USUWANIE SIARKOWODORU Z POWIETRZA JAKO ELEMENT TECHNOLOGII DEZODORYZACJI

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "USUWANIE SIARKOWODORU Z POWIETRZA JAKO ELEMENT TECHNOLOGII DEZODORYZACJI"

Transkrypt

1 siarkowodór, jonity włókniste, dezodoryzacja powietrza, katalityczne utlenianie Henryk WASĄG, Justyna KUJAWSKA * USUWANIE SIARKOWODORU Z POWIETRZA JAKO ELEMENT TECHNOLOGII DEZODORYZACJI Konieczność usuwania siarkowodoru wynikać może ze względów zdrowotnych, bezpieczeństwa, ochrony przed korozją bądź też z uwagi na zapachową jakość powietrza. Metoda usuwania siarkowodoru uzależniona jest głównie od stężenia tego gazu, rodzaju oczyszczanego medium oraz wymaganego stopnia oczyszczania. W kategoriach dezodoryzacji powietrza, poza uniwersalnymi biofiltrami, brak jest prostych i niezawodnych metod usuwania siarkowodoru, bądź konwersji tego gazu do obojętnych produktów. Problem może być rozwiązany na drodze selektywnego katalitycznego utleniania siarkowodoru tlenem z powietrza z wykorzystaniem znanego katalizatora Fe(III)-EDTA. Liczne niedogodności tego procesu mogą być wyeliminowane poprzez zastosowanie włóknistych materiałów jonowymiennych jako nośnika katalizatora. Poza technicznymi aspektami prowadzenia procesu oczyszczania, zastosowany jonit włóknisty usprawnia wymianę mas pomiędzy fazą gazową i ciekłą, buforuje roztwór sorbujący i katalizuje proces utleniania siarkowodoru do siarki elementarnej oraz żelaza(ii) do żelaza(iii). Przedstawione wyniki badań wstępnych dowodzą wyższości jonitów włóknistych w stosunku do materiałów obojętnych oraz wskazują na jonity włókniste Fiban A-6 i Fiban AK-22 jako na najbardziej obiecujące nośniki katalizatora Fe(III)-EDTA w procesach dezodoryzacji powietrza. 1. USUWANIE SIARKOWODORU Z POWIETRZA Zapachowa jakość otaczającego powietrza już od dawna postrzegana była jako najbardziej istotny czynnik związany z naturalnym środowiskiem człowieka, a w ostatnich latach nabiera ona szczególnego znaczenia [1, 6, 13, 24]. Mając na uwadze komfort życia ludności i bezpieczeństwo pracy człowieka ograniczanie emisji i usuwanie siarkowodoru z powietrza urastają do rangi problemu wymagającego pro- * Politechnika Lubelska, Wydział Inżynierii Środowiska, Instytut Inżynierii Ochrony Środowiska, ul. Nadbystrzycka 40B, Lublin.

2 500 H. WASĄG, J. KUJAWSKA stych i skutecznych rozwiązań [2,3]. Niskie stężenia wyjściowe siarkowodoru i wymagany wysoki stopień jego usunięcia ograniczają możliwość wykorzystania wielu znanych metod usuwania siarkowodoru z mediów gazowych, jak chociażby proces Claus a. Proces ten jest jedną z najbardziej rozpowszechnionych metod suchego usuwania siarkowodoru z mieszanin gazowych [18]. Bazuje on na patencie zarejestrowanym przez C. F. Claus a w 1883 roku. Metoda ta została wprowadzona do praktyki przemysłowej w 18 roku. W latach czterdziestych dwudziestego wieku zaczęła powoli wchodzić do przemysłu jako jedna z najbardziej uniwersalnych, prostych metod suchego usuwania siarkowodoru z gazu. Obecnie stosowanych jest wiele modyfikacji procesu Claus a, jednakże zawsze jednym z etapów jest katalityczne utlenianie siarkowodoru [16, 19, 20]. Proces jest tak realizowany aby końcowym produktem była siarka elementarna, która nie stanowi większego zagrożenia dla środowiska naturalnego, a wręcz jest cennym produktem handlowym [33]. Jednak proces Claus a jest procesem wysokotemperaturowym i przeznaczonym do dużych zawartości siarkowodoru minimum 5% tak aby proces przebiegał z zadowalającym stopniem konwersji [11]. Gwoli ścisłości stopień ten ze względów termodynamicznych nie przekracza 95-97% [29]. W nowszych metodach usuwania siarkowodoru z gazów zawierających duże jego ilości zastosowanie jako utleniacza tlenu w obecności różnego rodzaju katalizatorów pozwoliło nie tylko na zwiększenie efektywności procesu lecz również na znaczne obniżenie temperatury [36]. Są to niezwykle istotne parametry, kiedy oczyszczaniu poddaje się duże objętości gazów o niewielkich koncentracjach siarkowodoru. Spośród dostępnych metod spełniających te kryteria wymienić należy metody oparte na skruberach mokrych, chemicznym utlenianiu, absorpcji, biofiltracji i utlenianiu katalitycznym [7, 9, 10, 12, 23, 25]. W praktyce znalazły one szerokie zastosowanie do usuwania siarkowodoru z biogazu, przemysłowych gazów wentylacyjnych lub oczyszczalniach ścieków [5]. W kategoriach procesu dezodoryzacji powietrza, poza uniwersalnymi biofiltrami, usuwanie siarkowodoru należy w światowej literaturze do rzadkości. Jednym z nielicznych przekładów jest metoda oparta na absorpcji siarkowodoru z gazu wysypiskowego w 2 molowym roztworze wodorotlenku sodu prowadzona w reaktorze ze złożem ociekowym [15]. Niski stopień usunięcia siarkowodoru, bo do poziomu zaledwie 10 ppm oraz straty wodorotlenku wywołane obecnością ditlenku węgla w oczyszczanym gazie nie rokują tej metodzie większego powodzenia. Specyfice problemów związanych z usuwaniem siarkowodoru jako elementu technologii dezodoryzacji powietrza może sprostać zastosowanie znanego procesu katalitycznego utleniania siarkowodoru do siarki elementarnej tlenem z powietrza w obecności kompleksu Fe(III) z EDTA w środowisku alkalicznym [17, 21]. Główną zaletą tego katalitycznego systemu jest to, że utlenianie siarkowodoru do siarki przebiega w sposób selektywny bez tworzenia wonnych produktów ubocznych takich jak tlenki siarki lub inne połączenia siarkowe. Schematycznie proces ten można zapisać w poniższy sposób:

3 Usuwanie siarkowodoru z powietrza jako element technologii dezodoryzacji 501 Н 2 S gaz Н 2 S roztwór Н 2 S + OH - = HS - + H 2 O 2 Fe 3+ + EDTA + HS - = S 0 + H Fe 2+ + EDTA 2 Fe 2+ + EDTA + Н 2 О + 1/2 О 2 = 2 Fe 3+ + EDTA + 2 OH - Warto w tym miejscu wspomnieć, że katalizator Fe(III)-EDTA w stanie suchym jest nieaktywny, a wykorzystanie jego możliwości związane jest z koniecznością stosowania alkalicznych roztworów. Fakt ten ogranicza w znacznym stopniu techniczne sposoby realizacji procesu do rozwiązań opartych o skrubery mokre. Niski stopień konwersji i duże nakłady energetyczne związane z koniecznością maksymalnego rozwinięcia powierzchni kontaktu na granicy ciecz-gaz to powszechnie znane niedogodności skruberów. Pomimo, że usuwanie siarkowodoru oparte na wykorzystaniu chelatowych kompleksów Fe(III) jest procesem często pojawiającym się w literaturze naukowej i szeroko stosowanym w praktyce to jednak na temat kinetyki reakcji trudno znaleźć dokładniejsze dane [9, 22]. Łatwo podejrzewać, że sprawność procesu zależy w głównej mierze od wymiany mas na granicy gaz-ciecz i jest to czynnik limitujący szybkość całego procesu. Z kolei szybkość absorpcji siarkowodoru w roztworach zależy od całego kompleksu czynników na które nie zawsze zwracano baczniejszą uwagę [4]. Usprawnienie tej wymiany można osiągnąć różnymi zabiegami. W znanej z literatury metodzie usuwania siarkowodoru szybkość jego absorpcji udaje się zwiększyć o 4, a nawet do 8 rzędów w stosunku do normalnej sorpcji fizycznej wykorzystując chemisorpcję w wodnych roztworach jodu [35]. W odniesieniu do układu z katalizatorem Fe(III)-EDTA dowiedziono, że obecność powstającej in situ siarki korzystnie wpływa na wzrost szybkości absorpcji siarkowodoru [8]. Utrzymanie siarki koloidalnej w fazie ciekłej łatwo można uzyskać stosując środki powierzchniowo czynne. Jednak jak to szybko zauważono obecność środków powierzchniowo czynnych prowadzi do zaniku dodatniego wpływu drobin siarki na szybkość sorpcji siarkowodoru [34]. Wiele prób przeciwdziałania tym niekorzystnym efektom, między innymi poprzez zastosowanie izopropanolu, nie przyniosło oczekiwanych rezultatów [4]. Biorąc pod uwagę powyższe trudności wydaje się, że problem może być rozwiązany na drodze katalitycznej konwersji siarkowodoru z użyciem jonitu włóknistego jako nośnika katalizatora. Jonity włókniste charakteryzują się doskonałą kinetyką procesów wymiany jonowej, również z fazy gazowej, realizowanej w odpowiednich warunkach. Zapewnić powinny one szybką i skuteczną sorpcję siarkowodoru z oczyszczanego powietrza. Obecny na nośniku katalizator Fe(III) EDTA utleni siarkowodór do nietoksycznych produktów, odtwarzając swoje zdolności w wyniku reakcji z tlenem zawartym w powietrzu. Spadek powinowactwa jonitu w stosunku do siarkowodoru wywołany konkurencyjną sorpcją jonowymienną obecnego w oczyszczanym powietrzu ditlenku węgla nie zakłóci przebiegu procesu, jako że nawet w stanie równowagi na jonicie zachodzą ciągłe procesy sorpcji i desorpcji wymienianych składni-

