60 lat. dzial alności Instytutu Odlewnictwa w Krakowie na rzecz polskiej nauki, techniki i gospodarki

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "60 lat. dzial alności Instytutu Odlewnictwa w Krakowie na rzecz polskiej nauki, techniki i gospodarki"

Transkrypt

1 60 lat dziaĺ dzial alności Instytutu Odlewnictwa w Krakowie na rzecz polskiej nauki, techniki i gospodarki INSTYTUT ODLEWNICTWA KRAKÓW 2006

2 Redaktor Naczelny: Redaktor wydania: Zespół redakcyjny: Jerzy Tybulczuk Halina Pawłowska Zbigniew Górny Maria Klimosch Marta Konieczna Jerzy Piaskowski Anna Samek-Bugno Copyright by Instytut Odlewnictwa, Kraków 2006 Adres Redakcji: Kraków ul. Zakopiańska 73 tel. (012) Projekt okładki: Marek Górny, Paweł Górny ISBN Nakład: 500 egz. Przygotowanie do druku, druk i oprawa: za-pis, Technet Sp. z o.o.

3 Jubileusz to czas na zatrzymanie się, na refleksję, na powroty do wspomnień, z których rodzi się impuls do dalszego działania i tworzenia dalszej historii...

4

5 INSTYTUT ODLEWNICTWA SPIS TREŚCI Od Redakcji Zamiast Wstępu Historia Instytutu Odlewnictwa wybrane fakty Dyrektorzy Instytutu Odlewnictwa Przewodniczący Rady Naukowej Instytutu Odlewnictwa Instytut Odlewnictwa w latach Instytut Odlewnictwa w latach Instytut Odlewnictwa w latach Instytut Odlewnictwa w latach Instytut Odlewnictwa w latach Instytut Odlewnictwa w latach Instytut Odlewnictwa w latach Instytut Odlewnictwa w latach lat Instytutu Odlewnictwa 5

6

7 Od Redakcji INSTYTUT ODLEWNICTWA Niniejsza publikacja stanowi zbiór wybranych wydarzeń towarzyszących 60-leciu działalności Instytutu Odlewnictwa w Krakowie, od momentu jego powstania w lutym 1946 roku do dnia dzisiejszego. Instytut Odlewnictwa na przestrzeni tych lat znalazł swoje uznanie w przemyśle i należne miejsce w grupie krajowych jednostek naukowo-badawczych, a także zaznaczył swoją obecność poza granicami kraju. Zaprezentowanie wszystkich osiągnięć oraz zmian zachodzących w ciągu sześćdziesięciolecia było ze względu na objętość tego opracowania niemożliwe, stąd ograniczyliśmy się głównie do syntetycznego przeglądu historii i dokonań Instytutu; trochę szerzej potraktowaliśmy pierwsze lata organizowania i rozwoju Instytutu, jak również ostatnie 10 lat jego działalności. Przyjęta przez nas forma prezentacji obejmuje najpierw pierwsze 15 lat pracy Instytutu, a potem kolejno dekady lub pięciolecia, które scharakteryzowaliśmy na podstawie wydawanych w minionych latach publikacji jubileuszowych, odnosząc się do określonych obszarów działalności, pozwalających potwierdzić szereg osiągnięć i zachodzących historycznie zmian. Zamiarem naszym było przeprowadzenia Czytelników przez te 60 lat w sposób nieszablonowy poprzez przedstawienie wybranych dokumentów i zdjęć oraz krótkich opisów, zawierających te fakty z historii istnienia naszej instytucji, które wspólnie z całą branżą, a więc z odlewniami, środowiskiem naukowym, organizacjami pracującymi na rzecz odlewnictwa i dostawcami dla odlewnictwa, umożliwiły rozwój polskiego odlewnictwa i przemysłu. Przypominamy nie tylko szereg faktów, ale także pracowników, wpisanych w dzieje Instytutu, pełniących w nim różne funkcje, te odpowiedzialne i te mniej odpowiedzialne, ale istotne dla działalności Instytutu Odlewnictwa. Charakterystyki każdego z omawianych kolejno okresów działalności Instytutu Odlewnictwa wskazują na systematyczny wzrost jego potencjału naukowego, doświadczenia i zasobów gromadzonej wiedzy, na poszerzające się możliwości w zakresie opracowania i upowszechniania nowych materiałów i technologii, metodologii badań materiałów wykorzystywanych w odlewnictwie i badań samych odlewów, a także na dokonywane zmiany w obszarze strategii organizacji i zarządzania, niezbędne dla sprostania wyzwaniom czasu. Zebrane dzięki uprzejmości szeregu koleżanek i kolegów z Instytutu Odlewnictwa oraz przyjaciół spoza naszej instytucji, dokumenty i fotografie przyczyniły się do wzbogacenia naszej jubileuszowej publikacji. Wszystkim Tym, którzy poświęcili swój cenny czas na ich wyszukanie oraz nieznanym nam niejednokrotnie Autorom fotografii sprzed lat serdecznie dziękujemy w imieniu redakcji. Szczególne wyrazy podziękowania kierujemy do Tych, którzy przed nami zdokumentowali poprzednie okresy działalności Instytutu i w ten sposób ocalili od zapomnienia szereg wydarzeń towarzyszących jego rozwojowi. Mamy nadzieję, że przedstawiona publikacja przybliży Państwu wieloletnią działalność Instytutu Odlewnictwa na rzecz polskiej techniki i gospodarki oraz nauki. Halina Pawłowska Redaktor wydania 60 lat Instytutu Odlewnictwa 7

8

9 Zamiast Wstępu... INSTYTUT ODLEWNICTWA W bieżącym roku Instytut Odlewnictwa w Krakowie obchodzi swoje 60-lecie w poczuciu znaczących dokonań jego pracowników, uznanej pozycji na forum krajowym i międzynarodowym, z wiarą na dalszy rozwój odlewnictwa. Aktywność zawodowa pracowników Instytutu, także towarzysząca współpracy z przemysłem, podejmowanie kompleksowych przedsięwzięć, ogromna ilość publikacji krajowych i zagranicznych, prezentowanych w liczących się periodykach; udział pracowników Instytutu w pracach różnych gremiów odlewniczych, a także uczestniczenie w pracach innych sektorów i branż wszystko to nie pozostaje bez wpływu na dzisiejsze, dobre notowania Instytutu w przemyśle i w grupie jednostek badawczo-rozwojowych. Na osiągnięcia Instytutu składa się wysiłek wielu lat pracy jego dawnych i obecnych pracowników, tych prowadzących badania naukowe i tych, którzy dla tych badań tworzyli zaplecze. Jubileusz 60-lecia obchodzimy w okresie zachodzących systematycznie zmian, zwią- zanych m.in. z członkostwem Polski w Unii Europejskiej, globalizacją rynków, które obok nowych możliwości niosą też wyzwania, którym trzeba sprostać na miarę oczekiwań naszych odbiorców. 60-letnia działalność Instytutu Odlewnictwa wskazuje, że mamy szansę w dalszym ciągu wpływać znacząco na rozwój polskiego odlewnictwa. Z okazji Jubileuszu składam wszystkim dawnym i dzisiejszym pracownikom serdecz- ne wyrazy podziękowania za dotychczasową pracę i trud tworzenia Instytutu i jego histo- rii, dołączając równocześnie najlepsze życzenia dalszych sukcesów na niwie naukowej i zawodowej oraz osobistej satysfakcji i wszelkiej pomyślności. Jerzy Tybulczuk Dyrektor Instytutu Odlewnictwa 60 lat Instytutu Odlewnictwa 9

10 1946 HISTORIA INSTYTUTU ODLEWNICTWA DYREKTORZY INSTYTUTU ODLEWNICTWA powołanie 1 lutego przez Centralny Zarząd Przemysłu Me- talowego Instytutu Odlewnictwa, podlegającego Zjednoczeniu Przemysłu Odlewniczego powołanie przez MPiH 1 kwietnia Głównego Instytutu Metalurgii i Odlewnictwa, w skład którego wchodzą Instytut Metalurgii Żelaza i Instytut Odlewnictwa przeniesienie Instytutu z siedziby w Rynku Głównym (3 pokoje) do niewykończonych jeszcze budynków w Borku Fałęckim, ul. Zakopiańska pozyskanie zrujnowanych budynków w Borku Fałęckim uruchomienie laboratoriów i odlewni doświadczalnej próby i badania zmierzające do zastąpienia brązów cynowych i cynowo-cynkowych brązami i mosiądzami krzemowymi prowadzenie prac związanych z adaptacją lub opracowaniem nowych tworzyw odlewniczych (żeliwo ciągliwe czarne, żeliwo modyfikowane) próby i badania związane z technologią produkcji odlewów z żeliwa ciągliwego czarnego lat Instytutu Odlewnictwa

11 WYBRANE FAKTY 1953 KAZIMIERZ GIERDZIEJEWSKI ( ) uruchomienie i stopniowe wyposażanie laboratoriów Instytutu w aparaturę badawczą 30 września likwidacja Głównego Instytutu Metalurgii i Odlewnictwa. Instytut Odlewnictwa przyjmuje nazwę Głównego Instytutu Odlewnictwa opracowanie technologii wytwarzania żeliwa ciągliwego czarnego uzyskanie grafitu sferoidalnego w żeliwie i rozpoczęcie doświadczeń nad opracowaniem technologii produkcji odlewów z żeliwa sferoidalnego w krajowych odlewniach pierwsze wdrożenia produkcji odlewów z żeliwa ciągliwego czarnego próby i badania nad sferoidyzacją grafitu w żeliwie z wykorzystaniem różnych dodatków podjęcie opracowań zmierzających do wdrożenia do praktyki odlewniczej wła- snych rozwiązań w zakresie aparatury kontrolno-pomiarowej opracowanie technologii wytapiania zapraw magnezowych (MC-50, MN-50, MC-20, MCN-20, MCS-20) do produkcji żeliwa sferoidalnego (pierwszy patent Instytutu) przyznanie Nagrody Państwowej III stop- nia za opracowanie brązów krzemowych jednostka przyjmuje ponownie nazwę Instytut Odlewnictwa rozpoczęcie budowy nowego, głównego budynku Instytutu Odlewnictwa podporządkowanie Instytutowi Odlewnictwa Centralnego Biura Konstrukcyjnego Maszyn i Urządzeń Odlewniczych oraz Wy - t wórni Prototypów i Specjalnego Wyposażenia Odlewni realizacja prób i badań nad odsiarczaniem żeliwa w kadziach przyznanie Nagrody Państwowej III stopnia za wprowadzenie do przemysłu żeliwa modyfikowanego zakończenie okresu organizo- wania Instytutu Odlewnictwa kontynuacja działań związanych z opracowaniem i budową aparatury kontrolno-pomiarowej dla odlewnictwa, szczególnie dotyczącej badań mate- riałów formierskich opracowanie szybkiej próby technologicznej dla kontroli działania magnezu podczas sferoidyzacji grafitu przyznanie Nagrody Państwo- wej III stopnia za opracowanie technologii i produkcję odle- wów z żeliwa sferoidalnego 60 lat Instytutu Odlewnictwa 11

12 1953 HISTORIA INSTYTUTU ODLEWNICTWA PLATON JANUSZEWICZ ( ) wydzielenie z Instytutu Zakładu Instruk- tażu i Ekspertyz oraz Zakładu Warsztatów Doświadczalnych jako jednostek na własnym rozrachunku gospodarczym opracowanie urządzenia z układem termo- par do rozrywania próbek w podwyższo- nej temperaturze opracowanie i wykonanie urządzenia do wytwarzania odlewów metodą formowania skorupowego przyznanie Nagrody Państwowej III stopnia za opracowanie i wdrożenie technologii i formowania skorupowego przyznanie Nagrody Państwowej II stopnia za oszczędnościowe stopy metali nieżelaznych zakończenie budowy tzw. Budynku Techniki, co umożliwiło dalszą rozbudowę laboratoriów podjęcie działalności w zakresie wytwarzania i cechowania termopar dla przemysłu określenie wpływu dodatków Al, B, FeSi na technologię produkcji odlewów z żeliwa ciągliwego czarnego opracowanie kontroli statystycznej produkcji odlewów z żeliwa ciągliwego czarnego opracowanie prototypu maszyny zmęczeniowej ośmiostanowiskowej opracowanie aparatu do elektrolitycznego polerowania próbek metalograficzych opracowanie prototypu aparatu do badania wytrzymałości mas formierskich i rdzeniowych w podwyższonej temperaturze lat Instytutu Odlewnictwa

