Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu Wydział Inżynierii Kształtowania Środowiska i Geodezji

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu Wydział Inżynierii Kształtowania Środowiska i Geodezji"

Transkrypt

1 Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu Wydział Inżynierii Kształtowania Środowiska i Geodezji Kierunek Architektura Krajobrazu Praca magisterska Koncepcja ogrodu lustrzanych obrazów w Dolnośląskim Centrum Dziedzictwa Przyrodniczego i Kulturowego w Wojsławicach Anna Wojciechowska Nr indeksu Opiekun pracy dr hab. Tomasz Nowak, prof. nadzw. Wrocław, czerwiec 2010

2 OŚWIADCZENIE OPIEKUNA PRACY Oświadczam, że niniejsza praca magisterska pt.: Koncepcja ogrodu lustrzanych obrazów w Dolnośląskim Centrum Dziedzictwa Przyrodniczego i Kulturowego w Wojsławicach autorstwa: Anny Wojciechowskiej, została przygotowana pod moim kierunkiem w Instytucie Architektury Krajobrazu i stwierdzam, że spełnia ona warunki do przedstawienia jej w postępowaniu o nadanie tytułu zawodowego. data czytelny podpis opiekuna pracy OŚWIADCZENIE AUTORA PRACY Świadom odpowiedzialności prawnej oświadczam, że niniejsza praca dyplomowa: Została napisana przeze mnie samodzielnie i nie zawiera treści uzyskanych w sposób niezgodny z obowiązującymi przepisami USTAWY z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Nie była wcześniej przedmiotem procedur związanych z ubieganiem się o tytuł naukowy lub zawodowy wyższej uczelni. Załączona w wersji elektronicznej jest identyczna z wersją wydrukowaną... data.. czytelny podpis autora pracy

3 Spis treści I Część opisowa Cel pracy...2 Wstęp 2 Rozdział 1. Lustrzany ogród Wprowadzenie do tematu Historia lustra Lustro i jego rodzaje Odbicie gra światła i barwy Lustrzana iluzja lustrzane odbicie jako wnętrze przedłużenia ogrodu Rzeźba krzywe zwierciadło.18 Rozdział 2. Woda lustrzana tafla Lustro w zwierciadle wodnym Tafla wody, a krajobraz..27 Rozdział 3. Ogród muzą artystów Lustro w malarstwie Malarstwo Anny Wojciechowskiej Geometria, symetria i harmonia w ogrodzie Pałac w Wersalu z kompleksem ogrodowo parkowym...43 II Część projektowa Rozdział 4. Charakterystyka obszaru Dolnośląskiego Centrum Dziedzictwa Przyrodniczego i Kulturowego w Wojsławicach Ogólna charakterystyka obszaru Arboretum w Wojsławicach...49

4 Lokalizacja Uwarunkowania fizjograficzne Rys historyczny Koncepcja Programowo Przestrzenna Dolnośląskiego Centrum Kulturowo Przyrodniczego w Wojsławicach Mapa hipsometryczna Rozdział 5. Koncepcja ogrodu lustrzanych obrazów w Dolnośląskim Centrum Dziedzictwa Przyrodniczego i Kulturowego w Wojsławicach Idea ogrodu lustrzanych obrazów Podsumowanie.59 Bibliografia Inne źródła ( strony internetowe www ) 61 Fotografie.63 Załączniki: Nr 1. Koncepcja Programowo Przestrzenna Dolnośląskiego Centrum Kulturowo Przyrodniczego w Wojsławicach. Nr 2. Mapa hipsometryczna. Nr 3. Koncepcja zagospodarowania ogrodu lustrzanych obrazów. Nr 3a. Propozycja nasadzeń. Nr 3b. Wizualizacje. Nr 3c. Plakat. Nr 4. Wersja elekroniczna pracy CD.

5

6 I Część opisowa 1

7 Cel pracy Głównym celem mojej pracy jest stworzenie krajobrazu powielanego, czyli wizualizacja przestrzeni, gdzie motyw lustra nie będzie odbierany tylko, jako przedmiot odbijający napotkany, namacalny element. Jest to ukazanie lustra dosłownie i w przenośni, gdzie cenną rolę będzie odgrywała woda, sama roślinność i nieodstępująca i towarzysząca nam w życiu harmonia geometrii, z którą spotykamy się od zarania wieków. Pragnę pokazać krainę wnętrza ogrodu, gdzie dzięki prostym elementom będzie zachęcała do zwiedzania, która pobudzi nasze zmysły i natchnie nas do kreowania krajobrazu. A to wszystko sprawi, że poczujemy się lepiej. Wstęp Tak mi mówili aniołowie, Co znają prawdę, skrytą w słowie, Że tam, gdzie wisząc nad przestrzenią, Brzegi wieczności się zielenią, Przedarłszy czasu mdłe osłony, Wzgórzami tęsknot otoczony, Zakwita ogród niezbadany, Zaczarowany, obłąkany - Zaczarowany skonem zorzy I obłąkany mgłą bezdroży! Bolesław Leśmian Od wieków ogrody tworzono przede wszystkim z potrzeby otaczania się pięknem oraz harmonią. Ogrody to nie tylko miejsce wypoczynku, ale i inspiracja dla artystów 1, duma ich właścicieli. Śledząc historię sztuki ogrodowej zauważyć można, że rozmaitość, wszelakość przyjętych rozwiązań jest ogromna. Od geometrycznych, symetrycznych ogrodów i obiektów przez kompozycje luźne, sentymentalne aż do kompozycji parkowych. Ogród to miejsce szczególne, magiczne, to obiekt żywy, podlegający ciągłym, dynamicznym zmianą w czasie, w cyklu nie tylko dobowym, ale i rocznym. Ma on swoje specjalne miejsce w kształtowaniu oraz rozwoju cywilizacji ludzkości. Ogród to także filozoficzna 1 L. Majdecki, Historia ogrodów, Wyd. PWN, Warszawa 2008r., str. 5 2

8 zagadka dotycząca przemijania utożsamiana ze wzrostem roślin, kwiatów, drzew i przepływaniem wody. To wreszcie miejsce, w którym doświadczyć można wzniosłych stanów ducha 2 czy po prostu odpocząć. Lustrzany ogród, bo takim tematem zajmę się w niniejszej pracy, to ogród i odbicie lustrzane w połączeniu, to sama natura oraz wytwór człowieka. Przenikają się one wzajemnie podwajając piękno i wrażliwość kompozycji natury. Lustro jest w obecnych czasach rzeczą tak powszechną, że już nie zwracamy na nie uwagi, jest wręcz nieodłącznym elementem naszego współczesnego życia. Lustra wykorzystuje współczesna nauka, kultura, medycyna, wojsko. Zwierciadło od niepamiętnych czasów towarzyszy człowiekowi, będąc jednym z najdawniejszych wynalazków ludzkości i tym samym stało się częścią jego kultury 3. Dziś trudno jest znaleźć miejsce, mieszkanie, w którym nie byłoby żadnego lustra. W salonach pełnią one funkcje ozdobne, w łazienkach i przedpokojach funkcje raczej praktyczne tj. powiększają przestrzenie jak również umożliwiają nam oglądanie i przyglądanie się samym sobie. Jednak świadomość jak można zmienić, zmodyfikować wnętrze jak również ogród i patio umiejętnym umiejscowieniem lustra jest cały czas bardzo mała. Moja praca wizualizuje jedynie garstkę realizacji, pomysłów, w jaki sposób świadomie bądź też nie świadomie człowiek włączył charakter odbicia w przestrzeń zieleni. Moim zdaniem warto się zapoznać z estetyką i prestiżem lustra, które w ogrodzie ujawnia przestrzenne przedstawienie, spektakl odbić i lśnień, gdzie wystarczy chwila i mały promień, aby wszystko ożyło. Szklana, łapiąca światło dekoracja może dodać uroku ciemnym zakątkom, gdzie nic nie chce kwitnąć 4. Architekci krajobrazu proponują wiele rozwiązań, które dzięki użytych w nich szklanych taflach - lustrach, pozwalają na optyczne powiększenie ogrodu, jak również na stworzenie intymnej atmosfery, ale przede wszystkim pozwalają nadać ogrodom artystyczny, magiczny oraz bajkowy walor. To wszystko sprawiło, że temat ten spotkał się z moim dużym zainteresowaniem. Praca moja podzielona jest na dwie części pierwszą opisową oraz drugą projektową. W pierwszym rozdziale Lustrzany ogród zajmę się wprowadzeniem do tematu i próbą definicji kilku podstawowych pojęć, którymi będę posługiwała się w niniejszej pracy, historią lustra i szkła oraz rodzajami tego tworzywa, odbiciem grą światła i barwy, lustrzaną iluzją, rzeźbą, jako krzywym zwierciadłem oraz lustrzanym odbiciem - jako przedłużeniem wnętrza 2 www. Radiestezja.waw.pl 3 Nowe życie Luty 2007, Wiesława Mielnik 4 Ogrody 2010r., str. 32 3

9 ogrodu. W kolejnym rozdziale poruszę kwestię innych form odbicia, a mianowicie Woda lustrzana tafla podzielonym na podrozdziały: lustro w zwierciadle wodnym oraz tafla wody, a krajobraz. Trzeci rozdział to Ogród muzą artystów, w którym znajdą się podrozdziały: lustro w malarstwie, między innymi w sztuce u Velazqueza i Rubensa, jak również o moim malarstwie, oraz o geometrii, symetrii i harmonii jaka panuje w ogrodzie i wreszcie uzupełnieniem kompozycyjnego ładu będzie historia Wersalu z całym kompleksem ogrodowo parkowym. Następny element to część projektowa, gdzie znajduje się rozdział poświęcony informacjom dotyczącym Dolnośląskiego Centrum Dziedzictwa Przyrodniczego i Krajobrazowego w Wojsławicach, jak i rozdział poświęcony idei kreowanej przeze mnie koncepcji ogrodu lustrzanych odbić. Pracę moją uzupełnią przedstawione graficznie analizy terenu Wojsławic oraz zdjęcia i reprodukcje. 4

10 Rozdział 1. Lustrzany ogród 1.1. Wprowadzenie do tematu Skąd fascynacja ogrodami? Dlaczego wielu ludzi poświęca całe życie na ich tworzenie i na ich podziwianie? Dlaczego nie możemy po prostu leżąc na leżaku w ogrodzie kontemplować śpiewu ptaków, barw i zapachów, tylko wciąż szukamy nowych sposobów, wciąż tworzymy nowe zielone wnętrza używając do tego bez końca nowych materiałów? Nie chodzi tylko o odpoczynek od zgiełku miasta, naładowanie akumulatorów wśród pięknych kwiatów, a o to, iż ogrodnictwo to sztuka, a każdy ogrodnik to artysta, malujący całą gamą barw, zapachów i odbić, który potrzebuje się rozwijać oraz pokazywać swoje osiągnięcia innym, aby odpoczywając, podziwiali. Taka po prostu jest natura ludzka i to jest właśnie piękne. Sztuka ogrodowa to coś znacznie więcej niż tylko sadzenie i łączenie roślin. To dobieranie odpowiednich gatunków na danym terenie, to umiejętne łączenie zieleni z architekturą i wreszcie to precyzja pielęgnacji wnętrz ogrodowych. Ogród powstaje w momencie, gdy jego konstrukcja ukryta została przed naszym wzrokiem pośród naturalnej flory. Tworząc nie zawsze jesteśmy wstanie zapanować nad tym, co może się w nim wydarzyć, ale starając się kontrolować, a przy tym unowocześniać i upiększać ogród możemy przychylić się do utworzenia bajkowych, niezwykłych miejsc. Lustro daje nam takie możliwości i wiele innych, gdzie powstaje efekt większej przestrzeni, łudzi przejściami, które nie istnieją, symbolizuje tafle wody i powiela obraz 5, to wszystko daje złudzenie tajemnicy i stwarza intymną, magiczną atmosferę. W dużym skrócie lustro to tafla szkła, to gładka powierzchnia, która ma właściwości odbijania światła, dzięki czemu powstaje obraz odbity przedmiotów, które znajdują się przed zwierciadłem. Lustro używane jest, jako przedmiot użytkowy oraz dekoracyjny, lustro to jeden z tych przedmiotów, bez których człowiek nie może się dziś obyć 6. To w lustrze sprawdzamy codziennie swoją twarz, swoje odbicie, to jemu często powierzamy swoje tajemnice. Analizując estetykę luster możemy zauważyć, iż mają one przeróżne kształty i wielkości, mogą mieć piękne drewniane, srebrne, czy też metalowe ramy jak i mogą być bez nich. Obraz, który w lustrze powstaje jest odbiciem iluzorycznym i harmonijnym względem 5 Ogrody Nr. 1 (129), styczeń 2010, Wyd. Agora SA, Warszawa, Gra światłem str /www.domosfera.pl/wnetrza/1,94387, ,niezwykle_lustra.html 5

