SZKOLENIE SPECJALISTÓW WYKORZYSTANIA DOWIADCZE W ZAKRESIE IDENTYFIKOWANIA OBSERWACJI

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "SZKOLENIE SPECJALISTÓW WYKORZYSTANIA DOWIADCZE W ZAKRESIE IDENTYFIKOWANIA OBSERWACJI"

Transkrypt

1 pk mgr Jarosaw JAB O!SKI 1 ppk dr Andrzej LIS 2 SZKOLENIE SPECJALISTÓW WYKORZYSTANIA DOWIADCZE W ZAKRESIE IDENTYFIKOWANIA OBSERWACJI Wprowadzenie Wykorzystanie do"wiadcze# jest jednym z kluczowych elementów zespoowego uczenia si$ w ka%dej organizacji, niezale%nie od jej charakteru, zada# i struktury. Wojsko od wieków wykorzystywao do"wiadczenia z minionych wojen, kampanii i bitew w celu doskonalenia strategii, sztuki operacyjnej i taktyki, doktryn, organizacji oraz uzbrojenia. Jednak dopiero w ostatnich latach dziaania w obszarze wykorzystania do"wiadcze# nabray kompleksowego i systemowego charakteru. Czerpi&c ze sprawdzonych rozwi&za# NATO oraz armii pa#stw sojuszniczych, w tym zwaszcza Stanów Zjednoczonych, w Siach Zbrojnych RP w 2007 roku stworzony zosta system zbierania i upowszechniania do"wiadcze# z operacji prowadzonych poza granicami kraju. Stosownie do zmieniaj&cych si$ uwarunkowa# zewn$trznych oraz potrzeb operacyjnych, system ten ewoluowa i w 2012 roku zosta zast&piony przez powszechny, narodowy System Wykorzystania Do"wiadcze# (SWD). Obecnie, wykorzystanie do"wiadcze# realizowane jest zgodnie z jednolitym procesem obejmuj&cym pi$' etapów: identyfikacj$ obserwacji, analiz$, opracowywanie planów dziaa# naprawczych, wdra%anie i monitorowanie zmian oraz weryfikacj$ przyj$tych rozwi&za# 3. Identyfikacja obserwacji jest to dziaanie maj&ce na celu okre"lenie powtarzaj&cych si$ problemów lub negatywnych zjawisk, które maj& zasadniczy wpyw na zdolno"ci operacyjne si zbrojnych lub ich pokojowe funkcjonowanie, a które nie zostay rozwi&zane w ramach zwykej dziaalno"ci su%bowej 4. Jednocze"nie, co niezwykle istotne, identyfikacja obserwacji obejmuje równie% tzw. dobre praktyki (best practices), czyli rozwi&zania, które nie wynikaj& z formalnych uregulowa#, a które sprawdziy si$ w dziaalno"ci su%bowej i mog& by' zastosowane w innych jednostkach (instytucjach) wojskowych. Identyfikacja obserwacji jest etapem procesu wykorzystania do"wiadcze#, w którym kluczowymi czynnikami sukcesu s&: zaanga%owanie %onierzy i pracowników wojska oraz aktywne 1 Centrum Doktryn i Szkolenia Si Zbrojnych w Bydgoszczy. 2 Centrum Doktryn i Szkolenia Si Zbrojnych w Bydgoszczy; Wydzia Nauk Ekonomicznych i Zarz&dzania Uniwersytetu Mikoaja Kopernika w Toruniu. 3 Instrukcja Systemu Wykorzystania Dowiadcze w Si!ach Zbrojnych RP, CDiS SZ, Bydgoszcz 2011, pkt Ibidem, pkt Szerzej patrz: J. Jabo#ski, A. Lis, Miejsce i rola identyfikacji obserwacji w procesie wykorzystania dowiadcze, Przegl&d Wojsk L&dowych, 2012, nr 2 (059), s

2 pozyskiwanie informacji przez specjalistów wykorzystania dowiadcze na wszystkich szczeblach dowodzenia 5. Dlatego te! szczególnego znaczenia nabiera problem szkolenia specjalistów wykorzystania dowiadcze, którzy maj" by# ambasadorami systemu w swoich jednostkach i instytucjach wojskowych, kreatywnymi poszukiwaczami obserwacji istotnych z punktu widzenia zdolnoci operacyjnych lub codziennej dzia$alnoci s$u!bowej, redaktorami pomagaj"cymi opisa# zidentyfikowane przez!o$nierzy i pracowników obserwacje zgodnie ze sformalizowanymi wymogami systemu oraz analitykami weryfikuj"cymi przydatno# obserwacji do dalszych analiz. Wskazane powy!ej role wymagaj" nabycia wiedzy oraz ukszta$towania umiej%tnoci w zakresie identyfikowania, opisywania i weryfikowania obserwacji. Bior"c pod uwag% fakt,!e system wykorzystania dowiadcze w obecnej formie funkcjonuje w Si$ach Zbrojnych RP od niedawna, nie wypracowano jeszcze jednolitych rozwi"za w zakresie szkolenia specjalistów. G$ównym celem artyku$u jest wype$nienie tej luki poprzez okrelenie celów i efektów kszta$cenia oraz wypracowanie propozycji rozwi"za w zakresie szkolenia specjalistów wykorzystania dowiadcze w identyfikowaniu, opisywaniu i weryfikowaniu obserwacji. Jednoczenie wypracowany w wyniku procesu badawczego sposób identyfikowania celów i efektów szkolenia b%dzie móg$ by# wykorzystany do generowania za$o!e szkolenia specjalistów wykorzystania dowiadcze w zakresie pozosta$ych etapów procesu oraz za$o!e szkole informacyjnych dla dowódców,!o$nierzy i pracowników wojska. Osi"gni%cie celu g$ównego wymaga realizacji nast%puj"cych celów szczegó$owych: okrelenia roli szkolenia jako elementu zdolnoci organizacji wojskowych do organizacyjnego uczenia i wykorzystania dowiadcze 6 ; 5 Por.: Instrukcja SWD w SZ RP, op. cit., pkt. 2004, Zarówno w polskim, narodowym systemie wykorzystania dowiadcze, jak i w systemie obowi"zuj"cym w strukturach wojskowych NATO silnie akcentowane jest znaczenie pozytywnych zachowa organizacyjnych, które s" uznawane za kluczowe czynniki sukcesu (KCS) zdolnoci w zakresie wykorzystania dowiadcze. Por.: Instrukcja SWD w SZ RP, op. cit., s. 5-6; The NATO Lessons Learned Handbook, Joint Analysis and Lessons Learned Centre, Second edition, Monsanto 2011, s Zgodnie z przyj%tym w NATO podejciem na zdolno# do organizacyjnego uczenia si% i wykorzystania dowiadcze (Lessons Learned capability) sk$adaj" si%: struktury, proces i narz%dzia wykorzystywane do identyfikowania obserwacji, ich analizowania, wypracowywania rekomendacji dzia$a naprawczych i ich wdra!ania oraz upowszechniania dowiadcze. &ród$o: Bi-SC Directive 80-6 Lessons Learned, 06 July Podajemy za: The NATO Lessons Learned Handbook, op. cit., s. 9. Szerzej na temat zdolnoci w zakresie wykorzystania dowiadcze w si$ach zbrojnych patrz m.in.: J. Jab$o ski, A. Lis, Lessons Learned system as a tool of managing organizational knowledge: The case of military organizations, [w:] A. Nalepka, A. Ujwary- Gil (red.), Business and non-profit organizations facing increased competition and growing customers demands, Wy!sza Szko$a Biznesu National Louis University, Nowy S"cz 2012 (artyku$ przyj%ty do publikacji)

3 wskazania roli celów i efektów ksztacenia w procesie planowania szkolenia; zidentyfikowania wiedzy, umiej tno!ci i kompetencji niezb dnych specjalistom w procesie wykorzystania do!wiadcze", na etapie identyfikacji obserwacji; wypracowania propozycji szkolenia specjalistów wykorzystania do!wiadcze" w zakresie identyfikowania, opisywania i weryfikowania obserwacji. Artyku ma charakter aplikacyjny. Obejmuje on swoim zakresem szkolenie specjalistów wykorzystania do!wiadcze" szczebla strategicznego, operacyjnego i taktycznego. Do osi#gni cia celów artykuu wykorzystano nast puj#ce metody i techniki badawcze: analiz dokumentacji, analiz literatury przedmiotu, obserwacj (jednostkow#, uczestnicz#c# i nieuczestnicz#c#), wywiady nieustrukturyzowane, benchmarking oraz metody heurystyczne ( burza mózgów ). Analiza dokumentacji obejmowaa dyrektywy, instrukcje, rozkazy i podr czniki w zakresie wykorzystania do!wiadcze" obowi#zuj#ce w NATO, armii Stanów Zjednoczonych oraz przede wszystkim w Siach Zbrojnych RP. Korzystano z literatury przedmiotu w zakresie formuowania celów i efektów ksztacenia. Obserwacj prowadzono podczas przedsi wzi $ szkoleniowych (kursów i warsztatów), w których autorzy uczestniczyli jako suchacze lub wykadowcy 7. Wywiady z oficerami Centrum Analiz i Wykorzystania Do!wiadcze" NATO (Joint Analysis and Lessons Learned Centre JALLC) oraz Centrum Wykorzystania Do!wiadcze" Armii Stanów Zjednoczonych (Center for Army Lessons Learned CALL) przeprowadzono podczas warsztatów mi dzynarodowych zorganizowanych przez Centrum Doktryn i Szkolenia Si Zbrojnych (CDiS SZ) w kwietniu 2012 roku w Bydgoszczy. Ponadto metod wywiadu zastosowano, aby pozna$ spostrze%enia i opinie oficerów CDiS SZ uczestnicz#cych w kursach organizowanych przez JALLC i Mi dzynarodowe Centrum Szkoleniowe Si Zbrojnych Szwecji SWEDINT. Wywiady z t# grup# respondentów przeprowadzono w czerwcu 2012 roku. Dane na temat szkole" w zakresie wykorzystania do!wiadcze" prowadzonych za granic#, uzyskane za pomoc# metody obserwacyjnej oraz wywiadów, wykorzystano do przeprowadzenia benchmarkingu oraz zaadaptowania wybranych rozwi#za" do warunków polskich. Metody heurystyczne zastosowane zostay w celu identyfikacji potrzeb szkoleniowych w zakresie wykorzystania do!wiadcze". 7 M.in.: JALLC Analyst Training Course, NATO Lessons Learned Staff Officers Course, krajowe i mi dzynarodowe warsztaty dla oficerów wykorzystania do!wiadcze" organizowane w 2012 roku przez Centrum Doktryn i Szkolenia Si Zbrojnych oraz Dowództwo Si Powietrznych

4 1. Podstawowe zao enia szkolenia specjalistów SWD w zakresie identyfikowania obserwacji 1.1. Szkolenie jako element zdolno!ci w zakresie wykorzystania do!wiadcze" Zgodnie z powszechnie wykorzystywan w NATO kategoryzacj DOTMLPF-I 8, szkolenie (Training) jest jednym z czynników determinujcych rozwój zdolno ci. Analizujc szkolenie w zakresie wykorzystania do wiadcze! w NATO, Hallett i in. wyró"niaj szkolenia dedykowane oficerom WD (Lessons Learned Staff Officers), analitykom oraz wszystkim pozosta#ym cz#onkom organizacji, prowadzone na trzech poziomach: podstawowym, redniozaawansowanym i zaawansowanym 9. Podobne komponenty szkolenia zosta#y zidentyfikowane w odniesieniu do Systemu Wykorzystania Do wiadcze! w Si#ach Zbrojnych RP 10. W tym przypadku rozró"niono szkolenia dla etatowych i nieetatowych specjalistów wykorzystania do wiadcze!, szkolenia dla dowódców oraz szkolenia dla pozosta#ych "o#nierzy i pracowników wojska. W katalogu zidentyfikowanych potrzeb szkoleniowych na szczególn uwag$ zas#uguje wyodr$bnienie specjalnych szkole! dla kadry dowódczej, co mo"na t#umaczy% niezwykle istotn rol dowódców w procesie wykorzystania do wiadcze! oraz budowaniu klimatu i kultury organizacyjnej sprzyjajcej organizacyjnemu uczeniu si$ i dzieleniu si$ wiedz. W ród potrzeb polskiego systemu wykorzystania do wiadcze! zidentyfikowanych za pomoc technik heurystycznych nie ma co prawda specjalnych szkole! dedykowanych analitykom. Jednak"e respondenci wskazywali na potrzeb$ zró"nicowania zakresu szkole! dla specjalistów wykorzystania do wiadcze!, w zale"no ci od szczebla dowodzenia. Tym samym rekomendowano, aby szkolenia dla etatowych specjalistów szczebla strategicznego i operacyjnego obejmowa#y wybrane metody, techniki i narz$dzia prowadzenia analiz. Szkolenie specjalistów wykorzystania do wiadcze! ukierunkowane jest na wiedz$, umiej$tno ci i kompetencje niezb$dne w procesie wykorzystania do wiadcze!, tzn. 8 Doctrine, Organization, Training, Material, Leadership, Personnel, Facilities Interoperability. Por.: Department of Defense Dictionary of Military and Associated Terms JP 1-02, 8 Nov (Ammended 15 Apr. 2012), s. A-47. Szerzej na temat sposobu wykorzystania kategoryzacji DOTMLPF-I w analizach prowadzonych w ramach system wykorzystania do wiadcze! patrz: Joint Analysis Handbook, Joint Analysis and Lessons Learned Centre, Third edition, Monsanto 2007, s M. Hallet, M. Mota, J. H. Pinot, M. Smack, P. Soegaard, Introduction to the NATO Lessons Learned capability, The Three Swords Magazine, 2009, Issue No. 16, s Identyfikacja potrzeb szkoleniowych w Si#ach Zbrojnych RP w zakresie wykorzystania do wiadcze! zosta#a przeprowadzona podczas sesji pisemnej burzy mózgów (brainwriting) z wykorzystaniem techniki 635. W badaniu przeprowadzonym w Centrum Doktryn i Szkolenia Si# Zbrojnych w lutym 2012 roku uczestniczy#y trzy sze cioosobowe zespo#y z#o"one ze specjalistów wykorzystania do wiadcze! szczebla strategicznego, operacyjnego i taktycznego