4 502 H. WASĄG, J. KUJAWSKA ków. Gwoli ścisłości znane są z literatury próby bezpośredniego zastosowania wymiany jonowej do usuwania siarkowodoru z powietrza. Z jego chemicznych właściwości można wnioskować, że będzie ulegał jonowymiennej sorpcji na anionicie w formie wodorotlenowej. Jednak w przypadku oczyszczania powietrza zawartość konkurencyjnego w procesie wymiany ditlenku węgla jest zazwyczaj o wiele wyższa, a dodatkowo jego stała dysocjacji pierwszego stopnia jest o kilka rzędów wyższa niż w przypadku siarkowodoru. Z tego względu tylko jonity selektywne mogą być brane tutaj pod uwagę. Jedynymi znanymi z literatury jonitami zdolnymi do selektywnej sorpcji siarkowodoru w obecności CO 2 są Amberlist XN-1007 i Amberlist A-27 [28]. Jednak trudno jest doszukać się w literaturze powodów dla których wymieniacze te nie znalazły praktycznych zastosowań. 2. BADANIA I WYNIKI Jonity włókniste użyte w przeprowadzonych badaniach zsyntetyzowane zostały w doświadczalnej instalacji produkcyjnej Instytutu Fizycznej Chemii Organicznej Akademii Nauk Republiki Białorusi w Mińsku. Jonity otrzymane zostały w wyniku chemicznej modyfikacji włókien poliakrylonitrylowych [27]. Użyto włókien o średnicy μm i długości 65 mm. Po procesie chemicznej obróbki z włókien uformowana została włóknina o grubości 5 mm i gęstości powierzchniowej 550 g/m 2. Jonit włóknisty Fiban K-5 otrzymano poprzez sieciowanie poliakrylonitrylu za pomocą hydrazyny z późniejszą hydrolizą w środowisku silnie alkalicznym w temperaturze 0 C. Hydroliza powoduje powstanie różnego rodzaju grup zawierających azot, głównie NH, =NH 2 i NH 2 =N oraz dominującej ilości karboksylowych grup funkcyjnych powstających w drugim etapie hydrolizy. Kationitowa pojemność wymienna i anionitowa pojemność wymienna użytej w badaniach próbki jonitu wynosiły odpowiednio 4,20 mval/g i 1,22 mval/g [27]. Fiban A-6 jest produktem aminolizy włókien poliakrylonitrylowych z dimetyloaminopropyloaminą z późniejszą reakcją konwersji do czwartorzędowych aminowych grup funkcyjnych za pomocą epichlorohydryny. Fiban A-6 zawierał słabe i mocne grupy funkcyjne o pojemnościach wymiennych odpowiednio 1, mval/g i 0,65 mval/g [26]. Fiban AK-22 jest poliamfolitem zawierającym pierwszo- i drugorzędowe grupy aminowe oraz grupy karboksylowe. Otrzymany został w wyniku chemicznej modyfikacji włókien poliakrylonitrylowych [27]. Dominującymi grupami funkcyjnymi jonitu są R-COOH i R-CO-NH 2 -CH 2 CH 2 NH-CH 2 CH 2 NH 2. Kationitowa pojemność wymienna jonitu wynosi 1,5 mval/g zaś anionitowa pojemność wymienna równa jest 4,0 mval/g. Katalizator selektywnego utleniania siarkowodoru tlenem z powietrza nanoszono na nośnik poprzez impregnację jonitów włóknistych, bądź też obojętnych materiałów włóknistych bawełna, poliakrylonitryl, włókno węglowe Carbapon. Roztwór impre-

5 Usuwanie siarkowodoru z powietrza jako element technologii dezodoryzacji 503 gnacyjny otrzymywano poprzez zmieszanie 0,3 molowego roztworu soli sodowej kwasu etylenodiaminotetraooctowego i roztworu heksahydratu trichlorku żelaza- FeCl 3 6H 2 O w stosunku molowym 1:2. Zawartość żelaza(iii) w otrzymanym układzie katalizator-nośnik włóknisty wynosiła 0,3 mmol/g. Badania nad usuwaniem siarkowodoru z powietrza z użyciem katalizatora Fe(III)-EDTA na nośniku włóknistym przeprowadzone zostały na stanowisku badawczym schematycznie zilustrowanym na rys. 1. Siarkowodór dostarczany był poprzez reduktor z butli i po zmierzeniu przepływu dostarczany do komory mieszania. Za pomocą sprężarki poprzez wymiennik ciepła dostarczano powietrze, rozdzielając go za pomocą zaworów na dwa odpowiedniej wielkości strumienie jeden przepływający przez osuszacz, a drugi poprzez nawilżacz. Uzyskiwano w ten sposób powietrze o zadanej wilgotności względnej, którą wraz z temperaturą kontrolowano za pomocą termohigrometru. Tak otrzymany strumień powietrza kierowano do komory mieszania po której uzyskiwano powietrze zanieczyszczone siarkowodorem, przepływające następnie do celi sorpcyjnej zawierającej 5 mm warstwę nośnika włóknistego z katalizatorem Fe(III)-EDTA. Pomiary przeprowadzono dla początkowego stężenia siarkowodoru w oczyszczanym powietrzu wynoszącym mg/dm 3, przy prędkości filtracji wynoszącej 0,05 m/s, którą kontrolowano za pomocą przepływomierzy. Stężenie siarkowodoru w powietrzu przed oczyszczaniem, jak też po procesie katalitycznego utleniania mierzono za pomocą analizatora gazu GFM101 (Gas Data Ltd.). termostat wylot Rys. 1. Schemat laboratoryjnego stanowiska do badań nad usuwaniem siarkowodoru z powietrza z wykorzystaniem katalizatora Fe(III)-EDTA na nośnikach włóknistych ( 1 butla z siarkowodorem, 2 sprężarka, 3 zawór, 4 przepływomierz, 5 wymiennik ciepła, 6 nawilżacz, 7 osuszacz, 8 cela sorpcyjna, 9 zawór trójdrożny, 10 komora mieszania, 11 termohigrometr)

6 504 H. WASĄG, J. KUJAWSKA Badania przeprowadzono stosując różne włókniste nośniki katalizatora, dla różnych wartości względnej wilgotności oczyszczanego powietrza. Za miarodajne stężenie do oceny stopnia usunięcia siarkowodoru z powietrza przyjmowano zawartość siarkowodoru w strumieniu oczyszczonym po upływie 1 godziny od momentu rozpoczęcia procesu sorpcji. Wyniki przeprowadzonych badań zestawione zostały w tabeli 1. Jak widać z przedstawionych w tabeli 1 rezultatów przeprowadzonych badań wstępnych stopień usunięcia siarkowodoru z powietrza uzależniony jest głównie od rodzaju włóknistego nośnika katalizatora Fe(III)-EDTA, jak również od względnej wilgotności oczyszczanego powietrza. Tabela 1. Stopień usunięcia siarkowodoru z powietrza w trakcie filtracji przez 5 mm warstwę materiału włóknistego z naniesionym katalizatorem Fe(III)-EDTA w zależności od wilgotności względnej oczyszczanego powietrza (stężenie początkowe siarkowodoru - mg/m 3, prędkość filtracji 0,05 m/s) Nośnik katalizatora Fe(III)-EDTA (rodzaj materiału włóknistego) Bawełna PAN Włókno węglowe Carbapon Fiban K-5 (forma Na+) Fiban AK-22 (forma OH-) Fiban A-6 (forma OH-) Wilgotność względna oczyszczanego powietrza (%) Stopień usunięcia H 2 S (%) ~100 Generalnie rzecz biorąc warstwy filtracyjne sporządzone na bazie anionitów włóknistych wykazują o wiele wyższą skuteczność jako nośniki katalizatora selektywnego utleniania siarkowodoru w porównaniu do kationitów włóknistych i inertnych niejonowych materiałów włóknistych. Te ostatnie prawie zupełnie są nieaktywne przy

7 Usuwanie siarkowodoru z powietrza jako element technologii dezodoryzacji 505 wartościach względnej wilgotności oczyszczanego powietrza poniżej %. W miarę zauważalne i niewiele przekraczające 50% stopnie redukcji zawartości siarkowodoru w powietrzu uzyskuje się dla nośników katalizatora Fe(III)-EDTA sporządzonych na bazie bawełny, poliakrylonitrylu, czy też włókna węglowego dopiero przy wilgotności względnej oczyszczanego strumienia wynoszącej %. Nieco lepsze rezultaty uzyskać można nanosząc omawiany katalizator na kationit włóknisty Fiban K-5. Tego rodzaju warstwa filtracyjna zaczyna pracować przy niższych wilgotnościach powietrza pozwalając na usunięcie ponad 50% siarkowodoru w warunkach wilgotności względnej na poziomie %. Jednak dalszy wzrost wilgotności powietrza pozwala tylko w nieznacznym stopniu usprawnić przebieg procesu i usunąć około % siarkowodoru (tabela 1). Zauważalne usprawnienie usuwania siarkowodoru za pomocą katalizatora naniesionego na włóknisty anionit Fiban AK-22 lub Fiban A-6 wskazuje na wyraźnie wyższą aktywność katalizatora związanego z grupami funkcyjnymi anionitu w porównaniu do kompleksu wolnego. Szczególnie anionit włóknisty Fiban A-6 w formie wodorotlenowej zastosowany jako nośnik układu Fe(III)-EDTA pozwala osiągać ponad % stopnie redukcji zawartości siarkowodoru w powietrzu już dla względnych wilgotności powietrza wynoszących %. Dalszy wzrost wilgotności powietrza pozwala na praktycznie całkowite usunięcie siarkowodoru ze strumienia oczyszczanego powietrza. Zaobserwowane różnice pomiędzy nośnikami na bazie testowanych jonitów spowodowane są najprawdopodobniej różnicami w stopniach hydrofilności anionitów. Jonit Fiban A-6 jako bardziej hydrofilowy w porównaniu do jonitu Fiban AK-22 oznacza większą ilość dostępnej wody, przez co proces katalitycznej konwersji siarkowodoru przebiega sprawniej. Usunięta z powietrza ilość siarkowodoru już po 1 godzinie prowadzenia procesu znacznie przewyższa wartość pojemności wymiennej jonitu, przez co można stwierdzić, że proces usuwania siarkowodoru to głównie efekt jego katalitycznego utlenienia tlenem zawartym w oczyszczanym powietrzu. Otrzymane i zaprezentowane wyniki badań pozwalają z dużym prawdopodobieństwem stwierdzić, że anionity włókniste zastosowane jako nośnik katalizatora Fe(III)-EDTA usprawniają wymianę mas pomiędzy fazą gazową i ciekłą, buforują roztwór sorbujący i najprawdopodobniej katalizują proces utleniania siarkowodoru do siarki elementarnej oraz żelaza(ii) do żelaza(iii). 2. PODSUMOWANIE Przedstawione wyniki badań wstępnych wskazują na znaczne usprawnienie procesu selektywnego katalitycznego utleniania siarkowodoru w powietrzu poprzez zastosowanie jonitów włóknistych jako nośnika katalizatora Fe(III)-EDTA. Kontynuacja rozpoczętych badań pozwoli na ocenę wpływu najważniejszych parametrów na prze-