13 WYBRANE FAKTY 1960 udoskonalenie technologii wykonywania odlewów w formach skorupowych ustalenie warunków obróbki cieplnej mosiądzów niskomiedziowych opracowanie technologii topienia i odlewania brązów aluminiowych opracowanie prototypu żeliwiaka z podgrzewanym dmuchem opracowanie projektu normy na klasyfi- kację grafitu i węgla żarzenia w żeliwie opracowanie aparatu do badań przemian fazowych i właściwości magnetycznych metali ferromagnetycznych w podwyższonej temperaturze z możliwością regulacji temperatury opracowanie termiskopu do badania struktur metali w podwyższonej temperaturze opracowanie oryginalnej metody wytwarzania żeliwa sferoidalnego metody prętowej w kadzi szczelnej JPK opracowanie prototypu maszyny ciśnieniowej z gorącą komorą o pneumatycznym napędzie tłoka opracowanie dylatometru do określania rozszerzalności mas formierskich opracowanie goniometru rentgenowskiego nadanie statutu Instytutowi Od- lewnictwa przez MPC określenie wpływu modyfikowa- nia i grubości ścianki odlewów na wielkość i ilość wydzieleń grafitu w żeliwie sferoidalnym wykonanie próbnej serii odle- wów elementów okrętowych silników spalinowych, piast do samochodu ciężarowego Żubr, matryc itp. opracowanie aparatu do szyb- kiego oznaczania zawartości gazów w ciekłych metalach opracowanie urządzenia do wyżarzania żeliwa ciągliwego w at- mosferze pary wodnej 60 lat Instytutu Odlewnictwa 13

14 1961 HISTORIA INSTYTUTU ODLEWNICTWA przeprowadzenie badań zmierzają- cych do obniżenia wskaźnika zużycia wlewnic i wdroże- nia ich wyników do praktyki przemysłowej opracowanie prototypu maszyny sta- tycznej do badań w złożonym stanie naprężeń opracowanie urzą- dzenia do badania erozjo-korozji opracowanie teoretyczne kinetyki przemian fazowych zachodzących w stopach odlewniczych w warunkach stacjonarnych wdrożenie technologii nanoszenia emalii kwasoodpornych, podstawowych i kryjących na odlewy badania i przeprowadzenie oceny możliwości kierowania procesem krystalizacji walców hutniczych opracowanie spoiw do mas skorupowych na rdzenie o zmniejszonej gazotwórczości opracowanie metody i przeprowadzenie oceny przydatności koksu odlewniczego do procesu żeliwiakowego opracowanie założeń projektowo-konstrukcyjnych i technologicznych dla odlewni precyzyjnych opracowanie kinetyki grafityzacji cementytu eutektycznego w żeliwie białym w I stadium wyżarzania żeliwa ciągliwego opracowanie charakterystyk szeregu złóż piasków formierskich w Polsce dla potrzeb odlewnictwa opracowanie metod i materiałów do modyfikacji stopów Cu opracowanie zaleceń dla użytkowników elektrycznych pieców łukowych i indukcyjnych, współpracujących z żeliwiakami opracowanie mas szybkowiążących ze szkłem wodnym przeprowadzenie oceny pracy żeliwiaków w wybranych odlewniach krajowych przyznanie Nagrody Państwowej II stopnia za opracowanie konstrukcji i wprowadzenie do przemysłu żeliwiaków z gorącym dmuchem z opromieniowanymi regeneratorami kominowymi próby i badania laboratoryjne i przemysłowe glin formierskich oraz badania właściwości piasków i mas formierskich lat Instytutu Odlewnictwa

15 WYBRANE FAKTY 1967 JUR PISZAK ( ) opracowanie wspólnie z Instytutem Chemicznej Przeróbki Węgla technologii wytwarzania koksu formowanego do żeliwiaków ocena techniczna i ekonomiczna pracy krajowych żeliwiaków z podgrzewanym dmuchem opracowanie technologii odlewania tłoków do ciągników ze stopu AK-12 realizacja koncepcji stworzenia z Insty- tutu ośrodka badawczo-rozwojowego, umożliwiającego wykonywanie kompleksowych opracowań oraz wytwarzanie prototypów wdrożenie technologii formowania i od- lewania staliwnych walców hutniczych określenie wpływu obróbki cieplnej na rozszerzalność cieplną stopów Al, przeznaczonych na odlewy tłoków badania przydatności bentonitów krajowych i zagranicznych próby i badania nad podniesieniem żywotności wlewnic żeliwnych opracowanie receptur, produkcja i przemysłowe zastosowanie topników do topienia stopów Al opracowanie technologii półprzemysłowego odlewania tarcz łożyskowych rozszerzenie bazy laboratoryjnej przez adaptację garaży zorganizowanie w Sosnowcu- -Milowicach Wydziału Zakładu Doświadczalnego (bentonit, pył węglowy) unowocześnienie i uruchomie- nie produkcji nowych typów aparatury do badania mas formierskich opracowanie sposobu wytwa- rzania stellitowych nakładek do łopatek turbinowych i ich wykonanie w odlewni Zakładu Doświadczalnego opracowanie technologii odle- wania matryc kuzienniczych metodą Shawa 60 lat Instytutu Odlewnictwa 15

16 1968 HISTORIA INSTYTUTU ODLEWNICTWA JUR PISZAK ( ) uruchomienie w Wadowicach Zespołu Wydziałów Budowy Aparatury (aparatura kon- trolno-pomiarowa dla odlewnictwa) adaptacja technologii i procesu wykonywa- nia rdzeni metodą gorącej rdzennicy opracowanie stopów Al-Si-Cu do odlewania ciśnieniowego obudowy silników spalinowych badania tensometryczne naprężeń własnych odlewów bloków cylindrowych opracowanie technologii wykonywania form pod wysokimi naciskami kompleksowe prace nad udoskonaleniem, uzyskanej z ZSRR, technologii ciekłych mas samoutwardzalnych (CMS) i wdrażanie jej w przemyśle odlewniczym badanie wpływu składu chemicznego na właściwości mechaniczne żeliwa sferoidalnego po obróbce cieplnej uruchomienie w Końskich Wydziału Zakładu Doświadczalnego (wdrażanie technologii CMS) badania jakości karbońskich iłów montmorylonitowych, przeznaczonych do syntetycznych mas formierskich opracowanie technologii wytwarzania odlewów licencyjnych do silnika Leylanda opracowanie technologii wykonywania odlewów do maszyn włókienniczych opracowanie emalii chemoodpornych na aparaturę żeliwną opracowanie technologii wytwarzania stopów żelaza odpornych na ścieranie opracowanie technologii produkcji żywicy do sporządzania rdzeni dla odlewów ze stopów aluminium uruchomienie w Bolesławiu k. Olkusza Wydziału Zakładu Doświadczalnego (materiały pomocnicze) opracowanie technologii produkcji odlewów z żeliwa ciągliwego perlitycznego badania wytrzymałościowe stopów Cu na śruby okrętowe opracowanie i wdrożenie do praktyki przemysłowej technologii mas termoutwardzalnych opracowanie i wykonanie urządzeń dla technologii Shawa kompleksowe opracowania związane z wdrożeniem do praktyki odlewniczej technologii CMS opracowanie składów chemicznych i obróbki cieplnej dla wybranych asortymentów odlewów ze staliwa wdrażanie technologii kokilowego odlewania wybranych asortymentów odlewów przyznanie Instytutowi Odlewnictwa nagrody Państwowej I stopnia za technologię CMS lat Instytutu Odlewnictwa

17 WYBRANE FAKTY 1975 opracowania związane z wdrożeniem technologii formowania pod wysokimi naciskami prace projektowe i wykonanie zmechanizowanych linii do wykonywania form i rdzeni metodą CMS prace wdrożeniowe dotyczące technologii SYNFLO i FLOTERM optymalizacja konstrukcji rdzeni i parametrów nadmuchiwania rdzeni w procesie gorących rdzennic przyznanie Nagrody Państwowej I stopnia za opracowanie i wdrożenie technologii mas samoutwardzalnych określenie podstawowych właściwości fizycznych i mechanicznych niskostopowego żeli- wa sferoidalnego z dodatkami Ni, Mo, Cr i Cu opracowanie procesu wytapiania żeliwa sferoidalnego bez udziału surówki rozpoznawcze prace badawczo-rozwojowe w zakresie technologii odlewania kokilowego stopów żelaza opracowanie wytycznych konstrukcji kokil oraz odlewów kokilowych ze stopów metali nieżelaznych opracowanie technologii wytwarzania żeliwa ciągliwego perlitycznego z podwyższoną zawartością Mn badania nad możliwością selekcji taniej surówki przeróbczej Purofex (import z ZSRR) do produkcji żeliwa sferoidalnego oraz opracowanie systemu selekcji i organizacji dostaw kompleksowe badanie dotyczące doboru tworzyw na kokile do odlewania żeliwa opracowanie metod kontroli procesu odlewania kokilowego stopów żelaza opracowanie technologii produkcji modeli odlewniczych z tworzyw na bazie żywic epoksydowych opracowanie metod sterowa- nia liniami formowania pod wysokimi naciskami opracowanie nowych materia- łów (spoiw, utwardzaczy) do produkcji form i rdzeni dla odlewów z żeliwa i staliwa, wykonywanych w CMS badania nad optymalizacją parametrów regeneracji mas samoutwardzalnych badania sozologiczne mas samoutwardzalnych typizacja i normalizacja osprzętu kokilowego 60 lat Instytutu Odlewnictwa 17

18 1975 HISTORIA INSTYTUTU ODLEWNICTWA ZBIGNIEW GÓRNY ( ) określenie właściwości mechanicznych żeliwa sferoidalnego krzemowego (4% Si) w zakresie temperatur 20 do 800 C badanie nowych spoiw do mas formierskich i rdzeniowych pod kątem przydat- ności dla odlewnictwa typizacja aparatury kontrolno-pomiaro- wej dla procesów technologicznych opracowanie nowych spoiw do metody formowania w zimnych rdzennicach i wdrożenie ich do praktyki opracowanie technologii produkcji no- wych, wysokojakościowych gatunków żeliwa stopowego odpornego na ścieranie i korozję, o podwyższonej szczelno- ści i żaroodporności opracowanie technologii odlewania tłoków ze stopów Al dla specjalnch zastosowań opracowanie dokumentacji technologicznej dla wykonywania wlewnic i płyt podwlewnicowych z surówki opracowanie i wdrożenie technologii odlewania żeliwa sferoidalnego dla różnych asortymentów odlewów (np. walce hutnicze, wlewnice stalownicze, armatura) powierzenie Instytutowi koordynacji problemu węzłowego Mechanizacja i automatyzacja procesów wytwarzania odlewów z zastosowaniem nowych tworzyw odlewniczych na lata wdrożenie do praktyki odlewniczej technologii produkcji żeliwa stopowego odpornego na ścieranie opracowanie metody uszlachetniania piasków formierskich dla potrzeb odlewni wdrożenie selekcjonowanej surówki przeróbczej do produkcji żeliwa szarego opracowanie i wdrożenie zamienników materiałów odlewniczych firmy FIAT do produkcji odlewów z żeliwa szarego i sferoidalnego dla samochodów FIAT 126 p przeprowadzenie technologicznych prób prasowania stopów Al w stanie ciekłym opracowanie sposobów ulepszania asortymentu smarów do tłoków i powłok do form ciśnieniowych opracowanie systemu zarządzania gospodarką złomu stalowego opracowanie technologii precyzyjnego odlewania endoprotez stawu biodrowego ze stopów kobaltu lat Instytutu Odlewnictwa

19 WYBRANE FAKTY 1982 opracowanie optymalnych tworzyw i technologii wykonywania szybko zużywalnych części maszyn ciśnieniowych opracowanie technologii produkcji zapraw typu CuNiMg, FeNiMg do sferoidyzacji żeliwa i jej wdrożenie w firmie ALMET oraz zastosowanie w motoryzacji badania i próby zmierzające do zwiększenia trwałości form ciśnieniowych dla stopów Al prowadzenie analiz statystycznych w zakresie produkcji odlewów w krajowych odlewniach badania bentonitu karbońskiego dla potrzeb normalizacji surowca analiza przyczyn pows tawania braków odlewniczych analiza możliwości stosowania automatycznej kontroli i regulacji parametrów procesów odlewniczych opracowanie nowych tworzyw na odlewy kokilowe oraz osprzętu kokilowego o podwyższonej żywotności opracowanie nowych spoiw o zmniejszonej toksyczności i technologii wykonywania rdzeni z ich zastosowaniem opracowanie technologii wytwarzania odlewów motoryzacyjnych z żeliwa sferoidalnego dla zakładów FIAT, FSC Lublin przeprowadzenie badań i oceny stopnia szkodliwości technologii formowania w masach furanowych przeprowadzenie oceny poziomu technicznego odlewni krajowych opracowanie technologii wykonania odlewów no- wej konstrukcji tubingów z żeliwa sferoidalnego badania złóż piasków z rejonu Niecki Tomaszowskiej, z rejonu Za- wisna dla odlewnictwa 60 lat Instytutu Odlewnictwa 19

