ISSN EPISTEME CZASOPISMO NAUKOWO-KULTURALNE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ISSN 1895-4421 EPISTEME CZASOPISMO NAUKOWO-KULTURALNE"

Transkrypt

1 ISSN EPISTEME CZASOPISMO NAUKOWO-KULTURALNE KRAKÓW Nr 18, t. II/2013

2 EPISTEME CZASOPISMO NAUKOWO-KULTURALNE Redakcja: Zdzisław Szczepanik (red. naczelny) Katarzyna Daraż-Duda (sekretarz redakcji) Piotr Walecki Grzegorz Chajko Krzysztof Duda Roman Turowski (red. techniczny) Rada Naukowa: Prof. dr hab. Dariusz Rott Prof. dr hab. Włodzimierz Sady Prof. dr hab. Michał Śliwa Prof. dr hab. inż. Ryszard Tadeusiewicz Prof. dr hab. Bogdan Zemanek Ks. Prof., dr hab. Władysław Zuziak Prof. nadzw. dr hab. Wiesław Alejziak Prof. Ignatianum i UJ, dr hab. Józef Bremer SJ Prof. dr przew. kwal. II Paweł Taranczewski Prof. dr Olga E. Kosheleva Prof. dr Marko Jacov Prof. dr Aleksandr Lokshin Prof. dr Hans Jørgen Jensen Prof. dr Oleksandr Chyrkov Prof. dr Iryna Diachuk Prof. dr Luiza Arutinov Prof. dr hab. Michaił Pawłowicz Odesskij Prof. dr hab., dr. phil. Andrzej Wiercinski Prof. dr eng. Elena Horska Wydawca: Stowarzyszenie Twórców Nauki i Kultury Episteme ul. Okólna 28/ Kraków Stowarzyszenie Twórców Nauki i Kultury Episteme i Autorzy

3 Szanowni Państwo, Z wielką radością oddajemy do Państwa dyspozycji następny numer Episteme, czasopisma naukowo kulturalnego. Czynimy to z tym większą przyjemnością, że numer ten posiada trzy tomową edycję. Zaś zawarte w nim artykuły są niezwykle starannie dobranymi pracami z zakresu nauk przyrodniczych. Badania zaprezentowane w przedstawionych artykułach wnoszą nowe wyniki w dyscypliny, które sobą reprezentują i są następnym przyczynkiem do dalszego rozwoju tak ich autorów, jak i obszaru dociekań naukowych. Życząc Państwu dobrej lektury zachęcamy do wnikliwych analiz oraz być może odniesienia się do zaprezentowanych wyników lub ich uzupełnienia własnymi. Redakcja

4

5 SPIS TREŚCI A. Hodowla zwierząt i weterynaria A. Prágai, A. Kovács SOME HUNGARIAN BREEDER OF ALPACAS Milena Bajda, Jacek Chobotow MORFOMETRyCZNA ANALIZA GRUCZOłU NASONOvA ROBOTNIC APIS MELLIFERA Kamila Klimek, Monika Różażńska-Boczula Agnieszka Rowicka, Anna Furmańczuk ZNAJOMOŚĆ PAKIETU MICROSOFT OFFICE I JEGO WyKO- RZySTANIE WŚRÓD STUDENTÓW MEDyCyNy WETERy- NARyJNEJ ORAZ BIOLOGII I HODOWLI ZWIERZĄT Lidia Orłowska, Hortensja Frankowska DRAPIEżNICTWO WyDRy NA TERENIE ZIMOCHOWÓW W DOLINIE BARyCZy Ferenc Fodor, Imre Egyed, Máté Katics, Miklós Mézes, Árpád Hegyi DEvELOPMENT OF AN INTENSIvE PRODUCING AND FEEDING SySTEM ON THE HUNGARIAN COMMON CARP BREEDING Maria Kulisa, Monika Stefaniuk, Anna Morawska ANALIZA PARAMETRÓW BIOMETRyCZNyCH AKTUALNEGO STANU MATEK W STADNINIE KONI MICHAłÓW Katarzyna Olczak ZALEżNOŚĆ POMIĘDZy ZNACZENIEM KULTU- ROWyM I GOSPODARSKIM KONI, A ZMIANAMI W ICH POGłOWIA KONI W LATACH Petra Pešinová, Antonín Vejčík, Miroslav Maršálek THE EFFECT OF B-LACTOGLOBULIN GENOTyPE ON THE COMPOSITION AND PRODUCTION OF MILK IN ORIGINAL valachian SHEEP

6 spis treści Agnieszka Szumiec, Dominika Rubiś, Anna Radko KONTROLA WIARyGODNOŚCI RODOWODÓW OWIEC W OPARCIU O MARKERy GENETyCZNE KLASy II B. Technologia żywności B. Technologia żywności Agnieszka Kaliniak, Mariusz Florek Piotr Skałecki, Agnieszka Staszowska SKłAD CHEMICZNy I PROFIL KWASÓW TłUSZCZOWyCH MIĘSA DORSZA (GADUS MORHUA CALLARIAS) I GłADZICy (PLEURONECTES PLATESSA) Anna Dudzińska, Magda Filipczak-Fiutak, Jacek Domagała WPłyW PRESURyZACJI NA PRZEżyWALNOŚĆ MIKROFLORy SUROWEGO MLEKA KOZIEGO Ewelina Gwóźdź, Piotr Gębczyński Aleksandra Skrzypczak, Anna Moryl WPłyW SPOSBU PRZETWARZANIA NA ZAWARTOŚĆ WITAMINy C W PRZECIERZE POMIDOROWyM Magda Filipczak-Fiutak, Anna Dudzińska, Monika Wszołek OCENA JAKOŚCIOWA KEFIRÓW OTRZyMANyCH Z RÓżNyCH RODZAJÓW KULTUR STARTOWyCH Grzegorz Fiutak, Ryszard Macura Magda Filipczak Fiutak, Karolina Malecka WPłyW SUSZENIA KONWENCJONALNEGO I LIOFILIZACJI NA ZAWARTOŚĆ BARWNIKÓW I WITAMINy C W WyBRANyCH ROŚLINACH ZIELONyCH Monika Halik, Gabriela Kulig, Urszula Goik WPłyW MASłA SHEA NA WłAŚCIWOŚCI SENSORyCZNE I REOLOGICZNE SZTyFTÓW Cieślik Ewa, Siembida Agnieszka, Siewior Edyta, Kościej Anna SPOżyCIE AZOTANÓW Z DIETĄ PRZECIĘTNEGO POLAKA

7 spis treści Marek Szeląg, Jakub Sikora, Karolina Malecka TERMOGRAFICZNA ANALIZA WPłyWU KSZTAłTU NOży NA ROZKłAD TEMPERATURy ICH POWIERZCHNI W CZASIE KUTROWANIA Joanna Tkaczewska, Małgorzata Morawskal Beata Brzezińska-Kolarz, Angelika Wałach STRUKTURA SPOżyCIA RyB I TłUSZCZÓW WŚRÓD OSÓB Z OTyłOŚCIĄ Z WOJEWÓDZTWA MAłOPOLSKIEGO Katarzyna Żmuda, Małgorzata Borek Aneta Malec, Renata Bączek-Kwinta CZy CZAS PARZENIA yerba MATE ORAZ LICZBA KOLEJNyCH ZALAŃ SUSZU WPłyWAJĄ NA AKTyWNOŚĆ PRZECIWUTLENIAJĄCĄ NAPARU? C. Leśnictwo Magdalena Kacprzyk, Bartłomiej Bednarz Jarosław Bielan, Magdalena Czerwińska SUKCESJA OWADÓW ROZWIJAJĄCyCH SIĘ NA SOSNOWyCH POZOSTAłOŚCIACH POZRĘBOWyCH W ZALEżNOŚCI OD METOD ICH UTyLIZACJI W DRZEWOSTANACH NADLEŚNICTWA KOBIÓR Agata Dulska-Jeż WSKAŹNIKOWE GATUNKI ROŚLIN STARyCH LASÓW W OKOLICACH GłOGOWA MAłOPOLSKIEGO NA PłASKOWyżU KOLBUSZOWSKIM Wojciech Szewczyk, Paulina Kałczak Marlena Baranowska-Wasilewska, Jolanta Behnke-Borowczyk ZDROWOTNOŚĆ DRZEW NA TERENIE REZERWATU PRZyRODy JAMNO Karol Król, Tomasz Salata TWORZENIE INTERAKTyWNyCH SERWISÓW MAPOWyCH W OPARCIU O WyBRANE TECHNIKI PROGRAMISTyCZNE NA PRZyKłADZIE OJCOWSKIEGO PARKU NARODOWEGO

8 spis treści Magdalena Greczuk, Jakub Kośmider ZMIANA TREŚCI KSZTAłCENIA W SZKOLE ŚREDNIEJ SZANSĄ NA WZROST ŚWIADOMOŚCI EKOLOGICZNEJ LICEALISTÓW Karolina Malecka, Ryszard Macura, Grzegorz Fiutak, Marek Szeląg ZASTOSOWANIE SOKU I WyTłOKÓW Z ARONII (ARONIA MELANOCARPA) DO PRODUKCJI PREPARATÓW BARWIĄCyCH OTRZyMANyCH NA DRODZE KRIOKONCENTRACJI Jacek Maślanka, Anna Przystupińska Katarzyna Trętowska, Maciej Ziobrowski DyNAMIKA LICZEBNOŚCI DZIKICH KOPyTNyCH NA TERENIE NADLEŚNICTWA SPyCHOWO W PUSZCZy PISKIEJ D. Architektura krajobrazu Mariusz Antolak, Anna Mazur Marzena Płaza, Katarzyna Ruszczycka ROZWÓJ PRZESTRZENNy MIASTA OSTRÓDA ORAZ JEGO WSPÓłCZESNE TRANSFORMACJE Żaneta Banaszek, Agnieszka Jaszczak Katarzyna Glińska-Lewczuk, Ilona Świtajska CZyNNIKI KSZTAłTUJĄCE ZMIANy KRAJOBRAZU REKREACyJNEGO NA WARMII I MAZURACH Ada Biela, Dorota Blatsios Bartosz Kozak, Michał Kręgielewski WPłyW JONÓW GLINU NA WZROST WyBRANyCH GENOTyPÓW żyta (SECALE CEREALE L.) Monika Czaja, Piotr Muras Anna Kołton, Karolina Wietnik ZMIANy FIZJOLOGICZNE ZACHODZĄCE W LIŚCIACH TRZECH WyBRANyCH TAKSONÓW RÓżANECZNIKÓW (RHODODENDRON SP.) W OKRESIE SPOCZyNKU

