów....3 3. Przyłączenie do magistrali RS485....4

Bardziej szczegółowo

10/2003 październik 15 zł 50 gr (w tym 7% VAT)

10/2003 październik 15 zł 50 gr (w tym 7% VAT) ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA Miêdzynarodowy magazyn elektroników konstruktorów www.ep.com.pl NA CD KATALOGI: INFINEON ORAZ EAUTOMATION FIRMY ADVANTECH 10/2003 październik 15 zł 50 gr (w tym 7% VAT) 10/2003 paÿdziernik

Bardziej szczegółowo

Interfejs graficznych wyświetlaczy LCD

Interfejs graficznych wyświetlaczy LCD Interfejs graficznych wyświetlaczy LCD AVT 5093 Interfejs graficznych P R wyświetlaczy O J E K T LCDY Sterowanie graficznym wyúwietlaczem LCD jest dosyê k³opotliwe, szczegûlnie gdy wyúwietlacz nie ma wbudowanego

Bardziej szczegółowo

Nowe głowice Hunter - DSP 700

Nowe głowice Hunter - DSP 700 Nowe głowice Hunter - DSP 700 Fot. Wimad, archiwum Nowy model głowicy DSP 700 (z prawej) w porównaniu z głowicą aktywną DSP 500 produkowaną obecnie Firma Hunter zaprezentowała nową koncepcję głowic aktywnych

Bardziej szczegółowo

Elementy podłączeniowe.

Elementy podłączeniowe. Dziękujemy za wybór Sterboxa. Elementy podłączeniowe. Widoczne gniazdko do podłączenia kabla sieci komputerowej. Na górnej krawędzi gniazdko 12 stykowe, na dolnej 16 stykowe. Do tych gniazd podłącza się

Bardziej szczegółowo

Segmenty rynku sterowników. Segmenty rynku sterowników. Segmenty rynku sterowników. Typy budowy sterowników. Typy budowy sterowników

Segmenty rynku sterowników. Segmenty rynku sterowników. Segmenty rynku sterowników. Typy budowy sterowników. Typy budowy sterowników Segmenty rynku sterowników Segmenty rynku sterowników Klasy sterowników Sterowniki mikro Sterowniki małe Sterowniki średnie Sterowniki duŝe Sterowniki bardzo duŝe Sterowniki firmy Siemens Logo! Rodzina

Bardziej szczegółowo

Telewizja cyfrowa i standard MPEG2

Telewizja cyfrowa i standard MPEG2 Telewizja cyfrowa i standard MPEG2 Czym jest telewizja cyfrowa, dlaczego powstaje wokû³ niej tyle zamieszania, co oznacza skrût MPEG2? Przeczytaj poniøszy artyku³, a poznasz odpowiedzi na te pytania. Rys.

Bardziej szczegółowo

Opis ogólny AL154SAV5.HT8 -----------------------------------------------------------------------------------------------

Opis ogólny AL154SAV5.HT8 ----------------------------------------------------------------------------------------------- 1. OPIS INTERFEJSU POMIAROWEGO AL154SAV5.HT8 Przyrząd umożliwia pomiar, przesłanie do komputera oraz zapamiętanie w wewnętrznej pamięci interfejsu wartości chwilowych lub średnich pomierzonych z wybraną

Bardziej szczegółowo

AVT 5032. Radiowy pilot do PC

AVT 5032. Radiowy pilot do PC AVT 5032 P Radiowy R O J pilot E K do T PCY Pilot do PC, opracowany w redakcyjnym laboratorium, cieszy sií wúrûd naszych CzytelnikÛw zaskakuj¹co duøym powodzeniem. Okaza³o sií, øe obszar moøliwych zastosowaò

Bardziej szczegółowo

3/2003 marzec 15 zł 50 gr (w tym 7% VAT)

3/2003 marzec 15 zł 50 gr (w tym 7% VAT) ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA Miêdzynarodowy magazyn elektroników konstruktorów www.ep.com.pl NA CD M.IN.: KATALOG FIRMY NATIONAL SEMICONDUCTOR, NAJNOWSZE WERSJE BASCOMA 3/2003 marzec 15 zł 50 gr (w tym 7% VAT)