20 1983 HISTORIA INSTYTUTU ODLEWNICTWA ZBIGNIEW GÓRNY ( ) optymalizacja warunków eksploatacji wysokozmechanizowanych i zautoma- tyzowanych gniazd i linii w odlewniach badania stopnia szkodliwości odpadów poprodukcyjnych, powstających w czasie produkcji odlewów staliwnych opracowanie emalii bezfluorowych, tytanowych, kryjących i pudrowych na od- lewy żeliwne sanitariów przystosowanie technologii wytwarzania wysokojakościowych gatunków żeliwa w celu podniesienia trwałości użytkowej odlewów i obniżenia ich masy, nowe materiały oraz mechanizacja technologii odlewnictwa precyzyjnego zastosowanie pozapiecowej obróbki ciekłego metalu w celu podniesienia jakości żeliwa racjonalizacja zużycia paliw i energii w odlewniach żeliwa opracowanie metody sferoidyzacji żeliwa w kadzi obrotowej z zewnętrzną komorą reakcyjną przyznanie Nagrody Państwowej II stopnia za aparaturę pomiarową do badania mas formierskich w odlewnictwie metali opracowanie normatywów strat bezzwrotnych podczas topienia, rozlewania, obróbki wstępnej odlewów ze staliwa wytapianego w piecu martenowskim oraz w piecu łukowym opracowanie normatywów strat bezzwrotnych podczas topienia, rozlewania, obróbki wstępnej i cieplnej odlewów z żeliwa stopowego racjonalizacja zużycia paliw i energii w odlewniach żeliwa lat Instytutu Odlewnictwa

21 WYBRANE FAKTY 1990 opracowanie normatywów strat bezzwrotnych powstających podczas topienia, rozlewania, obróbki cieplnej odlewów ze staliwa stopowego wytapianego w piecu łukowym indukcyjnym określenie kinetyki przemian fazowych zachodzących w niskostopowym żeliwie sferoidalnym, zawierającym Ni, Mo, Cu w podwyższonej temperaturze opracowanie technologii założeń do uruchomienia produkcji rur z żeliwa sferoidalnego opracowanie konstrukcji żeliwiaka hermetycznego z gorącym dmuchem, wysoko sprawnym oczyszczaniem i odzyskiem ciepła oraz automatyczną regulacją parametrów pracy rozwój i optymalizacja procesu wytwarzania odlewów precyzyjnych (nowe procesy i materiały) opracowanie koncepcji i założeń do uruchomienia produkcji rur odlewanych odśrodkowo z żeliwa sferoidalnego opracowanie wstępnego studium przyszłościowej odlewni automatycznej opracowanie zasad ustalania składników bilansu metalu w aktualnych warunkach odlewni wykonanie techniczno-ekonomicznej analizy pracy odlewni żeliwa, staliwa i stopów metali nieżelaznych rozwój technologii praso- wania stopów Al w stanie ciekłym opracowanie nowych me- tod ograniczania odpadów z procesów odlewniczych 60 lat Instytutu Odlewnictwa 21

22 1991 HISTORIA INSTYTUTU ODLEWNICTWA ZBIGNIEW GÓRNY ( ) opracowanie technologii wykonywa- nia dysz wielkopiecowych z miedzi opracowanie ceramicznych filtrów piankowych do ciekłego metalu podjęcie prac nad technologią pełnej formy analiza tendencji i kierunków rozwoju odlewnictwa rozpoczęcie prac dotyczących wdra- żania nowoczesnej koncepcji jakości wg norm ISO serii 9000 opracowania krajowych procesów gorącej i zimnej rdzennicy zakup pakietów CAD, Nastran i Patran do wspomagania projektowania I obliczeń numerycznych opracowanie nowych typów pirometrów opracowanie systemu eksperckiego dla diagnostyki wad odlewniczych przeprowadzenie prób wytwarzania żeliwa sferoidalnego w kadziach SFERO podjęcie prac nad doskonaleniem metod regeneracji mas formierskich badania dotyczące kształtowania właściwości metalowych materiałów kompozytowych podłączenie wewnętrznej sieci komputerowej Instytutu do internetu doposażenie aparatury badawczej dla potrzeb Zespołu Laboratoriów Badawczych opracowanie proekologicznej technologii rafinacji ciekłych stopów Al wdrożenie systemów zapewnienia jakości w Zespole Laboratoriów Badawczych lat Instytutu Odlewnictwa

23 WYBRANE FAKTY 1997 JERZY TYBULCZUK (1996 obecnie) opracowanie technologii otrzymywania specjalnych gatunków żeliwa sferoidalnego, odpornych na działanie obciążeń dynamicznych w niskiej temperaturze wyznaczenie charakterystyk wytrzymałościowych żeliwa ADI uzyskanie certyfikatu akredytacji przez Zespół Laboratoriów Badawczych opracowanie założeń dla komputerowego systemu baz informacyjnych INFOCAST opracowanie technologii wykonywania modeli z polistyrenu spienionego dla potrzeb odlewnictwa opracowanie podstaw technologii SEMI- -SOLID CASTING badanie odporności na zużycie ścierne żeliwa martenzytyczno-austenitycznego opracowanie ekologicznie nieszkodliwej technologii rafinacji gazowo- -żużlowej i modyfikacji ciekłych stopów Al z zastosowaniem urządzenia URM-1 projektowanie właściwości kompozytów na bazie Fe i Ni i ich odlewanie modelowanie procesu pękania odlewów kokilowych i ciśnienio- wych ze stopów Al-Si, poddanych obciążeniom dynamicznym opracowanie technologii produk- cji zapraw prasowanych i ich przetestowanie w warunkach przemysłowych modelowanie procesu powstawania kompozytów in situ intensyfikacja prac w zakresie statystyki odlewniczej 60 lat Instytutu Odlewnictwa 23

24 1998 HISTORIA INSTYTUTU ODLEWNICTWA JERZY TYBULCZUK (1996 obecnie) określenie warunków hartowa- nia z przemianą izotermiczną żeliwa ADI w zależności od grubości ścianek odlewów i wymaganych właściwości mechanicznych dostosowanie technik RP LOM do wykonywania prototypów odlewów przy zastosowaniu meto- dy wytapianych modeli opracowanie i wydanie pierw- szego nr czasopisma Biuletyn Instytutu Odlewnictwa, zastępującego Prace Instytutu Odlewnictwa utworzenie Centrum Polskiego Odlewnictwa wspólnie z STOP i OIG przyznanie złotego medalu Eureka i Krzyża Kawalerskiego za innowacje (Bruksela) uruchomienie gniazda badawczego do odlewania stopów Mg i technologii wykonywania odlewów utworzenie Branżowego Punktu Kontaktowego i inauguracja udziału w 5. Programie Ramowym Unii Europejskiej uruchomienie produkcji rur ciśnieniowych z żeliwa sferoidalnego uzyskanie przez Instytut certyfikatu na system zarządzania jakością opracowanie ekologicznej technologii topienia stopów magnezu opracowanie zasad tworzenia dokumentacji konstrukcyjno-technologicznej w układzie 3D wykonywanie analiz produkcji odlewów w świecie i zapotrzebowania na odlewy podjęcie starań związanych z uczestnictwem Instytutu w 5. Ramowym Programie Komisji Europejskiej udoskonalenie technologii wytwarzania żeliwa ADI o wysokiej udarności i plastyczności w grubościennych odlewach badania i próby dotyczące żeliwa wermikularnego utworzenie Laboratorium Szybkiego Prototypowania wdrażanie systemów zarządzania jakością w odlewniach lat Instytutu Odlewnictwa

25 WYBRANE FAKTY 2005 opracowanie i próby badawcze zestawów sferoidyzująco-filtrujących i modyfikująco-filtrujących do nowej metody sferoidyzacji i modyfikacji żeliwa opracowanie podstawy syntezy nowych tworzyw konstrukcyjnych kompozytów ALFA badanie i ocena regenerowalności mas oraz przydatności do ponownego zastosowania regeneratu z różnych technologii próby sferoidyzacji siluminów pod- i eutektycznych określenie wpływu właściwości technologicznych układu (model układ wlewowo-zasilający forma odlewnicza) na jakość odlewu wykonywanego z wy- korzystaniem metody zgazowywanych modeli opracowanie wytycznych wdrażania systemu zarzą- dzania bezpieczeństwem pracy w odlewniach opracowanie technologii wytwarzania nowych odmian żeliwa ausferytycznego hartowanego izotermicznie (szarego, wermikularnego, z węglikami, z ferrytem) opracowanie podstaw nowoczesnej klasyfikacji mikrostruktur stopów odlewniczych w aspekcie kształtowania ich właściwości lat Instytutu Odlewnictwa opracowanie technologii wytwarzania różnych asortymentów odlewów z żeliwa ADI (np. korbowody motocykli i gokartów, matryce wulkanizacyjne, elementy urządzeń górniczych, wały korbowe) dobór materiału oraz warstwy powierzchniowej na implanty metalowe optymalizacja procesu syntezy rdzeni wykonywanych z zastosowaniem krajowych popiołów lotnych w aspekcie ich wykorzystania do produkcji odlewów motoryzacyjnych\ badania bezniklowych siluminów tłokowych badania związane z programowaniem właściwości żeliwa ADI przeprowadzenie oceny za- gazowania oraz porowatości odlewów ze stopów aluminium z wykorzystaniem ultradźwiękowej metody nieniszczącej opracowanie nowej generacji ciekłych mas ceramicznych do odlewania precyzyjnego stopów reaktywnych 25

26 PRZEWODNICZĄCY RADY NAUKOWEJ INSTYTUTU ODLEWNICTWA J. BOREJDO (Główny Instytut Metalurgii i Odlewnictwa) ( ) Mikołaj CZYŻEWSKI (Akademia Górniczo-Hutnicza) ( ) Czesław KALATA (Akademia Górniczo-Hutnicza) ( ) Stanisław PELCZARSKI (Akademia Górniczo-Hutnicza) ( ) Wacław SAKWA (Politechnika Śląska) ( ) Zbigniew LECH (Instytut Odlewnictwa) ( ) Andrzej BIAŁOBRZESKI (Instytut Odlewnictwa) ( ) Jerzy SOBCZAK (Instytut Odlewnictwa) (2004 obecnie) lat Instytutu Odlewnictwa

27

28 BILANS OTWARCIA Ziemie Polski w 1945 roku, podobnie jak innych państw Europy środkowej były zacofane technicznie i gospodarczo, straty jakie poniosły podczas II wojny światowej zakłady przemysłowe oceniono na 60% zasobów. W Polsce zarejestrowano w tym czasie 92 odlewnie żeliwa i staliwa, z czego czynnych było 62 zakładów (zatrudniających pracowników) oraz 88 odlewnie stopów metali nieżelaznych, w tym 69 czynnych (zatrudniających pracowników). W takich warunkach władze Polski od 1945 roku podjęły realizację programu odbudowy i rozwoju gospodarczego kraju, a więc rozwoju przemysłu, zwłaszcza maszynowego. W tym celu rozpoczęto tworzenie instytutów badawczych w każdej specjalności przemysłu i do pierwszych dzięki staraniom Kazimierza Gierdziejewskiego należał Instytut Odlewnictwa w Krakowie, powołany w dniu 1 lutego 1946 r. przez Centralny Zarząd Przemysłu Metalowego, któremu podlegało Zjednoczenie Przemysłu Odlewniczego w Krakowie. Pierwszym dyrektorem Instytutu został mianowany Kazimierz Gierdziejewski, którego energii, doświadczeniu i wybitnemu zmysłowi organizacyjnemu zawdzięczamy początkowe ukształtowanie Instytutu. Pierwszą siedzibą Instytutu Odlewnictwa były trzy małe pokoje na ul. Basztowej, udostępnione przez Krakowskie Zjednoczenie Przemysłu Odlewniczego, a następnie w Rynku Głównym w Krakowie. W roku 1947 Instytut uzyskał lokalizację w dwóch zrujnowanych budynkach i pomieszczeniach magazynowych w Borku Fałęckim (po byłej fabryce przy ul. Zakopiańskiej 73), używanych podczas okupacji niemieckiej jako zbiornica makulatury i surowców wtórnych. Natychmiast podjęto ich przebudowę i w połowie 1948 roku Instytut został przeniesiony do budynków w Borku Fałęckim. 1 kwietnia 1948 r. w wyniku zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu powołano Główny Instytut Metalurgii i Odlewnictwa (GIMO), w skład którego wchodziły: Instytut Metalurgii w Gliwicach i Instytut Odlewnictwa w Krakowie, którego dyrektorem naczelnym został Kazimierz Gierdziejewski, pełniąc nadal funkcję dyrektora tego drugiego. Kadra naukowa Instytutu składała się początkowo z absolwentów wyższych uczelni, kończących właśnie studia (głównie na Wydziale Hutniczym Akademii Górniczo-Hutniczej) i w dniu 1 stycznia 1948 roku pracowało 11 takich absolwentów (na 34 zatrudnionych) pracowników. Liczba pracowników naukowych zwiększyła się w następnym roku do 17 osób, a liczba zatrudnionych do 111 osób. Akt powołania Instytutu Odlewnictwa lat Instytutu Odlewnictwa