8 506 H. WASĄG, J. KUJAWSKA bieg procesu usuwania siarkowodoru z powietrza. Prace badawcze są tak ukierunkowane, aby w końcowym etapie możliwe było opracowanie założeń konstrukcyjnych modułów filtracyjnych filtrów do usuwania siarkowodoru z powietrza (procesy dezodoryzacji), jak również z mieszanin gazowych nie zawierających tlenu (ograniczenie uciążliwości zapachowej sieci kanalizacyjnych i oczyszczalni ścieków). Zastosowany w roli nośnika katalizatora jonit włóknisty, charakteryzujący się dużą powierzchnią właściwą, pozwala przy niskim nakładzie energetycznym na maksymalne rozwinięcie powierzchni kontaktu na granicy faz gaz-ciecz. Niewielkie opory przepływu oczyszczanego powietrza przez warstwę filtracyjną sporządzoną na bazie jonitu włóknistego i możliwość uzyskania dużych powierzchni filtracji (nawet do 50 m 2 /m 3 ) przy znanej niezawodności metod fizyko-chemicznych uczynić mogą tą metodę konkurencyjną w stosunku do znanych metod usuwania siarkowodoru z powietrza, w tym do metod opartych na biofiltracji [30, 31, 32]. Przedstawione rezultaty są wynikiem badań finansowanych przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach projektu 7549/B/T02/2011/40 Zastosowanie jonitów włóknistych jako nośnika katalizatora utleniania siarkowodoru w procesach dezodoryzacji powietrza objętych harmonogramem realizacji projektu oraz częściowo badań w ramach współpracy naukowej pomiędzy Politechniką Lubelską i Instytutem Fizycznej Chemii Organicznej Akademii Nauk Republiki Białorusi w Mińsku. LITERATURA [1] BOHOLT K., ANDREASEN K., DEN BERG F., HANSEN T., A new method for measuring emission of odour from a rendering plant using the Danish Odour Sensor System (DOSS) artificial nose, Sensors and Actuators B, 2005, No. 106, [2] BURGESS J. E., PARSONS S. A., STUETZ R. M., Developments in odour control and waste gas treatment biotechnology: a review, Biotechnology Advances, 2001, No. 19, [3] BUSCA G., PISTARINO C., Technologies for the abatement of sulphide compounds from gaseous streams: a comparative overview, Journal of Loss Prevention in the Process Industries, 2003, No 16, [4] DEMMINK J.F., MEHRA A., BEENACKERS A.A.C.M., Absorption of hydrogen sulfide into aqueous solutions of ferric nitrilotriacetic acid: local auto-catalytic effect, Chemical Engineering Sciences, 2002, No. 57, [5] DENG L., CHEN H., CHEN Z., LIU X., PU X., SONG L., Process of simultaneous hydrogen sulfide removal from biogas and nitrogen removal from swine wastewater, Bioresource Technology, 2010, No. 100, [6] HENSHAW P., NICELL J., SIKDAR A., Parameters for the assessment of odour impact on communities, Atmospheric Environment, 2006, No 40, [7] ILIUTA I, LARACHI F., Concept of bifunctional redox iron-chelate process for H 2 S removal in pulp and paper atmospheric emissions, Chemical Engineering Sciences, 2003, No. 58,

9 Usuwanie siarkowodoru z powietrza jako element technologii dezodoryzacji 507 [8] JANSSEN A.J.H., LETTINGA G., DE KEIZER A., Removal of hydrogen sulphide from wastewater and waste gases by biological conversion to element sulphur Colloidal and interfacial aspects of biologically produced sulphur particles, Colloids and Surfaces A: Physicochemical and Engineering Aspects, 1999, No. 151, [9] KARIMI A., TAVASSOLI A., NASSERNEJAD B., Kinetic studies and reactor modeling of single step H 2 S removal using chelated iron solution, Chemical Engineering Research and Design, 2010, No 88, [10] LI K.S., CHENG W-D., Selective oxidation of hydrogen sulfide over Bi-Mo catalyst, Applied Catalysis A, General, 1996, No. 142, [11] LI X. Z., WU J.S., SUN D.L., Hydrogen sulphide and volatile fatty acid removal from foul air in a fibrous red bioreactor, Water Science Technology, 1998, Vol. 38, No. 3, [12] MEEYOO V., LEE J.H., TRIMM D.L., CANT N.W., Hydrogen sulphide emission control by combined adsorption and catalytic combustion, Catalysis Today, 1998, No. 44, [13] NICELL J. A., Assessment and regulation of odour impacts, Atmospheric Environment, 2009, Vol. 43, [14] OH K. J., KIM D., LEE IN-HWA, Development and effective hydrogen sulphide removing equipment using thiobacillus sp. IW, Environmental Pollution, 1998, No. 99, [15] PANZA D., BELGIORNO V., Hydrogen sulphide removal from landfill gas, Process Safety and Environment Protection, 2010, accepted manuscript. [16] PATENT PL B1 z , Borowiec Z., Kurek W., Sposób katalitycznego utlenienia siarkowodoru do siarki elementarnej. [17] PATENT PL B1 z , Dowbor K., Pasynkiewicz J., Szelęgowski M., Sposób usuwania siarkowodoru z powietrza lub innych gazów zawierających tlen. [18] PATENT PL B1 z , Tomal S., Cieślar R., Figiel Z., Sposób rozkładu siarkowodoru pochodzącego z gazu koksowniczego metoda Claus a. [19] PATENT PL z dnia , Grams W., Rybicki Z., Bansik J., Sposób oczyszczania stężonych i rozcieńczonych gazów wentylacyjnych z dwusiarczku węgla i siarkowodoru w zakładach włókien wiskozowych. [20] PATENT PL z dnia , Borkowski B., Sposób usuwania siarkowodoru ze ścieków i odlotowych gazów zawierających siarkowodór. [21] PICHE S., LARACHI F., Dynamics of ph on the oxidation of HS - with iron(iii) chelates in anoxic conditions, Chemical Engineering Science, 2006, No. 61, [22] POULTON W.S., KROM M.D., RIJN VAN J., RAISWELL R., The use of hydrous iron (III) oxides for the removal of hydrogen sulphide in aqueous system, Water Research, 2002, No. 36, [23] RAKMAK N., WIYARATN W., BUNYAKAN C., CHUNGSIRIPORN J., Synthesis of Fe/MgO nano-crystal catalyst by sol-gel method for hydrogen sulfide removal, Chemical Engineering Journal, 2010, No. 162, 84-. [24] SIRONI S., CAPELLI L., CENTOLA P., DEL ROSSO R., IL GRANDE M., Odour emission factors for assessment and prediction of Italian rendering plants odour impact, Chemical Engineering Journal, 2007, No. 131, [25] SCHLEGELMILCH M., STREESE J., STEGMANN R., Odour management and treatment technologies: An overview, Waste Management, 2005, No. 25, [26] SHUNKEVICH A.A., MED JAK G.V., MARTSINKEVICH R.V., GRACHEK V.I., SOLDATOV V.S., Fibrous chelating carboxylic acid ion exchangers, Sorption & Chromatography Processes, 2001, No. 1, [27] SOLDATOV V.S., PAWŁOWSKI L., WASĄG H., SCHUNKEVICH A., New materials and technologies for environmental engineering. Part I Synthesis and structure of ion exchange fibers, Monografie Komitetu Inżynierii Środowiska PAN, Lublin 2004, No. 21,