9 spis treści Długosz Irena WPłyW NAWOżENIA DOLISTNEGO SALETRĄ WAPNIOWO- MAGNEZOWĄ NA WSKAŹNIKI FIZJOLOGICZNE W ROŚLINACH PAPRyKI ROCZNEJ (CAPSICUM ANNUUM L.) Dorota Blatsios, Ada Biela, Michał Kręgielewski OPTyMALIZACJA METOD MIKROROZMNAżANIA LOBELII (LOBELIA L.) RED BLUE Edyta Wilk, Elżbieta Wojciechowicz-Żytko WySTĘPOWANIE SZROTÓWKA ROBINIACZKA (PHyLLONORyCTER ROBINIELLA CLEM.) I JEGO PARAZyTOIDÓW NA ROBINII AKACJOWEJ ROBINIA PSEUDOACACIA L. W KRAKOWIE Beata Hermanowicz, Adam Szewczuk WPłyW PODKłADKI PUMISELECT ORAZ SPOSOBu UTRZy- MANIA GLEBy W RZĘDACH DRZEW NA WIELKOŚĆ I JAKOŚĆ PLONU DRZEW BRZOSKWINI W PEłNI OWOCOWANIA Magdalena Krygier, Katarzyna Adamczewska-Sowińska WPłyW RODZAJU ŚCIÓłKI NA WIELKOŚĆ I JAKOŚĆ PLONU SZCZy- PIORKU CZOSNKOWEGO W PIERWSZyM ROKU UżyTKOWANIA Justyna Mazur, Karolina Wietnik, Magdalena Pypeć ByLINy DO MIAST NOWy TREND W PRZESTRZENI MIEJSKIEJ Anna Mila, Renata Dobromilska WPłyW BIOPREPARATÓW NA BAZIE ALG MORSKICH NA CECHy BIOMETRyCZNE ROŚLIN PAPRyKI ROCZNEJ (CAPSICUM ANNUUM L.) W FAZIE ROZSADy Ewa Muszyńska WPłyW KWASU GIBERELINOWEGO ORAZ ŚWIATłA NA KIEłKOWANIE NASION I WZROST SIEWEK GyPSOPHILLA FASTIGIATA I SCABIOSA OCHROLEUCA Adriana Nowicka-Połeć WPłyW PREPARATU GOËMAR BM 86 NA PLON BOBU (vicia FABA var. MAJOR) W UPRAWIE JESIENNEJ

10 spis treści Daria Kądziołka, Michał Pawłowski, Alicja Wieteska PORÓWNANIE ZAWARTOŚCI POLIFENOLI SKłADNIKÓW MINERALNyCH I PIERWIASTKÓW ŚLADOWyCH W SUSZU LIŚCIASTyM HERBAT ZIELONyCH Magdalena Pypeć, Magdalena Kulig, Piotr Muras INWENTARyZACJA DENDROLOGICZNA PARKU NA WOLI DUCHACKIEJ W KRAKOWIE Roksana Rakoczy, Sylwester Smoleń BIOFORTyFIKACJA I WłAŚCIWOŚCI ANTyOKSyDACyJNE SAłATy UPRAWIANEJ W SEZONIE JESIENNyM W ZALEżNOŚCI OD APLIKACJI ZWIĄZKÓW JODU I SELENU Andrzej Stera, Jacek Wróbel WPłyW BIOSTyMULATORÓW NA WyBRANE PARAMETRy FIZJOLOGICZNE FASOLI ZWyCZAJNEJ (PHASEOLUS vulgaris L.) ROSNĄCEJ W WARUNKACH ZASOLENIA Karolina Wietnik, Justyna Mazur, Magdalena Pypeć OCENA METOD ZABEZPECZEŃ DRZEW W TERENACH MIEJSKICH SłOWACKICH MIAST NITRy I BRATySłAWy Weronika Włodarczyk, Daria Kortylewska WPłyW żywych ŚCIÓłEK NA ZAWARTOŚĆ WyBRANyCH PIERWIASTKÓW W GLEBIE ORAZ LIŚCIACH DWÓCH ODMIAN GRUSZy Elżbieta Kornalska, Izabella Majewska, Witold Trela AKTYWNY MAILING JAKO NARZĘDZIE MARKETINGU SIECIOWEGO

11 A. Hodowla zwierząt i weterynaria

12

13 A. Prágai A. Kovács EPISTEME 18/2013, t. 2 s ISSN WYBRANI Węgierscy HODOWCY ALPAKÓW SOME HUNGARIAN BREEDER OF ALPACAS Abstrakt. Wielbłądowate Nowego Światu (guanako, vicuna, llama, alpaka) pochodzą z Ameryki Południowej. Indianie hodują alpaki ponieważ dostarczają one mięso oraz cienką sierść. Alpaka polar jest uznany w świecie jako jedno z najbardziej luksusowych włókien. To ciepły, miękki, lekkie, mocne i trwały materiał. Obecnie ten rodzaj wielbłądowatych można znaleźć w różnych zakątkach świata, na przykład w Afryce, Azji czy Europie. Na Węgrzech coraz więcej osób zaczyna hodować alpaki. Pierwszą farmę uruchomiono w 2008 roku. Znajduje się ona w Jobaháza i specjalizuje się na hodowli alpaków z rodzaju Huacaya. Kolejna farma, powstała w roku 2010, mieści się w pobliżu Békéscsaba, gdzie hoduje się typ alpaków Suri. Jeszcze inne farmy znajdują się w Mezotur, Balassagyarmat i Balatonszentgyörgy. Słowa kluczowe: alpaka, hodowca, Węgry Summary. New World Camelids (guanaco, vicuna, llama, alpaca) origin from South-America. The native americans keep the alpacas because of it s meat, and fine wool. The alpaca fleece is internationally recognized as the one of the most luxurious fibers in the world. It s warm, soft, lightweight, strong, durable and easy to colour it. Nowadays you can find them round the World, for example Africa, Asia, Europe. In Hungary more and more people start to breed alpacas. The first breeders start the farm in They live in Jobaháza and they keep the huacaya type of the alpacas. The other breeder can be found near Békéscsaba. They have the other type of the alpaca, the suri. They started the farm in There is three other breeders in Hungary: in Mezőtúr, Balassagyarmat and Balatonszentgyörgy. Key words: alpaca, breeder, Hungary 9

14 INTRODUCTION 10 A. Prágai, A. Kovács The New World camelids include four closely related species that can successfully interbreed: the wild guanaco (Lama guanicoe) and vicuna (Vicugna vicugna) and, the domesticated, lama (Lama glama) and alpaca (Lama pacos) (Mondini, 1995, Wernery 2002). It s accepted that alpacas domasticated from the shyer, smaller vicuna (Bromage, 2011). The geographic origin of this species includes Peru, Bolivia and Chile (Morante, 2009). Estimated population of alpacas in Peru more then 3 million, in Australia more then 5000 and in Europe round 2000 (Torres, 1992). In the Andean region of Bolivia, the population of alpacas is round 456,784 specimens, in the year of 1995 it was round 300,000 (Torres, 1992, FAO, 2005). Safley (2003) wrote that European countries (example Italy, France, Germany etc.) have less than 3000 alpacas. There are two basic breeds of alpacas classified by fleece type: the huacaya and the suri. The huacaya fiber has a sheep-like woolliness, and the suri fiber is more straight with only a slight wave and is lustrous (Hoffman 1995, IAA, 2000). Alpacas are not pack animals, they selected for dense, long coat which cover legs and neck too. Usually people shear them in every year (Bromage, 2011). The fiber is flexible, easy to paint, soft and hypoallergenic. It caused the absence of lanolin and other oils in the fleece. Alpaca clothing is really comfortable to wear (Shim 2003, Internet I). In former times, alpacas could have been met only in zoos in Hungary (Budapest, Szeged and Nyíregyháza). Lately, private persons have also purchased alpacas as a pet and not for economic purpose. Scilicet, people are not familiar with these animals, and many feel an aversion for them. As there is no demand for sheep fleece, many people see no earthly reason for keeping alpacas. In spite of this, the first alpaca breeder popped up also in Hungary in In subsequent years, several others have followed his example. Presently, the alpaca herds are small-sized and can produce few fleeces annually in spite of the demand of the wool industry. Consequently, the producers can sell the alpaca fleece only at the price of the sheep fleece. Following above our work introduced four alpaca farms of Hungary located at town Jobaháza, Békéscsaba and Bábolna, Balassagyarmat respectively.

15 MATERIAL AND METHODS Some Hungarian Breeder of Alpacas I met with the breeders personally, and I visited the farms. I asked them about the keeping, breeding and experiences with the animals. I noted down these informations and took pictures with camera about the alpacas and the different places. RESULTS Jobaháza. This alpaca farm was the first to be established in Hungary in The animals belonging into the Huancaya type of Alpaca were introduced from the Netherlands. Presently, 3 mares, 3 young mares and 3 males are kept in the farm. The aim of the breeders is to familiarise people with the alpaca and its breeding so as to popularise the species in the country. Therefore, on farm courses are held annually for the interested people to get knowledge about the behaviour of alpacas, their keeping and breeding, where alpaca owners can pool of technical experience. Besides, the farm offers other services for the breeders. Such as is the import or sale of breeding or pet alpacas, their feedstuff, and fleece, as well as the covering and transportation of the animals. At Jobaháza, the run is partitioned to keep separately the mares from the stallions, and the stallions from each other. The same separation of animals is also possible within the boxes; the floor is littered with straw. The alpacas are herded to graze on a pasture but as they nibble the grass off to the root, a piece of the pasture is let rest. Besides grazing, adult alpacas are given 150 g concentrate (150 g per head per day) and also some hay. Suckling mares are fed with lucerne hay to improve their condition. Trimming of the toe nails is done at 3-month interval. Fleece is sheared in May. In the year 2013, February they bought two tried males from Australian bloodline. Békéscsaba. The breeders had kept the Suri type of Alpaca on some hectares originally as a hobby. Their purposeful breeding began in The breeding aim is to shape a coloured herd (as this type is less frequent) and to improve fleece quality for sale. This goal can be realised by creating a pure bloodline and increasing the number of 11

16 12 A. Prágai, A. Kovács the herd to be sold for breeding or fancy purpose. In 2012, a mini herd comprising 4 mares, 2 stallions and 3 youngsters was kept in the farm. (The first specimens of Alpaca had come from Chile). Alpacas are provided with 2 ha of pasture, where males are kept in separate runs to avoid rivalry. Newly foaled mares are also kept separately. The same separation of animals is also possible within the boxes. The concrete floor is covered with polyethylene foam sheet (Polifoam) to keep animals warm and ensure their comfortable rest. The manure storage area is covered with straw enabling easy cleaning of the room. Mares usually foal in April-May; animals are sheared at this time. Trimming of the toe nails and teeth corrections are done parallel to shearing to minimise stress to the animals. Animals reside day-long in the run enabling their grazing at free access. Besides, they receive hay and complementary concentrate. The concentrate is compounded especially for alpacas and imported. Presently, the owners can sell the alpaca fleece to hand-workers at a lower price under compulsion. Bábolna. The mini herd of Huancaya type consists of 6 animals including already the progeny. Animals are kept as a hobby. The area and the run are under improvement so as to ensure suitable accommodation for the animals (e.g., to separate the males from the mares) and provide the interested people with a spectacle. Since one half of the run is a part of the nearby arboretum the visitors may happen to see the alpacas as well. The breeding goal is to optimising the date of covering and foals to avoid winter foals caused a god deal of problems previously. Like other farms, the animals are day-long on the pasture without a fixed grazing season. As a general experience, alpacas do not graze the high grass but readily consume it mown down. Their other feeds include meadow hay, wheat, crushed corn, carrots, apple, sugar-beet, triticale, and salt lick. Trimming of the toe nails and teeth corrections are done parallel to shearing in May. In spring time animals are vaccinated against scabies, and in summer time they are protected from the mosquitoes using biological methods. Balassagyarmat. Animals are kept as a hobby. There is one male, one female and one young (female) alpaca. All alpacas are black co-