Bardziej szczegółowo

Karta katalogowa JAZZ OPLC JZ10-11-UN20/JZ10-J-UN20. 9 wejść cyfrowych, 2 wejścia analogowe/cyfrowe, 1 wejście analogowe, 1 wejście PT100/Termoparowe

Karta katalogowa JAZZ OPLC JZ10-11-UN20/JZ10-J-UN20. 9 wejść cyfrowych, 2 wejścia analogowe/cyfrowe, 1 wejście analogowe, 1 wejście PT100/Termoparowe Karta katalogowa JAZZ OPLC JZ10-11-UN20/JZ10-J-UN20 9 wejść cyfrowych, 2 wejścia analogowe/cyfrowe, 1 wejście analogowe, 1 wejście PT100/Termoparowe 5 wyjść przekaźnikowych, 2 wyjścia tranzystorowe pnp

Bardziej szczegółowo

CZYTNIK ZBLIŻENIOWY RFID-UR80D

CZYTNIK ZBLIŻENIOWY RFID-UR80D CZYTNIK ZBLIŻENIOWY RFID-UR80D Dziękujemy za wybór naszego produktu. Niniejsza instrukcja pomoże państwu w prawidłowym podłączeniu urządzenia, uruchomieniu, oraz umożliwi prawidłowe z niego korzystanie.

Bardziej szczegółowo

Instrukcja wgrywania synoptyki pola (wersja modelu danych do 634)

Instrukcja wgrywania synoptyki pola (wersja modelu danych do 634) Instrukcja wgrywania synoptyki pola (wersja modelu danych do 634) Przed rozpoczęciem wgrywania do przekaźnika własnego schematu synoptyki pola należy upewnić się, czy dostępny jest wymagany plik (rozszerzenie.hex).

Bardziej szczegółowo

Sieci komputerowe cel

Sieci komputerowe cel Sieci komputerowe cel współuŝytkowanie programów i plików; współuŝytkowanie innych zasobów: drukarek, ploterów, pamięci masowych, itd. współuŝytkowanie baz danych; ograniczenie wydatków na zakup stacji

Bardziej szczegółowo

Przemienniki częstotliwości

Przemienniki częstotliwości 5 192 Przemienniki częstotliwości SED2 Przemienniki częstotliwości do regulacji obrotów silników zasilanych napięciem trójfazowym, służących do napędu pomp i wentylatorów. Zakres mocy: 0.37 kw do 90 kw

Bardziej szczegółowo

System do kontroli i analizy wydawanych posiłków

System do kontroli i analizy wydawanych posiłków System do kontroli i analizy wydawanych posiłków K jak KORZYŚCI C jak CEL W odpowiedzi na liczne pytania odnośnie rozwiązania umożliwiającego elektroniczną ewidencję wydawanych posiłków firma PControl

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM PRZYRZĄDÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH

LABORATORIUM PRZYRZĄDÓW PÓŁPRZEWODNIKOWYCH Wydział Elektroniki Mikrosystemów i Fotoniki Politechniki Wrocławskiej STUDA DZENNE e LAORATORUM PRZYRZĄDÓW PÓŁPRZEWODNKOWYH LPP 2 Ćwiczenie nr 10 1. el ćwiczenia Przełączanie tranzystora bipolarnego elem

Bardziej szczegółowo

CD-W00-00-0 Przetwornik stężenia CO 2 do montażu naściennego. Cechy i Korzyści. Rysunek 1: Przetwornik stężenia CO 2 do montażu naściennego

CD-W00-00-0 Przetwornik stężenia CO 2 do montażu naściennego. Cechy i Korzyści. Rysunek 1: Przetwornik stężenia CO 2 do montażu naściennego Karta informacyjna wyrobu CD-W00 Data wydania 06 2001 CD-W00-00-0 Przetwornik stężenia CO 2 do montażu naściennego W prowadzenie Johson Controls posiada w swojej ofercie pełną linię przetworników przekształcających