10 508 H. WASĄG, J. KUJAWSKA [28] SOLDATOV V. S., PAWŁOWSKI L., WASĄG H., ELINSON I., SHUNKIEVICH A., Air pollution control with fibrous ion exchangers, [w:] Chemistry for the Protection of the Environment, 2, pod red. L. Pawłowski, Plenum Press, New York 1996, [29] SORIANO M.D., JIMENEZ-JIMENEZ J., CONCEPCION P., JIMENEZ-LOPEZ A., RODRIGUEZ-CASTELLON E., LOPEZ NIETO J.M., Selective oxidation of H 2 S to sulphur over vanadium supported on mesoporous zirconium phosphate heterostructure, Applied Catalysis B: Environmental, 2009, No. 92, [30] WASĄG H., Zastosowanie jonitów włóknistych do dezodoryzacji powietrza, [w:] Nowe metody i technologie dezodoryzacji w produkcji przemysłowej, rolnej i gospodarce komunalnej, pod. red. J. Zwoździak, I. Szynkowska, PWN, Warszawa [31] WASĄG H., Dwusekcyjny filtr z jonitem włóknistym do usuwania związków złowonnych z powietrza, Przemysł Chemiczny, 2010, No. 4, [32] WASĄG H., Perspektywy zastosowania jonitów włóknistych w procesach dezodoryzacji powietrza, Przemysł Chemiczny 2009, No. 5, [33] DE WILD P.J., NYQVIST R.G., DE BRUIJN F.A., STOBBE E.R., Removal of sulphur-containing odorants from fuel gases for fuel cell-based combined heat and power applications, Journal of Power Source, 2006, No. 159, [34] WUBS H.J., BEENACKERS A.A.C.M., Kinetics of absorption of hydrogen sulfide into solutions of ferric EDTA and HEDTA, A.I.Ch.E. Journal, 1994, Vol. 3, No. 40, [35] WUBS H.J., BEENACKERS A.A.C.M., KRISHANA R., Absorption of hydrogen sulphide in aqueous solutions of iodine-a critical review, Chemical Engineering Science, 1991, No 46, 3-6. [36] WU X., KERCHIEF A.K., SCHWARTZ V., OVERBUY H.S., ARMSTRONG R. T., Activated carbons for selective catalytic oxidation of hydrogen sulfide to sulfur, Carbon, 2005, No. 43, REMOVAL OF HYDROGEN SULPHIDE FROM AIR AS AN ELEMENT OF DEODORIZATION PROCESS The removal of hydrogen sulphide is required for reasons of health, odour problems, safety and corrosivity problems. The means of hydrogen sulphide removing mainly depend on its concentration and kind of medium to be purified. The paper deals with a method of hydrogen sulphide removal from the air by its catalytic oxidation to elemental sulphur with the use of Fe-EDTA complex. The possibility of obtaining fibrous filtering materials able to remove small concentrations of H 2 S from the air were described. The base of these materials is fibrous ion exchanger with Fe(III)-EDTA complex immobilized on their functional groups. The complex of trivalent iron converts hydrogen sulphide to elemental sulfur. Bivalent iron formed in the reaction is oxidized by the atmospheric oxygen, so complex of trivalent iron is continuously regenerated and the overall process can be accounted as pseudo-catalytic. In the present paper properties of several fibrous catalysts based on ion exchangers and inert materials were described. The data presented show that the filtering layers with anion exchange package are much more active in the catalytic processes of hydrogen sulphide removal than cation exchanger and inert materials. In the addition to the nature of the fiber relative air humidity is a critical factor determining efficiency of the material in the air purification from H2S. It was proved that the most promising carrier of the Fe-EDTA catalyst for hydrogen sulphide oxidation are Fiban A-6 and Fiban AK-22 fibers.

... ...J CD CD. N "f"'" Sposób i filtr do usuwania amoniaku z powietrza. POLITECHNIKA LUBELSKA, Lublin, PL 09.11.2009 BUP 23/09

... ...J CD CD. N f' Sposób i filtr do usuwania amoniaku z powietrza. POLITECHNIKA LUBELSKA, Lublin, PL 09.11.2009 BUP 23/09 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19)PL (11)212766 (13) 81 (21) Numer zgłoszenia 385072 (51) Int.CI 801D 53/04 (2006.01) C01C 1/12 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE JONITÓW WŁÓKNISTYCH W FILTRACH DO DEZODORYZACJI POWIETRZA APPLICATION OF FIBROUS ION EXCHANGER IN FILTERS FOR AIR DEODORIZATION

ZASTOSOWANIE JONITÓW WŁÓKNISTYCH W FILTRACH DO DEZODORYZACJI POWIETRZA APPLICATION OF FIBROUS ION EXCHANGER IN FILTERS FOR AIR DEODORIZATION ZASTOSOWANIE JONITÓW WŁÓKNISTYCH W FILTRACH DO DEZODORYZACJI POWIETRZA APPLICATION OF FIBROUS ION EXCHANGER IN FILTERS FOR AIR DEODORIZATION Henryk Wasąg Wydział Inżynierii Środowiska, Politechnika Lubelska,

Bardziej szczegółowo

OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW PRZEMYSŁOWYCH O DUŻEJ ZAWARTOŚCI OLEJÓW NA ZŁOŻU BIOLOGICZNYM

OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW PRZEMYSŁOWYCH O DUŻEJ ZAWARTOŚCI OLEJÓW NA ZŁOŻU BIOLOGICZNYM ścieki przemysłowe, złoże biologiczne Katarzyna RUCKA, Małgorzata BALBIERZ* OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW PRZEMYSŁOWYCH O DUŻEJ ZAWARTOŚCI OLEJÓW NA ZŁOŻU BIOLOGICZNYM Przedstawiono wyniki laboratoryjnych badań

Bardziej szczegółowo

SKRUBERY. Program Odor Stop

SKRUBERY. Program Odor Stop Program Odor Stop SKRUBERY PROGRAM ODOR STOP Firma oferuje różne technologie w celu zmniejszenia uciążliwości zapachowej. Firma specjalizuje się w stosowaniu takich technologii jak: bariery antyodorowe,

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ Badania kinetyki utleniania wybranych grup związków organicznych podczas procesów oczyszczania

Bardziej szczegółowo

BADANIA PODATNOŚCI ŚCIEKÓW Z ZAKŁADU CUKIERNICZEGO NA OCZYSZCZANIE METODĄ OSADU CZYNNEGO

BADANIA PODATNOŚCI ŚCIEKÓW Z ZAKŁADU CUKIERNICZEGO NA OCZYSZCZANIE METODĄ OSADU CZYNNEGO oczyszczanie, ścieki przemysłowe, przemysł cukierniczy Katarzyna RUCKA, Piotr BALBIERZ, Michał MAŃCZAK** BADANIA PODATNOŚCI ŚCIEKÓW Z ZAKŁADU CUKIERNICZEGO NA OCZYSZCZANIE METODĄ OSADU CZYNNEGO Przedstawiono

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA OCZYSZCZANIA WÓD I ŚCIEKÓW. laboratorium Wydział Chemiczny, Studia Niestacjonarne II

TECHNOLOGIA OCZYSZCZANIA WÓD I ŚCIEKÓW. laboratorium Wydział Chemiczny, Studia Niestacjonarne II TECHNOLOGIA OCZYSZCZANIA WÓD I ŚCIEKÓW. laboratorium Wydział Chemiczny, Studia Niestacjonarne II opracowała dr inż. Dorota Jermakowicz-Bartkowiak Wymiana jonowa w podstawowych procesach technologicznych

Bardziej szczegółowo

MONITORING OF THE AIR DEODORIZATION EFFICIENCY WITH SEMICONDUCTOR GAS SENSORS

MONITORING OF THE AIR DEODORIZATION EFFICIENCY WITH SEMICONDUCTOR GAS SENSORS MONITOROWANIE SKUTECZNOŚCI DEZODORYZACJI POWIETRZA PÓŁPRZEWODNIKOWYMI CZUJNIKAMI GAZU MONITORING OF THE AIR DEODORIZATION EFFICIENCY WITH SEMICONDUCTOR GAS SENSORS Łukasz Guz, Henryk Sobczuk, Henryk Wasąg

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ

Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ Wprowadzenie Ćwiczenie IX KATALITYCZNY ROZKŁAD WODY UTLENIONEJ opracowanie: Barbara Stypuła Celem ćwiczenia jest poznanie roli katalizatora w procesach chemicznych oraz prostego sposobu wyznaczenia wpływu

Bardziej szczegółowo

(12)OPIS PATENTOWY (19)PL (11) J N N N (13) B BUP 09/ V'AJp 08/12. (51) Int.CI.

(12)OPIS PATENTOWY (19)PL (11) J N N N (13) B BUP 09/ V'AJp 08/12. (51) Int.CI. RZECZPOSPOLITA POLSKA (12)OPIS PATETOWY (19)PL (11)212228 (13) B 1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) umer zgłoszenia: 383556 (22) Data zgłoszenia: 16.1 0.2007 (51) Int.CI. A61L 9/16 (2006.01)

Bardziej szczegółowo

CENTRUM CZYSTYCH TECHNOLOGII WĘGLOWYCH CLEAN COAL TECHNOLOGY CENTRE. ... nowe możliwości. ... new opportunities

CENTRUM CZYSTYCH TECHNOLOGII WĘGLOWYCH CLEAN COAL TECHNOLOGY CENTRE. ... nowe możliwości. ... new opportunities CENTRUM CZYSTYCH TECHNOLOGII WĘGLOWYCH CLEAN COAL TECHNOLOGY CENTRE... nowe możliwości... new opportunities GŁÓWNY INSTYTUT GÓRNICTWA fluidalnym przy ciśnieniu maksymalnym 5 MPa, z zastosowaniem różnych

Bardziej szczegółowo

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA Zadania dla studentów ze skryptu,,obliczenia z chemii ogólnej Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego 1. Reakcja między substancjami A i B zachodzi według

Bardziej szczegółowo

HYDROLIZA SOLI. 1. Hydroliza soli mocnej zasady i słabego kwasu. Przykładem jest octan sodu, dla którego reakcja hydrolizy przebiega następująco:

HYDROLIZA SOLI. 1. Hydroliza soli mocnej zasady i słabego kwasu. Przykładem jest octan sodu, dla którego reakcja hydrolizy przebiega następująco: HYDROLIZA SOLI Hydroliza to reakcja chemiczna zachodząca między jonami słabo zdysocjowanej wody i jonami dobrze zdysocjowanej soli słabego kwasu lub słabej zasady. Reakcji hydrolizy mogą ulegać następujące

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie ŁÓDZKIE CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI I KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNEGO kod Uzyskane punkty..... WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