5 identyfikowanie obserwacji, ich analizowanie, opracowywanie rekomendacji dziaa naprawczych i monitorowanie ich wdro!enia oraz spenianie funkcji brokera wiedzy wspomagaj"cego dzielenie si# wiedz" w organizacji. Nale!y jednocze$nie podkre$li%,!e potrzeby szkoleniowe poszczególnych specjalistów b#d" si# ró!ni% w zale!no$ci od ich statusu (specjali$ci etatowi lub nieetatowi), szczebla dowodzenia oraz indywidualnego wyksztacenia i do$wiadczenia. Szkolenie specjalistów wykorzystania do$wiadcze mo!e obejmowa%: formalne ksztacenie kursowe 11, zorganizowane formy szkolenia specjalistycznego 12, samoksztacenie oraz nabywanie wiedzy i umiej#tno$ci od bardziej do$wiadczonych specjalistów (socjalizacja wiedzy). Ponadto, bior"c pod uwag# obowi"zki szkoleniowe spoczywaj"ce na etatowych specjalistach wykorzystania do$wiadcze, niezb#dny jest ich udzia, w tym zwaszcza specjalistów szczebla strategicznego i operacyjnego, w przedsi#wzi#ciach szkoleniowo-metodycznych. Ocenia si#,!e spo$ród katalogu form dziaalno$ci szkoleniowo-metodycznej obowi"zuj"cych w Siach Zbrojnych RP 13, z punktu wiedzenia potrzeb systemu wykorzystania do$wiadcze najodpowiedniejszymi formami s": opracowanie materiaów szkoleniowo-metodycznych, kursy szkoleniowometodyczne, instrukta!e i samoksztacenie metodyczne. Szkolenie metodyczne powinno rozwija% umiej#tno$ci prowadzenia zaj#% w zakresie organizacji i funkcjonowania systemu wykorzystania do$wiadcze, prowadzenia analiz, obsugi narz#dzi informatycznych wspomagaj"cych prac# systemu oraz szkole zapoznawczych dla!onierzy i pracowników wojska 14. Szkolenia skierowane do dowódców maj" na celu przekazanie im wiedzy o istocie i korzy$ciach wynikaj"cych z funkcjonowania systemu wykorzystania do$wiadcze oraz roli dowódcy w procesie wykorzystania do$wiadcze. Ponadto, niezwykle istotn" rol# odgrywa ksztatowanie pozytywnego nastawienia dowódców do systemu wykorzystania do$wiadcze oraz procesów organizacyjnego uczenia si# i wdra!ania dziaa naprawczych. Zaanga!owanie w proces wykorzystania do$wiadcze dowódców na wszystkich szczeblach dowodzenia i kierowania zostao zidentyfikowane jako jeden z czterech determinantów efektywno$ci Systemu Wykorzystania Do$wiadcze w Siach Zbrojnych RP 15. Znaczenie 11 Np. NATO Lessons Learned Staff Officer Course organizowany w Swedish Armed Forces International Centre SWEDINT. Dla etatowych specjalistów szczebla strategicznego i operacyjnego prowadz"cych bardziej zaawansowane analizy rekomendowany jest równie! udzia w JALLC Analyst Training Course. 12 Np. warsztaty organizowane przez Centrum Doktryn i Szkolenia Si Zbrojnych lub dowództwa Rodzajów Si Zbrojnych oraz zaj#cia z zakresu wykorzystania do$wiadcze prowadzone w ramach szkolenia uzupeniaj"cego. 13 Instrukcja o dziaalno ci szkoleniowo-metodycznej, SG WP, Warszawa 2009, pkt Por. M. Hallet i in., op. cit., s Instrukcja SWD w SZ RP, op. cit., s

6 problematyki ksztatowania wiadomo ci dowódców dla efektywno ci systemu wykorzystania do wiadcze! potwierdzaj" mi#dzy innymi ameryka!skie do wiadczenia w zakresie wdra$ania procedury After Action Review (AAR), co podkre la zast#pca dyrektora U.S. Center for Army Lessons Learned (CALL) podczas mi#dzynarodowych warsztatów wykorzystania do wiadcze! przeprowadzonych w Centrum Doktryn i Szkolenia Si Zbrojnych w kwietniu 2012 roku. Jednym z atrybutów systemu wykorzystania do wiadcze! jest jego powszechno %, za determinantami jego efektywno ci kreatywne i innowacyjne my lenie $onierzy i pracowników wojska ukierunkowane na doskonalenie dziaalno ci i zdolno ci SZ RP oraz gotowo % do dzielenia si# do wiadczeniami i wymiana informacji w ramach systemu 16. Tym samym kluczowego znaczenia nabiera szkolenie wszystkich $onierzy i pracowników wojska ukierunkowane przede wszystkim na ksztatowanie ich pozytywnego stosunku do systemu oraz promowanie zaanga$owania w proces wykorzystania do wiadcze! poprzez identyfikowanie problemów i dobrych praktyk, dzielenie si# wiedz" oraz aktywny udzia we wdra$aniu dziaa! naprawczych. Istotn" rol# w prowadzeniu tego rodzaju szkole! odgrywaj" dowódcy oraz nieetatowi specjali ci wykorzystania do wiadcze! szczebla taktycznego. Reasumuj"c, nale$y podkre li%, $e systemowe podej cie do problematyki szkolenia w zakresie wykorzystania do wiadcze! wymaga planowania i prowadzenia szkole! dostosowanych do specyficznych potrzeb poszczególnych grup interesariuszy: specjalistów wykorzystania do wiadcze! na poszczególnych szczeblach dowodzenia, dowódców oraz wszystkich $onierzy i pracowników wojska. Ze wzgl#du na przyj#te cele artykuu, w dalszej jego cz# ci zakres zainteresowania zostanie zaw#$ony do problematyki szkolenia specjalistów wykorzystania do wiadcze! w zakresie identyfikowania, opisywania i weryfikowania obserwacji Cele i efekty ksztacenia (szkolenia) Efektywny proces ksztacenia (szkolenia) wymaga precyzyjnego zdefiniowania celów i oczekiwanych efektów. Zgodnie z zasadami zarz"dzania, cele i efekty powinny spenia% wymagania kategoryzacji SMART, to znaczy powinny by%: szczegóowe i konkretne (Specific), mierzalne (Measurable), akceptowalne i trafne (Acceptable/Accurate), realistyczne 16 Ibidem, s

7 (Realistic) i osigalne w zaplanowanym czasie (Time scaled) 17. Jednocze nie, planujc dzia!alno " szkoleniow, nale#y uwzgl$dni" fakt, #e jest ona ukierunkowana zazwyczaj na osigni$cie szeregu celów, które powinny by" okre lone w uporzdkowany i przejrzysty sposób uwzgl$dniajcy wzajemne relacje. Klasycznym narz$dziem s!u#cym do opisywania celów nauczania jest taksonomia opracowana przez Blooma 18 (1956), a nast$pnie zmodyfikowana przez zespó! pod kierunkiem Andersona i Kratwohla 19. Taksonomia Blooma opisuje cele nauczania, grupujc je w trzech domenach: poznawczej (cognitive domain), emocjonalnej (affective domain) oraz psychoruchowej (psychomotor domain). Cele nauczania w obszarze ka#dej z domen uszeregowane s wed!ug rosncego poziomu z!o#ono ci. W domenie poznawczej wyró#nione przez Blooma cele nauczania obejmuj: wiedz$ (Knowledge), rozumienie (Comprehension), zastosowanie (Application), analiz$ (Analysis), syntez$ (Synthesis) i ocen$ (Evaluation) 20. Natomiast zmodyfikowana taksonomia Blooma (Bloom Revised Taxonomy, BRT) klasyfikuje cele nauczania w dwuwymiarowej macierzy uwzgl$dniajcej 21 : a) rodzaje wiedzy wiedza faktualna (Factual Knowledege), wiedza koncepcyjna (Conceptual Knowledge), wiedza proceduralna (Procedural Knowledge), wiedza metakognitywna (Metacognitive Knowledge); b) rodzaje procesów my lowych: zapami$tywanie (Remember), rozumienie (Understand), stosowanie (Apply), analizowanie (Analyse), 17 M. Próchnicka, T. Saryusz-Wolski, A. Kra niewski, Projektowanie programów studiów i zaj dydaktycznych na bazie efektów kszta cenia, [w:] E. Chmielecka (red.), Autonomia programowa uczelni: Ramy kwalifikacji dla szkolnictwa wy!szego, MNiSW, Warszawa 2010, s B. S. Bloom, M. D. Engelhart, E. J. Furst, W. H. Hill, D. R. Kratwohl, Taxonomy of educational objectives: The classification of educational goals. Handbook 1: Cognitive domain, David McKay, New York L. W. Anderson, D. R. Kratwohl (red.), A taxonomy for learning, teaching and assessing: A revision of Bloom s Taxonomy of Educational Objectives, Longman, New York D. Keneddy, A. Hyland, N. Ryan, Writing and using learning outcomes: A practical guide, s D. R. Kratwohl, A Revision of Bloom s Taxonomy: An overview, Theory into Practice, 2002, Vol. 41, No. 4, s

8 ocenianie (Evaluate), tworzenie (Create). Domena afektywna dotyczy emocjonalnego aspektu uczenia si i obejmuje procesy, takie jak: odbieranie (Receiving), odpowiadanie (Responding), warto ciowanie (Valuing), organizowanie (Organisation) i charakteryzowanie (Characterisation) 22. Domena psychomotoryczna trzeci z wyró!nionych przez Blooma obszarów, w odniesieniu do którego definiowane s" cele nauczania akcentuje znaczenie umiejtno ci fizycznych. Cele nauczania w obrbie domeny psychomotorycznej klasyfikuje m.in. Simpson, który proponuje nastpuj"c" hierarchizacj: postrzeganie (Perception), postawa (Mindset), kierowana reakcja (Guided Response), wykonywanie (Mechanism), bieg#o $ w sytuacjach typowych (Complex Overt Responses), dzia#anie w sytuacjach nietypowych (Adaptation), tworzenie nowych wzorców (Origination) 23. W procesie planowania szkolenia istotne jest rozró!nienie pomidzy celami a efektami kszta#cenia (szkolenia). Jak zauwa!aj" Próchnicka i in. cel przedmiotu opisuje zmian, jak" chce si osi"gn"$ w wyniku realizacji procesu kszta#cenia zwi"zanego z przedmiotem. Cele s" intencjami nauczyciela wskazuj"cymi, co po zako%czeniu danego kursu zmieni si w sytuacji odbiorców (studentów). Przedstawiaj", jak" wiedz posi"d" odbiorcy, czego nowego si naucz", jak poprawi" si ich umiejtno ci, jak zmieni si ich sytuacja!yciowa, jakie pojawi" si mo!liwo ci. Efekt kszta#cenia to bezpo rednie oraz natychmiastowe [ ] rezultaty wynikaj"ce z dostarczenia produktu w postaci wyk#adów, laboratoriów, $wicze%, projektów i innych. Cele kszta#cenia s" elementem wej cia i nie gwarantuj" okre lonych efektów/rezultatów, które powinny by$ zdefiniowane jako wie%cz"ce proces kszta#cenia 24. Istota relacji pomidzy celami a efektami kszta#cenia uwzgldniaj"ca perspektyw podej cia procesowego zosta#a przedstawiona na rysunku 1. Efekty kszta#cenia mog" by$ klasyfikowane w ró!nych sposób. Przyk#adowo, jak wskazuje Kra niewski 25, Europejskie Ramy Kwalifikacji dla Europejskiego Obszaru 22 B. S. Bloom, B. B. Masia, D. R. Kratwohl, Taxonomy of educational objectives: The classification of educational goals. Volume II: The affective domain, McKay, New York Podaj za: D. Keneddy i in., op.cit., s E. Simpson, The classification of educational objectives in the psychomotor domain: The psychomotor domain. Volume 3, Gryphon House, Washington Podaj za: D. Keneddy i in., op.cit., s Por. P. Wyrozbski, Podejcie do tworzenia programów nauczania oparte na efektach kszta cenia, E-mentor, 2009, nr 3 (30), s M. Próchnicka, T. Saryusz-Wolski, A. Kra niewski, op. cit., s Przegl"du sposobów definiowania efektów kszta#cenia w literaturze przedmiotu dokonuj": D. Keneddy i in., op.cit., s A. Kra niewski, Krajowe ramy kwalifikacji, [w:] E. Chmielecka (red.), op. cit., s