Bardziej szczegółowo

1.1 SCHEMATY DLA PROJEKTANTÓW

1.1 SCHEMATY DLA PROJEKTANTÓW ASTOR SCHEMATY DLA PROJEKTANTÓW. SCHEMATY DLA PROJEKTANTÓW Sieć Komunikacja urządzeń GE Intelligent Platforms w sieci Komunikacja sterowników GE Intelligent Platforms w sieci z zastosowaniem redundancji

Bardziej szczegółowo

Wdalszej czíúci artyku u przedstawione

Wdalszej czíúci artyku u przedstawione 38 firmy, ludzie, produkty Bezpieczniki topikowe i wyłączniki nadprądowe niskiego napięcia Roman Kłopocki Celem niniejszego artyku u, ktûry jest pierwszπ czíúciπ cyklu publikacji, jest przedswienie w prosty

Bardziej szczegółowo

linkprog programator USB www.rcconcept.pl info@rcconcept.pl

linkprog programator USB www.rcconcept.pl info@rcconcept.pl linkprog programator USB www.rcconcept.pl info@rcconcept.pl 1 linkprog wersja 2.0 Przeznaczenie linkprog to urządzenie umoŝliwiające podłączenie programowalnych urządzeń marki RCConcept do komptera PC

Bardziej szczegółowo

tel/fax 018 443 82 13 lub 018 443 74 19 NIP 7343246017 Regon 120493751

tel/fax 018 443 82 13 lub 018 443 74 19 NIP 7343246017 Regon 120493751 Zespół Placówek Kształcenia Zawodowego 33-300 Nowy Sącz ul. Zamenhoffa 1 tel/fax 018 443 82 13 lub 018 443 74 19 http://zpkz.nowysacz.pl e-mail biuro@ckp-ns.edu.pl NIP 7343246017 Regon 120493751 Wskazówki

Bardziej szczegółowo

HiTiN Sp. z o. o. Przekaźnik kontroli temperatury RTT 4/2 DTR. 40 432 Katowice, ul. Szopienicka 62 C tel/fax.: + 48 (32) 353 41 31. www.hitin.

HiTiN Sp. z o. o. Przekaźnik kontroli temperatury RTT 4/2 DTR. 40 432 Katowice, ul. Szopienicka 62 C tel/fax.: + 48 (32) 353 41 31. www.hitin. HiTiN Sp. z o. o. 40 432 Katowice, ul. Szopienicka 62 C tel/fax.: + 48 (32) 353 41 31 www.hitin.pl Przekaźnik kontroli temperatury RTT 4/2 DTR Katowice, 1999 r. 1 1. Wstęp. Przekaźnik elektroniczny RTT-4/2

Bardziej szczegółowo

Sterownik PLC ELP11R32-BASIC Dokumentacja techniczna (ver. 1.0)

Sterownik PLC ELP11R32-BASIC Dokumentacja techniczna (ver. 1.0) Sterownik PLC ELP11R32-BASIC Dokumentacja techniczna (ver. 1.0) Spis treści 1.Informację ogólne...2 2.Podstawowe parametry...2 3.Wejścia / wyjścia...2 4.Schemat blokowy...5 5.Zegar czasu rzeczywistego...6

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW Z SYSTEMEM SD-NAVI (wersja 1.00)

PROCEDURA ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW Z SYSTEMEM SD-NAVI (wersja 1.00) 1 Spis treści ZaŜalenie klienta Diagnostyka Omówienie i opis wyprowadzeń Rozdział 2 Ogólny problem funkcjonalny Rozdział 3 Urządzenie nie działa lub nie uruchamia się (czarny ekran): Rozdział 3-1 Przycisk

Bardziej szczegółowo

Obudowa metalowa ME-5 i ME-5-S v1.0

Obudowa metalowa ME-5 i ME-5-S v1.0 Roger Access Control System Obudowa metalowa ME-5 i ME-5-S v1.0 Wersja dokumentu: Rev. C 1. PRZEZNACZENIE I DANE TECHNICZNE Obudowa metalowa ME-5 jest przeznaczona do instalacji urządzeń oraz modułów elektronicznych