Bardziej szczegółowo

Procesy wytwarzania, oczyszczania i wzbogacania biogazu

Procesy wytwarzania, oczyszczania i wzbogacania biogazu Marcin Cichosz, Roman Buczkowski Procesy wytwarzania, oczyszczania i wzbogacania biogazu Schemat ideowy pozyskiwania biometanu SUBSTRATY USUWANIE S, N, Cl etc. USUWANIE CO 2 PRZYGOTOWANIE BIOGAZ SUSZENIE

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE CHEMICZNIE ZREGENEROWANYCH WĘGLI AKTYWNYCH DO USUWANIA ZANIECZYSZCZEŃ ORGANICZNYCH Z ROZTWORÓW WODNYCH

ZASTOSOWANIE CHEMICZNIE ZREGENEROWANYCH WĘGLI AKTYWNYCH DO USUWANIA ZANIECZYSZCZEŃ ORGANICZNYCH Z ROZTWORÓW WODNYCH Węgiel aktywny w ochronie środowiska i przemyśle (2008) LIDIA DĄBEK Politechnika Świętokrzyska, Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska al. 1000-lecia PP 7, 25-314 Kielce ZASTOSOWANIE CHEMICZNIE ZREGENEROWANYCH

Bardziej szczegółowo

Uzdatnianie wody. Ozon posiada wiele zalet, które wykorzystuje się w uzdatnianiu wody. Oto najważniejsze z nich:

Uzdatnianie wody. Ozon posiada wiele zalet, które wykorzystuje się w uzdatnianiu wody. Oto najważniejsze z nich: Ozonatory Dezynfekcja wody metodą ozonowania Ozonowanie polega na przepuszczaniu przez wodę powietrza nasyconego ozonem O3 (tlenem trójatomowym). Ozon wytwarzany jest w specjalnych urządzeniach zwanych

Bardziej szczegółowo

BIOTECHNOLOGIA OGÓLNA

BIOTECHNOLOGIA OGÓLNA BIOTECHNOLOGIA OGÓLNA 1. 2. 3. 4. 5. Ogólne podstawy biologicznych metod oczyszczania ścieków. Ścieki i ich rodzaje. Stosowane metody analityczne. Substancje biogenne w ściekach. Tlenowe procesy przemiany

Bardziej szczegółowo

PROCESY JEDNOSTKOWE W TECHNOLOGIACH ŚRODOWISKOWYCH WYMIANA JONOWA

PROCESY JEDNOSTKOWE W TECHNOLOGIACH ŚRODOWISKOWYCH WYMIANA JONOWA KIiChŚ PROCESY JEDNOSTKOWE W TECHNOLOGIACH ŚRODOWISKOWYCH Ćwiczenie nr 2 WYMIANA JONOWA Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest określenie roboczej zdolności wymiennej jonitu na podstawie eksperymentalnie wyznaczonej

Bardziej szczegółowo

Bardzo trudno jest znaleźć wodę wolną od pięciu typowych zanieczyszczeń: Twardość Żelazo Mangan Zanieczyszczenia organiczne (NOM) Zapach amoniaku

Bardzo trudno jest znaleźć wodę wolną od pięciu typowych zanieczyszczeń: Twardość Żelazo Mangan Zanieczyszczenia organiczne (NOM) Zapach amoniaku Bardzo trudno jest znaleźć wodę wolną od pięciu typowych zanieczyszczeń: Twardość Żelazo Mangan Zanieczyszczenia organiczne (NOM) Zapach amoniaku i/lub siarkowodoru Te problemy często występują razem.

Bardziej szczegółowo

ROBOCZA I CAŁKOWITA ZDOLNOŚD WYMIENNA JONITU

ROBOCZA I CAŁKOWITA ZDOLNOŚD WYMIENNA JONITU Fizykochemiczne metody w ochronie środowiska - laboratorium Katedra Technologii Chemicznej, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu ROBOCZA I CAŁKOWITA ZDOLNOŚD WYMIENNA JONITU Definicje Całkowita zdolnośd

Bardziej szczegółowo

Odwracalność przemiany chemicznej

Odwracalność przemiany chemicznej Odwracalność przemiany chemicznej Na ogół wszystkie reakcje chemiczne są odwracalne, tzn. z danych substratów tworzą się produkty, a jednocześnie produkty reakcji ulegają rozkładowi na substraty. Fakt

Bardziej szczegółowo

Jan Cebula (Instytut Inżynierii Wody i Ścieków, POLITECHNIKA ŚLĄSKA, Gliwice) Józef Sołtys (PTH Intermark, Gliwice)

Jan Cebula (Instytut Inżynierii Wody i Ścieków, POLITECHNIKA ŚLĄSKA, Gliwice) Józef Sołtys (PTH Intermark, Gliwice) Jan Cebula (Instytut Inżynierii Wody i Ścieków, POLITECHNIKA ŚLĄSKA, Gliwice) Józef Sołtys (PTH Intermark, Gliwice) Bałtyckie Forum Biogazu 17 18 wrzesień 2012 PODSTAWOWY SKŁAD BIOGAZU Dopuszczalna zawartość

Bardziej szczegółowo

Zn + S ZnS Utleniacz:... Reduktor:...

Zn + S ZnS Utleniacz:... Reduktor:... Zadanie: 1 Spaliny wydostające się z rur wydechowych samochodów zawierają znaczne ilości tlenku węgla(ii) i tlenku azotu(ii). Gazy te są bardzo toksyczne i dlatego w aktualnie produkowanych samochodach

Bardziej szczegółowo

1. Stechiometria 1.1. Obliczenia składu substancji na podstawie wzoru

1. Stechiometria 1.1. Obliczenia składu substancji na podstawie wzoru 1. Stechiometria 1.1. Obliczenia składu substancji na podstawie wzoru Wzór związku chemicznego podaje jakościowy jego skład z jakich pierwiastków jest zbudowany oraz liczbę atomów poszczególnych pierwiastków

Bardziej szczegółowo

Kierunek i poziom studiów: Biotechnologia, pierwszy Sylabus modułu: Chemia ogólna (1BT_05)

Kierunek i poziom studiów: Biotechnologia, pierwszy Sylabus modułu: Chemia ogólna (1BT_05) Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Kierunek i poziom studiów: Biotechnologia, pierwszy Sylabus modułu: Chemia ogólna (1BT_05) 1. Informacje ogólne koordynator modułu/wariantu rok akademicki 2014/2015

Bardziej szczegółowo

Tytuł System magazynowania ciepła na różnym poziomie temperatur. Krótki opis projektu: Short description of the project:

Tytuł System magazynowania ciepła na różnym poziomie temperatur. Krótki opis projektu: Short description of the project: Tytuł System magazynowania ciepła na różnym poziomie temperatur. Title of the project - System of the heat storage at different temperature level. Krótki opis projektu: Opracowanie systemu akumulacji ciepła

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1134

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1134 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1134 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 6 Data wydania: 5 sierpnia 2014 r. Nazwa i adres AB 1134 PRZEDSIĘBIORSTWO

Bardziej szczegółowo

Granulowany węgiel aktywny z łupin orzechów kokosowych: BT bitumiczny AT - antracytowy 999-DL06

Granulowany węgiel aktywny z łupin orzechów kokosowych: BT bitumiczny AT - antracytowy 999-DL06 Granulowany węgiel aktywny z łupin orzechów kokosowych: BT bitumiczny AT - antracytowy 999-DL06 Granulowany Węgiel Aktywny GAC (GAC - ang. Granular Activated Carbon) jest wysoce wydajnym medium filtracyjnym.

Bardziej szczegółowo

Przegląd technologii produkcji tlenu dla bloku węglowego typu oxy

Przegląd technologii produkcji tlenu dla bloku węglowego typu oxy Przegląd technologii produkcji tlenu dla bloku węglowego typu oxy Metody zmniejszenia emisji CO 2 - technologia oxy-spalania Metoda ta polega na spalaniu paliwa w atmosferze o zwiększonej koncentracji

Bardziej szczegółowo

relacje ilościowe ( masowe,objętościowe i molowe ) dotyczące połączeń 1. pierwiastków w związkach chemicznych 2. związków chemicznych w reakcjach

relacje ilościowe ( masowe,objętościowe i molowe ) dotyczące połączeń 1. pierwiastków w związkach chemicznych 2. związków chemicznych w reakcjach 1 STECHIOMETRIA INTERPRETACJA ILOŚCIOWA ZJAWISK CHEMICZNYCH relacje ilościowe ( masowe,objętościowe i molowe ) dotyczące połączeń 1. pierwiastków w związkach chemicznych 2. związków chemicznych w reakcjach

Bardziej szczegółowo

Moduł: Chemia. Fundamenty. Liczba godzin. Nr rozdziału Tytuł. Temat lekcji. Rozdział 1. Przewodnik po chemii (12 godzin)

Moduł: Chemia. Fundamenty. Liczba godzin. Nr rozdziału Tytuł. Temat lekcji. Rozdział 1. Przewodnik po chemii (12 godzin) Rozkład materiału z chemii w klasie II LO zakres rozszerzony Chemia. Fundamenty. Krzysztof Pazdro, wyd. Oficyna Edukacyjna Krzysztof Pazdro Sp. z o.o.. nr dopuszczenia 565//0 Chemia. i związki nieorganiczne.

Bardziej szczegółowo

Str 1/7 SPRAWOZDANIE. z pracy badawczej pt.:

Str 1/7 SPRAWOZDANIE. z pracy badawczej pt.: Str 1/7 SPRAWOZDANIE z pracy badawczej pt.: Badanie stężeń zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego z instalacji BIOFILTR w podoczyszczalni ścieków zlokalizowanej w Zakładach Uniq Lisner Spółka z o.o.