11 płaskiej powierzchni. Znaczy to tylko tyle, iż źródło oraz jego obraz posiadają tę samą wielkość, a ich odległości są identyczne. Lustrem może być także tafla wody, o ile jest spokojna, jednak wtedy odbicie światła będzie uzależnione od kąta padania wiązki świetlnej. Niezbyt dużo wynalazków odegrało tak istotną rolę jak właśnie lustro. Spełnia ono, bowiem nie tylko ważną rolę w naszym codziennym życiu, ale przede wszystkim jest coraz częściej wykorzystywane w takich dziedzinach życia człowieka jak nauka, technika, medycyna oraz sztuka, która mnie akurat w niniejszej pracy najbardziej będzie interesować. Słowa kluczowe: lustro, szkło, tafla, odbicie, obraz, Wojsławice Historia lustra. Wojownik skupia się na maleńkich cudach codzienności. Jeśli potrafi w nich dojrzeć to, co piękne, znaczy to, że i on nosi w sobie piękno, bowiem świat jest zwierciadłem, w którym odbija się twarz każdego człowieka. Paulo Coelho Lustra od zawsze inspirowały ludzi, były czymś zaczarowanym, niezwykłym. Poznaj samego siebie są to słowa po dziś dzień powtarzane, które wyryto dawno temu nad wejściem do wyroczni delfickiej. Skąd brać taką wiedzę jeśli sami siebie zobaczyć dokładnie nie jesteśmy w stanie. Dopiero dzięki lustrom możemy zobaczyć samych siebie, przynajmniej fizycznie i samych siebie poznawać. Właśnie lustra są szczególnie interesujące, są bowiem przykładem tego, jak bardzo w proces samopoznania zaangażowane są osiągnięcia techniki 7. Dokładnie nie wiadomo, gdzie oraz kiedy wynaleziono pierwsze szkło. Najbardziej prawdopodobna wersja to taka, iż było to około 1250 roku p.n.e., ponieważ najstarsze szklane wyroby pochodzą właśnie z okresu cywilizacji Mezopotamii lub Egiptu. Początki wytwarzania luster również sięgają bardzo dalekich czasów, pierwsze najstarsze cywilizacje starożytnego świata posługiwały się lustrami z polerowanego obsydianu 8. Były lustra 7 Niniejszy tekst był podstawą referatu wygłoszonego na konferencji Filozofia wobec problemów współczesnego człowieka zorganizowanej przez Instytut Filozofii Uniwersytetu Zielonogórskiego., Człowiek w lustrze nowoczesnej techniki 2003r. 8 szybka.pl/forum/szklo-budowlane/krotka-historia-produkcji-luster-t38.0.html 6

12 robione z kawałków wypolerowanego metalu, zwłaszcza z brązu lub miedzi. Rzymianie używali z kolei luster wykonywanych ze srebra. Zwierciadła ze szkła pojawiły się znacznie później, około X a VII wiekiem p.n.e we Francji, w czasach Cesarstwa Rzymskiego. Wtedy to właśnie zaczęto zastępować metalowe lustra lustrami szklanymi powleczonymi ołowiem, cyną lub srebrem. W średniowieczu jednak znowu powrócono do luster metalowych, które odbijały tylko o 40% światła, dając odbicie bardzo niewyraźne i mętne 9. Pierwsze szklane lustro wykorzystywane jako główna dekoracja pojawiło się dopiero około roku 1650 r. we Francji, aż stały się one częścią reprezentacyjnych barokowych, francuskich wnętrz. Szkło wykorzystywane do produkcji luster musiało być równe i absolutnie przejrzyste. Zwierciadła wytwarzano z dmuchanych cylindrów szklanych z podkładem z folii metalowej i ramami 10. Francuzi bardzo ambitnie zajęli się tematem luster wciąż wprowadzając nowe metody ich wytwarzania. Najważniejszym wynalazkiem był wynalazek Perrota, a było to formowanie szklanych szyb przez odlewanie, tak jak robi się to z metalem, nadając szkłu całkowicie dowolną barwę. Ale ta wielka przyszłość lanego szkła 11 nie polegała tylko na dekoracjach, lecz przede wszystkim na zastosowaniu tej metody po to, aby otrzymać idealnie płaskie szklane płyty stosowane do wyrobu zwierciadeł i szklanych okien. Piękno tego szkła polega na jego równości, przeźroczystości i pozbawieniu takich wad jak pęcherze lub kamienie 12. Ciekawostką jest to, że Perrot, który odkrył lane szkło i tym samym udoskonalone lustro i który otrzymał od Akademii Nauk w roku 1688 wyłączne prawo produkcji lanego szkła został oszukany przez króla francuskiego i oficjalnie pozbawiony swych praw w 1696 roku, a przyznano mu jedynie roczną pensję, którą miał się pocieszyć i odstąpić od walki o swoje prawa. Stało się tak dlatego, iż król francuski pragnął rozpocząć produkcję luster na szeroką skalę i tym samym uczynić Francję królową zwierciadeł, a wyłączne prawo do produkcji lanego szkła w rękach drobnego wynalazcy bardzo mu w tym przeszkadzało. Jednak między wiekiem XVI a XVII produkcję luster zdominowali Wenecjanie, a nie Francuzi dzięki umiejętności tworzenia bardziej przezroczystego szkła. Ludwik XIV postanowił jednak powstrzymać dominację Wenecji ucząc się od weneckich szklarzy ich sztuki i wtedy też produkcja luster w Wenecji zaczęła tracić na znaczeniu. 9 M. Wallis, Dzieje zwierciadła, Wyd. Artystyczne i Filmowe, Warszawa A. Polak, Szkło i jego historia PWN Warszawa 1981, str Tamże str Tamże str

13 W 1684 r. otworzono Galerię Zwierciadlaną, co dało początek modzie na duże lustra. Coraz częściej klienci z Europy zaczęli kupować lustra z Francji i Anglii i to były już te lustra, które znamy dziś. Następnie lustra zaczęły być produkowane w hucie Saint-Gobain w Paryżu w 1698r. Architekt Robert de Cotte zaczął je stosować jako główny motyw dekoracyjny wielkich wnętrz XVIII wieku. W jednym z projektowanych przez siebie wnętrz wybudował dwa kominki otoczone wykładziną z wielkich zwierciadeł. Zwierciadła położone naprzeciw siebie w pokoju dodawały świetności i blasku 13, powodowało to również wielokrotne odbicie światła świec, co rozjaśniało pomieszczenia. Kolejnym dużym krokiem w historii luster był wynalazek Justus vov Liebig 14 w 1835 roku, a była to nowa metoda podlewania luster cienką warstwą czystego srebra, zamiast dotychczasowej uciążliwej metody wyklepywania metalowej folii i łączenia jej ze szkłem za pomocą rtęci. Wtedy też zdecydowanie wzrosło zastosowanie luster, używanie ich stało się bardziej praktyczne, lustra mogły też być o wiele większe niż dotychczas. Dlatego też ogromne, okazałe lustra w korytarzach, czy sypialniach stały się nową modą tego wieku. Jednak dopiero w wieku XIX produkcja luster weszła w fazę przemysłową, co pozwoliło na znaczne powiększenie ich rozmiarów, jak i większe oraz częstsze ich wykorzystanie i trwało to przez cały XX wiek. W ciągu ostatnich kilku lat rozpowszechniła się metoda wytwarzania luster poprzez napylanie próżniowe glinu 15. Lustro na przestrzeni wieków zostało udoskonalone; z drobnej płytki miedzianej lub brązowej, łatwo śniedziejącej i matowiejącej, przeobraziło się z czasem w taflę powleczoną na odwrocie warstwą srebra lub aluminium, zdolną odbijać do 98 proc. światła. Z przedmiotu zbytku, dostępnego tylko dla nielicznych, będącego nieraz oznaką przynależności do klas wyższych, przemieniło się ono w przedmiot codziennego, powszechnego użytku Tamże str Tamże str W. Mielnik, Nowe życie luty 2007 w Zwierciadło w kulturze, nowezycie.archidjecezja.wroc.pl/numery/022007/11.html 8

14 1.3. Lustro i jego rodzaje. Lustro to gładka powierzchnia o nierównościach mniejszych niż długość fali świetlnej 17. Dlatego właśnie lustro w najmniejszym stopniu rozprasza światło i odbija jego większą część, a mianowicie od 90% do nawet 98% światła. Lustro modyfikuje barwę, nadaje wszystkim przedmiotom pewien połysk, jakiego zwykle nie ma w rzeczywistości. Łączy ono także drobne światła i cienie przez to powierzchnia na przykład skóry, włosów lub tkanin odbitych w nim jest bardziej lita pod względem świetlnym. Czyni z przedmiotów, które możemy oglądać, zarazem dotykać, przedmioty, które możemy tylko oglądać tym samym dematerializuje je, przemienia je w coś niecielesnego 18. Lustra dzielimy na płaskie, w którym obraz obiektywu konstruuje się poprzez wykonanie odbicia symetrycznego względem płaszczyzny zwierciadła. 19 Jest to jednak obraz pozorny. Lustra dzielimy jeszcze na wklęsłe, skupiające światło oraz wypukłe - rozpraszające je. Te z kolei dzieli się na sferyczne, cylindryczne, paraboliczne oraz hiperboliczne. Ze względu na fakt, iż zwierciadło zmienia bieg promieni, pozbawione są one aberracji chromatycznych, czyli wad występujących w soczewkach przejawiających się tym, iż promienie światła o różnej barwie mają ognisko w różnej odległości od soczewki. W przypadku układów optycznych, na przykład aparatów fotograficznych, jest to wada pogarszająca jakość odwzorowania. Bieg odbitych promieni podlega jednak aberracjom optycznym: tzn. podlega wadzie pojedynczej soczewki, a także zwierciadła niepłaskiego, polegającej na deformacji uzyskanego obrazu, a w szczególności zniekształceniu i pogorszeniu ostrości lub niepożądanych zmianach chromatycznych. Zwierciadła płaskie są typem najczęściej spotykanym w życiu codziennym i są to lustra codziennego użytku, wiszące w naszych domach oraz lustra używane w lustrzankach, jako elementy zmieniające bieg światła w urządzeniach optycznych, oraz lustra fenickie mylone często z weneckimi. Lustra fenickie to lustra, które odbijają część światła, a drugą część przepuszczają pomijając niejako światło pochłonięte i rozproszone. Lustro Fenickie to szyba pokryta cienką warstwą metalu B. Orłowski, Z. Przyrowski, Księga wynalazków, PWN Warszawa, 1984r. w Jadwiga Sobkowska, Zakład Ergonomii i Projektowania Form Użytkowych Uniwersytet Warmińsko Mazurski, //ogigi.polsl.pl/biuletyny/zeszyt_10/z10_10.pdf

15 Zazwyczaj lustra fenickie umieszczane są pomiędzy dwoma pomieszczeniami z których jedno jest ciemne, a drugie jasne. Osoby, które przebywają w pomieszczeniu jasnym mogą oglądać swoje odbicie w lustrze, natomiast te przebywające w ciemnym pomieszczeniu mogą obserwować co dzieje się w pomieszczeniu oświetlonym, a jest to możliwe dlatego, iż światło przechodzące przez lustro ma o wiele większe nasilenie w porównaniu do światła odbitego. Lustra wypukłe oraz wklęsłe stosuje się między innymi w teleskopach, aparatach fotograficznych. Lustra mogą służyć także do odbijania promieniowania elektromagnetycznego spoza zakresu fal światła widzialnego, tak jak ma to miejsce w przypadku anteny satelitarnej, czy teleskopu rentgenowskiego. Podane przykłady nie wyczerpują tematu, a jedynie go sygnalizują, ponieważ temat lustra jest zagadnieniem tak enigmatycznym, że jaśniej można tę kwestię przybliżyć tylko na konkretnych przykładach, co mam zamiar uczynić w kolejnych rozdziałach tej pracy Odbicie gra światła i barwy. Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię. Ziemia zaś była bezładem i pustkowiem; ciemność była nad powierzchnią bezmiaru wód, a Duch Boży unosił się nad wodami. Wtedy rzekł Bóg << Niechaj się stanie światłość!>> I stała się światłość 21. Każda światłość manifestuje swoje istnienie w dwóch rzeczywistościach: w swoim źródle i w swoim odbiciu. Światło zatrzymując się na przedmiocie wyodrębnia go z przestrzeni i przez to każde dzieło człowieka z niej odgraniczane staje się wyodrębnionym miejscem "wyrwanej" i ucieleśnionej w wybranym materiale myśli 22. Tak wyjątkowych doznań dostarcza właśnie iluminacja, a zabawa światłem w ogrodzie to już prawdziwy teatr odbić. Strumień światła, który zostanie skierowany we właściwe miejsce potrafi zupełnie zmienić atmosferę w ogrodzie, gdyż wydobędzie, na przykład, z ciemności tylko te elementy, które nas interesują 23. Woda, szkło i lustro to właśnie 21 Pismo Święte Starego i Nowego testamentu, opracował zespół biblistów Polskich z inicjatywy Benedyktów Tynieckich, Pallotinum Poznań-Warszawa Recenzja z wystawy w Muzeum Diecezjalnym (Opole X/XI 1995), Zamyślenie nad źródłem światła. 23 Ogrody wodne, wydanie specjalne, Mój piękny ogród, nr 3/2009r., Wyd. Burda Publishing, Wrocław str