17 Some Hungarian Breeder of Alpacas loured. The owner want to breed, but he not have enough animals in this time. He brings the alpacas on wool festivals. His aim to show, introduce these animals to people. CONCLUSION The alpacas get well acclimatised to the ecological conditions of Hungary. They consume readily the feedstuffs produced in the country. It is important to familiarise people with the alpaca and their benefits. The present herds cannot produce fleece in sufficient quantity saleable to the wool industry at a price equal to its quality. Expectedly, the more the breeder the higher the production of fleece and income will be. Only minor, manageable problems of keeping and breeding have arisen among the alpaca breeders from lack of experience. ACKNOWLEDGEMENT This work was supported by TAMOP Project (TÁMOP B-11/2/ KMR ). BIBLIOGRAPHY Bromage G. (2011): Llamas and alpacas, A guide to management, The Crowood Express. Hoffman, E., Fowler, M. E. (1995): The alpaca book: management, medicine, biology, and fiber (Part I. Biology) Herald, CA: Clay Press. International Alpaca Association (2000): About alpaca.retrieved September 1, 2003, from Mondini, N. M. (1995): Artiodactyl prey transport by foxes in puna rockshelters. Current Anthropology 36, Morante R., Goyache F., Burgos A., Cervantes I., Perez-Cabal M.A., Gutierrez J. P.: Genetic improvemenet for alpaca fibre production in the Peruvian Altiplano: the Pacomara experience Anim. Genet. Resour. Inf., 45 (2009), pp Safley M. (2003): The Alpaca Market in the Year 2018, PDFs/Library/AlpacaMarket2018.pdf Shim S. (2003): Analytical techniques for differenting Huacaya and Suri alpaca fibers-dissertation, The Ohio State University. 13

18 A. Prágai, A. Kovács Torres H. (1992): South American Camelids: an action plan for their converstaion. South American Specialst Group, Gland, Switzerland, Wernery U., Kaaden O-R. (2002): Infectious Diseases in Camelids, Georg Thieme Verlag, FAO (Food Agriculture Organization): Situación actual de los camélidos sudamericanos en Bolivia (2005) P08.pdf, Internet I Andrea Prágai Szent István University Institute of Animal Husbandry 2103 Gödöllő, Páter Károly u Supervisor: A. Kovács 14

19 Milena Bajda Jacek Chobotow EPISTEME 18/2013, t. 2 s ISSN Morfometryczna analiza gruczołu Nasonova robotnic Apis mellifera Morphometric analysis of the Nasonov gland in Apis mellifera Abstrakt. Gruczoł Nasonova (GN) występuje u Apis mellifera pomiędzy 6 a 7 segmentem grzbietowej strony odwłoka. Jego wydzieliny (cytral, nerol, geraniol, farnezol, kwas nerolowyi geranylowy) kierują zachowaniami rekrutacyjnymi. Celem pracy była morfometryczna analiza tkanki GN u letnich i zimowych pszczół A. m. carnica (Car) i Buckfast (Bcf). Po sfotografowaniu pszczół eksponujących GN w świetle dziennym i UV, wypreparowano błony międzysegmentalne odkrywając GN. Preparaty GN fotografowano (mikroskop stereoskopowy), a następnie użyto do określenia struktur międzysegmentalnych GN pod mikroskopem skaningowym oraz do wykonania pomiarów morfometrycznych różnych elementów tkankowych programem MultiScan Base. GN w świetle dziennym widoczny był jako jasny, a w UV, jako niebieski pasek. Błona międzysegmentalna była lekko pofałdowana i pokryta wypustkami, których długość wahała się 0,01 0,02 mm. Długość błony wynosiła 2,7 3,0 mm, zaś szerokość 0,4 0,5 mm. W 7. segmencie zauważono włoski, których długość wynosiła 0,04 0,06 mm. W trakcie rozwoju osobniczego grudki pojawiały się w liczbie parzystej 2, 4, 6, 8 itd. Nie zaobserwowano różnic w momencie powstawania grudek u letnich pszczół Car i Bcf, podczas gdy zaobserwowano je u pszczół zimowych Car i Bcf. Długość regionu kanalikowego w błonie międzysegmetalnej wynosiła 1,1 1,3 mm, zaś szerokość 0,2 mm. Słowa kluczowe: gruczoł Nasonova, błona międzysegmentalna, region kanalikowy, robotnica pszczela, Apis mellifera Summary. The Nasonov gland (NG) is situated between the 6 th and 7 th tergum on the dorsal side of the abdomen of Apis mellifera. Its secretion (citral, nerol, geraniol, farnesol, nerolic and geranic acids) regulates the apian recruitment behavior. The aim of this study was a morphometric analysis of NG tissues in the summer and winter A.m. carnica (Car) and Buckfast (Bcf) bees. After taking photographs of NG presented by bees in daylight 15

20 Milena Bajda, Jacek Chobotow and UV radiation, the intersegmental membranes were dissected to uncover the gland. The NG preparations were used to determine the structure of intersegmental tissue elements associated with NG under a scanning microscopeand and to perform morphometric measurements of different tissue components of NG with MultiScan Base software. NG was visible as a bright strip in daylight and a blue strip in UV radiation. The intersegmental membrane was slightly corrugated and covered with strands, which the length ranged from 0.01 mm to 0.02 mm. The membrane was mm long and 0.4mm 0.5mm wide. In 7 th tergum observed cilia, they were mm long. During individual development, lumps appeared in even numbers of 2, 4, 6 and 8 ect. No differences between the summer Car and Bcf bees were observed in the moment of lumps appearance, whereas in the winter Car and Bcf were observed. The length of the canal region in the intersegmental membrane was mm and its width was 0.2 mm. Key words: Nasonov gland, intersegmental membrane, canal region, Apis mellifera worker-bee Introduction The Nasonov gland (NG) is situated between the 6 th and 7 th tergum on the dorsal side of the abdomen of Apis mellifera workers. It is responsible for the secretion of pheromones which include compounds such as: geraniol, nerol, nerolic and geranic acid, (E)-citral, (Z)-citral and (E, E)-farnesol [Iwama et al. 1995; Slessor et al. 2005; Trhlin and Rajchard 2011]. The aromatic secretion of the gland with the characteristic smell of melissa can attract = bees which then gather up. Bees use this secretion to mark the entrance to the hive and various objects in the area, distinguish intruders in the hive and extraneous bees coming from other colonies [Al-Kahtani and Bienefeld 2011]. The workers present their NG when they have difficulty returning to their hive or they have lost their queen or they would like to enter another hive. Moreover, each colony has a specific smell bouquet which is common for citizen bees. The bouquet consists of the smell of the Nasonov glands of the workers and worker brood. The scent is also left by the workers on the queen and the entire nest [Dubiel 2006]. There are two types (subcastes) of worker bees in colonies: 1) summer bees which live for about 6 weeks, and: 2) winter bees which live for about 6 7 months. They distinctly differ in physiology and behaviour [Münch et al. 2008; Haddad et al. 2007]. Moreover, the- 16

21 Morfometryczna analiza gruczołu Nasonova robotnic apis re are differences between the subcastes relating to aging processes. Relevant transformations in the fat body and other gland structures, including key enzymes and pheromones, have been well described in previous studies, except for the NG. We should also consider differences between bee races or subspecies; e.g. A. m. carnica (Car) versus Buckfast (Bcf). The Bcf is a synthetic race found mainly in Western Europe. The Car is a natural subspecies, widespread in Southern and Central Europe [Olszewski et al. 2012; Meixner et al. 2010]. The authors performed morphometric analyses of NG tissues to investigate the effect of the age, type (summer and winter bees) and race (A. m. carnica versus Buckfast) on NG morphometric structures. Material and methods The experiments were performed on A. m. carnica (Car) and Buckfast (Bcf) workers sampled directly from the hives in the apiary of the Department of Biological Basis of Animal Production of the University of Life Sciences in Lublin. Summer bees were collected from May to August and winter bees were collected from October to April. Three Bcf and three Car colonies were used. In early May Bcf brood-combs were inserted for 2 days into an incubator for 1-day-old workers to emerge. Then, the yellow-colored 1-day-old Bcf workers were introduced into the colonies of dark-colored Car bees for easy recognition within the hive. From May to August, 30 Bcf bees were weekly sampled from each of the 3 Car colonies (Tab. 1). The procedure was identical for the dark Car bees whose 1-day-old workers were introduced into the colonies of yellow Bcf bees. The procedures were run simultaneously for the Car and Bcf bees. Thirty Bcf and thirty Car winter bees were sampled respectively from each of the Bcf and each of the Car colonies from October to February every other week and from March to April every week (Tab. 1). Car brood-combs were systematically replaced by Bcf brood-combs in the Car colonies, whereas Bcf brood-combs were systematically replaced by Car brood-combs in the Bcf colonies from March to April. This made it possible to collect winter bees until to the end of April. Bees exposing their Nasonov glands in the combs were photographed with a Sony α100 camera both in daylight and UV radiation in the summer. 17

22 18 Milena Bajda, Jacek Chobotow The intersegmental membranes containing NGs from each of the sampled summer and winter Bcf and Car workers were dissected and photographed under a stereoscopic microscope Stereo Zoom Microscope: Olympus SZX16 (camera: Olympus DP72). Then, preparations were made from the dissections according to the method of Ptaszyńska et al. [2012] in order to photograph them under a scanning microscope VEGA LMU Scanning Electrone Microscope. The morphometric measurements of the components of the NG structures were made using the photographs both from the stereoscopic and scanning microscopes. MultiScan Base software was applied. The results were statistically analyzed with the SAS software (SAS Institute SAS/ STAT User s Guide Version 9.13, Cary, NC, Statistical Analysis System Institute) using one-way ANOVAs. Results The NGs were visible as bright strips in daylight (Fig. 1) and blue strips in UV radiation (Fig. 2). The summer and winter Bcf and Car bees did not differ from each other in terms of length and width of the intersegmental membrane, strands, cilia and canal region. Therefore, only the ranges of their dimensions were shown in Tab. 2. The intersegmental membrane (Fig. 4 A), under which NG is situated (Fig. 3), was slightly corrugated and covered with strands (Fig. 4 B) in both summer and winter Bcf and Car bees. Moreover in 7 th tergum of these bees were observed cilia (Fig. 4 C). During individual bee development, lumps in the canal region (Fig. 5 C) always appeared in even numbers of 2, 4, 6 or 8 up to a certain degree of compaction (Fig. 5 A-C). In the summer bees, the first two NG lumps in the intersegmental membrane appeared between the 1 st and 2 nd week, while an extended set of lumps appeared between the 3 rd and 4 th week. Each day there appeared more and more of them, but always paired up to the 5 th week of age. No differences between the Car and Bcf of summer bees were observed in the moment of lumps appearance. The Bcf and Car winter bees did not differ in NG morphology but they differed as to the moment of lump appearance during the aging process. In the winter Bcfs the first two lumps appeared in December, whereas in the winter Cars they appeared in January.