Bardziej szczegółowo

Mikroprocesorowy regulator temperatury RTSZ-2 Oprogramowanie wersja 1.1. Instrukcja obsługi

Mikroprocesorowy regulator temperatury RTSZ-2 Oprogramowanie wersja 1.1. Instrukcja obsługi Mikroprocesorowy regulator temperatury RTSZ-2 Oprogramowanie wersja 1.1 Instrukcja obsługi Parametry techniczne mikroprocesorowego regulatora temperatury RTSZ-2 Cyfrowy pomiar temperatury w zakresie od

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi panelu operacyjnego XV100 w SZR-MAX-1SX

Instrukcja obsługi panelu operacyjnego XV100 w SZR-MAX-1SX Instrukcja obsługi panelu operacyjnego XV100 w SZR-MAX-1SX 1. Pierwsze uruchomienie... 3 2. Ekran podstawowy widok diagramu... 4 3. Menu... 5 - Historia... 5 - Ustawienia... 6 - Ustawienia / Nastawa czasów...

Bardziej szczegółowo

Immobilizer z zabezpieczeniem przed porwaniem samochodu

Immobilizer z zabezpieczeniem przed porwaniem samochodu Immobilizer z zabezpieczeniem przed porwaniem P R O J samochodu E K T Y Immobilizer z zabezpieczeniem przed porwaniem samochodu AVT 5038 Kolejny uk³ad, ktûrego zadaniem jest zabezpieczenie naszego samochodu.

Bardziej szczegółowo

Wy adowania atmosferyczne niosπ

Wy adowania atmosferyczne niosπ 126 Nowe rozwiązania przyłącza energetyczego liczniki firmy Lumel Krzysztof Pyszyński, Krzysztof Wincencik W cyklu artyku Ûw zostanie opisane nowoczesne rozwiπzanie przy πcza energetycznego, opracowane

Bardziej szczegółowo

Laboratorium z Konwersji Energii. Ogniwo fotowoltaiczne

Laboratorium z Konwersji Energii. Ogniwo fotowoltaiczne Laboratorium z Konwersji Energii Ogniwo fotowoltaiczne 1.0 WSTĘP Energia słoneczna jest energią reakcji termojądrowych zachodzących w olbrzymiej odległości od Ziemi. Zachodzące na Słońcu przemiany helu

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI JL269. Przenośny detektor gazów

INSTRUKCJA OBSŁUGI JL269. Przenośny detektor gazów INSTRUKCJA OBSŁUGI JL269 Przenośny detektor gazów Aby zapewnić maksymalną ochronę, przed przystąpieniem do pomiarów naleŝy uwaŝnie przeczytać niniejszą instrukcję. 1. Detektor gazu JL269 jest urządzeniem,

Bardziej szczegółowo

ZL1MSP430 Zestaw startowy dla mikrokontrolerów MSP430F11xx/11xxA ZL1MSP430

ZL1MSP430 Zestaw startowy dla mikrokontrolerów MSP430F11xx/11xxA ZL1MSP430 ZL1MSP430 Zestaw startowy dla mikrokontrolerów MSP430F11xx/11xxA ZL1MSP430 Zestaw startowy dla mikrokontrolerów MSP430F11xx/11xxA Mikrokontrolery z rodziny MSP430 słyną z niewielkiego poboru mocy i możliwości

Bardziej szczegółowo

TABLICA SYNOPTYCZNA CA-64 PTSA

TABLICA SYNOPTYCZNA CA-64 PTSA TABLICA SYNOPTYCZNA CA-64 PTSA Instrukcja odnosi się do modułu w wersji CA64T v1.4 z oprogramowaniem v4.00. ca64ptsa_pl 12/07 Tablica synoptyczna z oprogramowaniem w wersji 4.00 może współpracować z centralą

Bardziej szczegółowo