16 te elementy, które w tej pracy szczególnie mnie interesują, to materiały, które w niezwykły sposób odbijają światło i uczestniczą w grze. Możemy zauważyć, iż w każdy słoneczny dzień powierzchnia wody, stawu, jeziora odbija promienie światła słonecznego, które wznoszą się nad krajobrazem jak promienie reflektora 24. Takich promieni nie da się jednak swobodnie dostrzec, potrzebne jest do tego zbieg kilku korzystnych okoliczności. Światło, które idzie od wody, pisze Minnaert M., 1961r. po części pochodzi z odbicia czy też rozproszenia na powierzchni wody, a po części z jej głębi. Każdy element, przedmiot, który znajduje się pomiędzy falującą taflą wody, a słońcem zmniejsza moc odbicia słonecznego, a co za tym idzie i jasność tej powierzchni. Powoduje to następującą sytuację; przedmiot, który znajduje się pomiędzy słońcem, a powierzchnią rzuca na nią jakby cień o tym samym kształcie i tym samym miejscu 25, co prawdziwy cień. Spoglądając na przykład na odbicie księżyca na wodzie lekko pofalowanej, możemy zobaczyć że każda nawet najmniejsza fala tworzy jakby oddzielny obraz księżyca, oczywiście jeśli znajdujemy się wystarczająco blisko. Wszystkie oświetlone fale tworzą jedną wydłużoną plamę, przy tym wielka oś tej plamy leży w płaszczyźnie pionowej przechodzącej przez oko obserwatora i źródła światła 26. Dzieje się tak dlatego, iż odbity promień przebiega bliżej powierzchni wody niż padający promień. Załamanie się światła w kropli wody, czy też rosy na liściu, to właśnie te rozkoszne, ulotne zjawiska, które inspirują i zachęcają do wstawienia szkła między kwiaty. Dzięki umieszczeniu luster w ogrodzie możemy otrzymać migotliwe odblaski, ma miejsce wtedy także kontrast niezwykle obfitej faktury roślin, kwiatów, liści z jednolitością oraz świetlistością szkła. Często budzi to zaskakujące asocjacje. Szkło w ogrodzie to szansa na niekończący się spektakl odbić, błysków i lśnień. Praca z lustrem w ogrodzie to igranie ze światłem. Ustawiona nawet w powodzi kwiatów prosta szklana forma elektryzuje oko, a w pełnym słońcu wybucha jak płomień 27. Szyba jednak daje nieregularne odbicia, wszelkie nierówności są od razu zauważalne, w przeciwieństwie do lustra, co też ma swoje uroki, zwłaszcza jeśli w grę zaczyna wchodzić barwa. Goethe powiedział Wszystko, co żyje, dąży do posiadania barwy 28. Obserwując na przykład kroplę wody, krople rosy możemy zauważyć, iż barwa pojawia się błyskawicznie w momencie kiedy kąt padania promieni stanie się dostatecznie duży 29. Na początku ukaże 24 Minnaert M., Światło i barwa w przyrodzie PWN Warszawa 1961 r., s Tamże str Tamże str Ogrody Nr. 1 (129), styczeń 2010, Wyd. Agora SA, Warszawa str M. Minnaert, Światło i barwa w przyrodzie PWN Warszawa 1961 r., str Tamże str

17 nam się barwa niebieska, następnie zielona, a w dalszej kolejności zobaczymy kolor żółty, pomarańczowy i wreszcie czerwony. Kropla rosy na liściu leżącym na trawie powoduje, iż wydaje się on nam szary, dlatego, że promienie odbijają się w podobny sposób z zewnątrz i z wewnątrz kropli i większość z nich nie dociera nawet do powierzchni trawy. Wielkie krople rosy mają, dla nas obserwatorów, barwę srebrną jeśli obserwujemy ją pod dużym kątem, ponieważ jak pisze Minneart M., 1961 r. pod tym kątem promienie ulegają absolutnemu odbiciu na tylnej jej powierzchni. Drzewa i gałęzie są brązowe, często szare w kierunku słońca, natomiast w przeciwnym kierunku są czarne i nie widać na nich żadnych szczegółów 30. Kwitnące owocowe drzewa w sadach; grusze, jabłonie są brudnobiałe, ponieważ taka właśnie mieszanina barw powstaje kiedy zestawi się różowe oraz białe płatki z zielonymi liśćmi i czerwonymi pręcikami u grusz, a żółtymi pręcikami u jabłoni. Często także dachy domów pokryte są kolorowymi dachówkami, z daleka jednak widzimy tylko jeden ich odcień, a nie konkretne barwy. Fizyka objaśnia takie mieszanie się kolorów tym, że każdy punkt świetlny odwzorowuje się w naszym oku jako plama mniej lub bardziej rozmazana, przy tym plamy o różnych barwach nakładają się na siebie. 31 Oświetlenie w ogrodzie ma bardzo duże znaczenie i powinno ono tworzyć jedną całość z roślinnością i ze wszystkimi częściami architektury. Punkty świetlne powinny być zaplanowane już w momencie projektowania ogrodu, zanim jeszcze cokolwiek w nim posadzimy, dzięki czemu możemy uzyskać lepszy efekt podkreślenia kompozycji roślinnych, czy rzeźb, jeśli takie będą się w nim znajdować. ( Pietraszczyk M., 1999 r. ) Właściwie dobrane oświetlenie może wywołać, wiele różnych efektów iluminacji. Między innymi: oświetlenie od dołu reflektorami nadaje efekt dramatyzmu, dzięki temu, iż jest to oświetlenie odwrotne niż naturalne oświetlenie światłem słonecznym. Przednie oświetlenie pozwala uzyskać cień na pobliskich roślinach lub obiektach. Z kolei podświetlenie z tyłu stwarza wokół niego aureolę, eksponując jego ciemny zarys. Ściany budynku, na przykład altanki ogrodowej, możemy w celu podkreślenia jej barwy oraz zaznaczenia powierzchni obmyć równomiernym światłem, co stworzy intymną atmosferę 32. Oświetlenie ogrodu z dwóch stron natomiast spowoduje, że światło nie tylko, że rozświetli, rozjaśni przedmiot, na przykład altankę, ale również usunie ostre cienie, a w przypadku altany o ażurowej konstrukcji, ukaże jej przestrzenną strukturę jak również 30 Tamże str Tamże str

18 bogactwo detali. Technika oświetlenia lustrzanego - polega na akcentowaniu obiektu umieszczonego po drugiej stronie zbiornika wody 33, tak, aby patrząc z tarasu czy też okien domu, obserwatorowi ukazało się jego odbicie na powierzchni wody. Można również osiągnąć oświetlenie księżycowe, poprzez umiejscowienie punktów światła na gałęziach drzew, co daje niezwykłe, subtelne oświetlenie terenu wokół drzewa. Tych możliwości zabawą światłem, odbiciem, cieniem, barwą jest oczywiście znacznie więcej i można by jeszcze dużo napisać, jednak nie to jest głównym tematem mojej pracy, więc na tym poprzestanę. Światło może oszukiwać, może zmniejszać lub zwiększać optycznie ogród, jak również manipulować barwami i cieniami, bogactwo możliwości jest ogromne i na pewno nie do końca jeszcze odkryte, ale jedna rzecz jest pewna; światło jest bardzo istotnym elementem tworzącym krajobraz, a odpowiednio oświetlony ogród kusi swoim blaskiem i daje możliwość wypoczynku również wieczorem Lustrzana iluzja lustrzane odbicie jako wnętrze przedłużenia ogrodu. Iluzja to złudzenie optyczne, którym nie my manipulujemy, ale ono nami, to zmienione spostrzeżenie realnie istniejącego przedmiotu, powstające w wyniku nietypowego działania któregoś ze zmysłów. Złudzenia pozwalają ujawnić sposób, w jaki mózg zwykle organizuje i interpretuje informację pochodzącą z narządów zmysłów 34. Innymi słowy to błędna interpretacja obrazów, która jest wynikiem kontrastów oraz cieni. Obrazy, które powiązane są z lustrem od najdalszych czasów i kultur grały istotną rolę w poglądzie na świat, na otaczającą rzeczywistość. Jednym ze składników tego właśnie poglądu było rozumienie widzialnych przedmiotów jako symboli tego, co widzialne nie jest. Na przykład dla kultury średniowiecza przedmioty zmysłowe były zwierciadłami odbijającymi przedmioty niezmysłowe, może dlatego, iż zwierciadła w średniowieczu dawały odbicie niewyraźne i zawsze odbierane były jako gorsze od przedmiotu, który się w nim odbijał. Jednak mimo to w lustrzanym odbiciu zawiera się coś z tego realnego przedmiotu, coś z jego doskonałości Światło, czwartek, 10 kwietnia 2008, swiatlo.blox.pl/html/ ,262146,169,170.html?4, W. Mielnik, Nowe życie Luty 2007, Zwierciadło w kulturze, nowezycie.archidiecezja.wroc.pl/numery/022007/11.html 13

19 Dyskusję na temat względnych wartości sztuki oraz natury rozpoczął już Petrarka w XIV wieku, a potem kontynuowana ona była przez wszystkie epoki i przez wszystkie kultury i przez wszystkich architektów, zwolenników naturalnego ogrodnictwa, aż do wieku XVII, kiedy to włoscy architekci krajobrazu stworzyli trzecią kategorię tzw. ulepszonej przyrody dzięki ingerencji i działaniu człowieka 36. Od zawsze jednak największym problemem w Europie był i jest po dziś dzień brak przestrzeni. Dlatego też głównym trendem we współczesnym projektowaniu ogrodów jest ich wszechstronność. Projektanci ogrodów wciąż sięgają po nowe materiały do upiększania oraz powiększania, choćby optycznie zielonych przestrzeni. Materiał, który stał się ostatnio dość popularny wśród architektów krajobrazu to szkło pod postacią skał, rzeźb, luster. Szkło potrafi nie tylko dzielić się w nieskończoną ilość części czy wyginać, ale przede wszystkim pojawia się wśród roślinności w postaci dzieła sztuki. Wprowadza do ogrodu elegancje, a plastyczyna i odporna na warunki atmosferyczne forma podkreśla piękno zieleni. Wiek XXI to mogłaby być era szkła, trzeba tylko odkryć jak go używać, aby podkreślić i wykorzystać jego wszystkie zalety 37. Zabawa z lustrem możliwa jest w każdym ogrodzie, a powtórzenie obrazów czy też stworzenie w nim głębi dzięki zwierciadłu jest bardzo kuszące. Projektanci ogrodów proponują wiele rozwiązań, aby taki efekt uzyskać. Pokazują również, jak możliwe jest optyczne powiększenie małego ogrodu. Jest to zabieg dość prosty, a jednocześnie dający gwarancję nadzwyczajnych efektów, ponieważ wrażenia optyczne, które powstały na skutek zjawiska odbicia pozwolą zmienić kilka doniczkowych kwiatów w bujną rabatę, czy też w gęsty busz 38. Pionowe lustrzane powierzchnie mają moc podwyższenia wnętrza, a poziome wydłużenia go. Lustra umieszczone natomiast na przeciwległych ścianach stwarzają iluzję nieskończonego ciągu pomieszczeń, umieszczone na ścianach prostopadłych z kolei powiększą wnętrze 39. Ścieżka, czy alejka idąca wprost na lustro idzie dalej w odbiciu i sprawia wrażenie dłuższej niż w rzeczywistości. Umieszczenie lustra tak, aby widoczna była w nim furtka zachęcać może do wejścia w głąb lustra, aby do niej dotrzeć. Ciekawym pomysłem jest również zakrycie ramy lustra roślinami, dodaje to głębi obrazu jak również może stać się miłą niespodzianką dla nie podejrzewających niczego odwiedzających ogród. 36 P. Hobhouse, Historia ogrodów, tłumaczenie Bożena Mierzejewska, Ewa Romkowska, Ogrody Nr. 1 (129), styczeń 2010, Wyd. Agora SA, Warszawa str M. Pasek, Sztuka iluzji, muratordom.pl, 39 A. Marmur, Lustra i przestrzeń, Zabawy przestrzenią, projektowanie wnętrz bez tajemnic! Kompedium wiedzy na temat aranżacji wnętrz., Akademia Projektowania i Aranżacji wnętrz, projektowaniewnetrz.eu/akademia/lustrzanerozmaitosci 14