23 Morfometryczna analiza gruczołu Nasonova robotnic apis Discussion and conclusions The multiplication of the lumps was most likely the result of aging and the transformation from a nest bee into a forager bee, i.e. with age polyethism [Elekonich and Roberts 2005; Gracioli-Vitti et al. 2004; Blum and Fales 1988; Winston 1987]. In the foragers, large numbers of lumps were associated with the secretion of the NG compounds with which bees mark the hive entrance and various objects in the area, as well as distinguishing hive intruders [Al-Kahtani and Bienefeld 2011]. Similar dark lump containing iron, calcium, magnesium and phosphate have been described, but in the apian fat body [Keim et al. 2002; Nesson 1995; Kuterbach et al. 1982]. One may speculate that the lumps in NG are a compaction of melanin aggregates, proteins and metal ions which are accumulated in the cells due to various environmental influences [De Gregorio et al. 2002; Evans et al. 2006; Merzendorfer and Zimoch 2003; Suderman et al. 2006; Sugumaran 2002; Zufelato et al. 2004]. For example, foragers are exposed to pathogens, UV or pesticides in connection with their function. The lumps in the Bcfs appeared in December, while they did so in the Cars in January. Interracial differences in the appearance of the lumps in winter-bee NGs were demonstrated for the first time in this study. In March / April, compacted lumps were observed as a dark strip and remained the same until the end of life. Probably, higher spring temperatures influenced these processes in the winter bees [Münch et al. 2008]. These changes were very similar to those occurring in the summer bees between the 3 rd and 4 th week of age. This confirms that the changes may be a result of aging. The description of the formation of the lumps in NGs constitutes the basis for the determination of their function, as well as related histological and biochemical changes, in future studies. The present study shows that it is not only the age but also the type (subcaste) and race of the bees that should be taken into account, when interpreting bee senescence. Acknowledgements I would like to say very thank you to prof. Ph. D. Jerzy Demetraki- Paleolog and dr Aneta Strachecka. 19

24 Milena Bajda, Jacek Chobotow Tab. 1. Database sizes for both races (Buckfast, Apis mellifera carnica) and types (summer and winter bees) of bee samples. Summer Buckfast or A.m. carnica samples Winter Buckfast or A.m. carnica samples Number of colonies 3 3 Total number of samples per colony Number of samples per month Isolated intersegmental membrane with Nasonov gland Number of workers in one sample The sum of all sampled workers Number of microscope preparations prepared from one sampling Total sum of microscope preparations May August (4 samples per month) October February (2 samples per month) > 10 March April (4 samples per month) > Tab. 2. The length and width of the intersegmental membrane, strand, canal region and cilia. Length [mm] Width [mm] Range x ± se Range x ± se Intersegmental membrane Strand no measurements Canal region Cilia no measurements 20

25 Morfometryczna analiza gruczołu Nasonova robotnic apis Fig. 1. The Nasonov gland was visible as a bright strip in daylight (photo by Olszewski and Bajda). Fig. 2. The Nasonov gland was visible as a blue strip in UV radiation (photo by Borsuk and Bajda). Fig. 3. Nasonov gland and intersegmental membrane along with a fragment of bee terga (photo by Chobotow and Strachecka). Fig. 4. A intersegmental membrane; B the intesegmental membrane covered with strands; C cilia at7 th tergum on the dorsal side of the abdomen (photo by Strachecka and Chobotow). 21

26 Milena Bajda, Jacek Chobotow Fig. 5. A C Formation of lumps in summer and winter Bcf and Car bees. red arrows lumps; 1 canal region; 2 intersegmental membrane (photo by Strachecka and Chobotow). 22

27 References Morfometryczna analiza gruczołu Nasonova robotnic apis Al-Kahtani S., Bienefeld K The Nasonov gland pheromone is involved in recruiting honeybee workers for individual larvae to be reared as queens. J. Insect Behav. doi: /s Blum M., Fales H Eclectic chemisociality of the honeybee: a wealth of behaviors, pheromones, and exocrine gland. J. Chem. Ecol. 14(11): De Gregorio E., Han S., Lee W., Baek M., Osaki T., Kawabata S., Lee B., Iwanaga S., Lemaitre B., Brey P An immune responsive serpin regulates the melanization cascade in Drosophila. Develop. Cell 3: Dubiel S Węch i zapach więzią rodziny pszczelej. Lubuskie Aktualności Rolnicze 11. Elekonich M., Roberts S Honey bees as a model for understanding mechanisms of life history transitions. Comp. Biochem. Physiol. A Mol. Integr. Physiol. 141: Evans J. D., Aronstein K., Chen Y. P., Hetru C., Imler J. L., Jiang H., Kanost M., Thompson G. J., Zou Z., Hultmark D Immune pathways and defence mechanisms in honey bee Apis mellifera. Insect Mol. Biol. 15(5): Gracioli-Vitti L., Camargo-Mathias M., Silva de Moraes R Cellular development and histological aspects of the Nassanoff glands under juvenile hormone action. Naturalia 28: Haddad L., Kelbert L., Hulbert A Extended longevity of queen honey bees compared to workers in associated with peroxidation-resistant membranes. Exp. Gerontol. 42: Iwama A., Sugihara D., Shibuya T Morphology and physiology of neurons responding to the Nasonov pheromone in the antennal lobe of the honeybee, Apis mellifera. Zool. Sci. 12: Keim C., Cruz-Landim C., Carnerio F., Farina M Ferritin in iron containing granules from the fat body of the honeybees Apis mellifera and Scaptotrigona postica. Micron 33: Kuterbach D., Walcott B., Reeder R., Frankel R Iron-containing cells in the honey bee (Apis mellifera). Science 218: Meixner M. D., Costa C., Kryger P., Hatjina F., Bouga M., Ivanova E., Büchler R Conserving diversity and vitality for honey bee breeding. J. Apic. Res. 49: Merzendorfer H., Zimoch L Chitin metabolism in insect: structure, function and regulation of chitin synthases and chitinases. The J Experimental Biol. 206: Münch D., Amdam G., Wolschin F Ageing in a eusocial insect: molecular and physiological characteristics of life span plasticity in the honey bee. Funct. Ecol. 22(3):

28 Milena Bajda, Jacek Chobotow Nesson M Technical comments honeybees and magnetoreception. Science 269: Olszewski K., Borsuk G., Paleolog J., Strachecka A., Evaluation of economic traits in Buckfast bees in comparison with the hybrids of European Black bees and Caucasian bees. Annales UMCS 30(2): Ptaszyńska A.A., Borsuk G., Mułenko W., Olszewski K Monitoring of nosemosis in the Lublin region and preliminary morphometric studies of Nosema spp. spores. Med. Weter. 68(10): Slessor K., Winston M., Conte Y Pheromone communication in the honeybee (Apis mellifera L.). J. Chem. Ecol. 31(11): Suderman J. R., Dittmer N. T., Kanost M. R., Kramer K. J Model reaction for insect cuticule sclerotization: Cross-linking of recombinant cuticular proteins upon their laccase-catalyzed oxidative conjugation with catechols. Insect Bioch. and Mol. Biol. 36: Sugumaran M Comparative biochemistry of eumelanogenesis and the protective roles of phenoloxidase and melanin in insects. Pigment Cell Res. 15: 2 9. Trhlin M., Rajchard J Chemical Communications in the honeybee (Apis mellifera L.): a review. Veterin. Med. 56(6): Winston M The biology of the honey bee. Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press: Zufelato M. S., Lourenco A. P., Simões Z. L. P., Jorge J. A., Bitondi M. M. G Phenoloxidase activity in Apis mellifera honey bee pupae and ecdysteroid-dependent expression of the prophenoloxidase mrna. Insect Bioch. and Mol. Biol. 34: Jacek Chobotow Department of Biological Basis of Animal Production Faculty of Biology and Animal Breeding University of Life Sciences in Lublin ul. Akademicka 13, Lublin, Poland Milena Bajda Department of Zoology Maria Curie-Sklodowska University Lublin ul. Akademicka 15, Lublin, Poland Corresponding author: Milena Bajda,

29 Kamila Klimek 1 Monika Różażńska-Boczula 1 Agnieszka Rowicka 2 Anna Furmańczuk 3 EPISTEME 18/2013, t. 2 s ISSN ZNAJOMOŚĆ PAKIETU MICROSOFT OFFICE I JEGO WYKORZYSTANIE WŚRÓD STUDENTÓW MEDYCYNY WETERYNARYJNEJ ORAZ BIOLOGII I HODOWLI ZWIERZĄT FAMILIARITY OF THE MICROSOFT OFFICE AND ITS USAGE AMONG STUDENTS OF VETERINARY MEDICINE, BIOLOGY AND ANIMAL BREEDING Abstrakt. Przeprowadzono badania ankietowe z udziałem 290 studentów medycyny weterynaryjnej, biologii i hodowli zwierząt. W badaniach ankietowych wzięło udział 175 studentów weterynarii, oraz 115 studentów biologii i hodowli zwierząt. Wykształceniem ogólnym legitymowało się 251 studentów, a tylko 39 średnim wykształceniem technicznym. Spośród studentów z wykształceniem ogólnym 184 ukończyło profilowane licea ogólnokształcące o profilu biologiczno chemicznym oraz matematyczno fizycznym. Z obszarów wiejskich pochodziło 109 osób, a 181 z terenów miejskich. Wśród badanych studentów, 224 znało dobrze programy informatyczne zawarte w pakiecie Microsoft Office, natomiast na poziome podstawowym tylko 66 studentów. Na koniec pierwszego semestru wszyscy posługiwali się programami informatycznymi (Microsoft Office) w stopniu dobrym, co umożliwi im wykorzystanie szczególnie programu Excel i wykonanie podstawowych obliczeń analitycznych z zakresu statystyki opisowej swoich badań naukowych niezbędnych do prac dyplomowych. Słowa kluczowe: programy informatyczne, studenci medycyny weterynaryjnej, hodowli zwierząt i biologii Summary. Survey was carried out on 290 students, 175 veterinary students and 115 students of biology. It should be noted that amidst all students, 251 students gave evidence of the general secondary education and only 39 students confirmed the secondary technical education. Among the students with general secondary education, 184 completed high schools with the biology and chemistry or mathematics and physics profile. In addition, 109 students came from rural areas and 181 students came from urban areas. It was also found that among the surveyed students, 224 had 25