29 Stopniowo dokonywano zakupów aparatury laboratoryjnej i w 1949 roku liczba pracowników Instytutu z wyższym wykształceniem zwiększyła się do 59 osób. W tym okresie ustalone zostały cele i kierunki działania Instytutu, które miały objąć: opracowanie nowych tworzyw na odlewy i materiały wsadowe dla nich, prace nad technologią wytapiania i topienia stopów żelaza oraz stopów metali nieżelaznych, współpracę z konstruktorami nad technologiczną konstrukcją odlewów, prace nad materiałami formierskimi, rdzeniowymi i pomocniczymi oraz technologią formy piaskowej, prace nad wybijaniem, oczyszczaniem i wykańczaniem odlewów, prace nad kontrolą i badaniami materiałów dla odlewnictwa, prace z zakresu normalizacji i informacji naukowo-technicznej, szkolenie kadry zatrudnionej w krajowych odlewniach. W 1949 roku zakończone zostały prace adaptacyjne budynków Instytutu. W dniu 2 kwietnia 1949 r. nastąpiło uroczyste otwarcie odlewni doświadczalnej i warsztatów mechanicznych. Odlewnia wyposażona była w żeliwiak o średnicy 600 mm z wyłożeniem kwaśnym i piec tyglowy o pojemności 1 t do topienia metali nieżelaznych; w warsztatach wykonywano modele próbek i próbne odlewy oraz próbki konieczne do prowadzonych badań. W pierwszym dniu pracy Odlewni został wykonany pierwszy odlew żeliwny w Instytucie Odlewnictwa. Uruchomienie Odlewni stwarzało możliwości prowadzenia prac technologicznych w Instytucie. Kadra naukowa Instytutu podwyższała swoje kwalifikacje poprzez studia literatury zagranicznej oraz przez bezpośrednie kontakty i prowadzenie doświadczeń technologicznych w odlewniach. Powołanie Dyrektora Gierdziejewskiego Pierwszy odlew z żeliwa wykonany w odlewni doświadczalnej Instytutu Odlewnictwa w Krakowie (02 IV 1949) Stan budynków pozyskanych w 1947 roku dla Instytutu Odlewnictwa 60 lat Instytutu Odlewnictwa 29

30 W Instytucie Odlewnictwa przystąpiono do pierwszych wdrożeń nowych stopów odlewniczych w krajowych odlewniach, żeliwa ciągliwego czarnego (koniecznego dla produkcji części wielu maszyn), żeliwa modyfikowanego i żeliwa sferoidalnego, właśnie wynalezionego w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. Żeliwo ciągliwe czarne miało zastąpić w niektórych odlewniach żeliwo ciągliwe białe, a żeliwo sferoidalne dodatkowo w wybranych odlewniach żeliwa staliwo. W 1951 roku uruchomiono w Instytucie produkcję wzorców chemicznych żeliwa, surówki wielkopiecowej Odlewnia w roku 1949 oraz stopów miedzi i stopów aluminium dla potrzeb laboratoriów odlewni i hut. Wzrastająca potrzeba pomocy zakładom produkcyjnym podczas wdrażania nowych technologii i tworzyw odlewniczych, konieczność prowadzenia badań nad prototypami maszyn i urządzeń odlewniczych oraz coraz większy zakres prac naukowo-badawczych miały wpływ na dalszą przebudowę organizacyjną Instytutu. Instytutowi Odlewnictwa w 1951 r. podporządkowano Centralne Biuro Konstrukcyjne Maszyn i Urządzeń Odlewniczych oraz Wytwórnię Prototypów i Specjalnego Wyposażenia Odlewni. Po roku zakłady te podporządkowano jednak Zjednoczeniu Przemysłu Metalowego. W 1953 roku obie te firmy zostały odłączone od Instytutu Odlewnictwa. Wytwórnia przekształciła się w Fabrykę Maszyn Odlewniczych, a Biuro Konstrukcyjne w Krakowski Oddział Prodlewu. Płyta pamiątkowa ku czci Dyrektora Kazimierza Gierdziejewskiego umieszczona w holu Instytutu Odlewnictwa Kierowanie Instytutem Odlewnictwa powierzono w 1953 roku Platonowi Januszewiczowi. Główną zasługą dyrektora Platona Januszewicza było wdrożenie, wraz ze specjalistami Instytutu, nowoczesnych procesów odlewniczych do polskiego przemysłu. Rozpoczęto również szereg prac mających na celu przeniesienie najważniejszych zagranicznych osiągnięć na grunt polskiej techniki, takich jak: szersze wprowadzenie do krajowych odlewni produkcji żeliwa szarego modyfikowanego i żeliwa sferoidalnego, napotykając niejednokrotnie na szereg trudności i przeszkód. Właśnie wtedy zaczęły się powoli kształtować nowe formy współpracy z przemysłem oraz metody pracy badawczej, charakterystyczne dla późniejszego okresu istnienia Instytutu. Budynek administracyjno-laboratoryjny w roku 1952 W latach został zamknięty ostatecznie okres organizowania Instytutu i przygotowania jego pracowników do pracy badawczej. Równolegle prowadzono dalsze prace inwestycyjne, rozpoczęto budowę nowego budynku (Budynku Techniki), uzupełniono aparaturę badawczą, jak również przygotowywano wieloletnie plany rozbudowy Instytutu. Bardziej istotną zmianą było stworzenie prawnej podstawy do finansowego wyodrębnienia z Instytutu Zakładu Instruktażu i Ekspertyz oraz Zakładu Warsztatów Doświadczalnych i zorganizowania ich jako gospodarstw pomocniczych Instytutu na zasadzie ograniczonego rozrachunku gospodarczego lat Instytutu Odlewnictwa

31 Nowe kierownictwo, w oparciu o analizę stanu technicznego przemysłu odlewniczego, ustaliło plany rozbudowy Instytutu i jego reorganizacji pod kątem dostosowania do potrzeb polskiego odlewnictwa, ze szczególnym położeniem nacisku na opracowywanie zagadnień technologicznych. Omawiając rozwój Instytutu oraz jego przemiany organizacyjne należy uwzględnić działalność Rady Naukowej. Znaczenie jej było szczególnie ważne w pierwszym okresie istnienia Instytutu, charakteryzującym się znacznymi dysproporcjami pomiędzy zadaniami Instytutu a przygotowaniem personelu do ich realizacji. Członkowie Rady interesowali się wówczas pracą poszczególnych działów, zapoznając się z osiągnięciami i trudnościami w pracy. Ponadto wielu pracowników wyższych uczelni współpracowało z Instytutem w charakterze konsultantów, nadając właściwy kierunek wykonywanym pracom. Rosnące oczekiwania ze strony przemysłu i potrzeba ich spełniania były m.in. przyczyną przekształcenia składu osobowego Rady Naukowej. O ile w pierwszych latach istnienia Instytutu pracownicy Instytutu brali udział w posiedzeniach Rady bez prawa głosu stanowiącego, to w skład Dokument powołania F. Stręka do Rady Rady pod koniec pierwszego 15-lecia Instytutu weszło obok Naukowej przedstawicieli z przemysłu, także szereg pracowników Instytutu. O pozytywnej ocenie ówczesnej działalności Instytutu Odlewnictwa świadczą częściowo opinie Rady Naukowej z tego okresu, wyrażone przez niektórych jej członków spoza Instytutu. Opinie członków Rady Naukowej Protokół posiedzenia 9 10 IX 1953 r. S. Ziemba (WAT): Badania nad pomiarami tensometrycznymi podjęte przez Instytut są jednymi z pierwszych w Europie. Na pracę tę zużyto dotychczas wiele godzin i nie jest ona zakończona, ale godziny te nie poszły na marne, lecz zostały przez pracowników Instytutu Odlewnictwa pożytecznie zużyte. Praca nad pomiarami tensometrycznymi jest pracą trudną, ale musimy ją sobie przyswoić. S. Boski (FSC Starachowice): Współpraca z Instytutem prowadzona jest od 1950 roku, Instytut niejednokrotnie przyszedł z realną i efektywną pomocą przy rozwiązywaniu niektórych problemów. A. Pirowski (Polski Rejestr Statków): Mimo iż Rejestr Statków zgłosił swą pracę późno, Instytut ustosunkował się do niej życzliwie, przyszedł z pomocą i pomógł przy rozwiązywaniu poważnych trudności. Można sobie życzyć, by w dalszym ciągu współpraca z Instytutem układała się tak pomyślnie. 60 lat Instytutu Odlewnictwa 31

32 PRACE BADAWCZE I ROZWOJOWE Tematyka prac naukowo-badawczych Instytutu Odlewnictwa oraz współpraca z przemysłem w pierwszych latach jego funkcjonowania była kształtowana pod wpływem oddziaływania takich czynników, jak: istniejące warunki produkcji w zakładach przemysłowych, stan wyposażenia w aparaturę i w urządzenia niezbędne do przeprowadzania badań oraz kwalifikacje personelu. Charakter prac prowadzonych w Instytucie i zakres współpracy z przemysłem zmieniały się analogicznie do zmian ww. czynników. Poprawa stanu wyposażenia w aparaturę i urządzenia badawcze laboratoriów Instytutu Odlewnictwa oraz wzrost kwalifikacji personelu pozwoliły z czasem na podejmowanie się rozwiązywania problemów wymagających prac eksperymentalnych, nawet o bardzo szerokim zakresie. Duży udział w pracach Instytutu, szczególnie w latach , miały również zagadnienia związane z adaptacją lub opracowaniem nowych tworzyw odlewniczych. Problematyka ta wynikała z istotnych potrzeb naszego przemysłu w zakresie konstrukcji szeregu elementów o odpowiedniej wytrzymałości postaciowej oraz konieczności oszczędzania metali deficytowych. Prace te wymagały wielu badań zarówno w skali laboratoryjnej, jak i technicznej; były one prowadzone przeważnie zespołowo, często w okresie kilku lat. Do jednych z podstawowych osiągnięć Instytutu Odlewnictwa należy zaliczyć prace, podjęte już po upływie krótkiego czasu od powstania Instytutu, dotyczące adaptowania i wprowadzenia do praktyki przemysłowej żeliwa szarego modyfikowanego. Liczne badania laboratoryjne i próby przemysłowe pozwoliły na pełne opracowanie procesu metalurgicznego, zbadanie właściwości tego tworzywa oraz ustalenie z ekonomicznego punktu widzenia zakresu jego zastosowania. Za osiągnięcia w zakresie wprowadzenia żeliwa modyfikowanego do produkcji krajowej przyznana została pracownikom Instytutu w 1951 roku zespołowa nagroda państwowa III-go stopnia. Duże znaczenie dla gospodarki miały również prace poświęcone wprowadzeniu do praktyki przemysłowej żeliwa sferoidalnego. Wymagały one wielu badań dotyczących procesu metalurgicznego, doboru materiałów wsadowych, procesu sferoidyzacji oraz zespołu właściwości, pozwalających na racjonalne określenie zakresu zastosowania. Również w tym obszarze za osiągnięcia dotyczące wdrożenia żeliwa sferoidalnego do praktyki przemysłowej została w 1954 roku przyznana zespołowa nagroda państwowa III-go stopnia. Działalność Instytutu koncentrowała się w tych latach wokół problemów wyjaśniających istotę sferoidyzacji grafitu oraz teoretycznych podstaw produkcji żeliwa sferoidalnego, jak również na doskonaleniu samego procesu technologicznego. Kolejny obszar badawczy prowadzonych w Instytucie Odlewnictwa prac dotyczył tematyki odlewniczych stopów metali nieżelaznych. Trudności uzyskania z zagranicy dostaw Fragment Pracowni Obróbki Cieplnej materiałów lat Instytutu Odlewnictwa