9 Szkolnictwa Wyszego definiuj efekty kszta!cenia za pomoc tzw. deskryptorów dubli"skich uwzgl#dniaj cych: wiedz# i rozumienie, stosowanie wiedzy i rozumienia, umiej#tno$% wnioskowania i formu!owania s dów, umiej#tno$% komunikowania si# i umiej#tno$% uczenia si#. Natomiast w Europejskich Ramach Kwalifikacji dla uczenia si# przez ca!e ycie efekty kszta!cenia opisywane s za pomoc trzech kategorii obejmuj cych: wiedz#, umiej#tno$ci oraz kompetencje personalne i spo!eczne. WEJ&CIE Cele kszta!cenia DZIA'ANIA - proces kszta!cenia, prowadzenia przedmiotu PRODUKTY - wyk!ady, %wiczenia, laboratoria WYJ&CIE Efekty kszta!cenia Rys.1. Cele i efekty kszta!cenia 26 W oficjalnych dokumentach Unii Europejskiej wiedza definiowana jest jako rezultat asymilowania informacji w procesie uczenia. Rozróniane s dwa rodzaje wiedzy: teoretyczna i faktualna. Wiedza obejmuje znajomo$% faktów, zasad, teorii i praktyk w okre$lonej dziedzinie ycia lub dyscyplinie naukowej. Umiej#tno$ci oznaczaj zdolno$% stosowania wiedzy oraz know-how do realizacji zada" oraz rozwi zywania problemów. W Europejskich Ramach Kwalifikacji rozrónia si# umiej#tno$ci kognitywne (wykorzystuj ce procesy logicznego, intuicyjnego i twórczego my$lenia) oraz umiej#tno$ci praktyczne (uwzgl#dniaj ce sprawno$% manualn oraz wykorzystanie metod, materia!ów, narz#dzi i przyrz dów). Terminem kompetencje okre$la si# natomiast zdolno$% do wykorzystania wiedzy, umiej#tno$ci oraz zdolno$ci personalnych, spo!ecznych i/lub metodycznych na stanowisku pracy, w procesie kszta!cenia oraz w rozwoju zawodowym i osobistym. W Europejskich Ramach Kwalifikacji kompetencje personalne i spo!eczne s opisywane w kategoriach odpowiedzialno$ci i autonomii M. Próchnicka, T. Saryusz-Wolski, A. Kra$niewski, op. cit., s Recommendation of the European Parliament and of the Council of 23 April 2008 on the establishment of the European Qualifications for lifelong learning, Official Journal of the European Union, C 111, , Annex 1, s

10 Reasumujc, planowe podej cie do procesu szkolenia wymaga wiadomego wyznaczenia celów i efektów kszta!cenia dostosowanych do potrzeb s!uchaczy. Taksonomia Blooma opisuje cele nauczania, grupujc je w trzech domenach: poznawczej, emocjonalnej oraz psychoruchowej. Zgodnie ze zmodyfikowan taksonomi Blooma cele szkoleniowe klasyfikowane s z uwzgl"dnieniem dwóch wymiarów: rodzaju wiedzy oraz rodzaju operacji my lowych. W odniesieniu do efektów kszta!cenia na potrzeby artyku!u przyj"to klasyfikacj" rozró#niajc efekty w obszarze wiedzy, umiej"tno ci oraz kompetencji personalnych i spo!ecznych. W dalszych rozwa#aniach uwaga zostanie skoncentrowana na enumeracji celów i efektów szkolenia specjalistów wykorzystania do wiadcze$ w zakresie identyfikowania, opisywania i weryfikowania obserwacji Cele i efekty szkolenia specjalistów SWD w zakresie identyfikowania obserwacji Aktywne pozyskiwanie obserwacji oraz formu!owanie wynikajcych z nich problemów do analizy i dobrych praktyk jest jednym z zasadniczych obowizków specjalisty SWD, niezale#nie od szczebla dowodzenia 28. Tym samym w etapie identyfikacji obserwacji specjalista SWD realizuje nast"pujce zadania i czynno ci szczegó!owe: pozyskiwanie obserwacji i spostrze#e$ dokonywanych przez #o!nierzy i pracowników wojska; zbieranie i grupowanie danych niezb"dnych do opisania obserwacji; interpretowanie danych i kwalifikowanie problemu do dalszego procedowania; opisywanie obserwacji (wype!nianie formularza obserwacji); weryfikowanie zg!oszonych obserwacji i przedstawianie ich dowódcy jako propozycji problemów do analizy. Zidentyfikowany powy#ej zakres zada$ specjalisty wykorzystania do wiadcze$ w etapie identyfikacji obserwacji umo#liwia enumerowanie celów oraz efektów kszta!cenia sklasyfikowanych zgodnie z triad wiedza umiej"tno ci kompetencje spo!eczne i personalne (por. Tabela 1). Cele i efekty szkolenia enumerowane w poni#szej tabeli opisuj wiedz", umiej"tno ci oraz kompetencje personalne i spo!eczne specjalistów wykorzystania do wiadcze$ niezb"dne do identyfikowania, opisywania i weryfikowania obserwacji. Jak wynika z ich analizy, w etapie identyfikacji obserwacji s one identyczne dla specjalistów na wszystkich szczeblach dowodzenia. 28 Por.: Instrukcja SWD w SZ RP, op. cit., pkt. 1007, ppkt. 4; pkt. 1008, ppkt. 1 oraz pkt. 1011, ppkt

11 Cele i efekty szkolenia specjalistów SWD w zakresie identyfikowania, opisywania i weryfikowania obserwacji 29 Tabela 1 Symbol W01 W02 W03 W04 W05 U01 U02 U03 U04 U05 K01 K02 K03 Cele Zapoznanie z algorytmem postpowania w etapie identyfikacji obserwacji Zapoznanie z technikami zbierania danych Zapoznanie ze struktur" formularza obserwacji oraz zakresem danych w formularzu Zapoznanie z zasadami i kryteriami weryfikacji obserwacji Zapoznanie z istot" i zasadami tworzenia Listy Priorytetowych Analiz (LPA) Kszta#towanie umiejtno ci identyfikowania (wyboru) tematów obserwacji Kszta#towanie umiejtno ci pozyskiwania danych niezbdnych do opisania obserwacji Kszta#towanie umiejtno ci wykorzystania wybranych technik grupowania danych Kszta#towanie umiejtno ci interpretowania danych oraz wype#niania formularza obserwacji Kszta#towanie umiejtno ci weryfikowania obserwacji zg#oszonych do analizy Rozwijanie wiadomo ci w zakresie roli, zada$ i odpowiedzialno ci specjalisty wykorzystania do wiadcze$ w etapie identyfikowania obserwacji Kszta#towanie przekonania o potrzebie i znaczeniu aktywnego pozyskiwania obserwacji w procesie wykorzystania do wiadcze$ Rozwijanie wiadomo ci znaczenia zaanga%owania wszystkich %o#nierzy i pracowników wojska w proces identyfikowania obserwacji Wiedza Efekty Szkolony: Zna algorytm postpowania (w tym fazy i czynno ci) w etapie identyfikacji obserwacji Zna techniki zbierania danych (obserwacja, analiza dokumentów, AAR, wywiady, techniki heurystyczne), ich zalety i wady oraz potrafi krytycznie oceni! ich przydatno! w warunkach konkretnej jednostki/instytucji wojskowej Zna struktur formularza oraz zakres danych ujmowanych w formularzu Zna zasady i kryteria stosowane podczas weryfikacji obserwacji Zna istot i zasady tworzenia Listy Priorytetowych Analiz (LPA) Umiejtno ci Potrafi identyfikowa! obszary wymagaj"ce usprawnie$ lub dobre praktyki o charakterze systemowym, które s" istotne z punktu widzenia organizacyjnego uczenia si i wykorzystania do wiadcze$ Potrafi w sposób aktywny pozyskiwa! dane niezbdne do opisania obserwacji Potrafi grupowa! zebrane dane jako ciowe z wykorzystaniem diagramu podobie$stw (affinity diagram) i diagramu przyczynowo-skutkowego (cause and effect diagram) Potrafi dokona! interpretacji danych oraz prawid#owo wype#ni! formularz obserwacji Potrafi przeprowadzi! weryfikacj obserwacji i oceni! jej przydatno! do dalszej analizy Kompetencje personalne i spo!eczne Ma wiadomo! roli, zada$ i odpowiedzialno ci specjalisty wykorzystania do wiadcze$ w etapie identyfikowania obserwacji Ma przekonanie o potrzebie i znaczeniu aktywnego pozyskiwania obserwacji w procesie wykorzystania do wiadcze$ dla swojej jednostki/instytucji wojskowej Ma wiadomo! znaczenia zaanga%owania wszystkich %o#nierzy i pracowników wojska w proces identyfikowania obserwacji Szczebel dowodzenia S O T 29 Opracowanie w#asne

12 Planujc zaj cia w zakresie identyfikowania, opisywania i weryfikowania obserwacji, proponuje si, aby poszczególne grupy celów i efektów szkolenia realizowane by!y: wiedza w formie zaj " teoretycznych metod wyk!adu (informacyjnego i/lub konwersatoryjnego); umiej tno#ci w formie zaj " praktycznych metod "wiczenia sensorycznego; kompetencje personalne i spo!eczne za pomoc obydwu wskazanych powy$ej form i metod szkolenia. W subiektywnej ocenie autorów punkt ci $ko#ci w szkoleniu z zakresu identyfikacji obserwacji powinien zosta" skierowany na kszta!towanie praktycznych umiej tno#ci pozyskiwania danych, formu!owania obserwacji i jej weryfikowania oraz umacnianie zaanga$owania i pozytywnych zachowa% specjalistów wykorzystania do#wiadcze%. Jednak jest to teza, która wymaga empirycznej weryfikacji w ramach odr bnego projektu badawczego. Zidentyfikowane powy$ej cele i efekty szkolenia s wynikiem pracy koncepcyjnej autorów wspartej do#wiadczeniami w zakresie prowadzenia szkole% dla specjalistów wykorzystania do#wiadcze% na szczeblu strategicznym, operacyjnym i taktycznym oraz dyskusjami w Oddziale Analiz Funkcjonowania Si! Zbrojnych Centrum Doktryn i Szkolenia Si! Zbrojnych. W dalszych badaniach i analizach planowane jest zidentyfikowanie w podobny sposób celów i efektów szkole% dla specjalistów SWD w odniesieniu do kolejnych etapów jednolitego procesu wykorzystania do#wiadcze% oraz szkole% dla dowódców i pozosta!ych $o!nierzy (pracowników wojska) b dcych interesariuszami systemu. 2. Szkolenie specjalistów SWD w zakresie identyfikowania obserwacji propozycje rozwiza 2.1. Wprowadzenie do problematyki identyfikacji obserwacji Zaj cia wprowadzajce o charakterze teoretycznym maj na celu zapoznanie szkolonych z zapisami Instrukcji Systemu Wykorzystania Dowiadcze w zakresie identyfikowania obserwacji, a w tym z procedur zbierania i interpretowania danych, opisywania i weryfikowania obserwacji oraz tworzenia Listy Priorytetowych Analiz (LPA). Ponadto s one ukierunkowane na zwerbalizowanie i u#wiadomienie specjalistom wykorzystania do#wiadcze% znaczenia pozytywnych postaw i zachowa% organizacyjnych dla identyfikowania obserwacji, a w tym:

13 ich roli, zada i odpowiedzialno ci w etapie identyfikowania obserwacji; potrzeby i znaczenia aktywnego pozyskiwania obserwacji w procesie wykorzystania do wiadcze; znaczenia zaanga!owania wszystkich!o"nierzy i pracowników wojska w proces identyfikowania obserwacji. Zaj#cia prowadzone s$ metod$ wyk"adu konwersatoryjnego. Prowadz$cy wykorzystuj$c prezentacj# w programie Microsoft PowerPoint, przedstawia nast#puj$ce tre ci: algorytm post#powania (w tym fazy i czynno ci) oraz zadania specjalisty wykorzystania do wiadcze w etapie identyfikacji obserwacji; wybrane metody i techniki zbierania danych (np. obserwacja, analiza dokumentów, After Action Review, formalne i nieformalne wywiady, techniki heurystyczne, analizy), ich zalety i wady oraz przydatno % dla oficerów wykorzystania do wiadcze w zale!no ci od szczebla dowodzenia; rol# specjalisty wykorzystania do wiadcze jako aktywnego poszukiwacza obserwacji; obszary zainteresowania SWD (zdolno ci oraz systemy funkcjonalne Si" Zbrojnych RP) oraz &ród"a obserwacji (rodzaje dzia"alno ci s"u!bowej, w ramach których nale!y szczególnie aktywnie pozyskiwa% obserwacje); dane wymagane do kompletnego opisania obserwacji; struktur# formularza zg"oszenia obserwacji; zasady prowadzenia i kryteria stosowane podczas weryfikacji obserwacji; istot# i zasady tworzenia Listy Priorytetowych Analiz (LPA); znaczenie pozytywnych zachowa organizacyjnych dla sprawnego i skutecznego przebiegu procesu wykorzystania do wiadcze, ze szczególnym uwzgl#dnieniem etapu identyfikacji obserwacji. Dotychczasowe do wiadczenia autorów wskazuj$,!e czas trwania wyk"adu konwersatoryjnego obejmuj$cego wskazane powy!ej zagadnienia wynosi oko"o jednej

14 jednostki lekcyjnej (45 minut). Planujc zaj cia, nale!y mie" jednak na uwadze fakt,!e zaj cia mog wymaga" wyd#u!enia w zale!no$ci od intensywno$ci dyskusji oraz indywidualnych potrzeb szkolonych Identyfikowanie tematów obserwacji Zaj cia praktyczne majce na celu kszta#towanie umiej tno$ci identyfikowania (wyboru) tematów obserwacji realizowane s metod "wiczenia sensorycznego. W ramach zaj " szkoleni dokonuj identyfikacji obszarów usprawnie% i dobrych praktyk za pomoc burzy mózgów (brainstorming). Tym samym, zapoznaj si jednocze$nie z praktycznym zastosowaniem technik heurystycznych, co zwi ksza udatno$" procesu szkolenia. Zaj cia rozpoczynaj si od przedstawienia krótkiej informacji na temat celu, zasad i procedury przeprowadzenia burzy mózgów. Nast pnie ca#o$ci grupy prowadzona jest sesja pomys#owo$ci. Uczestnicy "wiczenia zg#aszaj pomys#y, poszukujc odpowiedzi na nast pujce pytania: Jakie dobre praktyki wdro!one w Pani/Pana jednostce/instytucji warto rozpowszechni" w Si#ach Zbrojnych RP? ; Jakie usprawnienia warto wprowadzi" w Pani/Pana jednostce/instytucji?. W celu zbudowania pozytywnego klimatu oraz zwi kszenia otwarto$ci zg#aszanych pomys#ów sesj rozpoczyna si od pytania o dobre praktyki. W trakcie sesji pomys#owo$ci instruktor pe#ni rol moderatora. Jeden ze szkolonych zapisuje zg#oszone pomys#y na tablicy. Po zako%czeniu sesji dokonywana jest ocena i weryfikacja pomys#ów. Do dalszego procedowania w ramach zaj " szkoleniowych wybierane s propozycje najciekawszych i najbardziej istotnych usprawnie%. Dotychczasowe do$wiadczenia autorów wskazuj,!e czas przeznaczony na to "wiczenie mo!e ró!ni" si znaczco w zale!no$ci od aktywno$ci szkolonych. Szacuje si jednak,!e na przeprowadzenie "wiczenia potrzeba od 30 do 45 minut Pozyskiwanie danych Zaj cia praktyczne majce na celu kszta#towanie umiej tno$ci pozyskiwania danych niezb dnych do opisania obserwacji realizowane s metod "wiczenia sensorycznego. W ramach zaj " szkoleni wykonuj dwa "wiczenia: pierwsze polegajce na analizie nieustrukturyzowanego opisu obserwacji i przeprowadzeniu wywiadu w celu uzupe#nienia niezb dnych danych;

15 drugie ukierunkowane na pozyskiwanie danych za pomoc pisemnej burzy mózgów (brainwriting). Pierwsze z wicze! wykonywane jest w parach. Szkoleni wyst"pujc w roli zg#aszajcego obserwacj", wybieraj dowolny temat i w sposób nieustrukturyzowany (bez wykorzystania formularza) opisuj obserwacj" na kartkach formatu A4. Nast"pnie wymieniaj si" obserwacjami w parach. Prowadzcy zaj"cia dystrybuuje w$ród szkolonych przygotowane zawczasu wycigi z Instrukcji Systemu Wykorzystania Dowiadcze w Si!ach Zbrojnych RP zawierajce wykaz danych niezb"dnych do pe#nego opisania obserwacji 30 oraz formularze zg#oszenia obserwacji 31. Szkoleni, tym razem wyst"pujc w roli specjalisty wykorzystania do$wiadcze!, oceniaj przydatno$ obserwacji do dalszego procedowania oraz jej kompletno$. Nast"pnie za pomoc wywiadu pozyskuj brakujce dane i wykonuj notatki. Czas potrzebny na wykonanie wiczenia szacowany jest na 45 minut, w tym: 15 minut na opisanie obserwacji, 10 minut na wst"pn weryfikacj" obserwacji, ocen" jej przydatno$ci do procedowania w ramach systemu i przygotowanie si" do przeprowadzenia wywiadu oraz 20 minut (2 x 10 minut) na przeprowadzenie wywiadu. %wiczenie polegajce na pozyskiwaniu danych za pomoc pisemnej burzy mózgów (brainwriting) wykonywane jest z wykorzystaniem techniki 635. Zaj"cia rozpoczynaj si" od przedstawienia krótkiej informacji na temat celu, zasad i procedury przeprowadzenia pisemnej burzy mózgów. Szkoleni pracuj w zespo#ach sze$cioosobowych. Prowadzcy dystrybuuje formularze wykorzystywane w technice 635 (po jednym arkuszu dla ka&dego szkolonego). Przyk#adowy formularz przedstawiono na rysunku Pomys# 1 Pomys# 2 Pomys# 3 Rys. 2. Formularz techniki Instrukcja SWD w SZ RP, op. cit., pkt Ibidem, za#. E. 32 Na podstawie do$wiadcze! autorów rekomendowane jest drukowanie formularza dwustronnie na papierze formatu A4, w orientacji poziomej. Na ka&dej ze stron umieszcza si" po trzy wiersze. 33 Opracowanie w#asne

16 Zadaniem szkolonych jest zgoszenie pomysów (przyczyn, rozwi za!, propozycji w zale"no#ci od tematu zadania) dotycz cych problemów zidentyfikowanych podczas sesji brainstormingu. Ka"dy z sze#cioosobowych zespoów pracuje nad innym tematem. W czasie pi$ciominutowej rundy ka"dy ze szkolonych ma za zadanie wypisa% trzy pomysy. Po upywie pi$ciu minut prowadz cy podaje komend$ do przekazania formularza szkolonemu siedz cemu obok (np. przekazanie formularzy w prawo). Procedura jest powtarzana do czasu wykonania sze#ciu rund. Szkolonym nie wolno powtarza% pomysów zgoszonych wcze#niej albo wpisanych przez inne osoby. Natomiast dopuszczalne jest rozwijanie (udoskonalanie) zgoszonych pomysów. Je"eli szkoleni nie s w stanie wygenerowa% kolejnych pomysów, mog pozostawi% puste pola w formularzu. Pisemna burza mózgów (brainwriting) przeprowadzana za pomoc techniki 635 jest niezwykle efektywn metod generowania pomysów. Sze#cioosobowy zespó w trakcie trzydziestominutowej sesji mo"e wygenerowa% do 108 pomysów (6 x 3 x 6). Z punktu widzenia identyfikacji obserwacji brainwriting mo"e by% szczególnie przydatny do wypracowywania propozycji dziaa! naprawczych. Czas przeznaczony na przeprowadzenie %wiczenia wynosi 45 minut Grupowanie danych Zaj$cia praktyczne maj ce na celu ksztatowanie umiej$tno#ci grupowania danych niezb$dnych do opisania obserwacji realizowane s metod %wiczenia sensorycznego. Zaj$cia rozpoczynaj si$ od przedstawienia przez prowadz cego krótkiej informacji na temat istoty i zastosowania w procesie wykorzystania do#wiadcze! wybranych technik grupowania danych. W ramach %wiczenia szkoleni pracuj c w zespoach sze#cioosobowych, przetwarzaj dane pozyskane w poprzednim %wiczeniu metod pisemnej burzy mózgów (brainwriting), tworz c diagram podobie!stw lub diagram przyczynowo-skutkowy (w zale"no#ci od tematu). Diagram podobie!stw (affinity diagram), którego schemat przedstawiono na rysunku 3, jest narz$dziem su" cym do grupowania opinii, pomysów, rozwi za! w oparciu o relacje i podobie!stwa zachodz ce mi$dzy nimi 34. Diagram przyczynowo-skutkowy (cause and effect diagram) nazywany równie" diagramem Ishikawy lub diagramem rybich o#ci (fishbone diagram) su"y do graficznego przedstawiania zwi zków przyczynowo-skutkowych (patrz: 34 Szerzej patrz m.in.: S. Moritz, Service Design: Practical access to an evolving field, Köln International School of Design, Köln 2005, s Tekst dost$pny na stronie internetowej: ( ). A. Hamrol, Zarzdzanie jako ci z przyk!adami, PWN, Warszawa 2007, s ; K. Szczepa!ska, Metody i techniki TQM, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 2009, s

17 rysunek nr 4) 35. Planujc wiczenie, nale!y uwzgl"dni niezb"dne zabezpieczenie materia#owe dla ka!dej z grup 36. Czas przeznaczony na wykonanie wiczenia wynosi 20 minut. Grupa 1 Grupa 2 Grupa 3 Grupa 4 Grupa 5 Grupa 6 Rys. 3. Diagram podobie$stw 37 Rys. 4. Diagram przyczynowo-skutkowy Opisywanie obserwacji Zaj"cia majce na celu kszta#towanie umiej"tno%ci specjalistów wykorzystania do%wiadcze$ w zakresie opisywania obserwacji ukierunkowane s na zapoznanie szkolonych ze struktur formularza zg#oszenia obserwacji oraz nauczenie ich wype#niania tego formularza. Formularz jest narz"dziem u#atwiajcym eksternalizacj" zidentyfikowanej obserwacji i standaryzujcym jej format, co usprawnia procedowanie obserwacji w procesie 35 Szerzej patrz m.in.: Joint Analysis Handbook, op. cit., s. 77; A. Hamrol, op. cit., s ; K. Szczepa$ska, op. cit., s Np. arkusz papieru o formacie A0, samoprzylepne kartki typu Post-it, pisaki, linijki itp. 37 Opracowanie w#asne. 38 Opracowanie w#asne na podstawie: Joint Analysis Handbook, op. cit., s

18 wykorzystania dowiadcze. Formularz zg!oszenia obserwacji wprowadzony do u"ytku w Si!ach Zbrojnych RP (por. rysunek 5) jest zbie"ny z wzorem obowi#zuj#cym w NATO 39 oraz w pe!ni dostosowany do przetwarzania w Centralnej Bazie Danych SWD. Formularz zawiera nast$puj#ce pola 40 : tytu! obserwacji; dane identyfikacyjne zg!aszaj#cego obserwacj$; opis obserwacji (krótki opis zdarzenia); opis okolicznoci (przyczyn zdarzenia); podsumowanie obserwacji; propozycje rekomendowanych dzia!a naprawczych wraz ze wskazaniem ich wykonawcy. Zaj$cia w zakresie opisywania obserwacji maj# na celu kszta!towanie umiej$tnoci interpretowania danych oraz wype!niania formularza obserwacji. Pierwsze z %wicze ukierunkowane jest na praktyczne zapoznanie szkolonych ze struktur# formularza zg!oszenia obserwacji. Stosowane w szkoleniu specjalistów Lessons Learned przez JALLC zosta!o ono zaadoptowane na potrzeby polskiego systemu wykorzystania dowiadcze. Po krótkim przypomnieniu struktury formularza zg!oszenia obserwacji prowadz#cy dystrybuuje wród szkolonych : zmodyfikowany do potrzeb dydaktycznych druk formularza obejmuj#cy cztery pola: opis obserwacji (Observation), okolicznoci zdarzenia (Discussion), podsumowanie obserwacji (Conclusion) i rekomendacj$ (Recommendation); kartki z pojedynczymi zdaniami z tekstem obserwacji. 39 Formularz obserwacji obowi#zuj#cy w NATO zawiera nast$puj#ce pola: Title, Observation, Discussion, Conclussion, Recommendation (ODCR). Por.: ACO Directive 80-1 Lessons Learned, 13 July 2009, Annex D. Szczegó!owy opis tego formularza wraz z przyk!adami zosta! zawarty w: The NATO Lessons Learned Handbook, op. cit., Annex B-C. Analiza porównawcza formatów formularza obserwacji wykorzystywanego w procesie wykorzystania dowiadcze przez organizacje wojskowe zosta!a przeprowadzona w: Establishing a Lessons Learned Program: Observations, Insights and Lessons, Center for Army Lessons Learned, Fort Leavenworth 2011, s Instrukcja SWD w SZ RP, op. cit., za!. E. Zakres danych wymaganych do kompletnego opisania problemu zosta! enumerowany w: Instrukcji SWD w SZ RP, op. cit., pkt