30 Kamila Klimek, Monika Różażńska-Boczula, Agnieszka Rowicka, Anna Furmańczuk good knowledge of computer programs included in Microsoft Office, while only 66 students knew those programs on the basic level. At the end of the first semester, all students used the computer programs (Microsoft Office) on the good level, which will allow them to use Excel in basic analytical calculations of descriptive statistics in their researches and dissertations. Key words: computer programs, students of veterinary medicine, animal breeding and biology Wstęp Rozwój komputeryzacji spowodował szeroki dostęp do komputerów oraz różnych programów specjalistycznych bardzo przydatnych do wykonania : opisów, sprawozdań, opracowania analiz, tworzenia różnorodnych baz danych, sporządzenia prezentacji. Internet można wykorzystać do nauki, przesyłania opracowań itd. Każda praca dyplomowa i magisterska powinna zawierać, część badawczą, tabele, wykresy,analizę statystyczną część opisową oraz prezentację multimedialną jako załącznik. Znajomość i umiejętność posługiwania sie podstawowymi programami zawartymi w pakiecie Microsoft Office jest niezbędna dla każdego studenta. Każdy powinien dobrze posługiwać się programem WORD [Kowalczyk G 2010] w celu napisania sprawozdań z przeprowadzanych badań. Niezbędna jest również znajomość programu ACCESS [Mendrala 2010] do stworzenia poprawnej bazy danych oraz EXCEL [Walkenbac 2010] do dokonania niezbędnych obliczeń, porównań i wskazania zależności pomiędzy poszczególnymi badanymi czynnikami (składnikami). Nie można pominąć programu POWER POINT [Zimek 2010] bez którego znajomości nie można byłoby przedstawić w formie multimedialnej wyników swoich badań. Celem przeprowadzonych badań było: Zbadanie opinii studentów na temat znajomości programów zawartych w pakiecie Microsoft Office w momencie rozpoczęcia studiów; Określenie poziomu umiejętności posługiwania się programami pakietu Microsoft Office; Ocena umiejętności racy w poszczególnych programach pakietu Microsoft Office po pierwszym roku studiów. 26

31 Znajomość pakietu Microsoft Office i jego wykorzystanie... Materiał i metody Badaniami ankietowymi objęto 290 studentów medycyny weterynaryjnej oraz biologii i hodowli zwierząt. Wśród ankietowanych było 175 studentów weterynarii i 115 studentów biologii i hodowli zwierząt. Wykształceniem średnim ogólnym legitymowało się 251 studentów, a średnim technicznym 39 studentów. Spośród studentów z wykształceniem ogólnym 184 ukończyło profilowane licea ogólnokształcące o profilu biologiczno chemicznym oraz matematyczno fizycznym oraz matematyczno-fizycznym. Z obszarów wiejskich pochodziło 109 osób, a 181 z terenów miejskich. Wśród badanych studentów, 224 znało dobrze programy informatyczne zawarte w pakiecie Microsoft Office, natomiast na poziome podstawowym tylko 66 studentów. Na koniec pierwszego semestru wszyscy posługiwali się programami informatycznymi (Word, Excel, Power Point) w stopniu dobrym, co umożliwi im wykorzystanie szczególnie programu Excel i wykonanie podstawowych obliczeń analitycznych z zakresu statystyki opisowej swoich badań naukowych. Program Access z pakietu Microsoft Office znany był tylko w stopniu dostatecznym i nie cieszył się większym zainteresowaniem [Klimek i In. 2012]. Rys. 1. Znajomości programów pakietu Microsoft Office po ukończeniu szkoły średniej wg własnej oceny studentów. 27

32 Kamila Klimek, Monika Różażńska-Boczula, Agnieszka Rowicka, Anna Furmańczuk Ankieta zawierała pytania na temat znajomości poszczególnych programów z pakietu Microsoft Office: Wyniesionej ze szkoły średniej (ocena własna studentów); Oceny umiejętności nabytej w trakcie studiów (w zakresie od 1 do 100): edycji tekstu (Word), wykonywania obliczeń (Excel, tworzenia baz danych (Access) oraz prezentacji multimedialnej (Power Point). Znajomość poszczególnych programów pakietu Office przez tych samych studentów w różnych okresach studiów przedstawiono za pomocą niżej wymienionych wykresów. Według studentów po raz pierwszy z programami pakietu Microsoft Office zapoznali się: w szkole podstawowej 190, w gimnazjum 67 oraz w szkole zawodowej 43. Po raz pierwszy korzystali z wymienionych programów Microsoft Office: w szkole podstawowej 15, w gimnazjum 195 oraz w szkole zawodowej 80. Badania na początku zajęć wykazały, że najmniej opanowany był program Word i na poziomie podstawowym (dostatecznym) znało go aż 201 osób, natomiast na poziomie średnim (dobrym) najbardziej był znany program Power Point i znało go 127 osób, jeśli chodzi o poziom zaawansowany (bardzo dobry) to najlepiej znany był Excel 56 osób. 28 Rys. 2. Po pierwszym semestrze, wyraźnie zwiększył się poziom średni oraz zaawansowany.

33 Znajomość pakietu Microsoft Office i jego wykorzystanie... Należy stwierdzić, że badania ankietowe znajomości pakietu Microsoft Office wśród ankietowanych wykazały wyraźny wzrost umiejętności posługiwania się poszczególnymi programami wraz z przechodzeniem na kolejne etapy studiów. Rys. 3. Znajomość programów pakietu Microsoft Office po drugim semestrze. Wraz z przechodzeniem na kolejne semestry znajomość poszczególnych programów radykalnie się zmieniała, malała ilość osób ze znajomością (podstawową) dostateczną programów (około 50%), a rosła średnia (dobra) i zaawansowana (bardzo dobra) znajomość poszczególnych programów. Rys. 4. Znajomość programów pakietu Microsoft Office po VI semestrze. 29

34 Kamila Klimek, Monika Różażńska-Boczula, Agnieszka Rowicka, Anna Furmańczuk Wyniki i dyskusja Po szóstym semestrze bardo duży wzrost poziomu zaawansowanego i średniego, poziom podstawowy utrzymuje się na jednakowym poziomie w poszczególnych programach ale maleje zainteresowanie programem Access. Odnotowano bardzo wyraźny wzrost znajomości poszczególnych programów po ukończeniu szóstego semestru, np. program Word na poziomie zaawansowanym (bardzo dobrym) znało już 151osób, na poziomie średnim (dobrym) 103 osoby i tylko 36 osób na poziomie podstawowym (dostatecznym). Podobnie przedstawiała się znajomość programu Power Point. Nieco słabiej wypadła znajomość programu Excel, bo poziom zaawansowany (bardzo dobry) reprezentowało 101,osón poziom średni (dobry) 116, i podstawowy (dostateczny) 32 osoby. Zastanawiający jest spadek zainteresowania i znajomości programu Access i tak po pierwszym badaniu program ten znało na poziomie podstawowym (dostatecznym) 72 osoby, na poziomie średnim (dobrym) 172 osoby i poziom zaawansowany (bardzo dobrym)46 osób. Natomiast po szóstym semestrze ten program na poziomie podstawowym (dostatecznym) znało 6, na poziomie średnim(dobrym) 15 i na poziomie zaawansowanym (bardzo dobrym) 20 osób. Ogólnie na początku studiów deklarowało znajomość programu Access 290 osób, a po pierwszym stopniu znajomość tego programu zadeklarowało tylko 41 osób. Wniosek Obecny program nauki pakietu Office w zasadzie jest wystarczający wydaje się tylko na podstawie przedstawionych wyników zbyt odważny. Brak szerszej dyskusji i porównania otrzymanych wyników z wynikami innych badań przeprowadzonych w innych grupach akademickich sprawia, że należałoby się raczej ograniczyć do stwierdzenia mniejszych lub większych postępów w zakresie znajomości poszczególnych elementów pakietu Microsoft Office. Zwiększyć ilość godzin na prowadzenie zajęć z programu Access, tworzenie i posługiwanie się bazami danych. 30

35 Literatura Znajomość pakietu Microsoft Office i jego wykorzystanie... Klimek K. Czubacka A. Furmańczuk A. Rowicka A Znajomość programów informatycznych do projektowania architektury krajobrazów i użytków zielonych wśród studentów ogrodnictwa. Episteme, Kowalczyk G Word 2010 PL. Kurs. Helion. Walkenbac J Excel 2010 PL. Biblia. Helion. Mendrala D. Szeliga M. Access 2010 PL. Kurs. Helion. Zimek R PowerPoint 2010 PL. Ilustrowany przewodnik. Helion. mgr inż. Kamila Klimek dr Monika Różażńska-Boczula Katedra Zastosowań Matematyki i Informatyki Zakład Statystyki Matematycznej, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie mgr inż. Anna Furmańczuk Katedra Higieny Zwierząt i Środowiska Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie Opiekun naukowy: Prof. dr hab. Hanna Bis-Wencel mgr Agnieszka Rowicka Katedra Biologii Roślin Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie Opiekun naukowy: Prof. dr hab Jolanta Mola 31

36

37 Lidia Orłowska Hortensja Frankowska EPISTEME 18/2013, t. 2 s ISSN Drapieżnictwo wydry na terenie zimochowów w Dolinie Baryczy PREDATION BY OTTERS in fish wintering ponds within the Barycz River valley Abstrakt. W okresie od października 2008 r. do lutego 2009 r. na terenie Zakładu Rybackiego w Potaszni wchodzącego w skład PZB Stawy Milickie zbierano odchody wydry Lutra lutra, wzdłuż stałych tras przemarszu, o łącznej długości 4,3 km. Zebrano 202 próbki kału, które poddano analizie. Poszczególne ofiary były identyfikowane na podstawie budowy charakterystycznych części szkieletu. Ryby występowały we wszystkich odchodach wydry, natomiast ryby karpiowate Cyprinidae w 94,5% odchodów. Łącznie stwierdzono 708 ofiar, wśród których ryby stanowiły 91,8%. Gatunki hodowlane tj. karp Cyprinus carpio oraz lin Tinca tinca występowały odpowiednio w 32,7% odchodów oraz 12,4%. Ich udział procentowy w ilości ofiar wynosił 16,1 % (karp) oraz 13,5% (lin). Wielkość skonsumowanych karpi wahała się od 6,3 cm do 13,8 cm (=10,7±1,22 SD), a wielkość skonsumowanych linów wynosiła od 3,1 cm do 7,4 cm (= 4,7± 0,74 SD). Oprócz gatunków ryb o znaczeniu gospodarczym ofiarami wydr padały również ryby określane przez hodowców tzw. chwastem rybnym. Słowa kluczowe: gatunki hodowlane, karp, lin, odchody, ofiary Summary. From October 2008 to February 2009, within the Fishery Farm in Potasznia (a part of the Milicz Ponds State Fishery Enterprise), a total of 202 the otter spraints Lutra lutra were collected along 4.3 km of fixed walking paths. Particular vertebrate preys were identified in the laboratory through the characteristic parts of skeletons. Fishes were present in all faeces, and those of the carp family (Cyprinidae) in 94.5% of spraints collected. A total of 708 prey specimens were found (91.8% comprised fishes). The breeding species (i.e. carp Cyprinus carpio and tench Tinca tinca) occurred in 32.7% and 12.4% of spraints, respectively. Their percentage proportions among the preys consumed were 16.1 % (carp), and 13.5% (tench). The size of carp prey fell in the 6.3 cm 13.8 cm (= 10.7 ± 1.22 SD) range and that of tenches in a 3.1 cm to 7.4 cm (= 4.7 ± 0.74 SD) range. Both fish species of commercial importance and the species unwanted by fish breeders were preyed on by otters. Key words: breeding species, carp, tench, otter spraints, preys 33

ISSN 1895-4421 EPISTEME CZASOPISMO NAUKOWO-KULTURALNE

ISSN 1895-4421 EPISTEME CZASOPISMO NAUKOWO-KULTURALNE ISSN 1895-4421 EPISTEME CZASOPISMO NAUKOWO-KULTURALNE KRAKÓW Nr 18, tom II / 2013 EPISTEME CZASOPISMO NAUKOWO-KULTURALNE Wstęp redakcyjny Redakcja: Zdzisław Szczepanik (red. naczelny) Katarzyna Daraż-Duda

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

Lista zwycięzców 30 zł na start z BZWBK24 mobile

Lista zwycięzców 30 zł na start z BZWBK24 mobile Lista zwycięzców 30 zł na start z BZWBK24 mobile KRYSTYNA S. KRYSTYNA C. EDWARD F. KAROLINA C. WOJCIECH T. JANINA F. FRANCISZKA G. HENRYK H. MIROSŁAW W. JULI BARBARA H. CELINA Ł. STANISŁAW K. HELENA S.