33 wsadowych oraz wysoka stosunkowo cena cyny spowodowały podjęcie w roku 1949 prób wprowadzenia zastępczych brązów i mosiądzów krzemowych zamiast brązów cynowych i cynowo-cynkowych. Wieloletnie badania prowadzone przez Instytut przy współpracy z Akademią Górniczo-Hutniczą oraz z szeregiem zakładów przemysłowych pozwoliły na opracowanie szeregu stopów, które były powszechnie stosowane na armaturę i części maszyn. Za prace te została także przyznana zespołowa nagroda państwowa III-go stopnia. W latach opracowano w Instytucie Odlewnictwa pod kierownictwem A. Krupkowskiego przy współpracy z Prasownią i Rafinerią Metali we Wrocławiu, Krakowskimi Zakładami Odlewniczymi, Fabryką Armatur w Katowicach oraz Sosnowiecką Fabryką Armatur grupę mosiądzów manganowych o zawartości miedzi poniżej 50%. Z zagadnień materiałoznawczych o bardzo dużym znaczeniu, szczególnie dla przemysłu okrętowego, należy wymienić opracowanie przez Z. Górnego i K. Rutkowskiego wysoko wytrzymałościowego stopu typu Cu-Al-Mn na śruby okrętowe. Technologia topienia metali nieżelaznych, a szczególnie stopów miedzi i aluminium, związana przeważnie z koniecznością prowadzenia rafinacji żużlowej lub gazowej, znalazła się także w obszarze zainteresowania Instytutu, co zaowocowało opracowaniem dokładnej technologii topienia brązów i mosiądzów krzemowych, mosiądzów manganowych i brązów aluminiowych. Poważna część prac materiałoznawczych dotyczyła żeliwa stopowego i miała na celu zastąpienie szeregu dodatków stopowych, deficytowych w warunkach krajowych, dodatkami łatwo dostępnymi w kraju. Prace te, ze szczególnym uwzględnieniem zagadnień metalurgicznych prowadził Z. Tyszko. Ważne były również prace związane z systematyką złóż piasków formierskich w Polsce. Nawiązano wówczas pierwsze kontakty z Państwowym Instytutem Geologicznym, które w ciągu długich lat prowadzonych razem badań przerodziły się w owocną współpracę, której celem było zapewnienie krajowemu odlewnictwu niezbędnej ilości tych podstawowych materiałów formierskich. W wyniku przebadania znacznej części polskich ziem znaleziono kilka bogatych złóż piasków kwarcowych i wykonano ich dokumentację geologiczną. Jedno z nich, mianowicie złoże w Grudzeniu, wytypowano do eksploatacji, w związku z czym następnie wykonano założenia projektowe do budowy kopalni i zakładu uszlachetniania. Równolegle w rejonie Polski Centralnej znaleziono i opracowano szereg złóż piasków formierskich gliniastych prace i badania w tym zakresie były prowadzone przez J. Cichego. W podobny sposób przebiegało opracowanie złóż glin formierskich; zdokumentowano złoże bentonitu w województwie kieleckim oraz zbadano możliwości stosowania iłów bentonitowych, występujących również na terenie tego województwa. Opracowano także technologię uaktywniania bentonitów i iłów bentonitowych celem rozszerzenia możliwości ich zastosowania w odlewnictwie (prace prowadził A. Czajka). Przeprowadzono również szereg owocnych badań nad spoiwami rdzeniowymi, ze szczególnym zwróceniem uwagi na te spoiwa, które mogły zastąpić roślinne oleje tłuszczowe i spoiwa zestalające się bez ogrzewania na powietrzu. Opracowane warunki stosowania żywicy mocznikowej oraz spoiw rdzeniowych umożliwiły zastosowanie ich w kilku odlewniach, przynosząc znaczne korzyści ekonomiczne (Z. Grodziński, T. Rzepa, Z. Wertz). Aparatura do badania wytrzymałości mas formierskich w podwyższonej temperaturze 60 lat Instytutu Odlewnictwa 33

34 Prace materiałoznawcze z zakresu staliwa prowadzone przez E. Janickiego koncentrowały się wokół zagadnień, dotyczących określenia wpływu obróbki cieplnej na właściwości staliwa przeznaczonego na walce hutnicze. Badania procesów metalurgicznych staliwa obejmowały również próby rozszerzenia zakresu temperatur odlewania staliwa Hadfielda poprzez jego modyfikowanie, ograniczając rozrost ziarna. W celu opanowania technologii wytwarzania odlewów turbinowych ze staliwa Cr-Mo opracowano wspólnie z Zakładami Zamech w Elblągu wytopy tego staliwa w zasadowym piecu martenowskim. Duże znaczenie dla krajowego przemysłu posiadały badania nad wytwarzaniem i zastosowaniem koksu formowanego, prowadzone w latach przy ścisłej współpracy z Instytutem Chemicznej Przeróbki Węgla, Katedrą Odlewnictwa Żeliwa Akademii Górniczo-Hutniczej, Zakładem Odlewnictwa Politechniki Śląskiej i zakładami przemysłowymi. Przeprowadzone próby laboratoryjne i w skali półtechnicznej pozwoliły uzyskać koks formowany, a dający lepsze wyniki w procesie żeliwiakowym od zwykłego koksu odlewniczego (pracami kierował A. Fijał). Znaczne podniesienie jakości ciekłego żeliwa umożliwiało Maszyna ciśnieniowa z gorącą komorą podgrzewanie dmuchu żeliwiakowego; problem ten został rozwiązany pozytywnie w Instytucie przez R. Woźniackiego, R. Dębickiego i M. Wróblickiego. Równolegle prowadzone były szeroko zakrojone prace badawcze na żeliwiakach już eksploatowanych, których wyniki pozwoliły uzyskać cenne wskazówki w zakresie polepszenia konstrukcji oraz przygotowania wskaźników konstrukcji żeliwiaków o średnicy ponad 1000 mm. Wart przypomnienia jest cykl prac eksperymentalnych (prowadzonych przez K. Hessa), dotyczący procesu wypełniania formy piaskowej oraz ustalenia wzorów i normogramów, niezbędnych do obliczania podstawowych elementów układów wlewowych. Rozwój prac Instytutu oraz wielkość i znaczenie jego dorobku w analizowanym okresie czasu nie byłby możliwy bez jednoczesnego rozwoju laboratoryjnego zaplecza Instytutu oraz rozwoju metod badawczych w dziedzinie zagadnień podstawowych. Wymagało to wielu wysiłków związanych z przygotowaniem i zakupem aparatury, szkoleniem kadr oraz opanowaniem lub opracowaniem oryginalnych metod pomiarowych. Szereg z tych metod wykorzystano bezpośrednio w przemysłowych laboratoriach przyzakładowych lub stanowiło podstawę opracowania przez pracowników Instytutu odpowiednich norm państwowych i resortowych, stosowanych w odlewniach. W dziedzinie analizy chemicznej, poza opanowaniem szeregu niezbędnych klasycznych metod analizy, skoncentrowano się na instrumentalnych metodach analiz, które Fragment Pracowni Analitycznej wprawdzie wymagały zastosowania lat Instytutu Odlewnictwa

35 w pracy laboratoryjnej bogatego wyposażenia aparaturowego, ale otwierały też nowe możliwości badawcze, przy równoczesnym zwiększeniu szybkości oznaczań. Dzięki pracom Z. Dolińskiego i Z. Seweryn opanowane zostały polarograficzne metody analizy, a dzięki pracom J. Buciewicza i Jego zespołu opanowano fotometryczne, kompleksometryczne i potencjometryczne metody analizy. W zakresie szybkich i dokładnych metod kontroli składu chemicznego duże znaczenie posiadały (rozwijane w Instytucie przez Z. Czajkównę) metody spektrograficzne analizy, które zostały następnie wprowadzone do szeregu laboratoriów przemysłowych. Wymienić należy także opracowania dotyczące metalograficznych metod identyfikacji wtrąceń niemetalowych w staliwie, metod barwnego trawienia struktur odlewniczych stopów żelaza, wpływu obróbki cieplnej na właściwości mechaniczne, magnetyczne i strukturę podstawowych rodzajów żeliwa (szare, sferoidalne, niskostopowe, niklowe i chromowe) oraz opracowanie atlasu struktur żeliwa (J. Rutkowski, K. Sękowski). Urządzenie do badań elastoplastycznych Oddzielną grupę badań stanowiły prace, poświęcone zarówno analizie naprężeń w odlewach, prowadzone przez A. Karamarę, jak również tensometrycznej kontroli stanu odprężenia w odlewach łóż dużych obrabiarek. Zaprezentowane podstawowe kierunki badań prowadzonych przez Instytut Odlewnictwa i ich wyniki wskazują, że odgrywał on w analizowanych latach ważne znaczenie najpierw w odbudowie a następnie w rozwoju polskiego przemysłu odlewniczego. Fragment Pracowni Badań Wytrzymałościowych Wzrost ilości i wartości zleceń realizowanych przez Instytut w latach Fragment Pracowni Spektrograficznej 60 lat Instytutu Odlewnictwa 35

Spis treści. Wstęp 9 ROK 2008

Spis treści. Wstęp 9 ROK 2008 Spis treści Wstęp 9 I. METALE I ICH STOPY 1. Wprowadzenie nowoczesnych metod do badań odlewów i materiałów odlewniczych z wykorzystaniem nowej aparatury, będącej na wyposażeniu Zespołu Laboratoriów Badawczych.

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu ODLEWNICTWO STOPÓW ŻELAZA Casting of ferrous alloys Kierunek: Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Management and Engineering of Production Rodzaj przedmiotu: specjalnościowy Poziom studiów:

Bardziej szczegółowo

MASZYNY ODLEWNICZE Casting machines and mechanisms PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

MASZYNY ODLEWNICZE Casting machines and mechanisms PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu Kierunek: Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Rodzaj przedmiotu: specjalnościowy Rodzaj zajęć: Wyk., Sem. MASZYNY ODLEWNICZE Casting machines and mechanisms Poziom studiów: studia II stopnia

Bardziej szczegółowo

ODLEWNICTWO CIŚNIENIOWE METALI I FORMOWANIE WTRYSKOWE TWORZYW SZTUCZNYCH

ODLEWNICTWO CIŚNIENIOWE METALI I FORMOWANIE WTRYSKOWE TWORZYW SZTUCZNYCH ODLEWNICTWO CIŚNIENIOWE METALI I FORMOWANIE WTRYSKOWE TWORZYW SZTUCZNYCH Zbigniew Bonderek, Stefan Chromik Kraków 2006 r. WYDAWNICTWO NAUKOWE AKAPIT Recenzenci: Prof. Dr hab. Inż. Józef Dańko Prof. Dr

Bardziej szczegółowo

Sp. z o.o. Prezentacja firmy

Sp. z o.o. Prezentacja firmy O d l e w n i a Ta r n ó w Sp. z o.o. Prezentacja firmy O d l e w n i a Ta r n ó w S p. z o. o. Odlewnia Tarnów Sp. z o. o. specjalizuje się w produkcji odlewów żeliwnych, przede wszystkim z żeliwa szarego

Bardziej szczegółowo

Recykling złomu obiegowego odlewniczych stopów magnezu poprzez zastosowanie innowacyjnej metody endomodyfikacji

Recykling złomu obiegowego odlewniczych stopów magnezu poprzez zastosowanie innowacyjnej metody endomodyfikacji PROJEKT NR: POIG.01.01.02-00-015/09 Zaawansowane materiały i technologie ich wytwarzania Recykling złomu obiegowego odlewniczych stopów magnezu poprzez zastosowanie innowacyjnej metody endomodyfikacji

Bardziej szczegółowo

Logistyka I stopień (I stopień / II stopień) Ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny)

Logistyka I stopień (I stopień / II stopień) Ogólnoakademicki (ogólno akademicki / praktyczny) KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013 Z-LOG-1082 Podstawy nauki o materiałach Fundamentals of Material Science

Bardziej szczegółowo

W roku 2004 do programu produkcji wprowadzone zostały odlewy z żeliwa szarego i sferoidalnego.

W roku 2004 do programu produkcji wprowadzone zostały odlewy z żeliwa szarego i sferoidalnego. Odlewnia, działająca do lutego 2002 roku w ramach Zakładów Mechanicznych BUMAR ŁABĘDY S.A., ma za sobą ponad 50 lat tradycji i doświadczeń w produkcji odlewów staliwnych. Nasze wyroby stosowane są w maszynach

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 2/N. 9. Stopy aluminium z litem: budowa strukturalna, właściwości, zastosowania.

ĆWICZENIE Nr 2/N. 9. Stopy aluminium z litem: budowa strukturalna, właściwości, zastosowania. Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. inż. A. Weroński POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Laboratorium Materiały Metaliczne II ĆWICZENIE Nr 2/N Opracowali:

Bardziej szczegółowo

ul. Zakopiańska 73 30-418 Kraków, Polska tel: +48 (12) 261-83-24 fax +48 (12) 266-08-70 iod@iod.krakow.pl Rok założenia Established in 1946

ul. Zakopiańska 73 30-418 Kraków, Polska tel: +48 (12) 261-83-24 fax +48 (12) 266-08-70 iod@iod.krakow.pl Rok założenia Established in 1946 ul. Zakopiańska 73 30-418 Kraków, Polska tel: +48 (12) 261-83-24 fax +48 (12) 266-08-70 iod@iod.krakow.pl Rok założenia Established in 1946 Propozycje badawczo-wdrożeniowe Instytutu Odlewnictwa Konwersja

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 342 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 13, Data wydania: 22 kwietnia 2015 r. Nazwa i adres INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

Żeliwo stop żelaza z węglem, zawierający 2,5-4,5% C i inne pierwiastki (Si, Mn, P, S), przeznaczony do wykonywania części maszyn, urządzeń

Żeliwo stop żelaza z węglem, zawierający 2,5-4,5% C i inne pierwiastki (Si, Mn, P, S), przeznaczony do wykonywania części maszyn, urządzeń ŻELIWA NIESTOPOWE Żeliwo stop żelaza z węglem, zawierający 2,5-4,5% C i inne pierwiastki (Si, Mn, P, S), przeznaczony do wykonywania części maszyn, urządzeń przemysłowych i wyrobów codziennego użytku na

Bardziej szczegółowo

STOPY ŻELAZA. Cz. I. Stale niestopowe konstrukcyjne i o szczególnych właściwościach, staliwa i żeliwa niestopowe