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej

Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej 1) Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 2) Roztwory (zadania rachunkowe zbiór zadań Pazdro

Bardziej szczegółowo

Repetytorium z wybranych zagadnień z chemii

Repetytorium z wybranych zagadnień z chemii Repetytorium z wybranych zagadnień z chemii Mol jest to liczebność materii występująca, gdy liczba cząstek (elementów) układu jest równa liczbie atomów zawartych w masie 12 g węgla 12 C (równa liczbie

Bardziej szczegółowo

Kuratorium Oświaty w Lublinie

Kuratorium Oświaty w Lublinie Kuratorium Oświaty w Lublinie KOD UCZNIA ZESTAW ZADAŃ KONKURSOWYCH Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW ROK SZKOLNY 2015/2016 ETAP WOJEWÓDZKI Instrukcja dla ucznia 1. Zestaw konkursowy zawiera 12 zadań. 2. Przed

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 2. Usuwanie chromu (VI) z zastosowaniem wymieniaczy jonowych

ĆWICZENIE 2. Usuwanie chromu (VI) z zastosowaniem wymieniaczy jonowych ĆWICZENIE 2 Usuwanie chromu (VI) z zastosowaniem wymieniaczy jonowych Część doświadczalna 1. Metody jonowymienne Do usuwania chromu (VI) można stosować między innymi wymieniacze jonowe. W wyniku przepuszczania

Bardziej szczegółowo

BADANIA TECHNOLOGICZNE OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW Z PRZEMYSŁU CUKIERNICZEGO METODĄ OSADU CZYNNEGO

BADANIA TECHNOLOGICZNE OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW Z PRZEMYSŁU CUKIERNICZEGO METODĄ OSADU CZYNNEGO Katarzyna RUCKA*, Michał MAŃCZAK*, Piotr BALBIERZ* ścieki przemysłowe, reaktor SBR, biologiczne oczyszczanie ścieków BADANIA TECHNOLOGICZNE OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW Z PRZEMYSŁU CUKIERNICZEGO METODĄ OSADU CZYNNEGO

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE WŁAŚCIWOŚCI BUFOROWYCH WÓD

OZNACZANIE WŁAŚCIWOŚCI BUFOROWYCH WÓD OZNACZANIE WŁAŚCIWOŚCI BUFOROWYCH WÓD POWIERZCHNIOWYCH WPROWADZENIE Właściwości chemiczne wód występujących w przyrodzie odznaczają się dużym zróżnicowaniem. Zależą one między innymi od budowy geologicznej

Bardziej szczegółowo

4. ODAZOTOWANIE SPALIN

4. ODAZOTOWANIE SPALIN 4. DAZTWANIE SPALIN 4.1. Pochodzenie tlenków azotu w spalinach 4.2. Metody ograniczenia emisji tlenków azotu systematyka metod 4.3. Techniki ograniczania emisji tlenków azotu 4.4. Analiza porównawcza 1

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

Pierwiastki bloku d. Zadanie 1.

Pierwiastki bloku d. Zadanie 1. Zadanie 1. Zapisz równania reakcji tlenków chromu (II), (III), (VI) z kwasem solnym i zasadą sodową lub zaznacz, że reakcja nie zachodzi. Określ charakter chemiczny tlenków. Charakter chemiczny tlenków:

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 1(87)/2012

ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 1(87)/2012 ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 1(87)/12 Stanisław W. Kruczyński 1, Marcin K. Wojs 2, Piotr Orliński 3 OCENA PRZEMIAN TLENKÓW AZOTU W UTLENIAJĄCYCH REAKTORACH KATALITYCZNYCH SYSTEMU FILTRÓW CZĄSTEK

Bardziej szczegółowo

Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks

Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks Obliczenia stechiometryczne, bilansowanie równań reakcji redoks Materiały pomocnicze do zajęć wspomagających z chemii opracował: dr Błażej Gierczyk Wydział Chemii UAM Obliczenia stechiometryczne Podstawą

Bardziej szczegółowo

OPINIA o dorobku naukowym i monotematycznym cyklu publikacji dr Hanny Kierzkowskiej-Pawlak

OPINIA o dorobku naukowym i monotematycznym cyklu publikacji dr Hanny Kierzkowskiej-Pawlak Prof. dr hab. Krzysztof Warmuziński Instytut Inżynierii Chemicznej PAN ul. Bałtycka 5, 44-100 Gliwice 21 sierpnia 2012 OPINIA o dorobku naukowym i monotematycznym cyklu publikacji dr Hanny Kierzkowskiej-Pawlak

Bardziej szczegółowo

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O

Zadanie 2. (1 pkt) Uzupełnij tabelę, wpisując wzory sumaryczne tlenków w odpowiednie kolumny. CrO CO 2 Fe 2 O 3 BaO SO 3 NO Cu 2 O Test maturalny Chemia ogólna i nieorganiczna Zadanie 1. (1 pkt) Uzupełnij zdania. Pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 16 znajduje się w.... grupie i. okresie układu okresowego pierwiastków chemicznych,

Bardziej szczegółowo

Utylizacja osadów ściekowych

Utylizacja osadów ściekowych Utylizacja osadów ściekowych Ćwiczenie nr 1 BADANIE PROCESU FERMENTACJI OSADÓW ŚCIEKOWYCH 1. CHARAKTERYSTYKA PROCESU Fermentacją nazywamy proces przemiany biomasy bez dostępu tlenu. Znalazł on zastosowanie

Bardziej szczegółowo

Spalarnia. odpadów? jak to działa? Jak działa a spalarnia

Spalarnia. odpadów? jak to działa? Jak działa a spalarnia Grzegorz WIELGOSIŃSKI Politechnika Łódzka Spalarnia odpadów jak to działa? a? Jak działa a spalarnia odpadów? Jak działa a spalarnia odpadów? Spalarnia odpadów komunalnych Przyjęcie odpadów, Magazynowanie

Bardziej szczegółowo

OCENA MOŻLIWOŚCI OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW Z ZAKŁADU PRZEMYSŁU CUKIERNICZEGO

OCENA MOŻLIWOŚCI OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW Z ZAKŁADU PRZEMYSŁU CUKIERNICZEGO ścieki przemysłowe, przemysł cukierniczy, oczyszczanie ścieków Katarzyna RUCKA, Piotr BALBIERZ, Michał MAŃCZAK * OCENA MOŻLIWOŚCI OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW Z ZAKŁADU PRZEMYSŁU CUKIERNICZEGO Przeprowadzono ocenę

Bardziej szczegółowo

Biogas buses of Scania

Biogas buses of Scania Zdzisław CHŁOPEK PTNSS-2012-SS1-135 Biogas buses of Scania The paper presents the design and performance characteristics of Scania engines fueled by biogas: OC9G04 and G05OC9. These are five cylinders

Bardziej szczegółowo

Dr Sebastian Werle, Prof. Ryszard K. Wilk Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Techniki Cieplnej

Dr Sebastian Werle, Prof. Ryszard K. Wilk Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Techniki Cieplnej OTRZYMYWANIE PALIWA GAZOWEGO NA DRODZE ZGAZOWANIA OSADÓW ŚCIEKOWYCH Dr Sebastian Werle, Prof. Ryszard K. Wilk Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Techniki Cieplnej Dlaczego termiczne przekształcanie

Bardziej szczegółowo

2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu z 4 objętościami H 2 otrzymano 1 objętość N 2 i 4 objętości H 2O. Jaki gaz uległ spalaniu?

2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu z 4 objętościami H 2 otrzymano 1 objętość N 2 i 4 objętości H 2O. Jaki gaz uległ spalaniu? 1. Oblicz, ilu moli HCl należy użyć, aby poniższe związki przeprowadzić w sole: a) 0,2 mola KOH b) 3 mole NH 3 H 2O c) 0,2 mola Ca(OH) 2 d) 0,5 mola Al(OH) 3 2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu

Bardziej szczegółowo

WYKAZ DOROBKU NAUKOWEGO

WYKAZ DOROBKU NAUKOWEGO SUMMARY Straight majority of technologies of industrially important products is based on reactions of catalytic character, one of such processes is dehydrogenation. Of substantial importance is for example

Bardziej szczegółowo

Ewa Puszczało. Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Inżynierii Środowiska i Energetyki

Ewa Puszczało. Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Inżynierii Środowiska i Energetyki Ewa Puszczało Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Inżynierii Środowiska i Energetyki Substancje powierzchniowo czynne (SPC) to związki chemiczne, których cząsteczki są zbudowane z 2 elementów o przeciwnym

Bardziej szczegółowo

Nauka Przyroda Technologie

Nauka Przyroda Technologie Nauka Przyroda Technologie ISSN 1897-782 http://www.npt.up-poznan.net Dział: Melioracje i Inżynieria Środowiska Copyright Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu 211 Tom 5 Zeszyt 4 EWA OKONIEWSKA,

Bardziej szczegółowo

Energetyczna ocena efektywności pracy elektrociepłowni gazowo-parowej z organicznym układem binarnym

Energetyczna ocena efektywności pracy elektrociepłowni gazowo-parowej z organicznym układem binarnym tom XLI(2011), nr 1, 59 64 Władysław Nowak AleksandraBorsukiewicz-Gozdur Roksana Mazurek Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny Wydział Inżynierii Mechanicznej i Mechatroniki Katedra Techniki Cieplnej

Bardziej szczegółowo

Katalityczne spalanie jako metoda oczyszczania gazów przemysłowych Instrukcja wykonania ćwiczenia nr 18

Katalityczne spalanie jako metoda oczyszczania gazów przemysłowych Instrukcja wykonania ćwiczenia nr 18 Katalityczne spalanie jako metoda oczyszczania gazów przemysłowych Instrukcja wykonania ćwiczenia nr 18 Celem ćwiczenia jest przedstawienie reakcji katalitycznego utleniania węglowodorów jako wysoce wydajnej

Bardziej szczegółowo

NISKOTEMPERATUROWA TERMOLIZA SPOSOBEM NA OGRANICZANIE ZAWARTOŚCI RTĘCI W SUBSTANCJACH STAŁYCH

NISKOTEMPERATUROWA TERMOLIZA SPOSOBEM NA OGRANICZANIE ZAWARTOŚCI RTĘCI W SUBSTANCJACH STAŁYCH NISKOTEMPERATUROWA TERMOLIZA SPOSOBEM NA OGRANICZANIE ZAWARTOŚCI RTĘCI W SUBSTANCJACH STAŁYCH Rafał KOBYŁECKI, Michał WICHLIŃSKI Zbigniew BIS Politechnika Częstochowska, Katedra Inżynierii Energii ul.

Bardziej szczegółowo

Chemia nieorganiczna Zadanie Poziom: podstawowy

Chemia nieorganiczna Zadanie Poziom: podstawowy Zadanie 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 (Nazwisko i imię) Punkty Razem pkt % Chemia nieorganiczna Zadanie 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 Poziom: podstawowy Punkty Zadanie 1. (1 pkt.) W podanym

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA TECHNOLOGII POLIMERÓW

POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA TECHNOLOGII POLIMERÓW POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA TECHNOLOGII POLIMERÓW PRZETWÓRSTWO TWORZYW SZTUCZNYCH I GUMY Lab 8. Wyznaczanie optimum wulkanizacji mieszanek kauczukowych na reometrze Monsanto oraz analiza

Bardziej szczegółowo

(73) Uprawniony z patentu: (72) (74) Pełnomocnik:

(73) Uprawniony z patentu: (72) (74) Pełnomocnik: RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 165947 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 292707 (22) Data zgłoszenia: 09.12.1991 (51) IntCl5: B01D 53/04 (54)

Bardziej szczegółowo

Zad: 5 Oblicz stężenie niezdysocjowanego kwasu octowego w wodnym roztworze o stężeniu 0,1 mol/dm 3, jeśli ph tego roztworu wynosi 3.

Zad: 5 Oblicz stężenie niezdysocjowanego kwasu octowego w wodnym roztworze o stężeniu 0,1 mol/dm 3, jeśli ph tego roztworu wynosi 3. Zad: 1 Oblicz wartość ph dla 0,001 molowego roztworu HCl Zad: 2 Oblicz stężenie jonów wodorowych jeżeli wartość ph wynosi 5 Zad: 3 Oblicz stężenie jonów wodorotlenkowych w 0,05 molowym roztworze H 2 SO

Bardziej szczegółowo

DEZYNFEKCJA WODY CHLOROWANIE DO PUNKTU

DEZYNFEKCJA WODY CHLOROWANIE DO PUNKTU DEZYNFEKCJA WODY CHLOROWANIE DO PUNKTU PRZEŁAMANIA WPROWADZENIE Ostatnim etapem uzdatniania wody w procesie technologicznym dla potrzeb ludności i przemysłu jest dezynfekcja. Proces ten jest niezbędny

Bardziej szczegółowo

Usuwanie NOx w instalacji odsiarczania spalin

Usuwanie NOx w instalacji odsiarczania spalin prof. dr hab. inż. Mieczysław A. Gostomczyk, prof. dr hab. inż. Włodzimierz Kordylewski Usuwanie NOx w instalacji odsiarczania spalin Konieczność ograniczania emisji NO x do poziomu poniżej 200 mg NO 2

Bardziej szczegółowo

Wodorotlenki. n to liczba grup wodorotlenowych w cząsteczce wodorotlenku (równa wartościowości M)

Wodorotlenki. n to liczba grup wodorotlenowych w cząsteczce wodorotlenku (równa wartościowości M) Wodorotlenki Definicja - Wodorotlenkami nazywamy związki chemiczne, zbudowane z kationu metalu (zazwyczaj) (M) i anionu wodorotlenowego (OH - ) Ogólny wzór wodorotlenków: M(OH) n M oznacza symbol metalu.

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne

Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne Podstawowe pojęcia i prawa chemiczne Pierwiastki, nazewnictwo i symbole. Budowa atomu, izotopy. Przemiany promieniotwórcze, okres półtrwania. Układ okresowy. Właściwości pierwiastków a ich położenie w

Bardziej szczegółowo

X / \ Y Y Y Z / \ W W ... imię i nazwisko,nazwa szkoły, miasto

X / \ Y Y Y Z / \ W W ... imię i nazwisko,nazwa szkoły, miasto Zadanie 1. (3 pkt) Nadtlenek litu (Li 2 O 2 ) jest ciałem stałym, występującym w temperaturze pokojowej w postaci białych kryształów. Stosowany jest w oczyszczaczach powietrza, gdzie ważna jest waga użytego

Bardziej szczegółowo

I. Pobieranie próbek. Lp. Wykaz czynności Wielkość współczynnika

I. Pobieranie próbek. Lp. Wykaz czynności Wielkość współczynnika Koszty i wykaz badań wykonywanych w Wojewódzkim Inspektoracie Ochrony Środowiska w Poznaniu 1. Stawka podstawowa wynosi 40,41 zł. 2. Wyliczenie kosztów usługi następuje w sposób następujący: koszt usługi

Bardziej szczegółowo

Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks

Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks Główne zagadnienia: - mol, stechiometria reakcji, pisanie równań reakcji w sposób jonowy - stężenia, przygotowywanie roztworów - ph - reakcje redoks 1. Która z próbek o takich samych masach zawiera najwięcej

Bardziej szczegółowo

VarioDry SPN 0003-0063

VarioDry SPN 0003-0063 Technologie VarioDry Osuszania SPN 0003-0063 Membranowy Osuszacz Powietrza VarioDry SPN 0003-0063 GŁÓWNE CECHY I KORZYŚCI: Bardzo niskie straty powietrza Lekka konstrukcja 9 typów o dopuszczalnym przepływie

Bardziej szczegółowo

TEST SPRAWDZAJĄCY Z CHEMII

TEST SPRAWDZAJĄCY Z CHEMII TEST SPRAWDZAJĄCY Z CHEMII Test przeznaczony jest dla uczniów szkół średnich. Zadania zawarte w teście obejmują obszerny zakres wiadomości z chemii, które ujęte są w podstawach programowych. Większa część

Bardziej szczegółowo

METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH. Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej!

METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH. Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej! METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej! Stąd konieczność opracowania metod przeprowadzania próbek innych

Bardziej szczegółowo

Skuteczność metody absorpcyjnego usuwania tht z nawonionego gazu ziemnego z zastosowaniem nadtlenku wodoru

Skuteczność metody absorpcyjnego usuwania tht z nawonionego gazu ziemnego z zastosowaniem nadtlenku wodoru NAFTA-GAZ grudzień 2012 ROK LXVIII Anna Huszał Instytut Nafty i Gazu, Oddział w Warszawie Skuteczność metody absorpcyjnego usuwania tht z nawonionego gazu ziemnego z zastosowaniem nadtlenku wodoru Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Temat 7. Równowagi jonowe w roztworach słabych elektrolitów, stała dysocjacji, ph

Temat 7. Równowagi jonowe w roztworach słabych elektrolitów, stała dysocjacji, ph Temat 7. Równowagi jonowe w roztworach słabych elektrolitów, stała dysocjacji, ph Dysocjacja elektrolitów W drugiej połowie XIX wieku szwedzki chemik S.A. Arrhenius doświadczalnie udowodnił, że substancje

Bardziej szczegółowo

ODCZYN WODY BADANIE ph METODĄ POTENCJOMETRYCZNĄ

ODCZYN WODY BADANIE ph METODĄ POTENCJOMETRYCZNĄ ODCZYN WODY BADANIE ph METODĄ POTENCJOMETRYCZNĄ Instrukcja do ćwiczeń opracowana w Katedrze Chemii Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. 1. Wprowadzenie 1.1. Odczyn wody Odczyn roztworu określa stężenie,

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII DLA KLASY II GIMNAZJUM Nauczyciel Katarzyna Kurczab CZĄSTECZKA I RÓWNANIE REKCJI CHEMICZNEJ potrafi powiedzieć co to jest: wiązanie chemiczne, wiązanie jonowe, wiązanie

Bardziej szczegółowo

Chemia analityczna. Redoksymetria. Zakład Chemii Medycznej Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego

Chemia analityczna. Redoksymetria. Zakład Chemii Medycznej Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego Chemia analityczna Redoksymetria Zakład Chemii Medycznej Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego Miareczkowanie redoksymetryczne Oksydymetria - miareczkowanie reduktora utleniaczem (częstsze - utleniacz nie

Bardziej szczegółowo

KART A PRZ EDM IOTU. Wydział Inżynierii Chemicznej i Procesowej. prof. nzw. dr hab. inż. Roman Gawroński

KART A PRZ EDM IOTU. Wydział Inżynierii Chemicznej i Procesowej. prof. nzw. dr hab. inż. Roman Gawroński Politechnika Warszawska Wydział Inżynierii Chemicznej i Procesowej KART A PRZ EDM IOTU Kod przedmiotu IC.MOS202 Nazwa przedmiotu w j. polskim Procesy oczyszczania cieczy 2 w j. angielskim Liquid Purification

Bardziej szczegółowo

Oczyszczanie wody - A. L. Kowal, M. Świderska-BróŜ

Oczyszczanie wody - A. L. Kowal, M. Świderska-BróŜ Oczyszczanie wody - A. L. Kowal, M. Świderska-BróŜ Spis treści Przedmowa 1. Woda w przyrodzie 1.1. Wprowadzenie 1.2. Fizyczne właściwości wody 1.3. Ogólna charakterystyka roztworów wodnych 1.3.1. Roztwory

Bardziej szczegółowo

2.4. ZADANIA STECHIOMETRIA. 1. Ile moli stanowi:

2.4. ZADANIA STECHIOMETRIA. 1. Ile moli stanowi: 2.4. ZADANIA 1. Ile moli stanowi: STECHIOMETRIA a/ 52 g CaCO 3 b/ 2,5 tony Fe(OH) 3 2. Ile g stanowi: a/ 4,5 mmol ZnSO 4 b/ 10 kmol wody 3. Obl. % skład Fe 2 (SO 4 ) 3 6H 2 O 4. Obl. % zawartość tlenu