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science Proposal of thesis topic for mgr in (MSE) programme 1 Topic: Monte Carlo Method used for a prognosis of a selected technological process 2 Supervisor: Dr in Małgorzata Langer 3 Auxiliary supervisor: 4

Bardziej szczegółowo

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Dlaczego powstało? - świat przeżywa dziś rewolucję w obszarze edukacji, - naszym celem jest promocja śląskiego jako regionu opartego na wiedzy, i najnowszych technologiach,

Bardziej szczegółowo

OCENA MOśLIWOŚCI WYKORZYSTANIA HODOWLI ŚWIŃ RASY ZŁOTNICKIEJ

OCENA MOśLIWOŚCI WYKORZYSTANIA HODOWLI ŚWIŃ RASY ZŁOTNICKIEJ ASSESSMENT OF POTENTIAL FOR ZŁOTNICKA SPOTTED PIG BREEDING IN ORGANIC FARMS OCENA MOśLIWOŚCI WYKORZYSTANIA HODOWLI ŚWIŃ RASY ZŁOTNICKIEJ PSTREJ W GOSPODARSTWACH EKOLOGICZNYCH Janusz Tomasz Buczyński (1),

Bardziej szczegółowo

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme Pracownia Naukowo-Edukacyjna Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme and the contribution by ESF funds towards the results achieved within specific

Bardziej szczegółowo

Test sprawdzający znajomość języka angielskiego

Test sprawdzający znajomość języka angielskiego Test sprawdzający znajomość języka angielskiego Imię i Nazwisko Kandydata/Kandydatki Proszę wstawić X w pole zgodnie z prawdą: Brak znajomości języka angielskiego Znam j. angielski (Proszę wypełnić poniższy

Bardziej szczegółowo

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ Part-financed by EU South Baltic Programme w w w. p t m e w. p l PROSPECTS OF THE OFFSHORE WIND ENERGY DEVELOPMENT IN POLAND - OFFSHORE WIND INDUSTRY IN THE COASTAL CITIES AND PORT AREAS PORTS AS LOGISTICS

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) 112 Informator o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2014/2015 2.6.4. Część ustna. Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna (wyłącznie

Bardziej szczegółowo

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management Poznań, 2012, September 20th Doctor Anna Scheibe adiunct in the Department of Economic Sciences PROJECT Syllabus for course Global Marketing on the study program: Management I. General information 1. Name

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers 1 z 7 2015-05-14 18:32 Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers Tworzenie ankiety Udostępnianie

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 Cracow University of Economics Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Key Note Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit CE Europe

Bardziej szczegółowo

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round Extraclass Football Men Season 2009/10 - Autumn round Invitation Dear All, On the date of 29th July starts the new season of Polish Extraclass. There will be live coverage form all the matches on Canal+

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi SNMP Protocol The Simple Network Management Protocol (SNMP) is an application layer protocol that facilitates the exchange of management information between network devices. It is part of the Transmission

Bardziej szczegółowo

METODA OGÓLNEJ OCENY STANU ŚRODO- WISKA OBSZARÓW WIEJSKICH NA PODSTAWIE INFORMACJI Z BANKU DANYCH REGIONALNYCH GUS I OSZACOWAŃ PROGRAMU EMEP

METODA OGÓLNEJ OCENY STANU ŚRODO- WISKA OBSZARÓW WIEJSKICH NA PODSTAWIE INFORMACJI Z BANKU DANYCH REGIONALNYCH GUS I OSZACOWAŃ PROGRAMU EMEP Ekonomia i Środowisko 2 (49) 2014 Jan Cetner Kazimierz Dyguś Marta Ogonowska Jerzy Wojtatowicz METODA OGÓLNEJ OCENY STANU ŚRODO- WISKA OBSZARÓW WIEJSKICH NA PODSTAWIE INFORMACJI Z BANKU DANYCH REGIONALNYCH

Bardziej szczegółowo

photo graphic Jan Witkowski Project for exhibition compositions typography colors : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com

photo graphic Jan Witkowski Project for exhibition compositions typography colors : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com Jan Witkowski : +48 506 780 943 : janwi@janwi.com Project for exhibition photo graphic compositions typography colors Berlin London Paris Barcelona Vienna Prague Krakow Zakopane Jan Witkowski ARTIST FROM

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny Akademia Morska w Szczecinie Wydział Mechaniczny ROZPRAWA DOKTORSKA mgr inż. Marcin Kołodziejski Analiza metody obsługiwania zarządzanego niezawodnością pędników azymutalnych platformy pływającej Promotor:

Bardziej szczegółowo

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES The Student First and last name(s) Nationality E-mail Academic year 2014/2015 Study period 1 st semester 2 nd semester Study cycle Bachelor Master Doctoral Subject area,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o.

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. Miejsce odbywania stażu / Legal address Muchoborska 8, 54-424 Wroclaw Stanowisko, obszar działania/

Bardziej szczegółowo

Fig 5 Spectrograms of the original signal (top) extracted shaft-related GAD components (middle) and

Fig 5 Spectrograms of the original signal (top) extracted shaft-related GAD components (middle) and Fig 4 Measured vibration signal (top). Blue original signal. Red component related to periodic excitation of resonances and noise. Green component related. Rotational speed profile used for experiment

Bardziej szczegółowo

Awareness campaign Safe rail-road level crossing "Stop and Live!"

Awareness campaign Safe rail-road level crossing Stop and Live! Awareness campaign Safe rail-road level crossing "Stop and Live!" www.plk-sa.pl Geneva, 12-13 May 2014 The key objective of the campaign is: What are our objectives? - to promote the correct patterns of

Bardziej szczegółowo

Recent Developments in Poland: Higher Education Reform Qualifications Frameworks Environmental Studies

Recent Developments in Poland: Higher Education Reform Qualifications Frameworks Environmental Studies 544524-TEMPUS-1-2013-1-PL-TEMPUS-SMHES Qualifications Frameworks for Environmental Studies at Ukrainian Universities Recent Developments in Poland: Higher Education Reform Qualifications Frameworks Environmental

Bardziej szczegółowo

ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND

ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND ALA MA KOTA PRESCHOOL URSYNÓW WARSAW POLAND Ala ma kota is a network of non-public education preschools which are entered into the register of non-public schools and institutions of the Capital City of

Bardziej szczegółowo

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Projekt finansowany Fundusze Europejskie z budżetu państwa dla rozwoju oraz ze Polski środków Wschodniej Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

TRANSPORT W RODZINNYCH GOSPODARSTWACH ROLNYCH

TRANSPORT W RODZINNYCH GOSPODARSTWACH ROLNYCH INŻYNIERIA W ROLNICTWIE. MONOGRAFIE 16 ENGINEERING IN AGRICULTURE. MONOGRAPHS 16 WIESŁAW GOLKA TRANSPORT W RODZINNYCH GOSPODARSTWACH ROLNYCH TRANSPORTATION IN RURAL FAMILY FARMS Falenty 2014 WYDAWNICTWO

Bardziej szczegółowo

EGARA 2011. Adam Małyszko FORS. POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r

EGARA 2011. Adam Małyszko FORS. POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r EGARA 2011 Adam Małyszko FORS POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r HISTORIA ELV / HISTORY ELV 1992r. 5 Program działań na rzecz ochrony środowiska / EAP (Environmental Action Plan) 1994r. Strategia dobrowolnego

Bardziej szczegółowo

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego 18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego I m sorry, could you repeat that, please? - Przepraszam, czy mo na prosiæ o powtórzenie? I m sorry, I don t understand. - Przepraszam, nie rozumiem. Did you

Bardziej szczegółowo

International Baccalaureate Diploma Programme. w Prywatnym Liceum Ogólnokształcącym im. Melchiora Wańkowicza

International Baccalaureate Diploma Programme. w Prywatnym Liceum Ogólnokształcącym im. Melchiora Wańkowicza nternational Baccalaureate Diploma Programme w Prywatnym Liceum Ogólnokształcącym im. Melchiora Wańkowicza nternational Baccalaureate Organization Główną siedzibą organizacji jest Genewa, Szwajcaria. Programy:

Bardziej szczegółowo

miniature, low-voltage lighting system MIKRUS S

miniature, low-voltage lighting system MIKRUS S P R O F E S S I O N A L L I G H T I N G miniature, low-voltage lighting system /system/ elements 20 20 47 6 6 profile transparent 500-94010000 1000-94020000 2000-94030000 20 6 6 20 connector I 94060000

Bardziej szczegółowo

UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ

UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ UMOWY WYPOŻYCZENIA KOMENTARZ Zaproponowany dla krajów Unii Europejskiej oraz dla wszystkich zainteresowanych stron wzór Umowy wypożyczenia między muzeami i instytucjami kultury opracowany został przez

Bardziej szczegółowo

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Przedszkole Nr 1 w Zabrzu ANKIETA ul. Reymonta 52 41-800 Zabrze tel./fax. 0048 32 271-27-34 p1zabrze@poczta.onet.pl http://jedyneczka.bnet.pl ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Drodzy Rodzice. W związku z realizacją

Bardziej szczegółowo

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Piąte spotkanie grupy partnerskiej w Katowicach (Polska) 19-20 maj 2015 Program Uczenie się przez całe życie Grundtvig Tytył projektu: Osoby 50+ na rynku

Bardziej szczegółowo

PROJECT. Syllabus for course Principles of Marketing. on the study program: Administration

PROJECT. Syllabus for course Principles of Marketing. on the study program: Administration Poznań, 2012, September 20th Doctor Anna Scheibe adiunct in the Department of Economic Sciences PROJECT Syllabus for course Principles of Marketing on the study program: Administration I. General information