19 Rys. 5. Wzór formularza zgoszenia obserwacji 41 Zadaniem szkolnych jest dopasowanie poszczególnych stwierdze do pól w formularzu obserwacji. Jedno ze stwierdze celowo nie pasuje do reszty dokumentu.!wiczenie wykonywane jest indywidualnie. Nast"pnie szkoleni pracuj#c w parach, analizuj# wyniki pracy indywidualnej.!wiczenie ko czy si" przedstawieniem i omówieniem przez prowadz#cego prawidowego rozwi#zania oraz dyskusj# caej grupy szkoleniowej. Czas przeznaczony na wykonanie $wiczenia wynosi 20 minut, w tym 10 minut na prac" indywidualn#, 5 minut na prac" w parach i 5 minut na dyskusj" oraz podsumowanie $wiczenia. Poni%ej, na rysunku 6 przedstawiono przykadowy formularz opisuj#cy fikcyjn# obserwacj". 41 Instrukcja SWD w SZ RP, op. cit., za. E

20 Rys. 6. Wypeniony formularz obserwacji przykad 42 Drugie z wicze! ma na celu ksztatowanie praktycznych umiej"tno#ci w zakresie opisywania obserwacji. Szkoleni pracuj$c w zorganizowanych wcze#niej sze#cioosobowych zespoach, wypeniaj$ formularz obserwacji na podstawie rezultatów sesji pisemnej burzy mózgów (brainwriting) pogrupowanych za pomoc$ diagramu podobie!stw (affinity diagram). Czas na grupowe wypenienie formularza wynosi 20 minut. Je%eli pozwalaj$ na to warunki techniczne (dost"p do komputera w ka%dym zespole) oraz suchacze byli wcze#niej przeszkoleni w zakresie wprowadzania obserwacji do CBD SWD, mo%na dodatkowo prze wiczy wprowadzenie obserwacji do bazy danych Weryfikowanie obserwacji Weryfikowanie obserwacji i ocena ich przydatno#ci do analizy w ramach systemu wykorzystania do#wiadcze! stanowi ostatni$ z umiej"tno#ci ksztatowanych w ramach wicze! sensorycznych w etapie identyfikacji obserwacji. Sze#cioosobowe zespoy wymieniaj$ si" opracowanymi formularzami obserwacji, a nast"pnie prowadz$ weryfikacj" zgoszonych obserwacji zgodnie z kryteriami okre#lonymi w Instrukcji Systemu 42 Opracowanie wasne na podstawie materiaów dydaktycznych JALLC

21 Wykorzystania Dowiadcze. W celu sformalizowania i ujednolicenia procedury weryfikacyjnej szkoleni wykorzystuj arkusz weryfikacji obserwacji przedstawiony na rysunku Rys. 7. Formularz weryfikacji obserwacji 44 Wnioski z weryfikacji przedstawiane s przez poszczególne zespo y na forum ca ej grupy szkoleniowej. W trakcie dyskusji moderowanej przez prowadzcego zaj!cia zwracana jest uwaga na poprawno"# i kompletno"# wype nienia formularza obserwacji oraz jej przydatno"# do analizy w ramach systemu wykorzystania do"wiadcze$. Czas planowany na przeprowadzenie #wiczenia wynosi 25 minut, przy za o%eniu, %e w szkoleniu uczestnicz trzy 43 Arkusz weryfikacji obserwacji jest narz!dziem opracowanym przez jednego z autorów (A.L.). Wst!pnie by testowany podczas szkolenia dla specjalistów wykorzystania do"wiadcze$ z jednostek wojskowych Si Powietrznych przeprowadzonego w maju 2012 roku. Planowane jest pilota%owe wykorzystanie narz!dzia do weryfikowania obserwacji zg oszonych do Listy Priorytetowych Analiz Si Zbrojnych na 2013 rok. W przypadku uzyskania pozytywnych opinii narz!dzie zostanie oficjalnie wprowadzone do u%ytkowania po znowelizowaniu Instrukcji Systemu Wykorzystania Dowiadcze w Si!ach Zbrojnych RP. 44 Opracowanie w asne

22 zespoy sze cioosobowe (10 minut na weryfikacj! obserwacji i po pi!" minut dla ka#dego zespou na prezentacj! wniosków) Opisywanie i weryfikowanie obserwacji wiczenia doskonal ce Je#eli pozwalaj$ na to uwarunkowania czasowe rekomendowane jest przeprowadzenie "wicze% doskonal$cych i utrwalaj$cych umiej!tno ci opisywania i weryfikowania obserwacji. &wiczenie mo#e by" równie# wykorzystane w sytuacji, gdy niektóre z zespoów zako%cz$ prac! wcze niej od innych. Szkoleni pracuj$c indywidualnie, wypeniaj$ formularz obserwacji na podstawie danych zebranych wcze niej z wykorzystaniem metody wywiadu. Czas na indywidualne wypenienie formularza wynosi 25 minut. Nast!pnie szkoleni wymieniaj$ si! formularzami w parach, nawzajem weryfikuj$ opisane obserwacje i w parach omawiaj$ wnioski z weryfikacji. Czas przeznaczony na "wiczenie wynosi 20 minut: 10 minut na weryfikacj! (w tym wypenienie arkusza weryfikacji) oraz 10 minut na przedstawienie wniosków z weryfikacji i dyskusj! (po 5 minut na ka#dego ze szkolonych). Podsumowanie Gównym celem artykuu byo okre lenie celów i efektów szkolenia specjalistów wykorzystania do wiadcze% w zakresie identyfikowania, opisywania i weryfikowania obserwacji oraz wypracowanie propozycji rozwi$za% w tym obszarze. D$#$c do realizacji celu gównego, dokonano analizy znaczenia szkolenia jako czynnika determinuj$cego rozwój zdolno ci organizacji wojskowych do organizacyjnego uczenia i wykorzystania do wiadcze%. Przyjmuj$c podej cie do planowania szkolenia oparte na celach i efektach ksztacenia, zidentyfikowano wiedz!, umiej!tno ci i kompetencje niezb!dne specjalistom w procesie wykorzystania do wiadcze%, na etapie identyfikacji obserwacji. Wreszcie, wykorzystuj$c do wiadczenie dydaktyczne autorów, wypracowano propozycje zaj!" teoretycznych i praktycznych w zakresie identyfikowania, opisywania i weryfikowania obserwacji dedykowanych specjalistom wykorzystania do wiadcze% na wszystkich szczeblach dowodzenia. Artyku stanowi podstaw! wyj ciow$ do dalszych bada% i pog!bionych analiz problematyki szkolenia na potrzeby Systemu Wykorzystania Do wiadcze% w Siach Zbrojnych RP. Kolejne zadania badawcze ukierunkowane b!d$ na analiz! potrzeb szkoleniowych specjalistów wykorzystania do wiadcze% w kolejnych etapach procesu oraz identyfikacj! odpowiadaj$cych im celów i efektów szkolenia. Podj!te zostan$ równie# wysiki zmierzaj$ce do wypracowania narodowych rozwi$za% w zakresie kompleksowego

23 szkolenia specjalistów wykorzystania dowiadcze oraz pozosta!ych interesariuszy systemu (dowódców, "o!nierzy i pracowników wojska). Literatura 1. Anderson L.W., Kratwohl D.R. (red.), A taxonomy for learning, teaching and assessing: A revision of Bloom s Taxonomy of Educational Objectives, Longman, New York Bloom B.S., Engelhart M.D., Furst E.J., Hill W.H., Kratwohl D.R., Taxonomy of educational objectives: The classification of educational goals. Handbook 1: Cognitive domain, David McKay, New York Bloom B.S., Masia B.B., Kratwohl D.R., Taxonomy of educational objectives: The classification of educational goals. Volume II: The affective domain, McKay, New York Chmielecka E. (red.), Autonomia programowa uczelni: Ramy kwalifikacji dla szkolnictwa wyszego, MNiSW, Warszawa Hallet M., Mota M., Pinot J.H., Smack M., Soegaard P., Introduction to the NATO Lessons Learned capability, The Three Swords Magazine, 2009, Issue No. 16, s Hamrol A., Zarz dzanie jako!ci z przyk"adami, PWN, Warszawa Jab!o ski J., Lis A., Lessons Learned system as a tool of managing organizational knowledge: The case of military organizations, [w:] Nalepka A., Ujwary-Gil A. (red.), Business and non-profit organizations facing increased competition and growing customers demands, Wy"sza Szko!a Biznesu National Louis University, Nowy S#cz 2012 (artyku! przyj$ty do publikacji). 8. Jab!o ski J., Lis A., Miejsce i rola identyfikacji obserwacji w procesie wykorzystania do!wiadcze#, Przegl#d Wojsk L#dowych, 2012, nr 2 (059), s Keneddy D., Hyland A., Ryan N., Writing and using learning outcomes: A practical guide, ( ). 10. Kratwohl D.R., A Revision of Bloom s Taxonomy: An overview, Theory into Practice, 2002, Vol. 41, No. 4, s Moritz S., Service Design: Practical access to an evolving field, Köln International School of Design, Köln Simpson E., The classification of educational objectives in the psychomotor domain: The psychomotor domain. Volume 3, Gryphon House, Washington Szczepa ska K., Metody i techniki TQM, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa Wyroz$bski P., Podej!cie do tworzenia programów nauczania oparte na efektach kszta"cenia, E-mentor, 2009, nr 3 (30), s

OBSZAR NAUK O ZDROWIU

OBSZAR NAUK O ZDROWIU OBSZAR NAUK O ZDROWIU Seminarium konsultacyjne Krajowe Ramy Kwalifikacji Budowa programów studiów na bazie efektów kształcenia 22.10.2010 r. Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Prof. dr hab. med.

Bardziej szczegółowo

By móc zapobiegać. ppłk dr ANDRZEJ LIS Centrum Doktryn i Szkolenia Sił Zbrojnych

By móc zapobiegać. ppłk dr ANDRZEJ LIS Centrum Doktryn i Szkolenia Sił Zbrojnych płk JAROSŁAW JABŁOŃSKI Centrum Doktryn i Szkolenia Sił Zbrojnych ppłk dr ANDRZEJ LIS Centrum Doktryn i Szkolenia Sił Zbrojnych Identyfikacja obserwacji w procesie wykorzystania doświadczeń Konieczne jest

Bardziej szczegółowo

Europejska karta jakości staży i praktyk

Europejska karta jakości staży i praktyk Europejska karta jakości staży i praktyk www.qualityinternships.eu Preambu!a Zwa!ywszy,!e:! dla m"odych ludzi wej#cie na rynek pracy po zako$czeniu edukacji staje si% coraz trudniejsze m"odzi ludzie s&

Bardziej szczegółowo

OBSZAR NAUK O ZDROWIU

OBSZAR NAUK O ZDROWIU OBSZAR NAUK O ZDROWIU Seminarium konsultacyjne Krajowe Ramy Kwalifikacji Budowa programów studiów na bazie efektów kształcenia 5.11.2010 r. Warszawski Uniwersytet Medyczny Prof. dr hab. med. Piotr ZABOROWSKI

Bardziej szczegółowo

SZTAB GENERALNY WOJSKA POLSKIEGO CENTRUM DOKTRYN I SZKOLENIA SIŁ ZBROJNYCH

SZTAB GENERALNY WOJSKA POLSKIEGO CENTRUM DOKTRYN I SZKOLENIA SIŁ ZBROJNYCH SZTAB GENERALNY WOJSKA POLSKIEGO CENTRUM DOKTRYN I SZKOLENIA SIŁ ZBROJNYCH INSTRUKCJA SYSTEMU WYKORZYSTANIA DOŚWIADCZEŃ W SIŁACH ZBROJNYCH RP BYDGOSZCZ 2011 SZTAB GENERALNY WP ROZKAZ Nr 904/Szkol/CDiS

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Wydział Pedagogiki i Psychologii. Instytut Psychologii. Psychologia. jednolite studia magisterskie. Stacjonarne

OPIS PRZEDMIOTU. Wydział Pedagogiki i Psychologii. Instytut Psychologii. Psychologia. jednolite studia magisterskie. Stacjonarne OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Seminarium monograficzno teoretyczne : Psychologia twórczości - wspomagania rozwoju czynności poznawczych u dzieci Wydział Wydział Pedagogiki i Psychologii

Bardziej szczegółowo

Rozdzia I Postanowienia ogólne

Rozdzia I Postanowienia ogólne Zacznik nr 1 do Zarzdzenia nr 13 / 2011 Dyrektora Powiatowego Urzdu Pracy w rodzie Wlkp. z dnia 15.04.2011 REGULAMIN ORGANIZACYJNY CENTRUM AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ Rozdzia I Postanowienia ogólne 1 Regulamin

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN UCZESTNICTWA W PROJEKCIE pn. Zielony potencja subregionu p ockiego szans rozwoju rynku pracy

REGULAMIN UCZESTNICTWA W PROJEKCIE pn. Zielony potencja subregionu p ockiego szans rozwoju rynku pracy Projekt Zielony potencja subregionu pockiego szans rozwoju rynku pracy wspófinansowany przez Uni Europejsk w ramach Europejskiego Funduszu Spoecznego REGULAMIN UCZESTNICTWA W PROJEKCIE pn. Zielony potencja

Bardziej szczegółowo

DOP-0212-90/13. Poznań, 20 czerwca 2013 roku

DOP-0212-90/13. Poznań, 20 czerwca 2013 roku DOP-0212-90/13 Poznań, 20 czerwca 2013 roku Zarządzenie nr 90/2013 Rektora Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu z dnia 20 czerwca 2013 roku w sprawie wprowadzenia procedury zasięgania opinii absolwentów

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu Formy w przedsiębiorstwach przemysłowych Kierunek: Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Management and Production Engineering Rodzaj przedmiotu: specjalnościowy Rodzaj zajęć: Wykład, ćwiczenia,

Bardziej szczegółowo

Zarzdzenie Nr 38/2005 Starosty Ostrowskiego z dnia 14 grudnia 2005 r.