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM PODSTAW BUDOWY URZĄDZEŃ DLA PROCESÓW MECHANICZNYCH

LABORATORIUM PODSTAW BUDOWY URZĄDZEŃ DLA PROCESÓW MECHANICZNYCH LABORATORIUM PODSTAW BUDOWY URZĄDZEŃ DLA PROCESÓW MECHANICZNYCH Temat: Badanie cyklonu ZAKŁAD APARATURY PRZEMYSŁOWEJ POLITECHNIKA WARSZAWSKA WYDZIAŁ BMiP 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie

Bardziej szczegółowo

Ciągły proces otrzymywania detergentów na bazie kwasów alkiloarylosulfonowych

Ciągły proces otrzymywania detergentów na bazie kwasów alkiloarylosulfonowych Ciągły proces otrzymywania detergentów na bazie kwasów alkiloarylosulfonowych Instrukcja do ćwiczenia nr 9 Asystent prowadzący: Dr Tomasz S. Pawłowski 1 Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie się

Bardziej szczegółowo

Fascynujący świat chemii

Fascynujący świat chemii Opracowanie pochodzi ze strony www.materiaienergia.pisz.pl Zeskakuj telefonem kod QR i odwiedź nas w Internecie Fascynujący świat chemii Szybkość reakcji chemicznych i katalizatory Wstęp Celem prowadzenia

Bardziej szczegółowo

Najlepsze dostępne praktyki i technologie w metalurgii. dr hab. inż. M. Czaplicka, Instytut Metali Nieżelaznych, Gliwice

Najlepsze dostępne praktyki i technologie w metalurgii. dr hab. inż. M. Czaplicka, Instytut Metali Nieżelaznych, Gliwice Najlepsze dostępne praktyki i technologie w metalurgii dr hab. inż. M. Czaplicka, Instytut Metali Nieżelaznych, Gliwice Źródła emisji Hg metalurgia metali nieżelaznych Emisje Hg do atmosfery pochodzą głównie

Bardziej szczegółowo

Najlepsze dostępne technologie i wymagania środowiskowe w odniesieniu do procesów termicznych. Adam Grochowalski Politechnika Krakowska

Najlepsze dostępne technologie i wymagania środowiskowe w odniesieniu do procesów termicznych. Adam Grochowalski Politechnika Krakowska Najlepsze dostępne technologie i wymagania środowiskowe w odniesieniu do procesów termicznych Adam Grochowalski Politechnika Krakowska Termiczne metody utylizacji odpadów Spalanie na ruchomym ruszcie

Bardziej szczegółowo

Związki nieorganiczne

Związki nieorganiczne strona 1/8 Związki nieorganiczne Dorota Lewandowska, Anna Warchoł, Lidia Wasyłyszyn Treść podstawy programowej: Typy związków nieorganicznych: kwasy, zasady, wodorotlenki, dysocjacja jonowa, odczyn roztworu,

Bardziej szczegółowo

PROBLEM ODŻELAZIANIA WÓD W GEOTERMALNYCH NA CELE BALNEOLOGICZNE I REKREACYJNE. Problem żelaza w wodach geotermalnych

PROBLEM ODŻELAZIANIA WÓD W GEOTERMALNYCH NA CELE BALNEOLOGICZNE I REKREACYJNE. Problem żelaza w wodach geotermalnych PROBLEM ODŻELAZIANIA WÓD W GEOTERMALNYCH NA CELE BALNEOLOGICZNE I REKREACYJNE Iwona Kłosok-Bazan Politechnika Oolska Science for Industry: Necessity is the mother of invention Second Networking Event in

Bardziej szczegółowo

BADANIA NAD ZASTOSOWANIEM NADTLENKU WODORU DO UNIESZKODLIWIANIA SIARCZKOWYCH ŁUGÓW ZUŻYTYCH W PRZEMYŚLE RAFINERYJNYM

BADANIA NAD ZASTOSOWANIEM NADTLENKU WODORU DO UNIESZKODLIWIANIA SIARCZKOWYCH ŁUGÓW ZUŻYTYCH W PRZEMYŚLE RAFINERYJNYM 2-2008 PROBLEMY EKSPLOATACJI 73 Krystyna KARDASZ, Ewa KĘDZIERSKA, Maria KONOPKA, Lech WILKANOWICZ Politechnika Warszawska, Płock BADANIA NAD ZASTOSOWANIEM NADTLENKU WODORU DO UNIESZKODLIWIANIA SIARCZKOWYCH

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII Zadanie 1. Na rysunku przedstawiono fragment układu okresowego pierwiastków. Dokoocz zdania tak aby były prawdziwe. Wiązanie jonowe występuje w związku chemicznym

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 1(87)/2012

ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 1(87)/2012 ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 1(87)/2012 Wojciech Kamela 1 Stanisław Kruczyński 2 PORÓWNANIE WŁAŚCIWOŚCI KATALITYCZNYCH TLENKOWYCH I PLATYNOWYCH REAKTORÓW SYSTEMU NH 3 -SCR l. Wstęp Największy problem

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie żelaza i miedzi metodą miareczkowania spektrofotometrycznego

Oznaczanie żelaza i miedzi metodą miareczkowania spektrofotometrycznego Oznaczanie żelaza i miedzi metodą miareczkowania spektrofotometrycznego Oznaczanie dwóch kationów obok siebie metodą miareczkowania spektrofotometrycznego (bez maskowania) jest możliwe, gdy spełnione są

Bardziej szczegółowo

2. Procenty i stężenia procentowe

2. Procenty i stężenia procentowe 2. PROCENTY I STĘŻENIA PROCENTOWE 11 2. Procenty i stężenia procentowe 2.1. Oblicz 15 % od liczb: a. 360, b. 2,8 10 5, c. 0.024, d. 1,8 10 6, e. 10 Odp. a. 54, b. 4,2 10 4, c. 3,6 10 3, d. 2,7 10 7, e.

Bardziej szczegółowo

Dissemination and fostering of plasma based technological innovation. Źródła plazmy nietermicznej dla technologii ochrony środowiska

Dissemination and fostering of plasma based technological innovation. Źródła plazmy nietermicznej dla technologii ochrony środowiska Dissemination and fostering of plasma based technological innovation A joint Baltic Sea project within Interreg IVB Źródła plazmy nietermicznej dla technologii ochrony środowiska Dr inż. Marcin Hołub,

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE ZEOLITÓW W TECHNOLOGII OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW

WYKORZYSTANIE ZEOLITÓW W TECHNOLOGII OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW WYKORZYSTANIE ZEOLITÓW W TECHNOLOGII OCZYSZCZANIA ŚCIEKÓW KAROLINA KĘDZIORA 1 JUSTYNA PIASEK 1 JUSTYNA SZEREMENT 1 ALEKSANDRA KWIECIEŃ 1 JOLANTA CIEŚLA 1 1 INSTYTUT AGROFIZYKI IM. BOHDANA DOBRZAŃSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Rtęć w przemyśle. Technologia usuwania rtęci z węgla przed procesem zgazowania/spalania jako efektywny sposób obniżenia emisji rtęci do atmosfery

Rtęć w przemyśle. Technologia usuwania rtęci z węgla przed procesem zgazowania/spalania jako efektywny sposób obniżenia emisji rtęci do atmosfery Rtęć w przemyśle Konwencja, ograniczanie emisji, technologia 26 listopada 2014, Warszawa Technologia usuwania rtęci z węgla przed procesem zgazowania/spalania jako efektywny sposób obniżenia emisji rtęci

Bardziej szczegółowo

Kontrolowane spalanie odpadów komunalnych

Kontrolowane spalanie odpadów komunalnych Kontrolowane spalanie odpadów komunalnych Jerzy Oszczudłowski Instytut Chemii UJK Kielce e-mail: josz@ujk.edu.pl Alternatywne metody unieszkodliwiania odpadów komunalnych Chrzanów, 07-10-2010 r. 1 Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1357

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1357 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1357 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 5 Data wydania: 19 lipca 2016 r. AB 1357 Nazwa i adres GALESS

Bardziej szczegółowo

Materiały pomocnicze do laboratorium z przedmiotu Metody i Narzędzia Symulacji Komputerowej

Materiały pomocnicze do laboratorium z przedmiotu Metody i Narzędzia Symulacji Komputerowej Materiały pomocnicze do laboratorium z przedmiotu Metody i Narzędzia Symulacji Komputerowej w Systemach Technicznych Symulacja prosta dyszy pomiarowej Bendemanna Opracował: dr inż. Andrzej J. Zmysłowski

Bardziej szczegółowo

1. Określ, w którą stronę przesunie się równowaga reakcji syntezy pary wodnej z pierwiastków przy zwiększeniu objętości zbiornika reakcyjnego:

1. Określ, w którą stronę przesunie się równowaga reakcji syntezy pary wodnej z pierwiastków przy zwiększeniu objętości zbiornika reakcyjnego: 1. Określ, w którą stronę przesunie się równowaga reakcji syntezy pary wodnej z pierwiastków przy zwiększeniu objętości zbiornika reakcyjnego: 2. Określ w którą stronę przesunie się równowaga reakcji rozkładu

Bardziej szczegółowo

Stechiometria. Nauka o ilościach materiałów zużywanych i otrzymywanych w reakcjach chemicznych

Stechiometria. Nauka o ilościach materiałów zużywanych i otrzymywanych w reakcjach chemicznych Stechiometria Nauka o ilościach materiałów zużywanych i otrzymywanych w reakcjach chemicznych Pojęcie mola Liczba atomów zawarta w 12 g czystego 12 C. 1 mol = 6.022 10 23 Liczba Avogadry Masa molowa/masa

Bardziej szczegółowo