20 Jest to również zabieg konieczny, aby zamiast lustra widzieć prześwit pomiędzy roślinami. Wtedy iluzja jest pełna 40. W lustrzanych ogrodach ustawiane są lustrzane obeliski, przeźroczyste mosty oraz fontanny, a błyszczące sfery porzucone niefrasobliwie na rabatach przypominają baśniowe krople rosy 41, a zabawa lustrami rodem z królewskich barokowych salonów ma miejsce teraz pod gołym niebem. Niezwykłym przykładem nowoczesnej architektury krajobrazu z wykorzystaniem luster, potłuczonych płytek ceramicznych, granitu jest park Guell Gaudiego w Barcelonie, podobnie jak u Niki de Saint Phalle nie ma tam typowych roślin, kwiatów i trawy, ale jest za to bajkowy ogród, miejsce niezwykłe. Styl Gaudiego był bardzo rzeźbiarski, bardzo secesyjny i wizjonerski. Uwielbiał wykorzystywać w swojej twórczości paraboliczne łuki, fantastyczne formy jak również organiczne kształty zapożyczone z natury. Czerpał czasami z płynności podwodnego świata. Dziś uważany jest za architekta, który zdecydowanie wyprzedził swoją epokę jak również za prekursora biomorficznej architektury. Fascynowało go również światło i często testował różne jego rodzaje, a lustra były w tych doświadczeniach niezbędnym dodatkiem 42. Jest to też przykład parku pokazujący, iż tradycja zakładania kwiatowych ogrodów zanika, a przecież nie ma nic piękniejszego niż kolory i zapachy kwiatów. Kwiaty jednak aby robiły ciekawe wrażenie powinny być przemieszane. Taki sposób sadzenia kwiatów jest dobrym pomysłem zwłaszcza w małych ogrodach, które pięknie wyglądają jeśli są całe zapełnione barwami. To wrażenie podkreśli umieszczenie wśród nich lustra, gdyż spotęguje ilość barw i sprawi, że mała grządka z kwiatami rozmnoży się i stanie się holenderskim ogrodem. Ogród marzeń można by zaprojektować tak, aby stanowił połowę przestrzeni, która swoją kontynuację ma po drugiej stronie zwierciadła. Możliwe to jest dzięki umieszczeniu luster na końcu osi ogrodu oraz przy krawędzi na przykład oczka wodnego, które wydaje się przez to dwa razy większe. Woda w wodnym oczku nie pozwala również na zbliżenie się do lustra dzięki czemu nie od razu można odkryć, iż ten fragment ogrodu to tylko złudzenie 43. Ciekawym rozwiązaniem jest również wykorzystanie zamiast jednej dużej tafli, kilku mniejszych luster i umieszczeniu ich naprzeciwko siebie. Dzięki takim zabiegom odbijać wtedy będą oprócz zieleni i roślin rosnących w pobliżu jeszcze same siebie i swoje odbicia. 40 G. Zyber, 41 Ogrody Nr. 1 (129), styczeń 2010, Wyd. Agora SA, Warszawa str M. Pasek, Sztuka iluzji, muratordom.pl, 15

21 Lustra powinno umieszczać się na końcu osi ogrodu i mocowane powinny być do ogrodzeń, gdyż wtedy odbierane są jako kontynuacja przestrzeni, gdzie ona właśnie się skończyła jak również udawać mogą okna lub furtki w ogrodzeniu przez które widać ogród po drugiej stronie 44. Iluzja taka możliwa jest dzięki iluminacji, a lustro jest materiałem, które odbijając większość światła może grać główną rolę w teatrze odbić. Światło odbite przez ciało - rozproszone na powierzchni ciała - jest odbijane przez zwierciadło i dochodzi do naszych oczu. Nam oczywiście wydaje się, iż światło zostało wysłane przez ciało, które znajduje się za lustrem co nie jest prawdą. Nierealny element to obraz złudny. Oprócz opisanych powyżej optycznych zjawisk należy jeszcze wspomnieć o tym, iż samo światło wywołuje w roślinach zmiany i dzięki temu barwy liści czy kwiatów zmieniają się w ciągu zaledwie kilku minut. Dzieje się tak dlatego, ponieważ jak pisze Minnaert - ziarna chlorofilu w cieniu rozkładają się między komórkami po stronie wewnętrznej i zewnętrznej liścia w taki sposób, że liście mają barwę świeżo zieloną i odwrotnie, gdy zwrócone w stronę słońca, ziarna chlorofilowe tak się koncentrują w środku liścia, że wydaje się żółty. Liście niektórych roślin tak połyskują pod wpływem słońca, jak gdyby pokryte były lakierem. Jest to skutek pęcznienia komórek epidermalnych, które się dopóty rozciągają, dopóki powierzchnia liścia nie stanie się zupełnie gładka 45. Niezwykle łatwo można zachłysnąć się paletą lustrzanych możliwości, jednak łatwo też można z nią przesadzić. Rezultat, który wtedy uzyskamy będzie prowizoryczny i kiczowaty, ponieważ gra lustrem w ogrodzie bez całościowych rozwiązań będzie tylko półśrodkiem. Efekt powiększenia przestrzeni oraz nadania jej magicznej i bajkowej atmosfery będzie najpełniejszy wtedy, gdy zastosujemy jeszcze inne elementy 46. Niezwykle ciekawym jest umieszczenie malowideł na murze ogrodzenia na przykład: okna, a w nim pole lawendy czy też arkady jak we włoskim ogrodzie nawiązujące do klasztornego dziedzińca 47. Połączone z zielenią będą doskonale komponować się założeniem ogrodowym. Zawsze rośliny niskie powinny być sadzone przed wyższymi, nie wolno jednak obsadzać wysokimi roślinami brzeżnego pasa ogrodu, jeśli zaś takie już rosną to trzeba w ich otoczeniu posadzić niższe rośliny. Jeśli pragniemy mieć w ogrodzie duże 44 A. Zakrzewska, , kwietnikhttp://ogrody.gazetadom.pl/ogrody/1,72161, ,maly_duzy_ogrod.html 45 M. Minnaert, Światło i barwa w przyrodzie, Wyd. PWN Warszawa 1961, str A. Marmur, Lustra i przestrzeń, Zabawy przestrzenią, projektowanie wnętrz bez tajemnic! Projektowanie wnętrz bez tajemnic! Kompedium wiedzy na temat aranżacji wnętrz., Akademia Projektowania i Aranżacji wnętrz, projektowaniewnetrz.eu/akademia/lustrzane-rozmaitosci/ 47 A. Zakrzewska, , kwietnikhttp://ogrody.gazetadom.pl/ogrody/1,72161, ,maly_duzy_ogrod.html 16

22 drzewa powinny zostać posadzone jak najbliżej budynku. Jeszcze innym sposobem jest takie kreowanie i różnicowanie przestrzeni w jego obszarze, aby zobaczenie końca ogrodu było bardzo trudne. Wszystkie ścieżki i alejki powinny mieć łukowate kształty, ponieważ proste mocno skracają ogród, nie powinny też przecinać rabat kwiatowych i trawy po linii prostej, a układ roślin powinien być kolorystycznie zróżnicowany jak było wspomniane wcześniej. Ma to duże znaczenie ponieważ kolory odgrywają bardzo istotną rolę w postrzeganiu przestrzeni. Barwy jasne jak żółty, biały czy zielony optycznie powiększą, natomiast czerwony, brązowy czy czarny optycznie zmniejszą ogród. 48 Te wszystkie zabiegi tworzą iluzje jednak tylko lustro i tylko szkło mają moc sprawiania, że wszystko staje się względne. Zawdzięczamy temu tworzywu tak wiele i jest ono tak wielkim darem, że powinniśmy w pełni wyrażać jego szczególne cechy, które tworzą ogromne wartości. Są to dwie cechy, a mianowicie plastyczność w stanie gorącym i przeźroczystość w stanie zimnym, obie niemal doskonałe. Żaden inny materiał nie może dać tak pełnej gry wyobraźni 49. Podsumowując lustro w ogrodzie powiększa, mnoży, rozjaśnia, odbija, manipuluje, bawi, wciąga, straszy, stwarza iluzję istnienia innej przestrzeni, wprowadza nastrój baśni oraz tajemnicy, jest materiałem wdzięcznym, enigmatycznym, szlachetnym, trwałym, odpornym na wilgoć i inne warunki atmosferyczne, a przede wszystkim bardzo eleganckim. Ogród dzięki zwierciadłom może stać się naszym kawałkiem raju, naszą krainą czarów. Alicjo! Weź tę bajkę w dłonie, A potem złóż ją lekko W twoich dziecięcych snów ustronie I otocz ją opieką Tak pielgrzym zwiędłe kwiaty chroni Zerwane gdzieś daleko K. Samulewicz, Jak powiększyć mały ogród? sierpień 2009, /www.dom.pl/jak-powiekszyc-maly-ogrod.html 49 A. Polak, Szkło i jego historia PWN Warszawa 1981, str L. Carroll, Alicja w krainie czarów, Nasza księgarnia Warszawa 1984r, str. 7 17

23 1.6. Rzeźba krzywe zwierciadło. Rzeźba to kwiat architektury 51, to bardzo szczególna sztuka plastyczna ukazująca wielowymiarowość tworu, która wchodzi niejako w nasz obszar, w naszą rzeczywistość przestrzenną. Mamy możliwość spotkania się z nią codziennie jako elementem drobnym wręcz filigranowym do monumentalnych włącznie. Cloud Gate autorstwa Anish Kapoora jest doskonałym przykładem wyniosłych rzeźb. Ma ona 66 stóp szerokości i 33 stopy wysokości. Zlokalizowana jest na AT&T Plaza w Parku Milenijnym. Inspiracją dla artysty była płynna rtęć. Fasolka, bo taka jest jej, potoczna, pieszczotliwa nazwa przylgnęła do tej rzeźby od razu, może dlatego, iż ta gigantyczna bryła ma elipsowaty kształt. Ma również lustrzaną powierzchnię, dzięki zespawanym ze sobą płytom stalowym, w których to odbijają się fragmenty miasta, a jak w krzywym zwierciadle przeglądają się w niej widzowie. Fot. 1. Cloud Gate Anish Kapoor 51 J. M. Chyc, 18

24 Kształt rzeźby, oraz odbity obraz w niej zmieniają się w zależności od pory dnia, czy też odległości z jaką ją obserwujemy. W słońcu lśni niczym perła, a w pochmurny, deszczowy dzień łączy się z niebem 52. Anish Kapoor o swojej rzeźbie i swym zamyśle powiedział: Chciałem w Parku Milenijnym stworzyć coś, co stanowiłoby połączenie z niebem. W tym przypadku możemy zobaczyć przepływające chmury i te bardzo wysokie budynki, które odbijają się w tej pracy. A także, jako, że jest to forma wrót - uczestników, oglądających mają oni możliwość by bardzo głęboko wejść w to, w taki sam sposób, jak odbijające się części miasta 53. Taką możliwość widzowie mają również podziwiając Sky mirror, inne, niezwykłe dzieło tego artysty. Sky mirror, to ogromne wklęsłe lustro o średnicy 35 metrów zrobione z polerowanej nierdzewnej stali, które olśniewa swym blaskiem i jest głównym rozgrywającym światło koło Rockefeller Center w Nowym Jorku 54. Jednak nie istotne jest czy rzeźby A. Kapoora są małe i delikatne czy też wielkie i monumentalne, cel jest ten sam, a mianowicie stworzenie takich obiektów, które nam obserwatorom dawały by wrażenie, iż pochodzą z innego świata. To nie rzeźby tylko obleczone lustrzanymi warstwami, a zmysłowe wydarzenia, to forma bez skazy. Sky mirror wyglądem przypomina trochę antenę satelitarną, w której przechodzień może się przeglądać, jednak do góry nogami. To obraz lustrzanego odbicia, który deformuje osoby, przebywające w pomieszczeniu z lustrzanymi obiektami. Odbicia widzów są nieostre a jednak rozpoznawalne, znajdują się oni po drugiej stronie lustra a jednak w samym środku. W ten sposób powstaje tajemnicza przestrzeń, w której oko i przedmiot połączone zostają z podmiotem i światem zewnętrznym. Odległość między dziełem sztuki i jego widzem zamienia się w tajemniczą, transcendentalną i mistyczną śród przestrzeń. 55 Dla kolejnej artystki Niki de Saint Phalle najważniejszymi motywami twórczości są z kolei: rodzące się dziecko, kobieta, dom. Artystka ta stworzyła wraz z Jeane Tinguely szaloną, bajkową Fontannę Strawińskiego znajdującą się w Paryżu. Jednak najbardziej fascynującą realizacją artystki jest zdecydowanie "Ogród Tarota" znajdujący się na terenie starego kamieniołomu w Garavicchio w Toskanii, który to teren Niki kupiła i tworzyła tam przez wiele lat. Ogród-rzeźb to dwadzieścia dwa gigantyczne 52 D. Peszyńska, Park Milenijny, Twój dom Nr. 13/ www. Publicartfund.org/pafweb/Project/06/kapoor/kappor-06.html 55 U. Usakowska-Wolff, 19

25 posągi, domy-rzeźby Ich metalowe konstrukcje pokryto cementem i mozaiką z ułamków szkieł, luster, ceramiki 56, których natchnieniem były karty tarota. Fot. 2. The Tarot Garden Niki de Saint Phalle Rzeźby te urzekają, onieśmielają, zachwycają niekiedy bulwersują, jednak ich kolor, rozmiar i blask nie pozwalają szybko o sobie zapomnieć. Kontakt z tego rodzaju sztuką to na pewno okazja do refleksji, to moment w którym warto zatrzymać się na chwilę i spojrzeć w nie jak w lustro. Przedmiotem artystycznych zainteresowań Teresy Murak jest krąg zagadnień bliskich sztuce ziemi. To koncepcja oparta głównie na bilateralnych relacjach istoty ludzkiej z naturą. Artystka symbolicznie utożsamia zasiew rzeżuchy za proces twórczy z procesem odrodzenia życia poprzez częste organizowanie w formie akcji czy też performancu artystki, jak też również wysiewu wielu innych roślin, szczególnie w strefie miejskiej, w efekcie tworząc współegzystujący żywy organizm. 56 Tygodnik Powszechny, Nr. 30 (2820), 27 lipca

26 Performance o którym pragnę wspomnieć to projekt biorący udział w wystawie Zieleń to życie Partytura na czas i miejsce znajdująca się przed wejściem do hali wystawowej Expo XXI w Warszawie, w dniach sierpnia 2008r. Fot. 3. Zieleń to życie Teresa Murak Było to jakby otwarte, prostokątne naczynie w formie poziomej wypełnione wodą, a którego dno zostało wyłożone lustrami. W środku tego wnętrza umieszczone zostały nienaturalnych wymiarów żywe rośliny. Według autorki pomysłu formą odbioru, odczytania dzieła jest odbicie powstałe przez przepuszczalną, przezroczystą powierzchnię wody w lustrzanym dnie. Ta rzeźba żyła, falowała oraz przyjmowała w siebie odbite obrazy osób wraz z otoczeniem czyli chorągwiami czy też żurawiami Stoczni Gdańskiej. Była to zdecydowana prowokacja artystki do odnawiania więzi miedzy ludźmi oraz do refleksji na temat człowieka i jego miejsca w świecie przyrody 57. Do głębszej refleksji zmusza także pobyt w Parku Bródnowskim w Warszawie, w parku rzeźby we fragmencie raju jak określa to miejsce jego pomysłodawca Paweł 57 M. Domagała, , Teresa Murak - Naczynia otwarte - rzeźba pulsuje, art. Info.pl, Serwis 21

27 Althamer. Park rzeźby stworzony został z myślą o ludziach i podobnie jak u T. Murak o kontakcie człowieka ze sobą z zielenią i ze sztuką 58. To urzekające miejsce, czy też jak woli Hanna Zakrzewska, ukwiecony zakątek znajduje się w samym środku Parku, a rzeźby wyeksponowano pośród parkowej roślinności 59. Rzeźb jest kilka jednak bez tytułu R. Tiravanjiego robi szczególne wrażenie. Jest to sześcian o stalowej powierzchni, który może służyć jako miejsce do picia kawy, użyczy też schronu przed deszczem. W dziele tym odbija się fragment parku, trawa oraz pobliskie drzewa, porównany został także do pojazdu science fiction, który wylądował w parku Bródnowskim, aby zlustrować naszą piękną zieleń. Fot. 4. Przewrócony domek herbaciany z ekspresem do kawy Rirkrit Tiravanija Kalejdoskop" Olafura Eliassona natomiast to lustrzany klin wbity w ziemię, który podświetlony jest subtelnym światłem i który robi piorunujące wrażenie na widzach, zaskakuje, lśni i świeci. Natomiast Paweł Althamer zaprojektował ogród w parku, posadził kwiaty, krzewy, bardzo rzadkie gatunki drzew, oraz zasiał trawę i stworzył wraz z dziećmi z Bródnowskiej podstawówki kawałek raju. Ten ogrodowy raj zmienia park w miejsce 58 p://architektura.muratorplus.pl/aktualnosci/park-rzezby-na-brodnie,184_8251.htm 59 H. Zakrzewska, Co w trawie piszczy Ogrody nr. 9, Wrzesień 2009, Wyd. Agora SA, Warszawa str. 6 22

28 przytulne, zjawiskowe, ale przede wszystkim w miejsce niecodziennych osobliwości oraz obserwacji 60. Nic dziwnego, że rzeźby tak często ustawiane są w ogrodach, czy parkach, tam mają bowiem szansę rozkwitnąć, stworzyć niezrównany klimat. Rzeźba to mocniejszy akcent w ogrodzie, ma moc przełamania monotonii w nim, wprowadza także równowagę w kompozycji ogrodu, ustawiając na przykład rzeźbę po stronie niskiej zieleni optycznie równoważymy grupę zieleni wysokiej 61. Ogród to doskonałe miejsce na ustawienie w nim artystycznych trójwymiarowych posągów czy też brył, ogród to przestrzeń, która wraz z rzeźbą-pomocnikiem wzbudzi większe zainteresowanie. Koniecznym warunkiem pisze Agnieszka Klauza, architekt krajobrazu - jest neutralne tło, które nie stwarza rzeźbie konkurencji, najlepiej takie tło tworzy gładka masa listowia roślin zimozielonych, zwykły mur lub płot są idealnym tłem, jak i spokojna otwarta przestrzeń trawnika 62. Rzeźba powinna być dość duża, aby była widoczna, jednak nie zbyt duża, gdyż może zachwiać równowagę ogrodu, a połączona z roślinną kompozycją, z barwnymi kwiatami powinna stworzyć wyjątkowy nastrój. Małe rzeźby natomiast powinno umieścić się na cokołach oraz zasadzić wokół nich odpowiednie rośliny o urodziwych liściach, które stworzą delikatną otoczkę. Rzeźba w ogrodzie to sztuka ziemi 63 czyli twórcze działanie, które wprowadza nowe elementy do ogrodu ale z materiałów naturalnych. Rzeźby bawią, fascynują, zmuszają do refleksji, czasami straszą, pod warstwą szkła, kamienia, metalu, drewna kryją się jednak znacznie głębsze obszary znaczeń symbolicznych, ogród wzbogacony bowiem o nowe elementy sprawia, iż krajobraz staje się obrazem, swoisty krzywym zwierciadłem, w którym możemy się przeglądać A. Kluza, Rzeźba w ogrodzie wirtualna polska, dom, ttp://dom.wp.pl/artykul/162.htm 63 L. Majdecki, Historia ogrodów PWN Warszawa 2008, str

29 Rozdział 2. Woda lustrzana tafla Lustro w zwierciadle wodnym. Woda jest pełnym symbolicznych znaczeń tworzywem sztuki; płynną materią o zmiennej formie, fakturze, kolorze, cichą, statyczną taflą lub grzmiącą kaskadą 64. Woda to sacrum, a majestatyczne lustro, w którym odbija się kawałek nieba emanuje świętą ciszą i skłania do skupienia i zadumy, a wykorzystywany od zawsze w sztuce tworzenia ten efekt odbicia wzmacnia rytm ogrodu oraz powoduje jego optyczną zmianę proporcji. Lustro wody w wodzie jak w zwierciadle czyż nie tak mówimy obserwując swoje odbicie w stawie, jeziorze czy oczku wodnym? Najprawdopodobniej pierwszymi lustrami były właśnie tafle wody. Jednak gdybyśmy sięgnęli głębiej do warstwy symboliki to pojawi się jeszcze związek nie tylko lustra z wodą, ale i związek także ze światem podziemnym, z którego ona wypływa. Kiedyś wierzono, iż wszechświat złożony jest z wielu stref, a pod ziemską sferą znajduje się ogromny podziemny zbiornik wody, Praocean. Natomiast wszystkie te zbiorniki, źródła wody, które my znamy właśnie stamtąd wypływają. Bogowie, którzy odpowiedzialni byli za podziemną wielką wodę uważani byli za bogów mądrości oraz wiedzy, jak choćby sumeryjski bóg Enki. Jeśli na przykład chciano dowiedzieć się czegoś o przyszłych losach swoich czy kraju, pisze Joanna Żak-Bucholc zwracano się do wyroczni. Wyrocznie natomiast zawsze związane były z podziemnymi jaskiniami, grotami i oczywiście z wodą. Wyrocznie takie istniały najprawdopodobniej w Grecji i Italii. Wierzono, jak już wcześniej było wspomniane, iż woda przebija z niżej położonych warstw wszechświata, nic więc dziwnego w tym, iż uważana była za oko podziemnego oceanu. Lustro mające naśladować wodę łączono z tym podziemnym światem, jego wiedzą i mistycznością. Nawet w czasach, w których ten związek wody i lustra zamazał się to wciąż w wielu ceremoniałach magicznych sprowadzano deszcz przy pomocy właśnie lustra. Lustro, więc, jak i wodę, złączono z elementem wiedzy i z podziemiem ten związek wyraźnie zachował się np. w micie indyjskim: bóg śmierci Jama, sądząc dusze umarłych posługiwał się właśnie lustrem! To, bowiem w nim odbijało się całe ich życie, wszystkie dobre i złe uczynki. W lustrach widać Prawdę A. Januchta-Szostak, czasopismo techniczne 3-A/2008, wyd. Politechnika Krakowska, Woda, jako ożywcza siła przestrzeni publicznej str J. Żak-Bucholc, Akcesoria czarownic, 24

17. Który z rysunków błędnie przedstawia bieg jednobarwnego promienia światła przez pryzmat? A. rysunek A, B. rysunek B, C. rysunek C, D. rysunek D.

17. Który z rysunków błędnie przedstawia bieg jednobarwnego promienia światła przez pryzmat? A. rysunek A, B. rysunek B, C. rysunek C, D. rysunek D. OPTYKA - ĆWICZENIA 1. Promień światła padł na zwierciadło tak, że odbił się od niego tworząc z powierzchnią zwierciadła kąt 30 o. Jaki był kąt padania promienia na zwierciadło? A. 15 o B. 30 o C. 60 o

Bardziej szczegółowo

Materiały pomocnicze 14 do zajęć wyrównawczych z Fizyki dla Inżynierii i Gospodarki Wodnej

Materiały pomocnicze 14 do zajęć wyrównawczych z Fizyki dla Inżynierii i Gospodarki Wodnej Materiały pomocnicze 4 do zajęć wyrównawczych z Fizyki dla Inżynierii i Gospodarki Wodnej. Zwierciadło płaskie. Zwierciadło płaskie jest najprostszym przyrządem optycznym. Jest to wypolerowana płaska powierzchnia

Bardziej szczegółowo

SP Klasa VI, temat 2

SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 SP Klasa VI, temat 2 zagiąć NAUKOWCY SP Klasa VI, temat

Bardziej szczegółowo

Optyka 2012/13 powtórzenie

Optyka 2012/13 powtórzenie strona 1 Imię i nazwisko ucznia Data...... Klasa... Zadanie 1. Słońce w ciągu dnia przemieszcza się na niebie ze wschodu na zachód. W którym kierunku obraca się Ziemia? Zadanie 2. Na rysunku przedstawiono

Bardziej szczegółowo

Zwierciadło kuliste stanowi część gładkiej, wypolerowanej powierzchni kuli. Wyróżniamy zwierciadła kuliste:

Zwierciadło kuliste stanowi część gładkiej, wypolerowanej powierzchni kuli. Wyróżniamy zwierciadła kuliste: Fale świetlne Światło jest falą elektromagnetyczną, czyli rozchodzącymi się w przestrzeni zmiennymi i wzajemnie przenikającymi się polami: elektrycznym i magnetycznym. Szybkość światła w próżni jest największa

Bardziej szczegółowo

Jaki kolor widzisz? Doświadczenie pokazuje zjawisko męczenia się receptorów w oku oraz istnienie barw dopełniających. Zastosowanie/Słowa kluczowe

Jaki kolor widzisz? Doświadczenie pokazuje zjawisko męczenia się receptorów w oku oraz istnienie barw dopełniających. Zastosowanie/Słowa kluczowe 1 Jaki kolor widzisz? Abstrakt Doświadczenie pokazuje zjawisko męczenia się receptorów w oku oraz istnienie barw Zastosowanie/Słowa kluczowe wzrok, zmysły, barwy, czopki, pręciki, barwy dopełniające, światło

Bardziej szczegółowo

ŚWIATŁO I JEGO ROLA W PRZYRODZIE

ŚWIATŁO I JEGO ROLA W PRZYRODZIE ŚWIATŁO I JEGO ROLA W PRZYRODZIE I. Optyka geotermalna W tym rozdziale poznasz właściwości światła widzialnego, prawa rządzące jego rozchodzeniem się w przestrzeni oraz sposoby wykorzystania tych praw

Bardziej szczegółowo

Kominki - Kolor we wnętrzu

Kominki - Kolor we wnętrzu Kominki - Kolor we wnętrzu Przy projektowaniu wnętrz często wybieramy barwy bezpieczne jak biel czy pastele. Ich dobór uzależniamy od własnych upodobań, nie zawsze zdając sobie sprawę z ich wpływu na naszą

Bardziej szczegółowo

Opis matematyczny odbicia światła od zwierciadła kulistego i przejścia światła przez soczewki.

Opis matematyczny odbicia światła od zwierciadła kulistego i przejścia światła przez soczewki. Opis matematyczny odbicia światła od zwierciadła kulistego i przejścia światła przez soczewki. 1. Równanie soczewki i zwierciadła kulistego. Z podobieństwa trójkątów ABF i LFD (patrz rysunek powyżej) wynika,

Bardziej szczegółowo

lustra Magia naprawdę czy go nie ma? Gładka tafla wody, kawałek wypolerowanego metalu od tysięcy lat fascynowały Inspiracje

lustra Magia naprawdę czy go nie ma? Gładka tafla wody, kawałek wypolerowanego metalu od tysięcy lat fascynowały Inspiracje tekst Anna Chmielewska architekt wnętrz Gładka tafla wody, kawałek wypolerowanego metalu od tysięcy lat fascynowały człowieka. Obraz odbity, odwrócony, magiczna sztuczka...czy jest naprawdę czy go nie

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA na egzamin klasyfikacyjny z fizyki klasa III (IIIA) rok szkolny 2013/2014 semestr II

ZAGADNIENIA na egzamin klasyfikacyjny z fizyki klasa III (IIIA) rok szkolny 2013/2014 semestr II ZAGADNIENIA na egzamin klasyfikacyjny z fizyki klasa III (IIIA) rok szkolny 2013/2014 semestr II Piotr Ludwikowski XI. POLE MAGNETYCZNE Lp. Temat lekcji Wymagania konieczne i podstawowe. Uczeń: 43 Oddziaływanie

Bardziej szczegółowo

OGRÓD JAK Z BAJKI PROJEKTOWANIE I ZAKŁADANIE OGRODÓW

OGRÓD JAK Z BAJKI PROJEKTOWANIE I ZAKŁADANIE OGRODÓW PROJEKTOWANIE I ZAKŁADANIE OGRODÓW OGRÓD JAK Z BAJKI Zaniedbany ogród, który jest przecież wizytówką domu, to problem niejednego właściciela nieruchomości. Przyczyn takiego stanu rzeczy jest kilka może

Bardziej szczegółowo

Agnieszka Gawłowska ROŚLINY CEBULOWE

Agnieszka Gawłowska ROŚLINY CEBULOWE Agnieszka Gawłowska ROŚLINY CEBULOWE Spis treści WSTĘP 3 Ogólna charakterystyka 4 Wymagania roślin cebulowych 6 Uprawa 7 Sadzenie roślin cebulowych 8 Pielęgnacja 10 Nawożenie 10 Podlewanie 11 Odchwaszczanie

Bardziej szczegółowo

Zaznacz prawdziwą odpowiedź: Fale elektromagnetyczne do rozchodzenia się... ośrodka materialnego A. B.

Zaznacz prawdziwą odpowiedź: Fale elektromagnetyczne do rozchodzenia się... ośrodka materialnego A. B. Imię i nazwisko Pytanie 1/ Zaznacz właściwą odpowiedź: Fale elektromagnetyczne są falami poprzecznymi podłużnymi Pytanie 2/ Zaznacz prawdziwą odpowiedź: Fale elektromagnetyczne do rozchodzenia się... ośrodka

Bardziej szczegółowo

+OPTYKA 3.stacjapogody.waw.pl K.M.

+OPTYKA 3.stacjapogody.waw.pl K.M. Zwierciadło płaskie, prawo odbicia. +OPTYKA.stacjapogody.waw.pl K.M. Promień padający, odbity i normalna leżą w jednej płaszczyźnie, prostopadłej do płaszczyzny zwierciadła Obszar widzialności punktu w

Bardziej szczegółowo

Oświetlenie. Modelowanie oświetlenia sceny 3D. Algorytmy cieniowania.

Oświetlenie. Modelowanie oświetlenia sceny 3D. Algorytmy cieniowania. Oświetlenie. Modelowanie oświetlenia sceny 3D. Algorytmy cieniowania. Chcąc osiągnąć realizm renderowanego obrazu, należy rozwiązać problem świetlenia. Barwy, faktury i inne właściwości przedmiotów postrzegamy

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKA KOMISJA KONKURSU PRZYRODNICZEGO

WOJEWÓDZKA KOMISJA KONKURSU PRZYRODNICZEGO WOJEWÓDZKA KOMISJA KONKURSU PRZYRODNICZEGO ZADANIA NA ETAP SZKOLNY KONKURSU PRZYRODNICZEGO W ROKU SZKOLNYM 2009/2010 Instrukcja dla uczestników Konkursu 1. Test musi być rozwiązywany samodzielnie. 2. Test

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE - ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE MALARSTWO I RZEŹBA

WYMAGANIA EDUKACYJNE - ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE MALARSTWO I RZEŹBA WYMAGANIA EDUKACYJNE - ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE MALARSTWO I RZEŹBA Temat lekcji Światło i cień. 1. Światłocień w malarstwie ćwiczenie rysunkowe. 2. Budowa bryły światłem i cieniem. Wymagania programowe podstawowe

Bardziej szczegółowo

Dodatek 1. C f. A x. h 1 ( 2) y h x. powrót. xyf

Dodatek 1. C f. A x. h 1 ( 2) y h x. powrót. xyf B Dodatek C f h A x D y E G h Z podobieństwa trójkątów ABD i DEG wynika z h x a z trójkątów DC i EG ' ' h h y ' ' to P ( ) h h h y f to ( 2) y h x y x y f ( ) i ( 2) otrzymamy to yf xy xf f f y f h f yf

Bardziej szczegółowo

f = -50 cm ma zdolność skupiającą

f = -50 cm ma zdolność skupiającą 19. KIAKOPIA 1. Wstęp W oku miarowym wymiary struktur oka, ich wzajemne odległości, promienie krzywizn powierzchni załamujących światło oraz wartości współczynników załamania ośrodków, przez które światło

Bardziej szczegółowo

Wstęp do astrofizyki I

Wstęp do astrofizyki I Wstęp do astrofizyki I Wykład 5 Tomasz Kwiatkowski Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Wydział Fizyki Instytut Obserwatorium Astronomiczne Tomasz Kwiatkowski, shortinst Wstęp do astrofizyki I,

Bardziej szczegółowo

TEST nr 1 z działu: Optyka

TEST nr 1 z działu: Optyka Grupa A Testy sprawdzające TEST nr 1 z działu: Optyka imię i nazwisko W zadaniach 1. 17. wstaw krzyżyk w kwadracik obok wybranej odpowiedzi. klasa data 1 Gdy światło rozchodzi się w próżni, jego prędkć

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr 7 Temat: Pomiar kąta załamania i kąta odbicia światła. Sposoby korekcji wad wzroku. 1. Wprowadzenie Zestaw ćwiczeniowy został

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNE DZIEDZINY PLASTYKI: 1. RYSUNEK - PODSTAWA WSZYSTKICH INNYCH DZIEDZIN PLASTYKI (techniki: OŁÓWEK, WĘGIEL, PASTELE, KREDKI, TUSZ).

GŁÓWNE DZIEDZINY PLASTYKI: 1. RYSUNEK - PODSTAWA WSZYSTKICH INNYCH DZIEDZIN PLASTYKI (techniki: OŁÓWEK, WĘGIEL, PASTELE, KREDKI, TUSZ). SZTUKI PLASTYCZNE - OKREŚLENIE DZIEDZIN TWÓRCZOŚCI ARTYSTYCZNEJ OBEJMUJĄCE RYSUNEK, MALARSTWO, RZEŹBĘ, GRAFIKĘ, RZEMIOSŁA ARTYSTYCZNE oraz ARCHITEKTURĘ. GŁÓWNE DZIEDZINY PLASTYKI: 1. RYSUNEK - PODSTAWA

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie barwą w fotografii

Zarządzanie barwą w fotografii 1 z 6 2010-10-12 19:45 14 czerwca 2010, 07:00 Autor: Szymon Aksienionek czytano: 2689 razy Zarządzanie barwą w fotografii Mamy możliwość używania cyfrowych aparatów fotograficznych, skanerów, monitorów,

Bardziej szczegółowo

Badanie przy użyciu stolika optycznego lub ławy optycznej praw odbicia i załamania światła. Wyznaczanie ogniskowej soczewki metodą Bessela.

Badanie przy użyciu stolika optycznego lub ławy optycznej praw odbicia i załamania światła. Wyznaczanie ogniskowej soczewki metodą Bessela. Badanie przy użyciu stolika optycznego lub ławy optycznej praw odbicia i załamania światła. Wyznaczanie ogniskowej soczewki metodą Bessela. I LO im. Stefana Żeromskiego w Lęborku 20 luty 2012 Stolik optyczny

Bardziej szczegółowo

ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE DLA GIMNAZJUM SZKOLNA PRACOWNIA ARTYSTYCZNA -OBLICZA PLASTYKI PLAN WYNIKOWY

ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE DLA GIMNAZJUM SZKOLNA PRACOWNIA ARTYSTYCZNA -OBLICZA PLASTYKI PLAN WYNIKOWY ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE DLA GIMNAZJUM SZKOLNA PRACOWNIA ARTYSTYCZNA -OBLICZA PLASTYKI PLAN WYNIKOWY PODSTAWA PROGRAMOWA- ROZPORZADZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ Z DNIA 23 GRUDNIA 2008R. W SPRAWIE PODSTAWY

Bardziej szczegółowo

W skrócie historia gospodarki mieszkaniowej

W skrócie historia gospodarki mieszkaniowej W skrócie historia gospodarki mieszkaniowej Lekcja Projekt Ekodom Źródło: http://hubpages.com/hub/history-of-housing 23/01/2009 1 Pierwsze schronienia Zanim człowiek nauczył się budować schronienia, mieszkał

Bardziej szczegółowo

Sprzęt do obserwacji astronomicznych

Sprzęt do obserwacji astronomicznych Sprzęt do obserwacji astronomicznych Spis treści: 1. Teleskopy 2. Montaże 3. Inne przyrządy 1. Teleskop - jest to przyrząd optyczny zbudowany z obiektywu i okularu bądź też ze zwierciadła i okularu. W

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI WYMAGANIA EDUKACYJNE Z FIZYKI KLASA III Drgania i fale mechaniczne Wymagania na stopień dopuszczający obejmują treści niezbędne dla dalszego kształcenia oraz użyteczne w pozaszkolnej działalności ucznia.

Bardziej szczegółowo

Przyroda Ziemi Radłowskiej - zjawiska zachodzące w przyrodzie

Przyroda Ziemi Radłowskiej - zjawiska zachodzące w przyrodzie Przyroda Ziemi Radłowskiej - zjawiska zachodzące w przyrodzie Zjawiska zachodzące w przyrodzie budzą ciekawość, zainteresowanie, umiejętność obserwacji i spostrzegania. Na Ziemi Radłowskiej można zaobserwować

Bardziej szczegółowo

Przewodnik po soczewkach

Przewodnik po soczewkach Przewodnik po soczewkach 1. Wchodzimy w program Corel Draw 11 następnie klikamy Plik /Nowy => Nowy Rysunek. Następnie wchodzi w Okno/Okno dokowane /Teczka podręczna/ Przeglądaj/i wybieramy plik w którym

Bardziej szczegółowo

I. TEST SPRAWDZAJĄCY WIELOSTOPNIOWY : BODŹCE I ICH ODBIERANIE

I. TEST SPRAWDZAJĄCY WIELOSTOPNIOWY : BODŹCE I ICH ODBIERANIE I. TEST SPRAWDZAJĄCY WIELOSTOPNIOWY : BODŹCE I ICH ODBIERANIE INSTRUKCJA Test składa się z 28 pytań. Pytania są o zróżnicowanym stopniu trudności, ale ułożone w takiej kolejności aby ułatwić Ci pracę.

Bardziej szczegółowo

Zwierciadła. Od zarania dziejów

Zwierciadła. Od zarania dziejów Bartłomiej Piotrowski Jest dyplomowanym nauczycielem fizyki w gimnazjum w Regnowie i liceum ogólnokształcącym im. M. Skłodowskiej-Curie w Rawie Mazowieckiej, autorem publikacji edukacyjnych współpracującym

Bardziej szczegółowo

Optyka w fotografii Ciemnia optyczna camera obscura wykorzystuje zjawisko prostoliniowego rozchodzenia się światła skrzynka (pudełko) z małym okrągłym otworkiem na jednej ściance i przeciwległą ścianką

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Od Autorów... 7

Spis treści. Od Autorów... 7 Spis treści Od Autorów... 7 Drgania i fale Ruch zmienny... 10 Drgania... 17 Fale mechaniczne... 25 Dźwięk... 34 Przegląd fal elektromagnetycznych... 41 Podsumowanie... 49 Optyka Odbicie światła... 54 Zwierciadła

Bardziej szczegółowo

OPTYKA W INSTRUMENTACH GEODEZYJNYCH

OPTYKA W INSTRUMENTACH GEODEZYJNYCH OPTYKA W INSTRUMENTACH GEODEZYJNYCH Prawa Euklidesa: 1. Promień padający i odbity znajdują się w jednej płaszczyźnie przechodzącej przez prostopadłą wystawioną do powierzchni zwierciadła w punkcie odbicia.

Bardziej szczegółowo

Wstęp do fotografii. piątek, 15 października 2010. ggoralski.com

Wstęp do fotografii. piątek, 15 października 2010. ggoralski.com Wstęp do fotografii ggoralski.com element światłoczuły soczewki migawka przesłona oś optyczna f (ogniskowa) oś optyczna 1/2 f Ogniskowa - odległość od środka układu optycznego do ogniska (miejsca w którym

Bardziej szczegółowo

PRZEKROJE RYSUNKOWE CZ.1 PRZEKROJE PROSTE. Opracował : Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu

PRZEKROJE RYSUNKOWE CZ.1 PRZEKROJE PROSTE. Opracował : Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu PRZEKROJE RYSUNKOWE CZ.1 PRZEKROJE PROSTE Opracował : Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu IDEA PRZEKROJU stosujemy, aby odzwierciedlić wewnętrzne, niewidoczne z zewnątrz, kształty przedmiotu.

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie stałej słonecznej i mocy promieniowania Słońca

Wyznaczanie stałej słonecznej i mocy promieniowania Słońca Wyznaczanie stałej słonecznej i mocy promieniowania Słońca Jak poznać Wszechświat, jeśli nie mamy bezpośredniego dostępu do każdej jego części? Ta trudność jest codziennością dla astronomii. Obiekty astronomiczne

Bardziej szczegółowo

Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną

Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE KLASA II GRUPA I I PÓŁROCZE Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną przedstawia - potrafi w praktyce zastosować

Bardziej szczegółowo

Jeden z narządów zmysłów. Umożliwia rozpoznawanie kształtów, barw i ruchów. Odczytuje moc i kąt padania światła. Bardziej wyspecjalizowanie oczy

Jeden z narządów zmysłów. Umożliwia rozpoznawanie kształtów, barw i ruchów. Odczytuje moc i kąt padania światła. Bardziej wyspecjalizowanie oczy I CO MU ZAGRAŻA Jeden z narządów zmysłów. Umożliwia rozpoznawanie kształtów, barw i ruchów. Odczytuje moc i kąt padania światła. Bardziej wyspecjalizowanie oczy pozwalają np. widzieć w ciemności. Zewnętrzne

Bardziej szczegółowo

Pomysł na... ogród wiejski

Pomysł na... ogród wiejski Pomysł na... ogród wiejski Oto druga część przeglądu najciekawszych ogrodowych stylów. Po formalnym stylu francuskim: wizyta na nieco chaotycznej, acz urokliwej wsi. ódło: www.tvnmeteo.tvn24.pl Trudno

Bardziej szczegółowo

C29. Na rysunku zaznaczono cztery łódki. Jeśli któraś z nich znajduje się pod mostem, to jest to łódka numer:

C29. Na rysunku zaznaczono cztery łódki. Jeśli któraś z nich znajduje się pod mostem, to jest to łódka numer: Przyjazne testy Fizyka dla gimnazjum Wojciech Dindorf, Elżbieta Krawczyk Informacje, dźwięki, światło, oko, ucho C27. Fale poprzeczne tym się różnią od fal podłużnych, że: (A) rozchodzą się w poprzek zamiast

Bardziej szczegółowo

PODZIAŁ PODSTAWOWY OBIEKTYWÓW FOTOGRAFICZNYCH

PODZIAŁ PODSTAWOWY OBIEKTYWÓW FOTOGRAFICZNYCH OPTYKA PODZIAŁ PODSTAWOWY OBIEKTYWÓW FOTOGRAFICZNYCH OBIEKTYWY STAŁO OGNISKOWE 1. OBIEKTYWY ZMIENNO OGNISKOWE (ZOOM): a) O ZMIENNEJ PRZYSŁONIE b) O STAŁEJ PRZYSŁONIE PODSTAWOWY OPTYKI FOTOGRAFICZNEJ PRZYSŁONA

Bardziej szczegółowo

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla szkół podstawowych na rok szkolny 2013/2014

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla szkół podstawowych na rok szkolny 2013/2014 Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski dla szkół podstawowych na rok szkolny 2013/2014 Działania warsztatowe w CSW są nie tylko pretekstem do poznawania różnych dyscyplin

Bardziej szczegółowo

Tajemnice świata zmysłów oko.

Tajemnice świata zmysłów oko. Tajemnice świata zmysłów oko. Spis treści Narządy zmysłów Zmysły u człowieka Oko Budowa oka Model budowy siatkówki Działanie oka Kolory oczu Choroby oczu Krótkowzroczność Dalekowzroczność Astygmatyzm Akomodacja

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy III gimnazjum zgodny z nową podstawą programową.

Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy III gimnazjum zgodny z nową podstawą programową. Szczegółowy rozkład materiału z fizyki dla klasy III gimnazjum zgodny z nową podstawą programową. Lekcja organizacyjna. Omówienie programu nauczania i przypomnienie wymagań przedmiotowych Tytuł rozdziału

Bardziej szczegółowo

Targi wyposażenia wnętrz

Targi wyposażenia wnętrz Tekst i zdjęcia: Anna Krzystowska / www.2atelier.pl Targi wyposażenia wnętrz Saloni Milano kwiecień 2011 Właśnie zakończyły się najbardziej prestiżowe targi w branży wyposażenia wnętrz, odbywające się

Bardziej szczegółowo

PLASTYKA. Plan dydaktyczny

PLASTYKA. Plan dydaktyczny PLASTYKA Plan dydaktyczny Temat lekcji Piękno sztuka i kultura. 1. Architektura czyli sztuka kształtowania przestrzeni. 2. Techniki w malarstwie na przestrzeni wieków. 3. Rysunek, grafika użytkowa, grafika

Bardziej szczegółowo

Trochę informacji Na początek

Trochę informacji Na początek Betty Book Foto Rozdział 1 Wstęp Fotografia jest sztuką, która nie ustępuje niczym malarstwu i innym dziedzinom sztuk pięknych. Tak jak malarz ma nieskończone możliwości używania barw i technik malarskich,

Bardziej szczegółowo

Rozwijanie wyobraźni i wrażliwości estetycznej poprzez różnorodne formy aktywności twórczej.

Rozwijanie wyobraźni i wrażliwości estetycznej poprzez różnorodne formy aktywności twórczej. Tematy lekcji do wyboru: 1- Lekcja pt. Design w praktyce, czyli papier czerpany. Grafika oraz media w sztuce. Po zajęciach uczeń wie skąd wziął się papier, jak obecnie powstaje masowo, a jak rękodzielniczo,

Bardziej szczegółowo

Odbicie na szkłach okularów

Odbicie na szkłach okularów Odbicie na szkłach okularów Jedna z wad fotografii studyjnych polega na tym, że w okularach sfotografowanych modeli odbija się oświetlenie i wyposażenie studio. W takich sytuacjach bardzo często stosuje

Bardziej szczegółowo

autor: Włodzimierz Wolczyński rozwiązywał (a)... ARKUSIK 34 OPTYKA GEOMETRYCZNA. CZĘŚĆ 2. ZAŁAMANIE ŚWIATŁA. SOCZEWKI

autor: Włodzimierz Wolczyński rozwiązywał (a)... ARKUSIK 34 OPTYKA GEOMETRYCZNA. CZĘŚĆ 2. ZAŁAMANIE ŚWIATŁA. SOCZEWKI autor: Włodzimierz Wolczyński rozwiązywał (a)... ARKUSIK 34 OPTYKA GEOMETRYCZNA. CZĘŚĆ 2. ZAŁAMANIE ŚWIATŁA. SOCZEWKI Rozwiązanie zadań należy zapisać w wyznaczonych miejscach pod treścią zadania Zadanie

Bardziej szczegółowo

Uwzględniając związek między okresem fali i jej częstotliwością T = prędkość fali można obliczyć z zależności:

Uwzględniając związek między okresem fali i jej częstotliwością T = prędkość fali można obliczyć z zależności: 1. Fale elektromagnetyczne. Światło. Fala elektromagnetyczna to zaburzenie pola elektromagnetycznego rozprzestrzeniające się w przestrzeni ze skończoną prędkością i unoszące energię. Fale elektromagnetyczne

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA WYKONYWANIA ZDJĘĆ

INSTRUKCJA WYKONYWANIA ZDJĘĆ Tytuł dokumentu: INSTRUKCJA WYKONYWANIA ZDJĘĆ DO DOKUMENTÓW PASZPORTOWYCH ORAZ DOWODÓW OSOBISTYCH Wersja: 1.0 Data wersji: 24.11.2014 1. FORMAT ZDJĘCIA Zdjęcie kolorowe w formacie: szerokość 35 mm, wysokość

Bardziej szczegółowo

wnętrze Projektantki stanęły przed

wnętrze Projektantki stanęły przed Prezentujemy TEKST Marta Hanczaruk & Beata Liberska-Oparska PROJEKT BLUECAT STUDIO ZDJĘCIA Marcin Olivia Soto Rekaksujące wnętrze Przełamanie dworkowego stylu domu, maksymalne powiększenie przestrzeni,

Bardziej szczegółowo

WNĘTRZA W STYLU MODERNISTYCZNYM Z LAT 30TYCH

WNĘTRZA W STYLU MODERNISTYCZNYM Z LAT 30TYCH WNĘTRZA W STYLU MODERNISTYCZNYM Z LAT 30TYCH Architekci modernistyczni twierdzili, że o pięknie budynku stanowi głównie jego funkcjonalność. Jednym z naczelnych haseł modernizmu była maksyma form follows

Bardziej szczegółowo

ul. Jemiołuszek 7, 30-244 Kraków T: +48 602 22 93 94 I +48 792 23 24 06 NIP 5732489813 REGON 121241448 Alior Bank 42 2490 0005 0000 4500 4318 4895

ul. Jemiołuszek 7, 30-244 Kraków T: +48 602 22 93 94 I +48 792 23 24 06 NIP 5732489813 REGON 121241448 Alior Bank 42 2490 0005 0000 4500 4318 4895 projekt Dom w Żurawkach (G2) / Biura Projektów ARCHON+ pomieszczenie Łazienka kategoria Prywatne OPIS: Łazienka Domu w Żurawkach TERMO (G2) utrzymana jest w stylu nowoczesnym. Wykorzystanie jasnych wielkoformatowych

Bardziej szczegółowo

TEATR BLIŻEJ DZIECKA

TEATR BLIŻEJ DZIECKA TEATR BLIŻEJ DZIECKA Wiemy nie od dziś, że dziecko uczy się kontaktu ze sztuką już od wczesnego dzieciństwa. Wrodzona wrażliwość pozwala mu żywo reagować na melodyjność głosu matki i śpiewane przez nią

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOT : TEORIA URBANISTYKI WSPÓŁCZESNEJ PROWADZĄCY : Prof. dr hab. inż. arch. KRZYSZTOF BIEDA OPRACOWANIE: KAROLINA ŁABĘCKA, ANETA GRZYMKOWSKA,

PRZEDMIOT : TEORIA URBANISTYKI WSPÓŁCZESNEJ PROWADZĄCY : Prof. dr hab. inż. arch. KRZYSZTOF BIEDA OPRACOWANIE: KAROLINA ŁABĘCKA, ANETA GRZYMKOWSKA, PRZEDMIOT : TEORIA URBANISTYKI WSPÓŁCZESNEJ PROWADZĄCY : Prof. dr hab. inż. arch. KRZYSZTOF BIEDA OPRACOWANIE: KAROLINA ŁABĘCKA, ANETA GRZYMKOWSKA, MAREK WĘGLARZ TEMAT: Zieleń jako 'tworzywo' w kompozycji

Bardziej szczegółowo

Zajęcia prowadzone metodą projektu w grupie dzieci 6 letnich Motylki

Zajęcia prowadzone metodą projektu w grupie dzieci 6 letnich Motylki Zajęcia prowadzone metodą projektu w grupie dzieci 6 letnich Motylki Październik 2014 rok Nauczyciel realizujący: I. Piaskowska Cele ogólne: Tworzenie warunków do poznania ekosystemu wodnego oraz znaczenia

Bardziej szczegółowo

2. Zjawiska odbicia światła

2. Zjawiska odbicia światła 2. Zjawiska odbicia światła Zasady fizyczne zjawiska 2.1 Prawa odbicia W optyce geometrycznej zjawisko odbicia światła rządzi się dobrze znanymi prawami matematycznymi, które głoszą, że kat padania i kąt

Bardziej szczegółowo

Fotografia cyfrowa... 9

Fotografia cyfrowa... 9 Fotografia cyfrowa... 9 Zanim zaczniemy... 10 O czym nie wolno zapomnieć... 10 Kalibracja systemu... 10 Zapisywanie zdjęć, kopia zapasowa... 11 MoŜliwości i ograniczenia fotografii cyfrowej... 12 Zakres

Bardziej szczegółowo

PDF stworzony przez wersję demonstracyjną pdffactory www.pdffactory.pl/

PDF stworzony przez wersję demonstracyjną pdffactory www.pdffactory.pl/ Aparat fotograficzny, potocznie aparat urządzenie służące do wykonywania zdjęć fotograficznych. Pierwowzorem aparatu fotograficznego było urządzenie nazywane camera obscura. Episkop urządzenie umożliwiające

Bardziej szczegółowo

Narysowanie postaci ludzkiej nie należy

Narysowanie postaci ludzkiej nie należy WSTĘP 3 Narysowanie postaci ludzkiej nie należy do prostych zadań. Opanowanie tej sztuki wymaga wielu ćwiczeń i dużej cierpliwości, jednak jest to możliwe dla każdego, kto wykaże się zapałem oraz ambicją,

Bardziej szczegółowo

Jak tworzyć dobre wizualizacje? Porady do wykorzystania w programie KD Max. MTpartner s.c.

Jak tworzyć dobre wizualizacje? Porady do wykorzystania w programie KD Max. MTpartner s.c. Jak tworzyć dobre wizualizacje? Porady do wykorzystania w programie KD Max MTpartner s.c. 1. Ustawienie widoku 1.1 Zasada mocnych punktów. Jeśli poprowadzimy 2 linie dzielące obraz w pionie na 3 równe

Bardziej szczegółowo

METAMORFOZA NA SZÓSTKĘ

METAMORFOZA NA SZÓSTKĘ 2HANDEL i USŁUGI METAMORFOZA NA SZÓSTKĘ Nietuzinkowy, oryginalny, z własnym, niepowtarzalnym klimatem. Salon fryzjerski w starej, dziewiętnastowiecznej kamienicy przeszedł gruntowaną metamorfozę. Projektantka

Bardziej szczegółowo

Mały Artysta. Program zajęć dla dzieci 5 i 6 - letnich

Mały Artysta. Program zajęć dla dzieci 5 i 6 - letnich Mały Artysta Program zajęć dla dzieci 5 i 6 - letnich O programie: Głównym założeniem programu jest wychodzenie naprzeciw potrzebom dziecka,rozwijanie i wspomaganie jego zdolności zgodnie z jego potencjałem

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

Zasady tworzenia prezentacji multimedialnych

Zasady tworzenia prezentacji multimedialnych Zasady tworzenia prezentacji multimedialnych I. Główne zasady: prezentacja multimedialna powinna być ilustracją (uzupełnieniem) treści prezentowanych werbalnie; informacje zawarte na pojedynczym slajdzie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2006 roku

Warszawa, czerwiec 2006 roku ZATWIERDZAM MINISTERSTWO SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI DEPARTAMENT ROZWOJU REJESTRÓW INSTRUKCJA WYKONYWANIA ZDJĘĆ SPEŁNIAJĄCYCH KRYTERIA ICAO W ZAKRESIE BIOMETRYCZNEGO WIZERUNKU TWARZY W PASZPORTACH

Bardziej szczegółowo

Kurs Projektowania Ogrodów

Kurs Projektowania Ogrodów Kurs Projektowania Ogrodów Kategoria: Dom i ogród Ogród Miejscowość: Olsztyn Data rozpoczęcia: 22.03.2014 Data zakończenia: 27.04.2014 Ilość godzin: 80 Czas prowadzenia: Olsztyn Zakończenie kursu: Egzamin

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji Zwierciadła i obrazy w zwierciadłach

Scenariusz lekcji Zwierciadła i obrazy w zwierciadłach Scenariusz lekcji. Temat lekcji: Zwierciadła i obraz w zwierciadłach 2. Cele: a) Cele poznawcze: Uczeń wie: - co to jest promień świetln, - Ŝe światło rozchodzi się prostoliniowo, - na czm polega zjawisko

Bardziej szczegółowo

Plan wynikowy z wymaganiami edukacyjnymi przedmiotu plastyka dla klasy 4 szkoły podstawowej

Plan wynikowy z wymaganiami edukacyjnymi przedmiotu plastyka dla klasy 4 szkoły podstawowej Plan wynikowy z wymaganiami edukacyjnymi przedmiotu plastyka dla klasy 4 szkoły podstawowej Temat Ocena dopuszczająca 1. Co to jest sztuka? wymienia miejsca, w których można zobaczyć dzieła wskazane ćwiczenie

Bardziej szczegółowo

KOLEKCJA KOLORYZACJI WIOSNA-LATO 2011

KOLEKCJA KOLORYZACJI WIOSNA-LATO 2011 KOLEKCJA KOLORYZACJI WIOSNA-LATO 2011 ...tam gdzie marzenia wykraczajà poza rzeczywistoêç. Âwiat, który widzimy, nie zawsze jest tym, w co wierzymy. Oczami dziecka, dostrzegamy szczegóły, które zmieniajà

Bardziej szczegółowo

Skuteczna prezentacja PowerPoint. Opracowanie: Anna Walkowiak

Skuteczna prezentacja PowerPoint. Opracowanie: Anna Walkowiak Skuteczna prezentacja PowerPoint Opracowanie: Anna Walkowiak Pomoce wizualne Pomoc wizualna jest dobra gdy: treść i obraz pomocy wizualnej są łatwo zrozumiałe, jest ona czytelna, przekazuje pojedynczą

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZNE OBSERWACJE SŁOŃCA

BEZPIECZNE OBSERWACJE SŁOŃCA BEZPIECZNE OBSERWACJE SŁOŃCA Słońce to jeden z najciekawszych obiektów do amatorskich badań astronomicznych. W porównaniu do innych jest to obiekt wyjątkowo łatwy do znalezienia każdy potrafi wskazać położenie

Bardziej szczegółowo

Dzień dobry. Miejsce: IFE - Centrum Kształcenia Międzynarodowego PŁ, ul. Żwirki 36, sala nr 7

Dzień dobry. Miejsce: IFE - Centrum Kształcenia Międzynarodowego PŁ, ul. Żwirki 36, sala nr 7 Dzień dobry BARWA ŚWIATŁA Przemysław Tabaka e-mail: przemyslaw.tabaka@.tabaka@wp.plpl POLITECHNIKA ŁÓDZKA Instytut Elektroenergetyki Co to jest światło? Światło to promieniowanie elektromagnetyczne w zakresie

Bardziej szczegółowo

DEKORACYJNE PŁYTY BOCZNE

DEKORACYJNE PŁYTY BOCZNE INSPIRE DESIGN 80 system profili na wymiar www.veliro.com Profil oświetleniowy INSPIRE DESIGN wyróżnia się unikalną możliwością dostosowania wykończenia bocznych powierzchni dekoracyjnych do wystroju pomieszczenia

Bardziej szczegółowo

OŚWIETLENIE hotelowe. Salon Firmowy E-Technologia ul. Franciszka Kniaźnina 2/u4 31-637 Kraków

OŚWIETLENIE hotelowe. Salon Firmowy E-Technologia ul. Franciszka Kniaźnina 2/u4 31-637 Kraków OŚWIETLENIE hotelowe Salon Firmowy E-Technologia ul. Franciszka Kniaźnina 2/u4 31-637 Kraków tel: 668-487-285 tel. 882-153-554 biuro@e-technologia.pl sklep@e-technologia.pl www.sufitynapinane.eu www.oswietlenie-led.eu

Bardziej szczegółowo

Projekt Czy te oczy mogą kłamac

Projekt Czy te oczy mogą kłamac Projekt Czy te oczy mogą kłamac Zajęcia realizowane metodą przewodniego tekstu Cel główny: Rozszerzenie wiedzy na temat mechanizmu widzenia. Treści kształcenia zajęć interdyscyplinarnych: Fizyka: Rozchodzenie

Bardziej szczegółowo

Kurs Adobe Photoshop Elements 11

Kurs Adobe Photoshop Elements 11 Kurs Adobe Photoshop Elements 11 Gladiatorx1 Wyostrzanie 2015-01- 15 Spis treści Wyostrzanie... 2 Maska wyostrzająca... 2 Wyostrzenie krawędzi... 7 Dopasuj ostrość... 9 Górnoprzepustowy... 12 Wykonał gladiatorx1

Bardziej szczegółowo

Manggha jest miejscem szczególnym dla Rafała Pytla, mało który polski artysta tak bardzo wpisuje się w tradycyjną estetyką japońską, gdzie nacisk położony jest bardziej na sugestię i nieokreśloność niż

Bardziej szczegółowo

PEŁNE WYZWAŃ I PASJI 2BIURA

PEŁNE WYZWAŃ I PASJI 2BIURA 2BIURA PEŁNE WYZWAŃ I PASJI Nowoczesne, surowe, industrialne, a przy tym gustowne i eleganckie. Doprawione szczyptą designu z najwyższej półki. Architekci z biura Grid zaprojektowali przestrzeń, w której

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z przedmiotu PLASTYKA w dla klasy 5 szkoły podstawowej Rok szkolny 2015/2016

Wymagania edukacyjne z przedmiotu PLASTYKA w dla klasy 5 szkoły podstawowej Rok szkolny 2015/2016 Wymagania edukacyjne z przedmiotu PLASTYKA w dla klasy 5 szkoły podstawowej Rok szkolny 2015/2016 Temat KLASA 5 1. Kontrast w plastyce 2. Barwy kontrastowe na urodzinowym stole wykonanie pracy plastycznej

Bardziej szczegółowo

Przywrócić dawny blask FASADY DETALE ARCHITEKTONICZNE DEKORACJE

Przywrócić dawny blask FASADY DETALE ARCHITEKTONICZNE DEKORACJE Przywrócić dawny blask FASADY DETALE ARCHITEKTONICZNE DEKORACJE Najwyższa jakość usług Prawdziwą reputację można zdobyć dzięki trwałości oraz najwyższej jakości oferowanych produktów i usług. Najważniejsze

Bardziej szczegółowo

Formatowanie komórek

Formatowanie komórek Formatowanie komórek 3.4 Formatowanie komórek Praca w MS Excel 2010 byłaby bardzo uciążliwa gdyby nie formatowanie. Duże ilości danych sprawiają, iż nasz arkusz staje się coraz pełniejszy, a my nie mamy

Bardziej szczegółowo

Zajęcia rozwijające zainteresowania uczniów szczególnie uzdolnionych plastycznie

Zajęcia rozwijające zainteresowania uczniów szczególnie uzdolnionych plastycznie Program indywidualizacji nauczania i wychowania uczniów klas I III szkół podstawowych Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Program Operacyjny

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE SZKOLNE Z FIZYKI W KLASIE III

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE SZKOLNE Z FIZYKI W KLASIE III WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE SZKOLNE Z FIZYKI W KLASIE III Dział XI. DRGANIA I FALE (9 godzin lekcyjnych) Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: wskaże w otaczającej rzeczywistości przykłady

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z fizyki dla klasy III gimnazjum

Przedmiotowy system oceniania z fizyki dla klasy III gimnazjum Przedmiotowy system oceniania z fizyki dla klasy III gimnazjum Szczegółowe wymagania na poszczególne stopnie (oceny) 1. Drgania i fale R treści nadprogramowe Stopień dopuszczający Stopień dostateczny Stopień

Bardziej szczegółowo

W duchu. art déco. wnętrze. wnętrze

W duchu. art déco. wnętrze. wnętrze W duchu art déco Tekst: Alicja Kurlenda, zdjęcia: Robert Łupiński Harmonijnie przenikające się elementy nowoczesności i stylu art déco, podparte oryginalną kolorystyką tworzą magiczny klimat. Inspiracją

Bardziej szczegółowo

Prawa optyki geometrycznej

Prawa optyki geometrycznej Optyka Podstawowe pojęcia Światłem nazywamy fale elektromagnetyczne, o długościach, na które reaguje oko ludzkie, tzn. 380-780 nm. O falowych własnościach światła świadczą takie zjawiska, jak ugięcie (dyfrakcja)

Bardziej szczegółowo

Różne sposoby widzenia świata materiał dla ucznia, wersja z instrukcją

Różne sposoby widzenia świata materiał dla ucznia, wersja z instrukcją CZĘŚĆ A CZŁOWIEK Pytania badawcze: Różne sposoby widzenia świata materiał dla ucznia, wersja z instrukcją Czy obraz świata jaki rejestrujemy naszym okiem jest zgodny z rzeczywistością? Jaki obraz otoczenia

Bardziej szczegółowo

Inne / Others. Anna Brudzińska, Katarzyna Cupiał, Magdalena Kwapisz-Grabowska. 28 września 4 listopada 2013 r.

Inne / Others. Anna Brudzińska, Katarzyna Cupiał, Magdalena Kwapisz-Grabowska. 28 września 4 listopada 2013 r. Inne / Others Anna Brudzińska, Katarzyna Cupiał, Magdalena Kwapisz-Grabowska 28 września 4 listopada 2013 r. Inne / Others to prezentacja malarstwa trzech artystek. Artystki łączy miejsce urodzenia Gliwice

Bardziej szczegółowo

INSPIRE DESIGN 80 & 60

INSPIRE DESIGN 80 & 60 INSPIRE DESIGN 80 & 60 www.veliro.com - WYKOŃCZENIE W KAMIENIU Unikalne wykończenie inspirowane naturą. Kamień to naturalny, piękny i przyjazny człowiekowi materiał do wykańczania wnętrz. Doskonale komponuje

Bardziej szczegółowo

WOJSKOWA AKADEMIA TECHNICZNA

WOJSKOWA AKADEMIA TECHNICZNA 1 WOJSKOWA AKADEMIA TECHNICZNA WYDZIAŁ NOWYCH TECHNOLOGII I CHEMII FIZYKA Ćwiczenie laboratoryjne nr 43 WYZNACZANIE ABERRACJI SFERYCZNEJ SOCZEWEK I ICH UKŁADÓW Autorzy: doc. dr inż. Wiesław Borys dr inż.

Bardziej szczegółowo

Soczewki konstrukcja obrazu. Krótkowzroczność i dalekowzroczność.

Soczewki konstrukcja obrazu. Krótkowzroczność i dalekowzroczność. Soczewki konstrukcja obrazu Krótkowzroczność i dalekowzroczność. SOCZEWKA jest to przezroczyste ciało ograniczone powierzchniami kulistymi Soczewki mogą być Wypukłe Wklęsłe i są najczęściej skupiające

Bardziej szczegółowo

Kurs Adobe Photoshop Elements 11

Kurs Adobe Photoshop Elements 11 Kurs Adobe Photoshop Elements 11 Gladiatorx1 Tryby mieszania warstw 2015-01- 10 Spis treści Tryby mieszania warstw... 2 Menu trybów mieszania... 2 Przykłady mieszania warstw... 3 Wykonał gladiatorx1 Strona

Bardziej szczegółowo