Bardziej szczegółowo

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE

DODATKOWE ĆWICZENIA EGZAMINACYJNE I.1. X Have a nice day! Y a) Good idea b) See you soon c) The same to you I.2. X: This is my new computer. Y: Wow! Can I have a look at the Internet? X: a) Thank you b) Go ahead c) Let me try I.3. X: What

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

P R A C A D Y P L O M O W A

P R A C A D Y P L O M O W A POLITECHNIKA POZNAŃSKA Wydział Maszyn Roboczych i Transportu P R A C A D Y P L O M O W A Autor: inż. METODA Ε-CONSTRAINTS I PRZEGLĄDU FRONTU PARETO W ZASTOSOWANIU DO ROZWIĄZYWANIA PROBLEMU OPTYMALIZACJI

Bardziej szczegółowo

A n g i e l s k i. Phrasal Verbs in Situations. Podręcznik z ćwiczeniami. Dorota Guzik Joanna Bruska FRAGMENT

A n g i e l s k i. Phrasal Verbs in Situations. Podręcznik z ćwiczeniami. Dorota Guzik Joanna Bruska FRAGMENT A n g i e l s k i Phrasal Verbs in Situations Podręcznik z ćwiczeniami FRAGMENT Dorota Guzik Joanna Bruska Autorzy: Dorota Guzik, Joanna Bruska Konsultacja językowa: Tadeusz Z. Wolański Lektorzy: Maybe

Bardziej szczegółowo

Effective Governance of Education at the Local Level

Effective Governance of Education at the Local Level Effective Governance of Education at the Local Level Opening presentation at joint Polish Ministry OECD conference April 16, 2012, Warsaw Mirosław Sielatycki Ministry of National Education Doskonalenie

Bardziej szczegółowo

Zestawienie czasów angielskich

Zestawienie czasów angielskich Zestawienie czasów angielskich Present Continuous I am, You are, She/ He/ It is, We/ You/ They are podmiot + operator + (czasownik główny + ing) + reszta I' m driving. operator + podmiot + (czasownik główny

Bardziej szczegółowo

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM 1. Imię i nazwisko dziecka / Child's name... 2. Adres / Address... 3. Data urodzenia / Date of birth... 4. Imię i nazwisko matki /Mother's name... 5. Adres

Bardziej szczegółowo

PRODUCTION HALL OFFER

PRODUCTION HALL OFFER PRODUCTION HALL OFFER 1. Name of production hall / Nazwa hali produkcyjnej Bałtowska 2. Location / Lokalizacja PRODUCTION HALL DATA Town / Street Miasto / Ulica Ostrowiec Świętokrzyski/Bałtowska Street

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE. Negotiation techniques. Management. Stationary. II degree

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE. Negotiation techniques. Management. Stationary. II degree Politechnika Częstochowska, Wydział Zarządzania PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu Kierunek Forma studiów Poziom kwalifikacji Rok Semestr Jednostka prowadząca Osoba sporządzająca Profil Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland

Cracow University of Economics Poland Cracow University of Economics Poland Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Keynote Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit,

Bardziej szczegółowo

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond.

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond. Project CARETRAINING PROJECT EVALUATION QUESTIONNAIRE Projekt CARETRAINING KWESTIONARIUSZ EWALUACJI PROJEKTU Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project

Bardziej szczegółowo

PRZEDSIEBIORSTWO LUSARSKO-BUDOWLANE LESZEK PLUTA

PRZEDSIEBIORSTWO LUSARSKO-BUDOWLANE LESZEK PLUTA Przedsi biorstwo lusarsko Budowlane was founded in 1992 in Kielce, Poland. Today we are a recognized manufacturer of modern aluminium-glass constructions at a high European level. We provide solutions

Bardziej szczegółowo

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł)

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) Financial support for start-uppres Where to get money? - Equity - Credit - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) - only for unymployed people - the company must operate minimum

Bardziej szczegółowo

Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH

Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH Kierunek Elektronika i Telekomunikacja, Studia II stopnia Specjalność: Systemy wbudowane Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

PREFERENCJE KONSUMENTÓW W ZAKRESIE WYBORU OPAKOWAŃ DO TŁUSZCZÓW ROŚLINNYCH

PREFERENCJE KONSUMENTÓW W ZAKRESIE WYBORU OPAKOWAŃ DO TŁUSZCZÓW ROŚLINNYCH Joanna Białek, Elżbieta Kondratowicz-Pietruszka Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie PREFERENCJE KONSUMENTÓW W ZAKRESIE WYBORU OPAKOWAŃ DO TŁUSZCZÓW ROŚLINNYCH Polski rynek produktów tłuszczowych należy

Bardziej szczegółowo

Angielski Biznes Ciekawie

Angielski Biznes Ciekawie Angielski Biznes Ciekawie Conditional sentences (type 2) 1. Discuss these two types of mindsets. 2. Decide how each type would act. 3. How would you act? Czy nauka gramatyki języka angielskiego jest trudna?

Bardziej szczegółowo

BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation. operation good practices presentation

BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation. operation good practices presentation BSSSC Baltic Sea States Subregional Co-operation operation good practices presentation Polites association was founded in 2002 in Szczecin Stowarzyszenie POLITES w Szczecinie Starszy Brat Starsza Siostra

Bardziej szczegółowo

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Time for changes! Vocational activisation young unemployed people aged 15 to 24 Projekt location Ząbkowice Śląskie project produced in cooperation with Poviat Labour Office

Bardziej szczegółowo

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance Benefits Depending on your residency status (EU citizen or not) there are various benefits available to help you with costs of living. A8 nationals need to have been working for a year and be registered

Bardziej szczegółowo

European teens speaking through art. Europejscy nastolatkowie wypowiadają się poprzez sztukę.

European teens speaking through art. Europejscy nastolatkowie wypowiadają się poprzez sztukę. European teens speaking through art. Europejscy nastolatkowie wypowiadają się poprzez sztukę. The schools which participate in the project are from: Szkoły uczestniczące w projekcie są z: POLAND POLSKI

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 8

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 8 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 8 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to take a rest - odpocząć Muszę odpocząć. (5) Czy chcesz

Bardziej szczegółowo

Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement

Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego End-user licence agreement Umowa Licencyjna Użytkownika Końcowego Wersja z dnia 2 września 2014 Definicje GRA - Przeglądarkowa gra HTML5 o nazwie Sumerian City, dostępna

Bardziej szczegółowo

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 HemoRec in Poland Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 Institute of Biostatistics and Analyses. Masaryk University. Brno Participating

Bardziej szczegółowo

Agata i Rados aw Kowalscy

Agata i Rados aw Kowalscy Agata i Rados aw Kowalscy Akwakultura s odkowodna trend zmian na przestrzeni 21 wieku Akwakultura s odkowodna ca kowita produkcja w 2013r w przeliczeniu na area dost pny 1000000 900000 Produkcja ryb w

Bardziej szczegółowo

Perspektywy PDF. ==>Download: Perspektywy PDF ebook By 0

Perspektywy PDF. ==>Download: Perspektywy PDF ebook By 0 Perspektywy PDF ==>Download: Perspektywy PDF ebook By 0 Perspektywy PDF By 0 - Are you searching for Perspektywy pdf Books? Now, you will be happy that Perspektywy PDF is available at our online library

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ. Efektywność przejść dla zwierząt w aspekcie bezpieczeństwa ruchu drogowego na przykładzie autostrady A2

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ. Efektywność przejść dla zwierząt w aspekcie bezpieczeństwa ruchu drogowego na przykładzie autostrady A2 STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ Efektywność przejść dla zwierząt w aspekcie bezpieczeństwa ruchu drogowego na przykładzie autostrady A2 mgr Ewa Patalas Promotor: dr hab. inż. Adam Wysokowski, prof. UZ

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015 Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki Karta przedmiotu Wydział Inżynierii Środowiska obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 014/015 Kierunek studiów: Inżynieria Środowiska

Bardziej szczegółowo

First year of studies - Sculpture... 2. Second year of studies- Sculpture... 3. Third year of studies- Sculpture... 4

First year of studies - Sculpture... 2. Second year of studies- Sculpture... 3. Third year of studies- Sculpture... 4 Academic year 2014/2015 Academy of Fine Arts in Gdańsk Faculty of Sculpture and Intermedia Long-cycle Master s degree studies (5 years) The Faculty of Sculpture is divided into two fields of study: Sculpture

Bardziej szczegółowo

The Lights of Chartres Eustachy Kossakowski, 1983-1989

The Lights of Chartres Eustachy Kossakowski, 1983-1989 Eustachy Kossakowski, 1983-1989 dimensions: 40 x 29 cm technique: 12 color prints on Hahnemuhle Photo Rag 308 g/m² paper made from original Eustachy Kossakowski s negatives edition: 6 price: 12 000 PLN

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE TECHNIK KOMPUTEROWYCH W GOSPODARSTWACH RODZINNYCH

WYKORZYSTANIE TECHNIK KOMPUTEROWYCH W GOSPODARSTWACH RODZINNYCH Inżynieria Rolnicza 6(131)/2011 WYKORZYSTANIE TECHNIK KOMPUTEROWYCH W GOSPODARSTWACH RODZINNYCH Sławomir Kocira, Edmund Lorencowicz Katedra Eksploatacji Maszyn i Zarządzania w Inżynierii Rolniczej, Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Employment. Number of employees employed on a contract of employment by gender in 2012. Company

Employment. Number of employees employed on a contract of employment by gender in 2012. Company Im not found /sites/eneacsr2012.mess-asp.com/themes/eneacsr2012/img/enea.jpg Employt Capital Group is one of the largest companies in the energy industry. Therefore it has an influence, as an employer,

Bardziej szczegółowo

Organic plant breeding: EU legal framework and legislative challenges Ekologiczna hodowla roślin: ramy prawne UE i wyzwania legislacyjne

Organic plant breeding: EU legal framework and legislative challenges Ekologiczna hodowla roślin: ramy prawne UE i wyzwania legislacyjne Organic plant breeding: EU legal framework and legislative challenges Ekologiczna hodowla roślin: ramy prawne UE i wyzwania legislacyjne Antje Kölling IFOAM EU Policy Manager EkoSeedForum 20-22 March 2014

Bardziej szczegółowo

Magdalena Drabek (Politechnika Łódzka) Żaneta Mucha (ESN SGGW) Joanna Jóźwik (FRSE) Warszawa, 27 listopada 2015 r.