Zarzdzenie Nr 38/2005 Starosty Ostrowskiego z dnia 14 grudnia 2005 r. Zarzdzenie Nr 38/2005 Starosty Ostrowskiego z dnia 14 grudnia 2005 r. w sprawie wprowadzenia Systemu podnoszenia kwalifikacji pracowników Starostwa Powiatowego w Ostrowi Mazowieckiej. Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy Rodzaj zajęć: Wyk., Sem. Zarządzanie Personelem Personnel Management Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Management and Production Engineering

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów TURYSTYKA I REKREACJA studia drugiego stopnia - profil ogólnoakademicki

Efekty kształcenia dla kierunku studiów TURYSTYKA I REKREACJA studia drugiego stopnia - profil ogólnoakademicki Załącznik nr 5 Efekty kształcenia dla kierunku studiów TURYSTYKA I REKREACJA studia drugiego stopnia - profil ogólnoakademicki Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek studiów turystyka

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 0/03 Wydział Zarządzania i Komunikacji Społecznej Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

Ewaluacja projektu szkoleniowego Międzykulturowe ABC

Ewaluacja projektu szkoleniowego Międzykulturowe ABC 1. Definicja obiektu 2. Cele ewaluacji 3. Zakres przedmiotowy 4.Zakres czasowy Szkolenia dla 50 urzędników zatrudnionych w różnych departamentach i wydziałach Urzędu Miasta Lublina, obecnie lub w przyszłości

Bardziej szczegółowo

PROJEKT SYSTEMOWY,,TERAZ CZAS NA CIEBIE

PROJEKT SYSTEMOWY,,TERAZ CZAS NA CIEBIE PROJEKT SYSTEMOWY,,TERAZ CZAS NA CIEBIE wspófinansowany przez Uni Europejsk ze rodków Europejskiego Funduszu Spoecznego w ramach Priorytetu VII Promocja Integracji Spoecznej, Poddziaania 7.1.1 Rozwój i

Bardziej szczegółowo

Opinia PKPP Lewiatan do projektu ustawy o wiadczeniu us ug na terytorium RP /druk 2590 cz.1/ z dnia 11.01.2010 r.

Opinia PKPP Lewiatan do projektu ustawy o wiadczeniu us ug na terytorium RP /druk 2590 cz.1/ z dnia 11.01.2010 r. Uwagi ogólne: Opinia PKPP Lewiatan do projektu ustawy o wiadczeniu usug na terytorium RP /druk 2590 cz.1/ z dnia 11.01.2010 r. Ad. Tytu projektu ustawy i przedmiot projektu ustawy o wiadczeniu usug na

Bardziej szczegółowo

3. Bilans punktów ECTS KARTA PRZEDMIOTU. 1. Informacje ogólne

3. Bilans punktów ECTS KARTA PRZEDMIOTU. 1. Informacje ogólne KARTA PRZEDMIOTU 1. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu i kod: Badania i zasady certyfikacji produktów kosmetycznych i farmakognostycznych T.D1.11 Kierunek studiów: Specjalność: Poziom kształcenia: Profil

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 UMOWA O REALIZACJI PRAKTYKI STUDENCKIEJ

Załącznik nr 4 UMOWA O REALIZACJI PRAKTYKI STUDENCKIEJ Załącznik nr 4 UMOWA O REALIZACJI PRAKTYKI STUDENCKIEJ W dniu 200.. roku, w Płocku pomiędzy: 1. Szkołą Wyższą im. Pawła Włodkowica w Płocku Filia w Wyszkowie, z siedzibą w Wyszkowie przy ul. Geodetów 45a,

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja dotycz ca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia na studiach podyplomowych OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH I INFORMACJI NIEJAWNYCH.

Dokumentacja dotycz ca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia na studiach podyplomowych OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH I INFORMACJI NIEJAWNYCH. Zał cznik nr 7 do Uchwały nr 53/2012 Senatu UKSW z dnia 24 maja 2012 r. Dokumentacja dotycz ca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia na studiach podyplomowych OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH I INFORMACJI

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu Wydział Nauk o Bezpieczeństwie obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2012/2013 Kierunek studiów: Bezpieczeństwo

Bardziej szczegółowo

Podstawy marketingu Fundamentals of Marketing

Podstawy marketingu Fundamentals of Marketing KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2013/2014 Podstawy marketingu Fundamentals of Marketing A. USYTUOWANIE MODUŁU W

Bardziej szczegółowo

BY O I (JESZCZE) JEST?

BY O I (JESZCZE) JEST? DEFINIOWANIE EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Seminarium Bolońskie Wrocław, 24 lutego 2012 roku Janusz M. Pawlikowski Politechnika Wrocławska, ekspert boloński janusz.m.pawlikowski@pwr.wroc.pl JAK TO BYŁO I (JESZCZE)

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PRZEPROWADZANIA OCEN OKRESOWYCH PRACOWNIKÓW NIEBĘDĄCYCH NAUCZYCIELAMI AKADEMICKIMI SZKOŁY GŁÓWNEJ HANDLOWEJ W WARSZAWIE

REGULAMIN PRZEPROWADZANIA OCEN OKRESOWYCH PRACOWNIKÓW NIEBĘDĄCYCH NAUCZYCIELAMI AKADEMICKIMI SZKOŁY GŁÓWNEJ HANDLOWEJ W WARSZAWIE Załącznik do zarządzenia Rektora nr 36 z dnia 28 czerwca 2013 r. REGULAMIN PRZEPROWADZANIA OCEN OKRESOWYCH PRACOWNIKÓW NIEBĘDĄCYCH NAUCZYCIELAMI AKADEMICKIMI SZKOŁY GŁÓWNEJ HANDLOWEJ W WARSZAWIE 1 Zasady

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA NAUCZANIA PRZEDMIOTU RACHUNKOWOŚĆ SKOMPUTERYZOWANA" NA WYDZIALE ZARZĄDZANIA UNIWERSYTETU GDAŃSKIEGO

KONCEPCJA NAUCZANIA PRZEDMIOTU RACHUNKOWOŚĆ SKOMPUTERYZOWANA NA WYDZIALE ZARZĄDZANIA UNIWERSYTETU GDAŃSKIEGO KONCEPCJA NAUCZANIA PRZEDMIOTU RACHUNKOWOŚĆ SKOMPUTERYZOWANA" NA WYDZIALE ZARZĄDZANIA UNIWERSYTETU GDAŃSKIEGO Grzegorz Bucior Uniwersytet Gdański, Katedra Rachunkowości 1. Wprowadzenie Rachunkowość przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI ANALIZ W PROCESACH WYKORZYSTANIA DOŚWIADCZEŃ W ORGANIZACJACH WOJSKOWYCH: KONCEPTUALIZACJA PRZEDMIOTU BADAŃ

ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI ANALIZ W PROCESACH WYKORZYSTANIA DOŚWIADCZEŃ W ORGANIZACJACH WOJSKOWYCH: KONCEPTUALIZACJA PRZEDMIOTU BADAŃ Andrzej Lis Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Centrum Doktryn i Szkolenia Sił Zbrojnych w Bydgoszczy ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI ANALIZ W PROCESACH WYKORZYSTANIA DOŚWIADCZEŃ W ORGANIZACJACH WOJSKOWYCH:

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu 3. ZOH1-7

Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu 3. ZOH1-7 Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 (pieczęć wydziału) KARTA PRZEDMIOTU Z1-PU7 WYDANIE N1 Strona 1 z 5 1. Nazwa przedmiotu: PODSTAWY ZARZĄDZANIA HOTELAMI 4. Karta przedmiotu ważna od roku akademickiego:

Bardziej szczegółowo

Edukacja przedszkolna i wczesnoszkolna

Edukacja przedszkolna i wczesnoszkolna Bajka logopedyczna i nie tylko Dla: nauczycieli przedszkoli, edukacji wczesnoszkolnej i logopedów Cel: doskonalenie warsztatu pracy nauczyciela żeby język sprawny był, czyli jak usprawnić artykulatory

Bardziej szczegółowo

podstawy przedsi biorczo ci realizowany w zasadniczej szkole

podstawy przedsi biorczo ci realizowany w zasadniczej szkole Scenariusz lekcji zawodowej podstawy przedsi biorczo ci realizowany w zasadniczej szkole Blok tematyczny: Rynek pracy. Temat jednostki metodycznej: Analiza rynku pracy. Czas realizacji: 2 godziny lekcyjne.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRAKTYKI ASYSTENCKIEJ dla studentów I roku studiów pierwszego stopnia stacjonarnych specjalność: WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA

PROGRAM PRAKTYKI ASYSTENCKIEJ dla studentów I roku studiów pierwszego stopnia stacjonarnych specjalność: WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA Kod przedmiotu: 100N-2P1WWR PROGRAM PRAKTYKI ASYSTENCKIEJ dla studentów I roku studiów pierwszego stopnia stacjonarnych specjalność: WCZESNE WSPOMAGANIE ROZWOJU DZIECKA Praktyki organizowane są na podstawie

Bardziej szczegółowo

Lista standardów w układzie modułowym

Lista standardów w układzie modułowym Załącznik nr 1. Lista standardów w układzie modułowym Lista standardów w układzie modułowym Standardy są pogrupowane w sześć tematycznych modułów: 1. Identyfikacja i Analiza Potrzeb Szkoleniowych (IATN).

Bardziej szczegółowo

WARUNKI I TRYB KIEROWANIA PRZEZ POLIECHNIKĘ RADOMSKĄ IM

WARUNKI I TRYB KIEROWANIA PRZEZ POLIECHNIKĘ RADOMSKĄ IM WARUNKI I TRYB KIEROWANIA PRZEZ POLIECHNIKĘ RADOMSKĄ IM. KAZIMIERZA PUŁASKIEGO PRACOWNIKÓW I STUDENTÓW ZA GRANICĘ W CELACH NAUKOWYCH, DYDAKTYCZNYCH I SZKOLENIOWYCH 1 1. Pracownicy i studenci Politechniki

Bardziej szczegółowo

Wydział Zarządzania. Poziom i forma studiów. Ścieżka dyplomowania: Kod przedmiotu: Punkty ECTS 1) W - 15 C- 15 L- 0 P- 0 Ps- 0 S- 0

Wydział Zarządzania. Poziom i forma studiów. Ścieżka dyplomowania: Kod przedmiotu: Punkty ECTS 1) W - 15 C- 15 L- 0 P- 0 Ps- 0 S- 0 Wydział Zarządzania Nazwa programu kształcenia (kierunku) Politologia Poziom i forma studiów studia I stopnia stacjonatne Specjalność: - Ścieżka dyplomowania: - Nazwa przedmiotu: Rodzaj obieralny 6 przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA ETYKA: LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA ETYKA: LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA ETYKA: LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE OPRACOWAŁ: mgr Marcin Szymański Zespół Szkół Ogólnokształcących w Opolu Podstawa prawna: -Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. Młodzieżowego Domu Kultury w Puławach W ROKU SZKOLNYM 2014/2015. Zarządzanie placówką służy jej rozwojowi.

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. Młodzieżowego Domu Kultury w Puławach W ROKU SZKOLNYM 2014/2015. Zarządzanie placówką służy jej rozwojowi. RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ Młodzieżowego Domu Kultury w Puławach W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 Zarządzanie placówką służy jej rozwojowi. CEL EWALUACJI: PRZEDMIOT EWALUACJI: Skład zespołu: Anna Bachanek

Bardziej szczegółowo

jakością kształcenia Przemysław Rzodkiewicz 20 maja 2013,Warszawski Uniwersytet Medyczny

jakością kształcenia Przemysław Rzodkiewicz 20 maja 2013,Warszawski Uniwersytet Medyczny Dobre i złe ł praktyki ki funkcjonowania wewnętrznego systemu zarządzania jakością kształcenia Przemysław Rzodkiewicz 20 maja 2013,Warszawski Uniwersytet Medyczny PLAN PREZENTACJI 1. Strategia uczelni

Bardziej szczegółowo

72 Beata STACHOWIAK Uniwersytet Miko!aja Kopernika w Toruniu POTRZEBY EDUKACYJNE MIESZKA!CÓW WSI A RYNEK PRACY W SPO"ECZE!STWIE INFORMACYJNYM Pocz"tek XXI wieku dla Polski to czas budowania nowego spo!ecze#stwa,

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Warszawski Wydział Zarządzania Sylabus

Uniwersytet Warszawski Wydział Zarządzania Sylabus Uniwersytet Warszawski Wydział Zarządzania Sylabus Formularz opisu (formularz sylabusa) dotyczy studiów I i II stopnia A. Informacje ogólne (wypełnia koordynator z wyjątkiem pól Kod, Przyporządkowanie

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA W OBSZARZE: EFEKTY Gimnazjum w Piecniku. Jak pomóc uczniowi osiągnąć sukces edukacyjny?

ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA W OBSZARZE: EFEKTY Gimnazjum w Piecniku. Jak pomóc uczniowi osiągnąć sukces edukacyjny? Projekt pn. Bezpośrednie wsparcie rozwoju szkół poprzez wdrożenie zmodernizowanego systemu doskonalenia nauczycieli w powiecie wałeckim Priorytet III Działanie 3.5 Program Operacyjny Kapitał Ludzki 2007

Bardziej szczegółowo

Zadania do wykonaj przed przyst!pieniem do pracy:

Zadania do wykonaj przed przyst!pieniem do pracy: wiczenie 3 Tworzenie bazy danych Biblioteka tworzenie kwerend, formularzy Cel wiczenia: Zapoznanie si ze sposobami konstruowania formularzy operujcych na danych z tabel oraz metodami tworzenia kwerend

Bardziej szczegółowo

Program Współpracy Gminy Michałowo z Organizacjami Pozarzdowymi na rok 2008.

Program Współpracy Gminy Michałowo z Organizacjami Pozarzdowymi na rok 2008. Załcznik Nr 1 do uchwały Nr XIV/129/08 Rady Gminy Michałowo z dnia 11 stycznia 2008r. Program Współpracy Gminy Michałowo z Organizacjami Pozarzdowymi na rok 2008. Wprowadzenie Aktywna działalno organizacji

Bardziej szczegółowo

Rozporządzenia dla placówek. Profilaktyka w szkole jako przykład systemowych rozwiązań we współpracy szkoły, poradni i ODN

Rozporządzenia dla placówek. Profilaktyka w szkole jako przykład systemowych rozwiązań we współpracy szkoły, poradni i ODN Profilaktyka w szkole jako przykład systemowych rozwiązań we współpracy szkoły, poradni i ODN Akty prawne Konstytucja Rzeczpospolitej Kodeksy Ustawy Rozporządzenia O DOBRĄ JAKOŚĆ POMOCY PSYCHOLOGICZNO

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Zarządzanie jakością Quality management Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Management and production engineering Rodzaj przedmiotu: kierunkowy Rodzaj zajęć: Wyk. Ćwicz. Lab.

Bardziej szczegółowo

SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2015/2016 2016/2017. Ubezpieczenia społeczne i gospodarcze 15 15 - - - - - - 2

SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2015/2016 2016/2017. Ubezpieczenia społeczne i gospodarcze 15 15 - - - - - - 2 SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2015/2016 2016/2017 1.1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE/MODULE Nazwa przedmiotu/ modułu Kod przedmiotu/ modułu* Wydział (nazwa jednostki prowadzącej kierunek) Nazwa

Bardziej szczegółowo

Wstp. Odniesienie do podstawy programowej

Wstp. Odniesienie do podstawy programowej ! " 1 Wstp Praca dotyczy projektu midzyprzedmiotowego, jaki moe by zastosowany na etapie nauczania gimnazjum specjalnego. Powyszy projekt moe zosta przeprowadzony na zajciach z przedmiotów: informatyka

Bardziej szczegółowo

Przedszkole nr 5 im. JASIA i MAŁGOSI w Wałczu

Przedszkole nr 5 im. JASIA i MAŁGOSI w Wałczu Projekt pn. Bezpośrednie wsparcie rozwoju szkół poprzez wdrożenie zmodernizowanego systemu doskonalenia nauczycieli w powiecie wałeckim Priorytet III Działanie 3.5 Program Operacyjny Kapitał Ludzki 2007

Bardziej szczegółowo

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2015/2016

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2015/2016 Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki Karta przedmiotu Wydział Inżynierii Lądowej obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2015/2016 Kierunek studiów: Budownictwo Forma

Bardziej szczegółowo

Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych

Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych 1 Procedura prowadzenia ewaluacji realizacji polityk i programów publicznych Opracowanie w ramach projektu Potencjał Działanie Rozwój: nowy wymiar współpracy Miasta Płocka i płockich organizacji pozarządowych.

Bardziej szczegółowo

Pracownia budowy pojazdów samochodowych.

Pracownia budowy pojazdów samochodowych. Autor: Zdzisław Skupiński Zespół Szkół Zawodowych im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Dynowie PROJEKT DYDAKTYCZNY W REALIZACJI EDUKACJI ZAWODOWEJ Pracownia budowy pojazdów samochodowych. CEL OGÓLNY Poznanie

Bardziej szczegółowo

Numer obszaru: 8 E-learning w szkole - wykorzystanie platform edukacyjnych w pracy szkoły

Numer obszaru: 8 E-learning w szkole - wykorzystanie platform edukacyjnych w pracy szkoły Numer obszaru: 8 E-learning w szkole - wykorzystanie platform edukacyjnych w pracy szkoły Temat szkolenia: Zastosowania e-learningu na przykładzie platformy Moodle w nauczaniu różnych przedmiotów SZCZEGÓŁOWY

Bardziej szczegółowo

Rady Miejskiej Wodzisławia Śląskiego. w sprawie stypendiów dla osób zajmujących się twórczością artystyczną i upowszechnianiem kultury.

Rady Miejskiej Wodzisławia Śląskiego. w sprawie stypendiów dla osób zajmujących się twórczością artystyczną i upowszechnianiem kultury. identyfikator /6 Druk nr 114 UCHWAŁY NR... Rady Miejskiej Wodzisławia Śląskiego z dnia... w sprawie stypendiów dla osób zajmujących się twórczością Na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 9 i art. 18 ust. 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Pielęgniarstwo europejskie Kod przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Strona1 Monika Płaziak Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 1.6 Temat zajęć: Moje kompetencje przedsiębiorcze 1. Cele lekcji: Uczeń: zna pozytywne i negatywne cechy własnej osobowości, zna cechy osoby przedsiębiorczej

Bardziej szczegółowo

MODYFIKACJA KONCEPCJI PRACY PRZEDSZKOLA NR 5 POD GRZYBKIEM W RAWICZU NA OKRES OD 2014 DO 2017

MODYFIKACJA KONCEPCJI PRACY PRZEDSZKOLA NR 5 POD GRZYBKIEM W RAWICZU NA OKRES OD 2014 DO 2017 MODYFIKACJA KONCEPCJI PRACY PRZEDSZKOLA NR 5 POD GRZYBKIEM W RAWICZU NA OKRES OD 2014 DO 2017 Niech umiech dziecka bdzie najwiksz nagrod i najwyszym uznaniem za wszelkie trudy w realizacji koncepcji pracy

Bardziej szczegółowo

Psychologia jednolite magisterskie

Psychologia jednolite magisterskie Załącznik nr 3 do Uchwały nr 49/2015 Senatu UKSW z dnia 23 kwietnia 2015 r. Psychologia jednolite magisterskie Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia dla kierunku Psychologia

Bardziej szczegółowo

Komentarz do prac egzaminacyjnych w zawodzie technik administracji 343[01] ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE

Komentarz do prac egzaminacyjnych w zawodzie technik administracji 343[01] ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE Komentarz do prac egzaminacyjnych w zawodzie technik administracji 343[01] ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE OKE Kraków 2012 Zadanie egzaminacyjne zostało opracowane

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET MEDYCZNY IM. KAROLA MARCINKOWSKIEGO W POZNANIU. Procedura przeprowadzania hospitacji zajęć dydaktycznych

UNIWERSYTET MEDYCZNY IM. KAROLA MARCINKOWSKIEGO W POZNANIU. Procedura przeprowadzania hospitacji zajęć dydaktycznych Załącznik do zarządzenia nr 14/15 z dnia 19 lutego 2015 roku UNIWERSYTET MEDYCZNY IM. KAROLA MARCINKOWSKIEGO W POZNANIU UCZELNIANY SYSTEM ZAPEWNIENIA I DOSKONALENIA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA Spis treści 1. Cel...

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Rozrachunki z pracownikami z tytułu wynagrodzeń ( blok 2 godzinny)

KONSPEKT LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Rozrachunki z pracownikami z tytułu wynagrodzeń ( blok 2 godzinny) KONSPEKT LEKCJI PRZEDMIOT: Rachunkowość przedsiębiorstw klasa III Technikum Ekonomicznego NAUCZYCIEL: Joanna Pol - Gołębiewska DZIAŁ PROGRAMOWY: Rozrachunki i roszczenia TEMAT LEKCJI: Rozrachunki z pracownikami

Bardziej szczegółowo

Zespó Szkó w Marcinkowie. Organizacja WEWN TRZSZKOLNEGO DOSKONALENIA NAUCZYCIELI w Zespole Szkó w Marcinkowie

Zespó Szkó w Marcinkowie. Organizacja WEWN TRZSZKOLNEGO DOSKONALENIA NAUCZYCIELI w Zespole Szkó w Marcinkowie Zespó Szkó w Marcinkowie Organizacja WEWN TRZSZKOLNEGO DOSKONALENIA NAUCZYCIELI w Zespole Szkó w Marcinkowie Pa dziernik 2006 1 STRUKTURA ORGANIZACJI WEWN TRZSZKOLNEGO DOSKONALENIA NAUCZYCIELI I. Cele

Bardziej szczegółowo

Rozwijanie kompetencji nauczycieli i uczniów z zakresu stosowania TIK. Wykorzystanie e-podręczników i e-zasobów w nauczaniu i w uczeniu się

Rozwijanie kompetencji nauczycieli i uczniów z zakresu stosowania TIK. Wykorzystanie e-podręczników i e-zasobów w nauczaniu i w uczeniu się E-podręczniki do kształcenia ogólnego Rozwijanie kompetencji nauczycieli i uczniów z zakresu stosowania TIK. Wykorzystanie e-podręczników i e-zasobów w nauczaniu i w uczeniu się Warszawa 2016 Strona 2

Bardziej szczegółowo

Przeprowadzenie kompleksowej optymalizacji funkcjonowania jednostki, wprowadzenie nowego systemu zarządzania i wynagradzania

Przeprowadzenie kompleksowej optymalizacji funkcjonowania jednostki, wprowadzenie nowego systemu zarządzania i wynagradzania zakres rzeczowy zał. 6 Przeprowadzenie kompleksowej optymalizacji funkcjonowania jednostki, wprowadzenie nowego systemu zarządzania i wynagradzania Zamawiający: ZIKiT w Krakowie, zatrudniający ok. 500

Bardziej szczegółowo

Koszty jakości. Definiowanie kosztów jakości oraz ich modele strukturalne

Koszty jakości. Definiowanie kosztów jakości oraz ich modele strukturalne 1 Definiowanie kosztów jakości oraz ich modele strukturalne Koszty jakości to termin umowny. Pojęcie to nie występuje w teorii kosztów 1 oraz nie jest precyzyjnie zdefiniowane ani przez teoretyków, ani

Bardziej szczegółowo

Dlaczego kompetencje?

Dlaczego kompetencje? Dlaczego kompetencje? Kompetencje to słowo, które słyszymy dziś bardzo często, zarówno w kontekście konieczności wykształcania ich u uczniów, jak i w odniesieniu do naszego osobistego rozwoju zawodowego.

Bardziej szczegółowo

Raport, został przygotowany na podstawie 42 wypełnionych przez uczestników kursu ankiet ewaluacyjnych przeprowadzonych w dniach:

Raport, został przygotowany na podstawie 42 wypełnionych przez uczestników kursu ankiet ewaluacyjnych przeprowadzonych w dniach: Raport z analizy ankiet ewaluacyjnych kursu Gender Mainstreaming przeprowadzonego w dniach : 15-16.10.2009r., 22-23.10.2009r., 24 25.10.2009r., 05-06.11.2009r. w Wydziale Nauk Społecznych WSP TWP w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Olsztyn, dnia 30 lipca 2014 r. Poz. 2682 UCHWAŁA NR LIII/329/2014 RADY GMINY JONKOWO. z dnia 26 czerwca 2014 r.