STOPY ŻELAZA. Cz. I. Stale niestopowe konstrukcyjne i o szczególnych właściwościach, staliwa i żeliwa niestopowe STOPY ŻELAZA Cz. I. Stale niestopowe konstrukcyjne i o szczególnych właściwościach, staliwa i żeliwa niestopowe STALE Stal stop żelaza z węglem i innymi dodatkami stopowymi, zawierający do ok. 2 % węgla,

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE z realizacji misji branżowej na Słowacji

SPRAWOZDANIE z realizacji misji branżowej na Słowacji SPRAWOZDANIE z realizacji misji branżowej na Słowacji Termin: Misja odbyła się w dniach 18.03.2013r. do 21.03.2013 r. Lokalizacja misji: Słowacja: Kosice, Kropachy, Poprad, Svit, Snina Uczestnicy: W misji

Bardziej szczegółowo

Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/

Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Typ szkoły: Zasadnicza Szkoła Zawodowa - 3-letni okres nauczania /1//2/ Zawód: operator maszyn i urządzeń odlewniczych; symbol 812107

Bardziej szczegółowo

KONSTRUKCYJNE MATERIAŁY KOMPOZYTOWE PRZEZNACZONE DO WYSOKOOBCIĄŻONYCH WĘZŁÓW TARCIA

KONSTRUKCYJNE MATERIAŁY KOMPOZYTOWE PRZEZNACZONE DO WYSOKOOBCIĄŻONYCH WĘZŁÓW TARCIA II Konferencja: Motoryzacja-Przemysł-Nauka ; Ministerstwo Gospodarki, dn. 26 listopada 2014 KONSTRUKCYJNE MATERIAŁY KOMPOZYTOWE PRZEZNACZONE DO WYSOKOOBCIĄŻONYCH WĘZŁÓW TARCIA Dr hab. inż. Jerzy Myalski

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Kazimierz Szatkowski - Przygotowanie produkcji. Spis treści

Księgarnia PWN: Kazimierz Szatkowski - Przygotowanie produkcji. Spis treści Księgarnia PWN: Kazimierz Szatkowski - Przygotowanie produkcji Spis treści Wstęp... 11 część I. Techniczne przygotowanie produkcji, jego rola i miejsce w przygotowaniu produkcji ROZDZIAŁ 1. Rola i miejsce

Bardziej szczegółowo

Sytuacja odlewnictwa na świecie, w Europie i w Polsce

Sytuacja odlewnictwa na świecie, w Europie i w Polsce Sytuacja odlewnictwa na świecie, w Europie i w Polsce Jerzy J. Sobczak, Elżbieta Balcer, Agnieszka Kryczek Prezenter: Agnieszka Kryczek - 1 - ŚWIAT Produkcja odlewów 2013 Wielkość globalnej produkcji odlewów

Bardziej szczegółowo

Wdrożenie systemu zarządzania energią wg norm PN-EN 16001 i ISO 50001 na przykładzie Koksowni Przyjaźń Sp. z o.o.

Wdrożenie systemu zarządzania energią wg norm PN-EN 16001 i ISO 50001 na przykładzie Koksowni Przyjaźń Sp. z o.o. Wdrożenie systemu zarządzania energią wg norm PN-EN 16001 i ISO 50001 na przykładzie Koksowni Przyjaźń Sp. z o.o. Konferencja Klubu Polskie Forum ISO 14000 Warszawa, 17-18 kwietnia 2012 Krzysztof Lebdowicz

Bardziej szczegółowo

CHEMIA. symbol nazwa grupowania wyjątki. Produkcja masy włóknistej. Produkcja papieru i tektury

CHEMIA. symbol nazwa grupowania wyjątki. Produkcja masy włóknistej. Produkcja papieru i tektury CHEMIA symbol nazwa grupowania wyjątki 17.11.Z 17.12.Z Produkcja masy włóknistej Produkcja papieru i tektury 17.21.Z 19.10.Z Produkcja papieru falistego i tektury falistej oraz opakowań z papieru i tektury

Bardziej szczegółowo

ŻELIWA NIESTOPOWE. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

ŻELIWA NIESTOPOWE. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ŻELIWA NIESTOPOWE Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Żeliwo stop żelaza z węglem, zawierający 2,5 4,5% C i inne pierwiastki (Si, Mn, P,

Bardziej szczegółowo

Instytut Spawalnictwa SPIS TREŚCI

Instytut Spawalnictwa SPIS TREŚCI Tytuł: Makroskopowe i mikroskopowe badania metalograficzne materiałów konstrukcyjnych i ich połączeń spajanych Opracował: pod redakcją dr. hab. inż. Mirosława Łomozika Rok wydania: 2009 Wydawca: Instytut

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH

LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Politechnika Łódzka Wydział Mechaniczny Instytut Inżynierii Materiałowej LABORATORIUM NAUKI O MATERIAŁACH Ćwiczenie nr 5 Temat: Stale stopowe, konstrukcyjne, narzędziowe i specjalne. Łódź 2010 1 S t r

Bardziej szczegółowo

1. OGÓLNE INFORMACJE DOTYCZĄCE ODLEWNICTWA

1. OGÓLNE INFORMACJE DOTYCZĄCE ODLEWNICTWA 1. OGÓLNE INFORMACJE DOTYCZĄCE ODLEWNICTWA Przegląd sektora Przemysł odlewniczy Odlewnie zajmują się wytapianiem stopów żelaza i metali nieżelaznych oraz kształtowaniem z nich produktów o kształcie takim

Bardziej szczegółowo

Badania właściwości zmęczeniowych bimetalu stal S355J2- tytan Grade 1

Badania właściwości zmęczeniowych bimetalu stal S355J2- tytan Grade 1 Badania właściwości zmęczeniowych bimetalu stal S355J2- tytan Grade 1 ALEKSANDER KAROLCZUK a) MATEUSZ KOWALSKI a) a) Wydział Mechaniczny Politechniki Opolskiej, Opole 1 I. Wprowadzenie 1. Technologia zgrzewania

Bardziej szczegółowo

2012-04-04. Zakres tematyczny. Politechnika Rzeszowska - Materiały lotnicze - I LD - 2011/2012 - dr inż. Maciej Motyka

2012-04-04. Zakres tematyczny. Politechnika Rzeszowska - Materiały lotnicze - I LD - 2011/2012 - dr inż. Maciej Motyka STAL NIESTOPOWA, STALIWO I ŻELIWO Zakres tematyczny 1 KLASYFIKACJA I SYSTEMY OZNACZANIA STALI 2 1 Klasyfikacja stopów żelaza Podział czynników determinujących mikrostrukturę iwłaściwości użytkowe stopów

Bardziej szczegółowo

Metody łączenia metali. rozłączne nierozłączne:

Metody łączenia metali. rozłączne nierozłączne: Metody łączenia metali rozłączne nierozłączne: Lutowanie: łączenie części metalowych za pomocą stopów, zwanych lutami, które mają niższą od lutowanych metali temperaturę topnienia. - lutowanie miękkie

Bardziej szczegółowo

PROCESY PRODUKCYJNE WYTWARZANIA METALI I WYROBÓW METALOWYCH

PROCESY PRODUKCYJNE WYTWARZANIA METALI I WYROBÓW METALOWYCH Wyższa Szkoła Ekonomii i Administracji w Bytomiu Wilhelm Gorecki PROCESY PRODUKCYJNE WYTWARZANIA METALI I WYROBÓW METALOWYCH Podręcznik akademicki Bytom 2011 1. Wstęp...9 2. Cel podręcznika...11 3. Wstęp

Bardziej szczegółowo

ODPORNOŚĆ STALIWA NA ZUŻYCIE EROZYJNE CZĘŚĆ II. ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ

ODPORNOŚĆ STALIWA NA ZUŻYCIE EROZYJNE CZĘŚĆ II. ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ Szybkobieżne Pojazdy Gąsienicowe (15) nr 1, 2002 Stanisław JURA Roman BOGUCKI ODPORNOŚĆ STALIWA NA ZUŻYCIE EROZYJNE CZĘŚĆ II. ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ Streszczenie: W części I w oparciu o teorię Bittera określono

Bardziej szczegółowo

Analiza zasadności uruchomienia przez NCBiR agendy badawczej w obszarze substytucji surowców nieenergetycznych istotnych dla polskiej gospodarki.

Analiza zasadności uruchomienia przez NCBiR agendy badawczej w obszarze substytucji surowców nieenergetycznych istotnych dla polskiej gospodarki. Analiza zasadności uruchomienia przez NCBiR agendy badawczej w obszarze substytucji surowców nieenergetycznych istotnych dla polskiej gospodarki. Dr hab. inż. Łukasz Kaczmarek prof. nzw. Wydział Mechaniczny

Bardziej szczegółowo

STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego STALE STOPOWE KONSTRUKCYJNE Ważniejsze grupy stali: stale spawalne o podwyższonej

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE TECHNOLOGII ZGAZOWANIA WĘGLA DLA WYSOKOEFEKTYWNEJ PRODUKCJI PALIW I ENERGII ELEKTRYCZNEJ

OPRACOWANIE TECHNOLOGII ZGAZOWANIA WĘGLA DLA WYSOKOEFEKTYWNEJ PRODUKCJI PALIW I ENERGII ELEKTRYCZNEJ OPRACOWANIE TECHNOLOGII ZGAZOWANIA WĘGLA DLA WYSOKOEFEKTYWNEJ PRODUKCJI PALIW I ENERGII ELEKTRYCZNEJ Zadanie badawcze nr 3 realizowane w ramach strategicznego programu badan naukowych i prac rozwojowych

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne szansą na rozwój polskich odlewni

Fundusze unijne szansą na rozwój polskich odlewni Zarządzanie w odlewnictwie Fundusze unijne szansą na rozwój polskich odlewni Wejście Polski do Unii Europejskiej przyczyniło się do wzmocnienia pozycji polskich firm a przez to pozycji Polski na rynku

Bardziej szczegółowo

LIDER WYKONAWCY. PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Oddział Elektrownia Turów http://www.elturow.pgegiek.pl/

LIDER WYKONAWCY. PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Oddział Elektrownia Turów http://www.elturow.pgegiek.pl/ LIDER WYKONAWCY PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Oddział Elektrownia Turów http://www.elturow.pgegiek.pl/ Foster Wheeler Energia Polska Sp. z o.o. Technologia spalania węgla w tlenie zintegrowana

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ MECHANICZNY Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji. Wydatki strukturalne EWIDENCJONOWANIE I SPRAWOZDAWCZOŚĆ

WYDZIAŁ MECHANICZNY Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji. Wydatki strukturalne EWIDENCJONOWANIE I SPRAWOZDAWCZOŚĆ WYDZIAŁ MECHANICZNY Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji Wydatki strukturalne EWIDENCJONOWANIE I SPRAWOZDAWCZOŚĆ 13 maja 2011 Wydatki strukturalne akty prawne Ustawa o finansach publicznych z dn.

Bardziej szczegółowo

Biuletyn Informacyjny ITS (Instytutu Transportu Samochodowego)

Biuletyn Informacyjny ITS (Instytutu Transportu Samochodowego) 1. A 5809 III ABC Jakości od 1996 2. Acta of Bioengineering and Biomechanics 1999-2002 3. Advances in Manufacturing Science and Technology (patrz Postępy Technologii Maszyn i Urządzeń) 4. Archives of Civil

Bardziej szczegółowo

Odlewnictwo polskie na tle odlewnictwa światowego stan aktualny - tendencje

Odlewnictwo polskie na tle odlewnictwa światowego stan aktualny - tendencje Odlewnictwo polskie na tle odlewnictwa światowego stan aktualny - tendencje Jerzy J. Sobczak Elżbieta Balcer, Agnieszka Kryczek Konferencja techniczno szkoleniowa Oszczędność energii i materiałów w produkcji

Bardziej szczegółowo

Elbląg, dnia 24 września 2014 r. www.elzamech.com.pl

Elbląg, dnia 24 września 2014 r. www.elzamech.com.pl Możliwości produkcyjne Odlewni ELZAMECH po realizacji projektu pt. Wdrożenie nowoczesnego, zintegrowanego systemu wytapiania żeliwa współfinansowanego ze środków UE Elbląg, dnia 24 września 2014 r. www.elzamech.com.pl

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MORSKA w GDYNI

AKADEMIA MORSKA w GDYNI AKADEMIA MORSKA w GDYNI WYDZIAŁ MECHANICZNY Nr 17 Przedmiot: Nauka o materiałach I, II, III Kierunek/Poziom kształcenia: Forma studiów: Profil kształcenia: Specjalność: MiBM/ studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 4/N. Laboratorium Materiały Metaliczne II. Opracowała: dr Hanna de Sas Stupnicka

ĆWICZENIE Nr 4/N. Laboratorium Materiały Metaliczne II. Opracowała: dr Hanna de Sas Stupnicka POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INŻYNIERII MATERIAŁOWEJ Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. inż. A. Weroński Laboratorium Materiały Metaliczne II ĆWICZENIE Nr 4/N Opracowała:

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej przyznanych Polsce w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, Priorytet II,

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej przyznanych Polsce w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, Priorytet II, Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej przyznanych Polsce w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, Priorytet II, Działanie 2.3 oraz ze środków Budżetu Państwa Cel Celem projektu

Bardziej szczegółowo

rury stalowe i profile zamknięte

rury stalowe i profile zamknięte rury stalowe i profile zamknięte SPECJALIŚCI OD RUR STALOWYCH Od 10 lat dostarczamy naszym klientom rury stalowe i profile zamknięte, których parametry spełniają najwyższe wymagania jakościowe. Nasi odbiorcy,

Bardziej szczegółowo

Krajowy Program Gospodarki Odpadami

Krajowy Program Gospodarki Odpadami Krajowy Program Gospodarki Odpadami KPGO został sporządzony jako realizacja przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628 oraz z 2002 r. Nr 41, poz. 365 i Nr 113, poz.

Bardziej szczegółowo

PRZEWAGA DZIĘKI TECHNOLOGII

PRZEWAGA DZIĘKI TECHNOLOGII PRZEWAGA DZIĘKI TECHNOLOGII PRZEWAGA DZIĘKI TECHNOLOGII MOTTO Nie poprawiamy teraźniejszości Tworzymy przyszłość MISJA SPÓŁKI Chcemy dostarczać naszym klientom innowacyjne rozwiązania z obszaru inżynierii

Bardziej szczegółowo

Fiszka oferty usług proinnowacyjnych

Fiszka oferty usług proinnowacyjnych Fiszka oferty usług proinnowacyjnych I. Akredytowany wykonawca 1. Nazwa wykonawcy "MERITUM" LUBELSKA GRUPA DORADCZA SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ 2. Forma prawna prowadzonej działalności Spółka

Bardziej szczegółowo

Urządzenia odpylające stosowane w przemyśle

Urządzenia odpylające stosowane w przemyśle Urządzenia odpylające stosowane w przemyśle My chronimy ludzi maszyny środowisko naturalne My rozwiązujemy kompleksowe zadania od planowania aż do odbioru technicznego i rozruchu NEOTECHNIK wypracował

Bardziej szczegółowo

precyzyjne rury spawane ze stali węglowej 80000 metrów

precyzyjne rury spawane ze stali węglowej 80000 metrów Kluczbork plant Marcegaglia Poland Zakład produkcyjny Marcegaglia w Kluczborku, Polska, został uruchomiony w 2010 r. i wytwarza precyzyjne rury spawane ze stali węglowej do szerokiego zakresu zastosowań.

Bardziej szczegółowo

REMIX S.A. Urządzenia do procesów odlewniczych i obróbki cieplnej

REMIX S.A. Urządzenia do procesów odlewniczych i obróbki cieplnej REMIX S.A. Urządzenia do procesów odlewniczych i obróbki cieplnej Piece tyglowe Piece tyglowe są przeznaczone do topienia lub przetrzymywania ciekłych metali nieżelaznych i ich stopów: aluminium, miedzi,

Bardziej szczegółowo

Oferta badawcza. XVI Forum Klastra Bioenergia dla Regionu 20 maja 2015r. dr inż. Anna Zamojska-Jaroszewicz

Oferta badawcza. XVI Forum Klastra Bioenergia dla Regionu 20 maja 2015r. dr inż. Anna Zamojska-Jaroszewicz Oferta badawcza XVI Forum Klastra Bioenergia dla Regionu 20 maja 2015r. dr inż. Anna Zamojska-Jaroszewicz Struktura organizacyjna PIMOT Przemysłowy Instytut Motoryzacji Pion Paliw i Energii Odnawialnej

Bardziej szczegółowo

Gwarantujemy wysoką jakość, niezawodną terminowość oraz konkurencyjne ceny oferowanych przez nasz zespół usług i produktów. Zapraszamy do współpracy

Gwarantujemy wysoką jakość, niezawodną terminowość oraz konkurencyjne ceny oferowanych przez nasz zespół usług i produktów. Zapraszamy do współpracy Firma Tech-Cast powstała w 2013 roku w skutek zaistniałego na rynku krajowym i zagranicznym popytu na wysoko przetworzone oraz wykazujące wysoką jakość odkuwki, odlewy staliwne i żeliwne oraz oprzyrządowanie

Bardziej szczegółowo

Poziom przedmiotu: I stopnia studia stacjonarne Liczba godzin/tydzień: 2W E, 2L PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

Poziom przedmiotu: I stopnia studia stacjonarne Liczba godzin/tydzień: 2W E, 2L PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu : Materiałoznawstwo Materials science Kierunek: Mechanika i budowa maszyn Rodzaj przedmiotu: Treści kierunkowe Rodzaj zajęć: Wykład, Laboratorium Poziom przedmiotu: I stopnia studia stacjonarne

Bardziej szczegółowo

Liczba godzin/tydzień:

Liczba godzin/tydzień: Nazwa przedmiotu: Zaawansowane procesy pirometalurgiczne Advanced pyrometallurgical processes Kierunek Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Management and manufacture engineering Rodzaj przedmiotu: Poziom

Bardziej szczegółowo

IDMAR armatury instalacyjnej grzejników stalowych-panelowych aluminiowych kurków kulowych instalacji gazowych IDMAR

IDMAR armatury instalacyjnej grzejników stalowych-panelowych aluminiowych kurków kulowych instalacji gazowych IDMAR Krosno koło Mosiny - niewielka miejscowość na skraju Wielkopolskiego Parku Narodowego. To właśnie tutaj na powierzchni 30000 m2 mieści się Zakład Produkcyjno Usługowy "IDMAR" - producent armatury instalacyjnej

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka 2007-2013

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka 2007-2013 Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka 2007-2013 Zastosowanie destruktu asfaltowego i innych materiałów z recyklingu w budownictwie drogowym - granulat i włókna gumowe Opracowanie technologii wytwarzania

Bardziej szczegółowo

Wydziały Politechniki Poznańskiej

Wydziały Politechniki Poznańskiej Wydziały Politechniki Poznańskiej Wydział Architektury Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska Wydział Budowy Maszyn i Zarządzania Wydział Elektroniki i Telekomunikacji Wydział Elektryczny Wydział

Bardziej szczegółowo

Ekoinnowacje w Polsce w aspekcie możliwości współpracy nauki z biznesem. Paweł Woźniak EKOS Poznań sp. z o.o.

Ekoinnowacje w Polsce w aspekcie możliwości współpracy nauki z biznesem. Paweł Woźniak EKOS Poznań sp. z o.o. Ekoinnowacje w Polsce w aspekcie możliwości współpracy nauki z biznesem Paweł Woźniak EKOS Poznań sp. z o.o. EKOS Poznań jako nazwa handlowa funkcjonuje na rynku od 1987. Głównymi obszarami działalności

Bardziej szczegółowo

Wykaz Polskich Norm powołanych w rozporządzeniu

Wykaz Polskich Norm powołanych w rozporządzeniu Lp. Przepis rozporządzenia Załączniki do rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia (poz..) Załącznik nr 1 Wykaz Polskich Norm powołanych w rozporządzeniu 1 12 ust. 1 PN-EN 1594:2011 Wykaz Polskich Norm

Bardziej szczegółowo

Kontrola jakości materiałów i wyrobów Quality control of materials and products. Liczba godzin/tydzień: 2W, 2L PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

Kontrola jakości materiałów i wyrobów Quality control of materials and products. Liczba godzin/tydzień: 2W, 2L PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Mechanika i Budowa Maszyn Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na specjalności: Spawalnictwo Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Mechanika i Budowa Maszyn Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy na specjalności: Przetwórstwo tworzyw polimerowych Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo

Program wieloletni pn. Poprawa bezpieczeństwa i warunków pracy" etap II / 2011-2013

Program wieloletni pn. Poprawa bezpieczeństwa i warunków pracy etap II / 2011-2013 Koordynator programu: Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy Program wieloletni Potrzeba realizacji programu wieloletniego wynikała ze stanu bezpieczeństwa i higieny pracy w Polsce

Bardziej szczegółowo

INNOWACYJNE KIERUNKI ROZWOJU PRZEMYSŁU CERAMICZNEGO. Prof. dr hab. inż. Jerzy Lis Prorektor Akademii Górniczo Hutniczej im. St. Staszica w Krakowie

INNOWACYJNE KIERUNKI ROZWOJU PRZEMYSŁU CERAMICZNEGO. Prof. dr hab. inż. Jerzy Lis Prorektor Akademii Górniczo Hutniczej im. St. Staszica w Krakowie INNOWACYJNE KIERUNKI ROZWOJU PRZEMYSŁU CERAMICZNEGO Prof. dr hab. inż. Jerzy Lis Prorektor Akademii Górniczo Hutniczej im. St. Staszica w Krakowie ceramika szlachetna, techniczna, budowlana i materiały

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE Nr 8. Laboratorium InŜynierii Materiałowej. Opracowali: dr inŝ. Krzysztof Pałka dr Hanna Stupnicka

ĆWICZENIE Nr 8. Laboratorium InŜynierii Materiałowej. Opracowali: dr inŝ. Krzysztof Pałka dr Hanna Stupnicka Akceptował: Kierownik Katedry prof. dr hab. inŝ. A. Weroński POLITECHNIKA LUBELSKA WYDZIAŁ MECHANICZNY KATEDRA INśYNIERII MATERIAŁOWEJ Laboratorium InŜynierii Materiałowej ĆWICZENIE Nr 8 Opracowali: dr

Bardziej szczegółowo

Krajowa Sieć Innowacji. Rozwój Krajowej Sieci Innowacji w ramach KSU, zasady korzystania i przykłady usług KSU / KSI

Krajowa Sieć Innowacji. Rozwój Krajowej Sieci Innowacji w ramach KSU, zasady korzystania i przykłady usług KSU / KSI Krajowa Sieć Innowacji Rozwój Krajowej Sieci Innowacji w ramach KSU, zasady korzystania i przykłady usług KSU / KSI Grzegorz Gromada Z-ca Dyrektora Wrocławskie Centrum Transferu Technologii Politechniki

Bardziej szczegółowo

EKOLOGIA A ODLEWNICTWO ZASTOSOWANIE ROZWIĄZAŃ PROEKOLOGICZNYCH W PRODUKCJI ODLEWNICZEJ ZAKŁADU METALURGICZNEGO WSK RZESZÓW SP.Z O.O.

EKOLOGIA A ODLEWNICTWO ZASTOSOWANIE ROZWIĄZAŃ PROEKOLOGICZNYCH W PRODUKCJI ODLEWNICZEJ ZAKŁADU METALURGICZNEGO WSK RZESZÓW SP.Z O.O. EKOLOGIA A ODLEWNICTWO ZASTOSOWANIE ROZWIĄZAŃ PROEKOLOGICZNYCH W PRODUKCJI ODLEWNICZEJ ZAKŁADU METALURGICZNEGO WSK RZESZÓW SP.Z O.O. Zakład Metalurgiczny WSK Rzeszów Sp. z o.o. prowadzi działalność w zakresie

Bardziej szczegółowo

Anna Podolak. 08/1999 obecnie Grupa Azoty Zakłady Chemiczne POLICE S.A. Ul. Kuźnicka 1 72-009 Police

Anna Podolak. 08/1999 obecnie Grupa Azoty Zakłady Chemiczne POLICE S.A. Ul. Kuźnicka 1 72-009 Police E UROPEAN CURRICULUM VITAE FORMAT DANE PERSONALNE Imię i Nazwisko: Anna Podolak Okres (od do): Nazwa i adres pracodawcy: Zajmowane stanowisko: Opis wykonywanych zadań i czynności: 08/1999 obecnie Grupa

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne technologie materiałowe stosowane w przemyśle lotniczym

Nowoczesne technologie materiałowe stosowane w przemyśle lotniczym Nowoczesne technologie materiałowe stosowane w przemyśle lotniczym ZB 7. Plastyczne kształtowanie stopów magnezu (kucie precyzyjne, tłoczenie, wyciskanie, walcowanie itp.) Autorzy i liderzy merytoryczni

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJA WYBORU PRZEDMIOTÓW NA STUDIACH I STOPNIA STACJONARNYCH CYWILNYCH (nabór 2008) III semestr

DEKLARACJA WYBORU PRZEDMIOTÓW NA STUDIACH I STOPNIA STACJONARNYCH CYWILNYCH (nabór 2008) III semestr WOJSKOWA AKADEMIA TECHNICZNA WYDZIAŁ MECHANICZNY STUDENT...... ( imię i nazwisko) (grupa szkolna) nr albumu... DEKLARACJA WYBORU PRZEDMIOTÓW NA STUDIACH I STOPNIA STACJONARNYCH CYWILNYCH (nabór 2008) III

Bardziej szczegółowo

PL B1. W.C. Heraeus GmbH,Hanau,DE ,DE, Martin Weigert,Hanau,DE Josef Heindel,Hainburg,DE Uwe Konietzka,Gieselbach,DE

PL B1. W.C. Heraeus GmbH,Hanau,DE ,DE, Martin Weigert,Hanau,DE Josef Heindel,Hainburg,DE Uwe Konietzka,Gieselbach,DE RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 204234 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 363401 (51) Int.Cl. C23C 14/34 (2006.01) B22D 23/06 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

OFERTA NA PRZYGOTOWANIE AKTUALIZACJI ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE

OFERTA NA PRZYGOTOWANIE AKTUALIZACJI ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE OFERTA NA PRZYGOTOWANIE AKTUALIZACJI ZAŁOŻEŃ DO PLANU ZAOPATRZENIA W CIEPŁO, ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ I PALIWA GAZOWE 2 z 5 Szanowni Państwo, Urzędy gmin i miast będąc gospodarzami na swoim terenie, poprzez

Bardziej szczegółowo

PRZEGLĄD ODLEWNICTWA R. 61-2011

PRZEGLĄD ODLEWNICTWA R. 61-2011 PRZEGLĄD ODLEWNICTWA R. 61-2011 SPIS TREŚCI nr 1/2 10 Światowy kryzys lat 2008 i 2009 wyraźnie odbił się na wielkości produkcji odlewów 16 Sytuacja odlewnictwa światowego. Stan aktualny i prognozy / J.

Bardziej szczegółowo

I Wymagania techniczne dla projektowania:

I Wymagania techniczne dla projektowania: Rzeszów, 28.05.2015 Adamet Witold Gajdek, Adam Pęczar sp. jawna ul. Chmaja 4 35-021 Rzeszów Dot. Zapytanie ofertowe dotyczące projektu Opracowanie technologii i uruchomienie produkcji wyrobów ze stopów

Bardziej szczegółowo

GNIAZDO FORMIERSKIE Z WIELOZAWOROWĄ GŁOWICĄ IMPULSOWĄ

GNIAZDO FORMIERSKIE Z WIELOZAWOROWĄ GŁOWICĄ IMPULSOWĄ GNIAZDO FORMIERSKIE Z WIELOZAWOROWĄ GŁOWICĄ IMPULSOWĄ Tadeusz Mikulczyński Zdzisław Samsonowicz Mirosław Ganczarek *Instytut Technologii Maszyn i Automatyzacji Politechniki Wrocławskiej Janusz Polański

Bardziej szczegółowo

Rozwój odlewnictwa w latach 1936 1986

Rozwój odlewnictwa w latach 1936 1986 FRANCISZEK STRĘK Z dziejów odlewnictwa Rozwój odlewnictwa w latach 1936 1986 Wstęp Odlewnictwo jest jedną z podstawowych technologii wykonywania części maszyn i urządzeń oraz innych wyrobów. Umożliwia

Bardziej szczegółowo

Koszty wypadków przy pracy w przedsiębiorstwach

Koszty wypadków przy pracy w przedsiębiorstwach BEZPIECZEŃSTWO PRACY nauka i praktyka 2/1999, s. 2-4 mgr JAN RZEPECKI Centralny Instytut Ochrony Pracy Koszty przy pracy w przedsiębiorstwach Praca wykonana w ramach Strategicznego Programu Rządowego pn.

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 17 ds. Pojazdów i Transportu Drogowego

PLAN DZIAŁANIA KT 17 ds. Pojazdów i Transportu Drogowego Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT 17 ds. Pojazdów i Transportu Drogowego STRESZCZENIE Komitet Techniczny nr 17 ds. Pojazdów i Transportu Drogowego powołany został w ramach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne tworzywa odporne na zmęczenie cieplne

Nowoczesne tworzywa odporne na zmęczenie cieplne Nowoczesne tworzywa odporne na zmęczenie cieplne Część I. Zagadnienia ogólne Instytut Odlewnictwa Foundry Research Institute Nowoczesne tworzywa odporne na zmęczenie cieplne Cz. I. Zagadnienia ogólne Pod

Bardziej szczegółowo

IKiFP im. J. Habera PAN

IKiFP im. J. Habera PAN IKiFP im. J. Habera PAN Określenie parametrów technologicznych procesu wykonywania odlewów ze stopów Ti z udziałem materiałów cyrkonowych i itrowych oraz wykonanie modelowych odlewów 15.04.2014 30.09.2014

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Produkcji i Energetyki

Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Produkcji i Energetyki Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Produkcji i Energetyki Efekty dla programu : Kierunek: Zarządzanie i inżynieria produkcji Specjalności: Inżynieria produkcji surowcowej, Infrastruktura

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorstwo ELSIT Sp. z o.o. Zaproszenie do współpracy

Przedsiębiorstwo ELSIT Sp. z o.o. Zaproszenie do współpracy Przedsiębiorstwo ELSIT Sp. z o.o. Zaproszenie do współpracy KIM JESTEŚMY Przedsiębiorstwo ELSIT Sp. z o.o. w Gliwicach powstało w 1992 roku. W 1996 roku Firma przeniosła się do nowej siedziby, gdzie wybudowano

Bardziej szczegółowo

Tematy prac dyplomowych dla III semestru uzupełniających studiów magisterskich kierunek Mechatronika. Rok akademicki 2012/2013

Tematy prac dyplomowych dla III semestru uzupełniających studiów magisterskich kierunek Mechatronika. Rok akademicki 2012/2013 Tematy prac dyplomowych dla III semestru uzupełniających studiów magisterskich kierunek Mechatronika Rok akademicki 2012/2013 Nr Promotor Tytuł / zakres pracy dyplomowej UM/AG1 prof. dr hab. inż. Andrzej

Bardziej szczegółowo

Znaczenie audytów efektywności energetycznej w optymalizacji procesów energetycznych

Znaczenie audytów efektywności energetycznej w optymalizacji procesów energetycznych Znaczenie audytów efektywności energetycznej w optymalizacji Utrzymanie Ruchu w Przemyśle Spożywczym V Konferencja Naukowo-Techniczna Bielsko-Biała 18-19. 03.2013r. Tomasz Słupik Poprawa efektywności energetycznej

Bardziej szczegółowo

Narzędzia do toczenia poprzecznego

Narzędzia do toczenia poprzecznego Dragonskin 1335 / HCN1345 - toczenie stali 1335 i HCN1345 to nowe rodzaje powłok Dragonskin, jakie WNT wprowadza na rynek. Powłoka 1335 różni się od konkurencji nie tylko optycznie. Także jej wydajność

Bardziej szczegółowo

O naszej konkurencyjności decydują: wysokie parametry jakościowe produktów, rzetelna obsługa, terminowość realizacji zamówień.

O naszej konkurencyjności decydują: wysokie parametry jakościowe produktów, rzetelna obsługa, terminowość realizacji zamówień. IMPEXMETAL S.A. Huta Aluminium Konin jest obecna na rynku europejskim od wielu lat. Łączymy w sobie cechy doświadczonego producenta i dostawcy otwartego na rynek oraz potrzeby klientów. Nasza strategia

Bardziej szczegółowo

Współpraca z jednostkami B+R i uczelniami szansą na innowacyjny rozwój polskich przedsiębiorstw z sektora MŚP. Przykłady dobrych praktyk

Współpraca z jednostkami B+R i uczelniami szansą na innowacyjny rozwój polskich przedsiębiorstw z sektora MŚP. Przykłady dobrych praktyk Klaster Gospodarki Odpadowej i Recyklingu szansą rozwoju innowacyjnych przedsiębiorstw z branży odpadowej i recyklingu Współpraca z jednostkami B+R i uczelniami szansą na innowacyjny rozwój polskich przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE DRUKU 3D

ZASTOSOWANIE DRUKU 3D ZASTOSOWANIE DRUKU 3D w odlewnictwie autoryzowany przedstawiciel 3D Lab s.c. 02-949 Warszawa // ul. Ostra 13C T/F: (+48 22) 885 63 23 // M: +48 505 10 10 33 Formy odlewnicze z piasku kwarcowego Budowa

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Inżynieria Biomedyczna Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy moduł specjalności inżynieria rehabilitacyjna Rodzaj zajęć: wykład, laboratorium I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU PRZEWODNIK

Bardziej szczegółowo

Techniki wytwarzania - odlewnictwo

Techniki wytwarzania - odlewnictwo Techniki wytwarzania - odlewnictwo Produkcja odlewów na świecie Podstawowe techniki odlewnicze Odlewanie w formach piaskowych Odlewanie precyzyjne - metoda wytapianych i wypalanych modeli Odlewanie w

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 687

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 687 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 687 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 10, Data wydania: 23 marca 2015 r. Nazwa i adres FERROCARBO

Bardziej szczegółowo

Aktualny stan realizacji zadań normalizacji w odlewnictwie.

Aktualny stan realizacji zadań normalizacji w odlewnictwie. ZAKRES PRAC NORMALIZACYJNYCH PROWADZONYCH DLA POTRZEB ODLEWNICTWA dr inż. Halina Pawłowska - Instytut Odlewnictwa w Krakowie mgr inż. Krystyna Łuszczkiewicz - Instytut Odlewnictwa w Krakowie dr hab. inż.

Bardziej szczegółowo

Stal - definicja Stal

Stal - definicja Stal \ Stal - definicja Stal stop żelaza z węglem,plastycznie obrobiony i obrabialny cieplnie o zawartości węgla nieprzekraczającej 2,11% co odpowiada granicznej rozpuszczalności węgla w żelazie (dla stali

Bardziej szczegółowo

Przykładowy szkolny plan nauczania* /modułowe kształcenie zawodowe/

Przykładowy szkolny plan nauczania* /modułowe kształcenie zawodowe/ Przykładowy szkolny plan nauczania* /modułowe kształcenie zawodowe/ Typ szkoły: Technikum - 4-letni okres nauczania /1/ Zawód: technik odlewnik; symbol 311705 Podbudowa programowa: gimnazjum Kwalifikacje:

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA WYDZIAŁU MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZEGO AKADEMII im. JANA DŁUGOSZA w CZĘSTOCHOWIE NA LATA 2014-2020

STRATEGIA WYDZIAŁU MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZEGO AKADEMII im. JANA DŁUGOSZA w CZĘSTOCHOWIE NA LATA 2014-2020 STRATEGIA WYDZIAŁU MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZEGO AKADEMII im. JANA DŁUGOSZA w CZĘSTOCHOWIE NA LATA 2014-2020 I. CELE STRATEGICZNE W ZAKRESIE NAUKI I WDROŻEŃ Cel strategiczny 1 - Opracowanie i realizacja

Bardziej szczegółowo

Odzysk i recykling założenia prawne. Opracowanie: Monika Rak i Mateusz Richert

Odzysk i recykling założenia prawne. Opracowanie: Monika Rak i Mateusz Richert Odzysk i recykling założenia prawne Opracowanie: Monika Rak i Mateusz Richert Odzysk Odzysk ( ) jakikolwiek proces, którego wynikiem jest to, aby odpady służyły użytecznemu zastosowaniu przez zastąpienie

Bardziej szczegółowo

PRAKTYCZNE ASPEKTY WDRAŻANIA BAT W SEKTORZE PRODUKCJI

PRAKTYCZNE ASPEKTY WDRAŻANIA BAT W SEKTORZE PRODUKCJI Seminarium Informacyjno-promocyjne projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju. PRAKTYCZNE ASPEKTY WDRAŻANIA BAT W SEKTORZE PRODUKCJI

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: Stacjonarne. Wykład Ćwiczenia

Kierunek: Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: Stacjonarne. Wykład Ćwiczenia Wydział: Metali Nieżelaznych Kierunek: Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Poziom studiów: Studia I stopnia Forma i tryb studiów: Stacjonarne Rocznik: 2015/2016 Język wykładowy: Polski Semestr 1 NIP-1-106-s

Bardziej szczegółowo

Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia MOJ S.A. z dnia. 2013 r.

Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia MOJ S.A. z dnia. 2013 r. Załącznik nr 3: do Planu Połączenia MOJ S.A. ( Spółka Przejmująca) z Fabryka Wyrobów Metalowych Kuźnia Osowiec sp. z o.o. ( Spółka Przejmowana) z dnia 27 maja2013 r. Projekt zmian Statutu MOJ S.A. z siedzibą

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT TECHNOLOGII MECHANICZNYCH

INSTYTUT TECHNOLOGII MECHANICZNYCH Politechnika Częstochowska Wydział Inżynierii Mechanicznej i Informatyki INSTYTUT TECHNOLOGII MECHANICZNYCH 1 Instytut Technologii Mechanicznych Dyrektor: Dr hab. inż. T. Nieszporek, prof. PCz Z-ca Dyrektora:

Bardziej szczegółowo

ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU Al-Si

ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU Al-Si 53/22 Archives of Foundry, Year 2006, Volume 6, 22 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2006, Rocznik 6, Nr 22 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU

Bardziej szczegółowo

BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI

BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI BADANIA URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH ELEMENTEM SYSTEMU BIEŻĄCEJ OCENY ICH STANU TECHNICZNEGO I PROGNOZOWANIA TRWAŁOŚCI Opracował: Paweł Urbańczyk Zawiercie, marzec 2012 1 Charakterystyka stali stosowanych w energetyce

Bardziej szczegółowo