Magdalena Drabek (Politechnika Łódzka) Żaneta Mucha (ESN SGGW) Joanna Jóźwik (FRSE) Warszawa, 27 listopada 2015 r. Przygotowanie Porozumienia o programie studiów/praktyki rola studenta, uczelni wysyłającej (wydziałowego i uczelnianego koordynatora Erasmusa+) i uczelni przyjmującej. Magdalena Drabek (Politechnika Łódzka)

Bardziej szczegółowo

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates Call 2013 national eligibility criteria and funding rates POLAND a) National eligibility criteria Funding Organisation National Contact Point National Center for Research and Development (Narodowe Centrum

Bardziej szczegółowo

No matter how much you have, it matters how much you need

No matter how much you have, it matters how much you need CSR STRATEGY KANCELARIA FINANSOWA TRITUM GROUP SP. Z O.O. No matter how much you have, it matters how much you need Kancelaria Finansowa Tritum Group Sp. z o.o. was established in 2007 we build trust among

Bardziej szczegółowo

ratownictwo 700 /SP pielęgniarstwo pielęgniarstwo 740 /SP ratownictwo ratownictwo 675 /SP pielęgniarstwo BHP podstawy ergonomii przedsiębiorczość

ratownictwo 700 /SP pielęgniarstwo pielęgniarstwo 740 /SP ratownictwo ratownictwo 675 /SP pielęgniarstwo BHP podstawy ergonomii przedsiębiorczość Lista przedmiotów planowanych do nauczania przez słuchaczy studiów podyplomowych realizowanych w ramach projektu pn. Studia podyplomowe przygotowujące do wykonywania zawodu nauczyciela przedmiotów zawodowych

Bardziej szczegółowo

1 Nazwisko i imiona lub nazwa firmy będącej podmiotem uprawnionym /Surname and forenames or name of firm of applicant/

1 Nazwisko i imiona lub nazwa firmy będącej podmiotem uprawnionym /Surname and forenames or name of firm of applicant/ Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego 02-013 Warszawa-Śródmieście ul. Lindleya 14 Czy jest to twój pierwszy wniosek? Jeśli nie, należy podać numer ewidencyjny /Is this your first application? If not, please

Bardziej szczegółowo

Planning and Cabling Networks

Planning and Cabling Networks Planning and Cabling Networks Network Fundamentals Chapter 10 Version 4.0 1 Projektowanie okablowania i sieci Podstawy sieci Rozdział 10 Version 4.0 2 Objectives Identify the basic network media required

Bardziej szczegółowo

I webinarium 18.02.2015

I webinarium 18.02.2015 I webinarium 18.02.2015 Współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Współpracy Transgranicznej Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013.

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 444 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 23 2006

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 444 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 23 2006 ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 444 PRACE INSTYTUTU KULTURY FIZYCZNEJ NR 23 2006 ALICJA DROHOMIRECKA KATARZYNA KOTARSKA INSTYTUT KULTURY FIZYCZNEJ UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO W OPINII STUDENTÓW

Bardziej szczegółowo

B IURO B ADAWCZE DS. J AKOŚCI

B IURO B ADAWCZE DS. J AKOŚCI ISO 9001 Q Ref. Certif. No. PL 2 IEC SYSTEM FOR MUTUAL RECOGNITION OF TEST CERTIFICATES FOR ELECTRICAL EQUIPMENT (IECEE) CB SCHEME SYSTEME CEI D ACCEPTATION MUTUELLE DE CERTIFICATS D ESSAIS DES EQUIPEMENTS

Bardziej szczegółowo

Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International

Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International Edycja 5. kwiecień 2015 5 th Edition APRIL 2015 Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International The Most Desired Employers 2014 in the Opinion of Professionals

Bardziej szczegółowo

GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland

GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland INSTITUTE OF TECHNOLOGY AND LIVE SCIENCES POZNAŃ BRANCH Department of Environmental Management in Livestock Buildings and

Bardziej szczegółowo

WYDAJNOŚĆ MIODU PSZCZÓŁ LINII KORTÓWKA W OCENIE TERENOWEJ

WYDAJNOŚĆ MIODU PSZCZÓŁ LINII KORTÓWKA W OCENIE TERENOWEJ BIULETYN NAUKOWY Skrót: Biul. Nauk., Nr 18, 2002 WYDAJNOŚĆ MIODU PSZCZÓŁ LINII KORTÓWKA W OCENIE TERENOWEJ Jerzy Wilde 1, Maria Wilde 2, Andrzej Kobyliński 3 1 Katedra Pszczelnictwa UWM, Olsztyn 2 Pasieka

Bardziej szczegółowo

Polska Federacja Klubów Business and Professional Women

Polska Federacja Klubów Business and Professional Women Polska Federacja Klubów Business and Professional Women 5 października 2013 roku zainaugurowała we Dworze Podstolice Kampanię EQUAL PAY DAY na lata 2014-2015 pod hasłem: JOINT ACTION WSPÓLNA AKCJA. Polska

Bardziej szczegółowo

An employer s statement on the posting of a worker to the territory of the Republic of Poland

An employer s statement on the posting of a worker to the territory of the Republic of Poland Państwowa Inspekcja Pracy Annotation Główny Inspektorat Pracy ul. Barska 28/30 02-315 Warszawa Rzeczypospolita Polska Polska An employer s statement on the posting of a worker to the territory of the Republic

Bardziej szczegółowo

Klasa 6 szkoły podstawowej Poziom. 45 min

Klasa 6 szkoły podstawowej Poziom. 45 min Scenariusz zajęć języka angielskiego opracowany na podstawie opowiadania Cut one tree plant three Nauczyciel: Dorota Stępniak, Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 1 w Świdniku Grupa wiekowa Klasa 6 szkoły

Bardziej szczegółowo

THEORETICAL STUDIES ON CHEMICAL SHIFTS OF 3,6 DIIODO 9 ETHYL 9H CARBAZOLE

THEORETICAL STUDIES ON CHEMICAL SHIFTS OF 3,6 DIIODO 9 ETHYL 9H CARBAZOLE THEORETICAL STUDIES ON CHEMICAL SHIFTS OF 3,6 DIIODO 9 ETHYL 9H CARBAZOLE Teobald Kupkaa, Klaudia Radula-Janika, Krzysztof Ejsmonta, Zdzisław Daszkiewicza, Stephan P. A. Sauerb a Faculty of Chemistry,

Bardziej szczegółowo

THE RAIL RATES valid from 1st October 2015

THE RAIL RATES valid from 1st October 2015 RAIL TARIFF This Rail Tariff is an integral part of intermodal transport arrangement service provided by PCC Intermodal S.A. and therefore it cannot be used as a standalone offer, only in combination with

Bardziej szczegółowo

SUPPLEMENTARY INFORMATION FOR THE LEASE LIMIT APPLICATION

SUPPLEMENTARY INFORMATION FOR THE LEASE LIMIT APPLICATION SUPPLEMENTARY INFORMATION FOR THE LEASE LIMIT APPLICATION 1. Applicant s data Company s name (address, phone) NIP (VAT) and REGON numbers Contact person 2. PPROPERTIES HELD Address Type of property Property

Bardziej szczegółowo

Instrukcja konfiguracji usługi Wirtualnej Sieci Prywatnej w systemie Mac OSX

Instrukcja konfiguracji usługi Wirtualnej Sieci Prywatnej w systemie Mac OSX UNIWERSYTETU BIBLIOTEKA IEGO UNIWERSYTETU IEGO Instrukcja konfiguracji usługi Wirtualnej Sieci Prywatnej w systemie Mac OSX 1. Make a new connection Open the System Preferences by going to the Apple menu

Bardziej szczegółowo

Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik. Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for. Tatras National Park (Slovakia) Director Pawel Majko

Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik. Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for. Tatras National Park (Slovakia) Director Pawel Majko April 22, 2012 Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik Tatrzanski Park Narodowy Director Pawel Skawinski (host) Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for National Parks Jan Reklewski Tatras

Bardziej szczegółowo

Problemy nauki i szkolnictwa wyższego

Problemy nauki i szkolnictwa wyższego Problemy nauki i szkolnictwa wyższego SPIS TREŚCI Ryszard Maciołek, Wiesław Maik, Krzysztof Sikora WPROWADZENIE 11 Część I NAUKA 15 Zbyszko Chojnicki NAUKA JAKO SYSTEM SPOŁECZNO-POZNAWCZY 17 Jan Woleński

Bardziej szczegółowo

List of ECOWILL-certified Ecodriving trainers for short duration trainings

List of ECOWILL-certified Ecodriving trainers for short duration trainings List of ECOWILL-certified Ecodriving trainers for short duration trainings POLAND January 2013 The sole responsibility for the content of this report lies with the authors. It does not necessarily reflect

Bardziej szczegółowo

Industrial Landscape Eustachy Kossakowski, 1950s and 60s

Industrial Landscape Eustachy Kossakowski, 1950s and 60s dimensions: 38.5 x 28.5 cm technique: 12 black and white silver gelatin fiber prints made from original Eustachy Kossakowski s negatives edition: 6 price: 12 000 PLN Each portfolio is numbered and signed

Bardziej szczegółowo

Estimation and planing. Marek Majchrzak, Andrzej Bednarz Wroclaw, 06.07.2011

Estimation and planing. Marek Majchrzak, Andrzej Bednarz Wroclaw, 06.07.2011 Estimation and planing Marek Majchrzak, Andrzej Bednarz Wroclaw, 06.07.2011 Story points Story points C D B A E Story points C D 100 B A E Story points C D 2 x 100 100 B A E Story points C D 2 x 100 100

Bardziej szczegółowo

OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH NA TEMAT DODATKÓW DO ŻYWNOŚCI

OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH NA TEMAT DODATKÓW DO ŻYWNOŚCI BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 1055 1059 Aneta Kościołek 1, Magdalena Hartman 2, Katarzyna Spiołek 1, Justyna Kania 1, Katarzyna Pawłowska-Góral 1 OCENA STANU WIEDZY UCZNIÓW SZKÓŁ POLICEALNYCH

Bardziej szczegółowo

Galeria Handlowa Starogard Gdański

Galeria Handlowa Starogard Gdański Galeria Handlowa Starogard Gdański Parkridge Retail Miasto Starogard Gdański leży w południowo-wschodniej części województwa pomorskiego, w pobliżu Borów Tucholskich, nad rzeką Wierzycą na Pojezierzu Starogardzkim.

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE NR 12 (84) AKADEMII MORSKIEJ Szczecin 2007

ZESZYTY NAUKOWE NR 12 (84) AKADEMII MORSKIEJ Szczecin 2007 ISSN 1733-8670 ZESZYTY NAUKOWE NR 12 (84) AKADEMII MORSKIEJ Szczecin 2007 WYDZIAŁ INŻYNIERYJNO-EKONOMICZNY TRANSPORTU Anna Białas Motyl Przewozy ładunków transportem śródlądowym i praca przewozowa w krajach

Bardziej szczegółowo

KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE - GLIWICE SUBZONE

KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE - GLIWICE SUBZONE KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy Definition: WHAT DOES THE SPECIAL ECONOMIC ZONE MEAN? THE SPECIAL ECONOMIC ZONE IS THE SEPERATED AREA WITH ATTRACTIVE TAX

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK ANGIELSKI

EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK ANGIELSKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK ANGIELSKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2013 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów Rozumienie ze

Bardziej szczegółowo

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4

Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4 Angielski bezpłatne ćwiczenia - gramatyka i słownictwo. Ćwiczenie 4 Przetłumacz na język angielski.klucz znajdziesz w drugiej części ćwiczenia. 1. to be angry with somebody gniewać się na kogoś Czy gniewasz

Bardziej szczegółowo