Olsztyn, dnia 30 lipca 2014 r. Poz. 2682 UCHWAŁA NR LIII/329/2014 RADY GMINY JONKOWO. z dnia 26 czerwca 2014 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA WARMIŃSKO-MAZURSKIEGO Olsztyn, dnia 30 lipca 2014 r. Poz. 2682 UCHWAŁA NR LIII/329/2014 RADY GMINY JONKOWO z dnia 26 czerwca 2014 r. w sprawie określenia zasad i trybu przeprowadzania

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Podstawy matematyki finansowej (MFI221)

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Podstawy matematyki finansowej (MFI221) Załącznik Nr 5 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Podstawy matematyki finansowej (MFI221) 2. KIERUNEK: MATEMATYKA 3. POZIOM STUDIÓW: I stopnia 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/3 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 6

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU. Część A

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU. Część A Przedmiot: Proseminarium Wykładowca odpowiedzialny za przedmiot: Dr inż. Piotr Michalik Cele zajęć z przedmiotu: 1. Zapoznanie ę z techniką pisania pracy dyplomowej 2. Nauczenie zasad korzystania z literatury

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY GIMNAZJUM NR 1 Z ODDZIA AMI INTEGRACYJNYMI IM. JANA PAW A II W OZORKOWIE

KONCEPCJA PRACY GIMNAZJUM NR 1 Z ODDZIA AMI INTEGRACYJNYMI IM. JANA PAW A II W OZORKOWIE Zacznik nr 1 do uchway Rady Pedagogicznej Nr 10/81/VII/2010/2011 z dn. 8. 12. 2010 r. KONCEPCJA PRACY GIMNAZJUM NR 1 Z ODDZIAAMI INTEGRACYJNYMI IM. JANA PAWA II W OZORKOWIE 1. Rozporzdzenie Ministra Edukacji

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 12. PRZEDMIOTOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA 3 Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia (symbol)

KARTA PRZEDMIOTU. 12. PRZEDMIOTOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA 3 Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia (symbol) KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: GEOGRAFIA POLITYCZNA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: I/1 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 2 6. LICZBA GODZIN: 30 CA 7. TYP PRZEDMIOTU

Bardziej szczegółowo

Matryca efektów kształcenia dla programu studiów podyplomowych ZARZĄDZANIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

Matryca efektów kształcenia dla programu studiów podyplomowych ZARZĄDZANIE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Podstawy firmą Marketingowe aspekty jakością Podstawy prawa gospodarczego w SZJ Zarządzanie Jakością (TQM) Zarządzanie logistyczne w SZJ Wymagania norm ISO serii 9000 Dokumentacja w SZJ Metody i Techniki

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ I Opisowa 1. Dokumenty odniesienia:

CZĘŚĆ I Opisowa 1. Dokumenty odniesienia: CZĘŚĆ I Opisowa Dokumenty odniesienia: a) Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2012 r. poz. 416); b) Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Technologia montażu. 2. KIERUNEK: Mechanika i Budowa Maszyn. 3. POZIOM STUDIÓW: Studia pierwszego stopnia

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Technologia montażu. 2. KIERUNEK: Mechanika i Budowa Maszyn. 3. POZIOM STUDIÓW: Studia pierwszego stopnia KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Technologia montażu. KIERUNEK: Mechanika i Budowa Maszyn 3. POZIOM STUDIÓW: Studia pierwszego stopnia 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: rok studiów II/ semestr 4 5. LICZBA

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI

REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI REGULAMIN BIURA KARIER EUROPEJSKIEJ WYŻSZEJ SZKOŁY PRAWA I ADMINISTRACJI I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Biuro Karier Europejskiej Wyższej Szkoły Prawa i Administracji w Warszawie, zwane dalej BK EWSPA to

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN REALIZACJI PROJEKTÓW EDUKACYJNYCH. W GIMNAZJUM NR 1 im. WISŁAWY SZYMBORSKIEJ W RACIBORZU

REGULAMIN REALIZACJI PROJEKTÓW EDUKACYJNYCH. W GIMNAZJUM NR 1 im. WISŁAWY SZYMBORSKIEJ W RACIBORZU REGULAMIN REALIZACJI PROJEKTÓW EDUKACYJNYCH W GIMNAZJUM NR 1 im. WISŁAWY SZYMBORSKIEJ W RACIBORZU 1 Ustalenia ogólne 1. Uczniowie mają obowiązek realizowania projektów edukacyjnych na podstawie 8 Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na kursie dokształcającym

Program kształcenia na kursie dokształcającym Program kształcenia na kursie dokształcającym Załącznik nr 5 Wydział Wychowania Fizycznego i Sportu Jednostka prowadząca kurs Zakład Teorii Sportu dokształcający Nazwa kursu Trener pierwszej klasy w zapasach

Bardziej szczegółowo

Temat: Odpowiedzialny i zdrowy styl życia.

Temat: Odpowiedzialny i zdrowy styl życia. PROJEKT EDUKACYJNY DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ Temat: Odpowiedzialny i zdrowy styl życia. WSTĘP: Wewnątrzszkolny projekt przyrodniczy Odpowiedzialny i zdrowy styl życia powstał, aby połączyć w jeden

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Sieradzu SYLABUS

Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Sieradzu SYLABUS Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Sieradzu SYLABUS Profil : Ogólnoakademicki Stopień studiów: Studia pierwszego stopnia Kierunek studiów: PEDAGOGIKA Specjalność: - Semestr: I Moduł (typ) przedmiotów:

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Andragogika Kod przedmiotu: 117 Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2013/2014

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2013/2014 Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki Karta przedmiotu obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 201/2014 Wydział Inżynierii i Technologii Chemicznej Kierunek studiów: Inżynieria

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 013/014 Wydział Zarządzania i Komunikacji Społecznej Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

Wydział Zarządzania. Poziom i forma studiów. Ścieżka dyplomowania: Kod przedmiotu: Punkty ECTS 1) W - 30 C- 15 L- 0 P- 0 Pws- S- 0

Wydział Zarządzania. Poziom i forma studiów. Ścieżka dyplomowania: Kod przedmiotu: Punkty ECTS 1) W - 30 C- 15 L- 0 P- 0 Pws- S- 0 Wydział Zarządzania Nazwa programu kształcenia (kierunku) Politologia Poziom i forma studiów studia I stopnia stacjonarne Specjalność: Ścieżka dyplomowania: Nazwa przedmiotu: Miedzynarodowe stosunki polityczne

Bardziej szczegółowo

Procesy rozwiązywania problemów. Diagnozowanie problemu: metody graficzne (1).

Procesy rozwiązywania problemów. Diagnozowanie problemu: metody graficzne (1). 45 min Inwentyka Procesy innowacyjne dr hab. inż. M. Sikorski 1 Procesy rozwiązywania problemów. Diagnozowanie problemu: metody graficzne (1). Data wykładu:............. Razem slajdów: 14 Inwentyka procesy

Bardziej szczegółowo

Kobiety kształtujmy własn przyszło - wersja wstpna-

Kobiety kształtujmy własn przyszło - wersja wstpna- II raport okresowy z ewaluacji projektu: Kobiety kształtujmy własn przyszło - wersja wstpna- - Malbork, padziernik 2007 - opracował: Jakub Lobert Projekt dofinansowany przez Ministerstwo Pracy i Polityki

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRAKTYKI PEDAGOGICZNEJ dla studentów II roku studiów pierwszego stopnia niestacjonarnych specjalność: LOGOPEDIA

PROGRAM PRAKTYKI PEDAGOGICZNEJ dla studentów II roku studiów pierwszego stopnia niestacjonarnych specjalność: LOGOPEDIA Kod przedmiotu: 100N-2P2LOGc PROGRAM PRAKTYKI PEDAGOGICZNEJ dla studentów II roku studiów pierwszego stopnia niestacjonarnych specjalność: LOGOPEDIA Praktyki organizowane są na podstawie Rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Czasu nie ma nigdy chyba że się go wykorzysta. Zarządzanie czasem i priorytetami. Metody: Cele szkolenia: Wybrane zagadnienia: Uczestnicy nauczą się:

Czasu nie ma nigdy chyba że się go wykorzysta. Zarządzanie czasem i priorytetami. Metody: Cele szkolenia: Wybrane zagadnienia: Uczestnicy nauczą się: 1 Czasu nie ma nigdy chyba że się go wykorzysta. ~ P. Rosegger Zarządzanie czasem i priorytetami > > Nauka ergonomicznego wykorzystania czasu > > Planowanie pracy w odniesieniu do ustalonych celów > >

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY STASZÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POśYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2009

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY STASZÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POśYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2009 Załącznik Nr 1 do uchwały Nr XLIII/356/08 Rady Miejskiej w Staszowie z dnia 23. 12.2008r sprawie przyjęcia Programu współpracy Gminy Staszów z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami prowadzącymi działalność

Bardziej szczegółowo

ZASADY REKRUTACJI UCZNIÓW DO IM. MIKO AJA KOPERNIKA W NOWEM

ZASADY REKRUTACJI UCZNIÓW DO IM. MIKO AJA KOPERNIKA W NOWEM ZASADY REKRUTACJI UCZNIÓW DO LICEUM OGÓLNOKSZTACEGO IM. MIKOAJA KOPERNIKA W NOWEM I. Podstawa prawna. 1. Art. 9 ust. 2, art. 10 ust. 1 i ust. 9 ustawy z dnia 6 grudnia 2013 roku o zmianie ustawy o systemie

Bardziej szczegółowo

Przetarg nieograniczony poniej kwoty okrelonej w art. 11 ust 8 zgodnie z ustaw Prawo zamówie publicznych

Przetarg nieograniczony poniej kwoty okrelonej w art. 11 ust 8 zgodnie z ustaw Prawo zamówie publicznych Radziejów: Zorganizowanie i przeprowadzenie szkolenia w kierunku: projektowanie ogrodów Numer ogłoszenia:151938 2010; data zamieszczenia: 01.06.2010 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU usługi Przetarg nieograniczony

Bardziej szczegółowo

PLAN SZKOLENIA OBRONNEGO GMINY WYDMINY NA 2016 ROK

PLAN SZKOLENIA OBRONNEGO GMINY WYDMINY NA 2016 ROK WARMIŃSKO - MAZURSKIE Załącznik Nr 3 do Zarządzenia Nr 5/2016 Wójta Gminy Wydminy z dnia 22 stycznia 2016 roku ZATWIERDZAM /organizator szkolenia/ URZĄD GMINY W WYDMINACH UZGADNIAM... /Wojewoda Warmińsko-Mazurski/

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA OBRONNEGO NA LATA 2013 2015

PROGRAM SZKOLENIA OBRONNEGO NA LATA 2013 2015 0 PROGRAM SZKOLENIA OBRONNEGO NA LATA 2013 2015 CZĘŚC I opisowa 1. DOKUMENTY ODNIESIENIA 1. Ustawa o powszechnym obowiązku obrony RP ( Dz. U. z 2012r., poz. 461); 2. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia

Bardziej szczegółowo

Rozwój e learningu z wykorzystaniem funduszy europejskich. Piotr Koenig UMWP

Rozwój e learningu z wykorzystaniem funduszy europejskich. Piotr Koenig UMWP Rozwój e learningu z wykorzystaniem funduszy europejskich Piotr Koenig UMWP Okres 2004-2006 Projekt KNOW Kształcenie Na odległość Wspierające rozwój kwalifikacji zawodowych w województwie pomorskim (2005

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 10/2009 Wójta Gminy Kołczygłowy z dnia 16 marca 2009 r.

Zarządzenie Nr 10/2009 Wójta Gminy Kołczygłowy z dnia 16 marca 2009 r. Zarządzenie Nr 10/2009 Wójta Gminy Kołczygłowy z dnia 16 marca 2009 r. w sprawie: wprowadzenia w Urzędzie Gminy Kołczygłowy Regulaminu okresowej oceny pracowników samorządowych zatrudnionych na stanowisku

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bełżycach. w roku szkolnym 2013/2014

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bełżycach. w roku szkolnym 2013/2014 RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Bełżycach w roku szkolnym 2013/2014 WYMAGANIE PLACÓWKA REALIZUJE KONCEPCJĘ PRACY Bełżyce 2014 SPIS TREŚCI: I Cele i zakres ewaluacji

Bardziej szczegółowo

Praca w grupie. UMIEJĘTNOŚCI: Kompetencje kluczowe w uczeniu się

Praca w grupie. UMIEJĘTNOŚCI: Kompetencje kluczowe w uczeniu się Praca w grupie 131 Praca w grupie jest jednym z założeń kompetencji zdolność uczenia się i zarazem jednym z aktualnych społecznie tematów. Chodzi o wymianę myśli i wzajemne uzupełnianie się w grupie oraz

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Filozofia z etyką. 2. KIERUNEK: Turystyka i rekreacja. 3. POZIOM STUDIÓW: studia pierwszego stopnia

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Filozofia z etyką. 2. KIERUNEK: Turystyka i rekreacja. 3. POZIOM STUDIÓW: studia pierwszego stopnia KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Filozofia z etyką 2. KIERUNEK: Turystyka i rekreacja 3. POZIOM STUDIÓW: studia pierwszego stopnia 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: I/1 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 2 6. LICZBA

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2014/2015

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2014/2015 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2014/201 Wydział Prawa, Administracji i Stosunków Międzynarodowych

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/2014 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2013/201 Wydział Psychologii i Nauk Humanistycznych Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo