EuCARD-PUB European Coordination for Accelerator Research and Development PUBLICATION

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "EuCARD-PUB-2013-001. European Coordination for Accelerator Research and Development PUBLICATION"

Transkrypt

1 EuCARD-PUB European Coordination for Accelerator Research and Development PUBLICATION Advanced Photonic and Electronic Systems for HEP Experiments, Astroparticle Physics, Accelerator Technology, FELs and Fusion; 2013 WILGA Symposium (January) Romaniuk, R S (Warsaw University of Technology) 04 June 2013 The research leading to these results has received funding from the European Commission under the FP7 Research Infrastructures project EuCARD, grant agreement no This work is part of EuCARD Work Package 2: DCO: Dissemination, Communication & Outreach. The electronic version of this EuCARD Publication is available via the EuCARD web site <http://cern.ch/eucard> or on the CERN Document Server at the following URL : <http://cds.cern.ch/record/ EuCARD-PUB

2 Lasery rentgenowskie LCLS i LCLS II SLAC prof. dr hab. inż. Ryszard S.Romaniuk Politechnika Warszawska, Instytut Systemów Elektronicznych Laboratorium SLAC Artykuł dotyczy akceleratorowo-laserowej infrastruktury badawczej i użytkowej LCLS SLAC. Infrastruktura służy jako laboratorium rozwojowe techniki akceleratorowo laserowej oraz jako narzędzie badawcze w innych dziedzinach nauki. Jednym z Narodowych Laboratoriów Departamentu Energii (DoE) jest Narodowe Laboratorium Akceleratorowe (SLAC) prowadzone dla i pod nadzorem DoE przez Uniwersytet Stanforda w kampusie w Menlo Park w Kalifornii. Laboratorium SLAC, utworzone w roku 1962, prowadzi badania w zakresie eksperymentów i teorii cząstek elementarnych wykorzystując wiązki elektronowe. Zakres badań obejmuje fizykę atomową, ciała stałego, chemię, biologię i medycynę. Źródłem wiązek elektronowych jest synchrotron (SSRL) oraz laser na swobodnych elektronach (LCLS). Dodatkowo Laboratorium SLAC dysponuje akceleratorową infrastrukturą badawczą przeznaczoną do testów nowych i zaawansowanych technik akceleracyjnych FACET (Facility for Advanced Accelerator Experimental Tests). Najpotężniejszy obecnie na świecie, Amerykański Laser Rentgenowski LCLS (Liniac Coherent Ligt Source), czyli liniakowe koherentne źródło światła, działa od roku 2009, jako urządzenie badawcze i użytkowe, i jest dalej rozwijane do postaci LCLS II na terenie narodowego Amerykańskiego laboratorium SLAC przy uniwersytecie Stanforda, zlokalizowanego w miejscowości Menlo Park w Kalifornii. W pewnym sensie LCLS II jest odpowiedzią na budowę maszyny EXFEL. Jest to źródło światła piątej generacji. Przewiduje się uruchomienie EXFEL w latach 2015/16, kosztem znacznie ponad 1 mld Euro. LCLS II, którego projekt rozpoczął się w 2010, będzie uruchomiony w roku Lasery LCLS, LCLS II oraz EXFEL, wykorzystują metody SASE oraz SEED do generacji światla i są zasilane liniakami elektronowymi, LCLS ciepłym a EX- FEL zimnym, o energii kilkanaście GeV i długości ponad 2 km. Liniak EXFEL wykorzystuje technologię nadprzewodzącą SRF TESLA o częstotliwości 1,3 GHz. Prototypem maszyny EXFEL jest laser FLASH. Laboratorium SLAC korzysta z ponad 50-letniego doświadczenia budowy i eksploatacji liniowych akceleratorów elektronowych. W roku 2009 fragment największego, 3 km elektronowego akceleratora liniowego SLAC został wykorzystany do budowy maszyny LCLS. Dla maszyny LCLS II budowana jest nowa infrastruktura dla dwóch nowych wiązek laserowych. W badaniach i budowie największych światowych akceleratorów liniowych i pierścieniowych oraz laserów FEL takich jak LCLS (Stanford), EXFEL (DESY) i CEBAF (JLab) biorą udział specjaliści i młodzi uczeni z Polski. Laser FEL LCLS 66 Obecnie infrastruktura LCLS posiada następujące parametry: 1 km liniak, energia wiązki elektronowej 2 14 GeV, undulator 100 m, zakres energii fotonów 250 ev 10 kev, długość impulsu fs, liczba fotonów w impulsie , ilość koherentnych fotonów w impulsie 10 9, energia w impulsie 6 mj/imp, timing pomiędzy impulsem optycznym i X 10 fs, metoda generacji wiązki X SS-SASE, impulsy X limitowane transformatą, pełna koherencja impulsu wzdłużna i poprzeczna, współdzielenie wiązki, 6 różnych specjalizowanych stacji eksperymentalnych, średnio 600 użytkowników na rok z 30 krajów, akceptacja średnio 1 z 4 wniosków o grant na czas wiązki. Pierwszy na świecie laser Angstromowy LCLS Linac Coherent Light Source został skonstruowany, i uruchomiony w kwietniu 2009 r., na terenie ośrodka badawczego techniki akceleratorowej SLAC przez konsorcjum trzech laboratoriów: SLAC National Accelerator Laboratory, Stanford, California; Lawrence Livermore National Laboratory, Livermore, Kalifornia; Argonne National Laboratory, Argonne, Illinois. Ośrodek SLAC jest prowadzony przez Uniwersytet Stanforda i w znacznej mierze finansowany przez Departament Energii DoE USA. Laser wykorzystuje trzy kilometrowy liniak elektronowy jako źródło energii dla undulatora. Oprócz liniaka, i lasera LCLS, SLAC dysponuje również dużym synchrotronowym źródłem światła trzeciaj generacji SSRL (Stanford Synchrotron Radiation Lightsource). LCLS jest laserem typu FEL wykorzystującym ok. 1/3 długości 3 km liniaka SLAC. Laser generuje koherentną wiązkę promieniowania w zakresie rentgenowskim miękkim i twardym. Szczytowa jasność wiązki jest ok. dziesięć rzędów wielkości większa od synchrotronowych źródeł konwencjonalnych. Czas trwania impulsu jest zmienny w zakresie fs. Przy pomocy takiej wiązki to źródło światła może obrazować strukturę i dynamikę materii na wymiarowym i czasowym poziomie atomowym. Źródło światła czwartej generacji pracuje w zakresie 1 22 Å i jest skorelowane z kilkoma laboratoriami użytkowymi pracującymi w obszarach biologii, inżynierii materiałowej, i innych. Wiązka laserowa jest dzielona w podziale czasowym pomiędzy te laboratoria. Dostępność laserów FEL, a w szczególności unikalnej maszyny LCLS, która w wielu obszarach parametrów technicznych była pierwszą na świecie (koherencja czasowa i przestrzenna, natężenie wiązki i długość fali), otworzyła nową erę badań oddziaływania pomiędzy twardym promieniowaniem rentgenowskim o wielkim natężeniu a materią. Wiele aplikacji praktycznych promieniowania rentgenowskiego wymaga dokładnego zrozumienia jak elektrony w materii oddziaływają z intensywnym promieniowaniem X. Badania prowadzone na maszynie LCLS ujawniają naturę odpowiedzi elektronowej swobodnego atomu na promieniowanie rentgenowskie o ekstremalnych wartościach natężenia, długości fali i fluencji: odpowiednio I = W cm 2, oraz λ = nm, a także F~10 5 fotonów rentgenowskich na Å 2. Dla takich wartości fluencji, podczas naświetlania tarczy neonowej pojedynczym rentgenowskim impulsem femtosekundowym, absorpcja kilku fotonów jonizuje atom całkowicie. Fotoejekcja elektronów z wewnętrznych powłok atomowych wymusza chwilową całkowitą (indukowaną) przezroczystość tarczy gazowej. Taka przezroczystość, spowodowana wakancjami wewnętrznych powłok, może być indukowana we wszystkich układach materialnych, dla takich wartości natężeń i fluencji wiązki rentgenowskiej. Ilościowe porównania teoretyczne i pomiędzy materiałami o strukturze atomowej, cząsteczkowej i złożonej krystalicznej oraz amorficznej, pozwala na dokładne określanie parametrów wiązki (fluencja i czas trwania impulsu) i charakterystyk materiałów. Rozszerzenie modelowania oddziaływania promieniowania X na systemy złożone jest niezbędne w zastosowaniach biologicznych. Obrazowanie w wymiarowej (angstromowej) i czasowej (femtosekundowej) skali atomowej jest wykonywane przy pomocy laserowej femtokamery. Sekwencjonowane są obrazy z różnych faz oddziaływania impulsu laserowego z nano-obiektem. Powstaje rodzaj filmu molekularnego pokazującego ruch molekuły podczas jej przemian chemicznych. W ramach tych badań poznawane są dokładne mechanizmy fotosyntezy oraz struktury wirusów. Opanowanie sztucznej fotosyntezy może prowadzić do nowych metod gromadzenia i dysponowania energią oraz do produkcji żywności. Poznanie przemian struktury wi- Elektronika 5/2013

3 rusów w czasie rzeczywistym prowadzi do poznania budowy ich odporności na antybiotyki, a także ich rolę w powstawaniu nowotworów. Krystalografia białek jest przedmiotem intensywnych badań przy pomocy laserów FEL. Roger Kornberg z Uniwersytetu Stanford dostał za te badania nagrodę Nobla z biologii w 2006 r. Określił on z obrazu dyfrakcyjnego (plamek Lauego) strukturę polimerazy RNA (położenia pojedynczych atomów, których w cząsteczce jest 30 tys.). Dostępność wiązki rentgenowskiej o parametrach LCLS otwiera zupełni nową drogę do badań cząstek biologicznych, które nie poddają się krystalizacji. Infrastruktura lasera LCLS zawiera laboratoria użytkowe: AMO optyka atomowa i molekularna; CXI koherentne obrazowanie rentgenowskie; MEC materia w warunkach ekstremalnych; SXR inżynieria materiałowa miękkiego promieniowania rentgenowskiego; XCS rentgenowska spektroskopia korelacyjna; XPP rentgenowska technika pompa-próbka. Laboratoria użytkowe szukają odpowiedzi na pytania podstawowe. Jak atomy i pojedyncze molekuły reagują na promieniowanie rentgenowskie? Jak powstają właściwości elektryczne i magnetyczne właściwości w materiałach złożonych oraz jak przebiega ewolucja reakcji chemicznych na powierzchniach? Jak reagują atomy i kompleksy chemiczne na pobudzenie? Czy możliwe jest rozwiązanie dokładnych struktur atomowych kompleksów biologicznych (w ich naturalnym stanie), które nie mogą być skrystalizowane i które łatwo ulegają zniszczeniu podczas dłuższej ekspozycji radiacyjnej? Czy możliwe jest zaobserwowanie i zarejestrowanie ruchu atomów w materiałach nieuporządkowanych i cieczach podczas zmiany stanu ich równowagi? Jak zmieniają się właściwości materii, gdy jest ona doprowadzona do stanu bardzo dalekiego od równowagi? Laboratorium AMO korzysta z impulsowej wiązki miękkiego promieniowania rentgenowskiego lasera LCLS. Gazowy, atomowy, molekularny lub nanocząsteczkowy (kryształy białkowe, wirusy) rejon interakcji jest naświetlany wiązką impulsową. Region podlega spektroskopii elektronowej i jonowej. Stosowane są detektory wielkopowierzchniowe do rentgenowskich pomiarów dyfrakcyjnych. Prowadzone są badania nad czasowo rozdzielczą fotojonizacją, rentgenowską dyfrakcją nanokryształów oraz jednoimpulsowym obrazowaniem obiektów niereprodukowalnych. Laboratorium CXI korzysta z impulsowej wiązki twardego promieniowania rentgenowskiego lasera LCLS. Obrazowane są pojedyncze cząstki sub-mikronowe i określa się strukturę biomolekuł z użyciem nano-kryształów. Prawie pełna poprzeczna koherencja wiązki lasera LCLS pozwala na obrazowanie pojedynczych cząstek ze znaczną rozdzielczością. Krótki czas trwania impulsu obrazującego ogranicza zniszczenie radiacyjne, którego nie można zredukować pry użyciu źródeł synchrotronowych. Próbki są wprowadzane we wiązkę lasera statycznie lub dynamicznie przy pomocy iniektora w strumieniu płynu. Do badań obrazujących i nanokrystalograficznych stosowana jest metoda koherentnego obrazowania dyfrakcyjnego. Laboratorium MEC bada zjawiska przejściowe w materii w warunkach ekstremalnych pod wpływem przestrajanego w długości fali impulsu rentgenowskiego. Badane jest jednoczesne oddziaływanie kilku wiązek laserowych, głównej z lasera FEL i pomocniczych z optycznych laserów konwencjonalnych wielkiej mocy i wielkiego natężenia. Aparatura pomiarowa obejmuje: rentgenowski spektrometr rozproszeniowy Thomsona, spektrometr XUV o znacznej rozdzielczości, interferometr Fourierowski, oraz system VISAR. Komora próżniowa posiada znaczną objętość, co daje laboratorium znaczną elastyczność w badaniach fizyki gęstej i gorącej materii, badaniach wysoko ciśnieniowych, badania fal uderzeniowych oraz fizyki wielkich gęstości energii. Przewiduje się także badania nieliniowych właściwości próżni. Laboratorium SXR działa w obszarze miękkiego promieniowania rentgenowskiego. Badania dotyczą emisji promieniowania rentgenowskiego, obrazowania koherentnego, rozpraszania rezonansowego, spektroskopię fotoelektronową. Badania obejmują zjawiska katalizy, magnetyzmu, materiały korelowane, astrofizykę laboratoryjną oraz struktury biologiczne. Linia eksperymentalna SXR jest wyposażona w monochromator dla zakresu energii fotonów od 0,5 do 2keV. Taki zakres energii obejmuje krawędzi K i L wzbudzeń rezonansowych pierwiastków drugiego i trzeciego rzędu. Monochromator dostarcza również promieniowanie nie monochromatyczne. Laboratorium SXR jest połączone z laboratorium AMO w szereg i próbki mogą być badane najpierw w XAS w modzie transmisyjnym. Laboratorium XCS rentgenowskiej spektroskopii korelacyjnej pozwala na obserwacje dynamicznych zmian dużych grup atomów w systemach materii skondensowanej w szerokiej skali czasowej. Obserwacje są prowadzone przy pomocy metod koherentnego rozpraszania rentgenowskiego, oraz spektroskopii korelacyjnej fotonu rentgenowskiego. Badana jest dynamika stanów równowagi i nierównowagi w materiałach nieuporządkowanych i modulowanych. Laboratorium XPP służy do generacji i badania przejściowych stanów materii wzbudzanej krótkotrwałym impulsem z lasera optycznego. Impuls twardego promieniowania rentgenowskiego próbkuje taki stan materii, a w szczególności jej dynamikę strukturalną zainicjowaną impulsem optycznym. Pompa optyczna jest przestrajana w szerokim zakresie przestrzeni, czasu, profili, częstotliwości, energii, natężenia i fluencji w celu wywołania wymaganych stanów wzbudzonych. Indukowane laserem zmiany strukturalne są badane przy pomocy metod rozpraszania rentgenowskiego. Tor sprzętowy obejmuje: generację i dostarczenie impulsów optycznych i rentgenowskich do próbki, przygotowanie stanu wzbudzonego w próbce, detekcja wzoru rozproszenia rentgenowskiego. Infrastruktura LCLS wspiera programy badawcze czterech ogólnych kategorii: wiązki elektronowe, wiązki rentgenowskie, lasery konwencjonalne, stacje końcowe laboratoria użytkowe. Badania wiązek są związane z ich generacją, diagnostyką oraz manipulacją. Badania nad laserami konwencjonalnymi dotyczą rozszerzenia zakresu spektralnego w kierunku UV i THz, a także diagnostyki timingu. Badania nad laboratoriami końcowymi dla wiązek dotyczą technik dostarczania próbek do regionu ekspozycji, detektorów i analizy danych. Dotychczasowe osiągnięcia programu badawczego z wykorzystaniem infrastruktury LCLS, uruchomionej w 2009 r., dotyczyły wprowadzenia nowej i skutecznej rentgenowskiej techniki samo posiewu (self seeding) zastępującej konwencjonalną technikę SASE bez posiewu. X-Ray SS SASE pozwoliła na kilkudziesięciokrotną redukcję pasma fotonu oraz na poprawę stabilności energetycznej fotonu o dwa rzędy wielkości. Inną skutecznie wprowadzoną techniką była korelacja wzajemna pomiędzy impulsami optycznymi i rentgenowskimi. Taka korelacja o wysokiej dokładności, obecnie wynosząca ok. 10 fs, jest konieczna w technice pompa (optyczna) próbka (rentgenowska) oraz w technikach nanokrystalograficznych. Wykorzystywany jest wspólny monochromator diamentowy, z podwójnym kryształem i znacznym offsetem, dla obu wiązek fotonowych. Rozwój infrastruktury badawczej i użytkowej LCLS Laser LCLS II Badania akceleratorów i wiązek Prowadzonych jest szereg równoległych projektów rozwojowych infrastruktury rozpisanych na najbliższą pięciolatkę Projekt o synonimie CATHO jest ukierunkowany na poprawę niezawodności fotokatody w dziale elektronowym RF. Projekt XT- CAV dotyczy poprzecznej transmisyjnej wnęki rezonansowej dla pasma X, która działa efektywnie jako ultraszybka kamera śladowa, zapewniająca informację z impulsu na impuls o strukturze czasowej promieniowania rentgenowskiego. Rozwijane techniki kross korelacji zapewniają synchronizację impulsów optycznych i rentgenowskich. Inne projekty dotyczą samo posiewu twardego promieniowania rentgenowskiego, samo-posiewu miękkiego Elektronika 5/

4 promieniowania rentgenowskiego, spektrometrii pojedynczego impulsu twardego promieniowania rentgenowskiego, timingu laserowo-rentgenowskiego, wielozgęstkowych impulsów rentgenowskich, undulatora typu DELTA, undulatora stożkowego dla promieniowania dużej mocy, dzielenia promienia rentgenowskiego twardego, i inne. Podstawowym celem badań jest uzyskanie impulsowej wiązki rentgenowskiej o znacznie poprawionych parametrach, niż tylko duże natężenie i krótkość impulsu. Konieczna jest stabilizacja natężenia, kontrolowanie długości impulsu, uzyskanie znacznej rozdzielczości energetycznej, polaryzacji, oraz dostępność wielokolorowych impulsów o zmiennym opóźnieniu. Te kierunki badań i rozwoju dla laserów i wiązek rentgenowskich podążają podobną ścieżką jak jakiś czas temu dla wiązek optycznych i laserów konwencjonalnych. Poprawa jakości impulsów rentgenowskich prowadzi przez dokładną kontrolę przestrzeni fazowej we wiązce fotonowej. Zasiew spontaniczny nie daje takiej kontroli. Konieczny jest samo zasiew, bowiem zasiew zewnętrzny dla promieniowania X jest obecnie nie stosowany. Wiązka powinna być koherentna wzdłużnie, wówczas jest określana jako ograniczona transformatą i w impulsie jest ograniczona niepewność pomiędzy jego długością a energią. Taki impulsy są tworzone w procesie SS SASE. Odrębnym zagadnieniem jest polaryzacja wiązki miękkiego promieniowania rentgenowskiego. Polaryzacja, np. kołowa, jest tworzona w undulatorze o specjalnej konstrukcji DELTA. Inne projekty rozwoju infrastruktury dotyczą generacji wielokrotnych impulsów rentgenowskich metodą powielania oraz zwiększenie mocy lasera do poziomu TW. Maszyna TWFEL wymaga dodatkowych undulatorów. Badania laserowe Zastosowanie infrastruktury LCLS do badań laserowych prowadzi w dwóch kierunkach: rozszerzenie zakresu spektralnego generacji laserowej oraz diagnostyka timingu laserów. Infrastruktura LCLS posiada trzy źródła: generator częstotliwości różnicowych DFG dający falę o częstotliwości terahercowej THz (20 15 µm), rektyfikatory optyczne na niobianie litu LiNbO 3 dla pasma 1,0 1,5 THz, oraz na DAST dla pasma 2,0 2,5 THz. W układzie z materiałem DAST uzyskano natężenie pola większe od 1 MV/cm. Materiał DAST jest pompowany w zakresie MIR i wymaga zastosowania OPA a także linii transmisyjnej fali THz, ogniskowania i diagnostyki wiązki oraz nakładania wiązki THz z wiązką rentgenowską. Badania dotyczą zwiększenia efektywności konwersji, kontroli pasma generacji oraz przestrajania długości fali. Rozszerzenie pasma generacji dotyczy mev od strony fal THz, a także dziesiątków ev od strony fal UV i EUV. Badania timingu dotyczą możliwości generacji impulsów attosekundowych. Badania detektorów Prowadzone są badania nad nowymi generacjami detektorów. Opracowywane są prototypy detektorów o małych pikselach i bardzo niskich szumach zdolne do rekonstrukcji pojedynczych fotonów. Takie detektory są przewidziane do rentgenowskiej fotonowej spektroskopii korelacyjnej, budowy krystalicznych spektroskopów rentgenowskich, oraz do ogólnych celów obrazowania do energii fotonów 2 kev. Dalszy rozwój detektorów wymaga znacznego zwiększenia częstości zliczania na impuls na piksel z utrzymaniem wysokiej czułości dla pojedynczego fotonu. Detektory wielko-sygnałowe są konieczne do budowy dyfrakcyjnego systemu pomiarowego dla celów nano-krystalografii. W zakresie miękkiego promieniowania rentgenowskiego niezbędny jest uniwersalny detektor zdolny do dyskryminacji pojedynczych fotonów aż do krawędzi węglowej. Oprócz pojedynczych detektorów budowane są kamery pikselowe o dużej rozdzielczości kątowej oraz timingu sub nanosekundowym dla miękkich elektronów. Składanie detektorów w matrycę odbywa się z minimalnymi odstępami między nimi. 68 Techniki dostarczania próbek do wiązki Systemy podawania próbek w obszar oddziaływania wiązki rentgenowskiej są przedmiotem obszernych studiów. Próbki stałe, ciekłe i gazowe są wstrzykiwane we wiązkę w standaryzowany sposób. Targety gazowe obejmują nanokryształy białkowe, spreje, aerozole materii biologicznej. Targety ciekłe obejmują np. roztwory ciekłe systemów molekularnych. Próbki są dostarczane w większości przypadków w obszar próżni, co znacznie komplikuje system podawania. Utworzono grupę projektową której celem jest uproszczenie i wysoka standaryzacja systemów dostarczania próbek gazowych, ciekłych i stałych. LCLS II 2025 Pierwsze światło z infrastruktury LCLS-II zostanie wygenerowane w roku 2018 i rozwój infrastruktury jest dokładnie rozpisany do roku Rozwój infrastruktury przewiduje budowę drugiego iniektora i niezależnego liniaka o długości 1 km. Dwa nowe undulatory dostarczają jednocześnie miękkie i twarde promieniowanie rentgenowskie do nowej hali eksperymentalnej zawierającej jedną stację eksperymentalną. Łącznie nowa hala eksperymentalna będzie posiadać sześć stacji. Dalszy rozwój przewiduje dodanie nowego undulatora dla twardego promieniowania rentgenowskiego i nowych stacji eksperymentalnych do maszyny LCLS-I. Podsumowując, modernizacja infrastruktury LCLS do roku 2025 przewiduje, w porównaniu z stanem obecnym: dwa niezależne iniektory dające elastyczność pracy maszyny, potrojenie liczby źródeł ondulatorowych łącznie do 4, potrojenie liczby niezależnych stacji eksperymentalnych do 12, uniezależnienie pracy w modach twardym i miękkim, rozszerzenie zakresu spektralnego fotonów 250 ev 18 kev, impulsy twarde i miękkie z samo posiewu, poprawa parametrów impulsów 10 3 w jasności, 10 2 mniejsze pasmo, 10 1 zwiększenie mocy; pełna kontrola polaryzacji promieniowanie miękkiego, manipulacja impulsem rentgenowskim rozdzielanie, opóźnienie, łącznie, wiele kolorów); poprawa detektorów rentgenowskich czułość na pojedynczy foton, zakres dynamiczny, liczba i wymiary pikseli, timing systemu pompa próbka 10 fs. Priorytetowe kierunki badań przewidziane obecnie dla infrastruktury LCLS-II są następujące: nowe zjawiska w materiałach zaawansowanych nazywanych także materiałami kwantowymi, badania atomowe, elektronowe i spinowe w zakresie miękkiego promieniowania rentgenowskiego, dynamika reakcji chemicznych naturalnych i sztucznych zaprojektowanych, molekularne transformacje fotochemiczne, badania atomowe i elektronowe w zakresie twardego promieniowania rentgenowskiego, struktura nanokryształów białkowych oraz struktura białek niekrystalizujących, techniki nanokrystalizacji i badania atomowe, zaawansowane badania dyfrakcyjne systemów pozornie nieuporządkowanych. Materiały kwantowe W materii skondensowanej można otrzymywać stabilne egzotyczne stany kwantowe poprzez kontrolę składu chemicznego i zastosowanych pól oddziaływań zewnętrznych. Prowadzi to np. do rozszerzenia obecnych technologii krzemowych i metalowych. Te materiały wykazują użyteczne właściwości, takie jak: nadprzewodnictwo wysokotemperaturowe, połączenie właściwości półprzewodnikowych i półmagnetycznych przy niskich stratach, gigantyczną magnetorezystancję, przełączaną wieloferroelektyczność. Właściwości te wynikają z uporządkowania ładunków, spinów i orbitali w elektroniczne rozróżnialnych domenach. Domeny te fluktuują w przestrzeni i w czasie w zakresie wielu rzędów wielkości skal czasowej i przestrzennej. Infrastruktura LCLS-II jest optymalizowana w kierunku dokładnego badania tych nowych zjawisk, szczególnie w krytycznym zakresie energii fotonów mev, nanometrowym zakresie wymiarów i femtosekundowym obszarze czasów trwania zjawisk. Elektronika 5/2013

5 Koniecznym narzędziem badawczym jest dobrze zdefiniowana, stabilna rentgenowska wiązka impulsowa o kontrolowanych parametrach i zmiennej polaryzacji, czasie trwania impulsu, energii impulsu, kolorze impulsu. Odpowiedź materiału badana jest czasowo rozdzielczą metodą rezonansowego nieelastycznego rozpraszania rentgenowskiego RIXS (time-resolved resonant, inelastic X-ray scattering). Sygnał odpowiedzi może być wzmacniany z wykorzystaniem procesów stymulowanych. Celem jest zrozumienie mechanizmów powstawania nowych cech materiałów i nowych zjawisk oraz kontrolowanie zjawisk i parametrów oraz nowych faz kwantowych materiałów. Molekularne transformacje fotochemiczne Poznanie szczegółów transformacji atomowych na poziomie molekularnym, a przez to uzyskanie możliwości kontroli reakcyjności chemicznej, jest konieczne dla dalszej poprawy jakości życia człowieka. Takie procesy zachodzą w femtosekundowej skali czasowej w lokalnych katalitycznych centrach reakcji. Próbkowanie takich zjawisk wymaga znacznej rozdzielczości czasowej i przestrzennej, a także uwzględnienia specyfiki chemicznej znacznie wykraczającej poza obecne możliwości pomiarowe, szczególnie te dostępne przy pomocy źródeł synchrotronowych, a nawet źródeł FEL pierwszej generacji z niedostatecznie idealną wiązką impulsową. Kontrola reakcji chemicznych prowadzi do możliwości syntezy zupełnie nowych klas materiałów, budowy efektywnych i kompaktowych systemów gromadzenia i przechowywania energii oraz jej uwalniania wykorzystywania, np. przy pomocy manipulacji szczególnym wiązaniem. Prowadzi to do możliwości wpływania na kluczowe reakcje biologiczne a przez to na funkcje organizmu. Infrastruktura LCLS daje możliwość badania metodami rentgenowskimi reakcji trygerowanych przez fotony optyczne. Stwarza to możliwość projektowania rozwoju sztucznych procesów biologicznych które przebiegają ze zwiększoną efektywnością. Impuls optyczny wyzwala proces, którego ewolucja jest próbkowana, a przez to obserwowana przez ściśle określone czasowo i dobrze kontrolowane impulsy rentgenowskie. Następujące ruchy atomowe są śledzone metodami ultraszybkiej krystalografii oraz dyfuzyjnymi technikami rozproszenia twardego promieniowania RTG. Spektroskopie miękkie pozwalają na obserwacje bardzo subtelnych zmian lokalnych w wiązaniach dookoła wybranych atomów w wyselekcjonowanych grupach funkcjonalnych. Używane są techniki stymulowanego rozpraszania Ramana dla promieniowanie miękkiego RTG z impulsami ograniczonymi transformatą o różnych kolorach oraz polaryzacjach. Określanie struktury złożonych obiektów mikro- i nanobiologicznych Zwalczanie niektórych rodzajów chorób wymaga określenia struktury wirusów lub kompleksów białkowych. Do badań strukturalnych wykorzystywane są metody anomalnej dyfrakcji pojedynczej fali SAD (Single Wavelength Anomalous Diffraction) lub anomalnej dyfrakcji wielu fal (MAD). Metody te cechują się bardzo dokładną kontrolą rozkładu natężenia spektralnego impulsu. W celu uzyskania dużej rozdzielczości pomiaru stosuje się fotony o energii ponad 10 kev, czyli powyżej krawędzi Se i Br. Rejestrowane są pełne trajektorie fotonów, ich wszystkie odbicia, co minimalizuje potrzebę nad-próbkowania. Nad-próbkowanie jest istotnym ograniczeniem w przypadku badań protein trudnych do przygotowania próbek i krystalizacji. Nie periodyczne obiekty biologiczne, takie jak wirusy, powinny być obrazowane jednym impulsem. Jest to możliwe ale kosztem malejącej rozdzielczości. Uruchomienie infrastruktury LCLS-II jako efektywnego laboratorium użytkowego wymaga: znacznego uproszczenia interfejsów użytkowników, szkolenia użytkowników i kadry obsługującej infrastrukturę, oraz konstrukcji dedykowanych i standaryzowanych zestawów eksperymentalnych. Literatura [1] Emma P., et al.: First lasing and operation of an Angstrom-wavelength free-electron laser, Nature Photonics 4, (2010) doi: / nphoton [2] Young L., et al.: Femtosecond electronic response of atoms to ultraintense X-rays, Nature 466, (2010) doi: /nature09177 [3] Lightsources [lightsources.org/facility/lcls] [4] SLAC Stanford Synchrotron Radiation Lightsource [http://ssrl.slac. stanford.edu/] [5] SLAC [http://slac.stanford.edu/] [6] SLAC LCLS [https://portal.slac.stanford.edu/sites/lcls_public/] [7] SLAC LCLS-II [https://portal.slac.stanford.edu/sites/lcls_public/lcls_ii/] [8] LCLS-II Conceptual Design Report [portal.slac.stanford.edu] [9] LCLS Strategic Plan, DoE, SLAC, April 2013, SLAC-R-1007 [10] European XFEL [www.xfel.eu]; [xfel.desy.de] [11] EuroFEL [www.eurofel.org], [WWW.iruvx.eu [12] XFEL 2013 [http://xfel2013.univ-rennes1.fr/] [13] Romaniuk R.: POLFEL A free electron laser in Poland, Photonics Letters of Poland, 1 (3), pp (2009). [14] Romaniuk R.S.: Akceleratory dla społeczeństwa TIARA 2012, Elektronika, nr 3, 2013, str [15] Ackerman W., K. Poźniak, R. Romaniuk, et.al.: (TESLA Collaboration), Operation of a free-electron laser from the extreme ultraviolet to the water window, Nature Photonics, vol.1, no.6, pp , [16] Romaniuk R.S.: Development of free electron laser and accelerator technology in Poland (CARE and EuCARD projects), Proc.SPIE, vol. 7502, paper (2009). [17] Romaniuk R.S., Institute of Electronic Systems in CARE and Eu- CARD projects; Accelerator and FEL research, development and applications in Europe, Proc.SPIE, vol. 7502, paper (2009). [18] Romaniuk R.: EuCARD i CARE Rozwój techniki akceleratorowej w kraju, Elektronika, vol. 49, nr. 10, 2008, str [19] Romaniuk R.S.: Instytut Systemów Elektronicznych w projektach CARE i EuCARD; Badania i zastosowania akceleratorów w Europie, Elektronika, vol. 50, nr 8/2009, str [20] Romaniuk R.: CARE Coordinated Accelerator Research in Europe, Elektronika 2 3/2005, II okładka. [21] Romaniuk R.S., K.T. Poźniak, T. Czarski: Udział Politechniki Warszawskiej w programie CARE, Elektronika nr 2 3, 2005, str. 75. [22] Romaniuk R.S.: EuCARD 2010: European coordination of accelerator research and development, Proc.SPIE 7745, paper (2010). [23] Romaniuk R.S.: Accelerator infrastructure in Europe EuCARD 2011, Proc. SPIE, vol. 8008, art.no (2011). [24] Romaniuk R.S.: Accelerator Science and Technology in Europe Eu- CARD 2012, International Journal of Electronics and Telecommunications, 2012, Vol. 58, No. 4, pp [25] Romaniuk R.S.: Accelerator Technology and High Energy Physics Experiments; Photonics and Web Engineering, Wilga May 2012, Proc. SPIE 8454, art no (2012). [26] Romaniuk R.S.: Rozwój techniki akceleratorowej w Europie Eu- CARD 2012, (Development of accelerator technology in Europe EuCARD 2012), Elektronika, vol. 53, Nr 9, 2012, str [27] Romaniuk R.S.: Technika akceleratorowa i eksperymenty fizyki wysokich energii, Wilga 2012, Elektronika, vol. 53, Nr 9, 2012, str [28] Koprek W., P. Kaleta, J. Szewiński, K.T. Poźniak, T. Czarski, R. Romaniuk: Oprogramowanie dla systemu kontrolno-pomiarowego akceleratora TESLA, Elektronika, nr 1, 2005, str [29] Romaniuk R.S.: Fizyka fotonu i badania plazmy, Wilga 2012, Elektronika, vol. 53, nr 9, 2012, str [30] Romaniuk R.: EuCARD 2010 Technika akceleratorowa w Europie EuCARD, Elektronika vol. 51, no. 8, pp (2010). [31] Romaniuk R.: Infrastruktura akceleratorowa w Europie EuCARD 2011, Elektronika, vol. 52, no. 12, pp (2011). [32] Romaniuk R.: Europejski laser rentgenowski, Elektronika, vol.54, no. 4, str (2013). [33] Romaniuk R.: Międzynarodowy zderzacz liniowy, Elektronika, vol. 54, no. 3, str (2013). [34] Zagozdzinska A., R.S. Romaniuk, K.T. Pozniak, P. Zalewski: TRIDAQ systems in HEP experiments At LHC accelerator, International Journal of Electreonics and Telecommunications, vol. 59, no. 2, pp (2013). [35] Romaniuk R.S.: EuCARD-2, Elektronika, vol.54, no. 3, ss (2013). Elektronika 5/

Niezwykłe światło. ultrakrótkie impulsy laserowe. Piotr Fita

Niezwykłe światło. ultrakrótkie impulsy laserowe. Piotr Fita Niezwykłe światło ultrakrótkie impulsy laserowe Laboratorium Procesów Ultraszybkich Zakład Optyki Wydział Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego Światło Fala elektromagnetyczna Dla światła widzialnego długość

Bardziej szczegółowo

Ponadto, jeśli fala charakteryzuje się sferycznym czołem falowym, powyższy wzór można zapisać w następujący sposób:

Ponadto, jeśli fala charakteryzuje się sferycznym czołem falowym, powyższy wzór można zapisać w następujący sposób: Zastosowanie laserów w Obrazowaniu Medycznym Spis treści 1 Powtórka z fizyki Zjawisko Interferencji 1.1 Koherencja czasowa i przestrzenna 1.2 Droga i czas koherencji 2 Lasery 2.1 Emisja Spontaniczna 2.2

Bardziej szczegółowo

Wstęp do Optyki i Fizyki Materii Skondensowanej

Wstęp do Optyki i Fizyki Materii Skondensowanej Wstęp do Optyki i Fizyki Materii Skondensowanej Część I: Optyka, wykład 8 wykład: Piotr Fita pokazy: Andrzej Wysmołek ćwiczenia: Anna Grochola, Barbara Piętka Wydział Fizyki Uniwersytet Warszawski 2014/15

Bardziej szczegółowo

LASERY NA SWOBODNYCH ELEKTRONACH. Przygotowali: Arkadiusz Robiński Mariusz Nowaczyk Mateusz Kubiak Krzysztof Konwisarz

LASERY NA SWOBODNYCH ELEKTRONACH. Przygotowali: Arkadiusz Robiński Mariusz Nowaczyk Mateusz Kubiak Krzysztof Konwisarz LASERY NA SWOBODNYCH ELEKTRONACH Przygotowali: Arkadiusz Robiński Mariusz Nowaczyk Mateusz Kubiak Krzysztof Konwisarz Co to jest laser? Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation - wzmocnienie

Bardziej szczegółowo

Formularz informacyjny dotyczący propozycji projektu infrastruktury badawczej w związku z aktualizacją Polskiej Mapy Drogowej Infrastruktury Badawczej

Formularz informacyjny dotyczący propozycji projektu infrastruktury badawczej w związku z aktualizacją Polskiej Mapy Drogowej Infrastruktury Badawczej Formularz informacyjny dotyczący propozycji projektu infrastruktury badawczej w związku z aktualizacją Polskiej Mapy Drogowej Infrastruktury Badawczej (Proszę o wpisanie wymaganych informacji w puste pola;

Bardziej szczegółowo

EuCARD-PUB-2009-012. European Coordination for Accelerator Research and Development PUBLICATION

EuCARD-PUB-2009-012. European Coordination for Accelerator Research and Development PUBLICATION EuCARD-PUB-2009-012 European Coordination for Accelerator Research and Development PUBLICATION Nowa seria wydawnicza Politechniki Warszawskiej Technika Akceleratorowa (New editorial series on Accelerator

Bardziej szczegółowo

Przewodnik po wielkich urządzeniach badawczych

Przewodnik po wielkich urządzeniach badawczych Przewodnik po wielkich urządzeniach badawczych 5.07.2013 Grzegorz Wrochna 1 Wielkie urządzenia badawcze Wielkie urządzenia badawcze są dziś niezbędne do badania materii na wszystkich poziomach: od wnętrza

Bardziej szczegółowo

METODY BADAŃ BIOMATERIAŁÓW

METODY BADAŃ BIOMATERIAŁÓW METODY BADAŃ BIOMATERIAŁÓW 1 Cel badań: ograniczenie ryzyka związanego ze stosowaniem biomateriałów w medycynie Rodzaje badań: 1. Badania biofunkcyjności implantów, 2. Badania degradacji implantów w środowisku

Bardziej szczegółowo

2. Metody, których podstawą są widma atomowe 32

2. Metody, których podstawą są widma atomowe 32 Spis treści 5 Spis treści Przedmowa do wydania czwartego 11 Przedmowa do wydania trzeciego 13 1. Wiadomości ogólne z metod spektroskopowych 15 1.1. Podstawowe wielkości metod spektroskopowych 15 1.2. Rola

Bardziej szczegółowo

PUBLICATION. European XFEL (in Polish)

PUBLICATION. European XFEL (in Polish) EuCARD-PUB-2013-002 European Coordination for Accelerator Research and Development PUBLICATION European XFEL (in Polish) Romaniuk, R S (Warsaw University of Technology) 04 June 2013 The research leading

Bardziej szczegółowo

Źródła promieniowania X. ciąg dalszy

Źródła promieniowania X. ciąg dalszy Źródła promieniowania X ciąg dalszy Promieniowanie synchrotronowe undulatory i wigglery W pierwszych synchrotronach do produkcji promieniowania używane dipolowe magnesy zakrzywiające. Istnieje dużo bardziej

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM ANALITYCZNEJ MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ (L - 2)

LABORATORIUM ANALITYCZNEJ MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ (L - 2) LABORATORIUM ANALITYCZNEJ MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ (L - 2) Posiadane uprawnienia: ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO NR AB 120 wydany przez Polskie Centrum Akredytacji Wydanie nr 5 z 18 lipca 2007

Bardziej szczegółowo

h λ= mv h - stała Plancka (4.14x10-15 ev s)

h λ= mv h - stała Plancka (4.14x10-15 ev s) Twórcy podstaw optyki elektronowej: De Broglie LV. 1924 hipoteza: każde ciało poruszające się ma przyporządkowaną falę a jej długość jest ilorazem stałej Plancka i pędu. Elektrony powinny więc mieć naturę

Bardziej szczegółowo

Przewaga klasycznego spektrometru Ramana czyli siatkowego, dyspersyjnego nad przystawką ramanowską FT-Raman

Przewaga klasycznego spektrometru Ramana czyli siatkowego, dyspersyjnego nad przystawką ramanowską FT-Raman Porównanie Przewaga klasycznego spektrometru Ramana czyli siatkowego, dyspersyjnego nad przystawką ramanowską FT-Raman Spektroskopia FT-Raman Spektroskopia FT-Raman jest dostępna od 1987 roku. Systemy

Bardziej szczegółowo

30 maja 2007 Dokument Techniczny nr 1 dołączony do Konwencji dotyczącej Europejskiego Ośrodka XFEL

30 maja 2007 Dokument Techniczny nr 1 dołączony do Konwencji dotyczącej Europejskiego Ośrodka XFEL 30 maja 2007 Dokument Techniczny nr 1 dołączony do Konwencji dotyczącej Europejskiego Ośrodka XFEL STRESZCZENIE projektu technicznego XFEL (część A) i scenariusz szybkiego uruchomienia Europejskiego Ośrodka

Bardziej szczegółowo

FUZJA LASEROWA JAKO PRZYSZŁE ŹRÓDŁO ENERGII

FUZJA LASEROWA JAKO PRZYSZŁE ŹRÓDŁO ENERGII Konferencja naukowo-techniczna NAUKA I TECHNIKA WOBEC WYZWANIA BUDOWY ELEKTROWNI JĄDROWEJ MĄDRALIN 2013 Warszawa, 13-15 lutego 2013 roku. Instytut Techniki Cieplnej Politechniki Warszawskiej FUZJA LASEROWA

Bardziej szczegółowo

NOWE ŚWIATŁO DLA NAUKI: EUROPEJSKI RENTGENOWSKI LASER NA SWOBODNYCH ELEKTRONACH

NOWE ŚWIATŁO DLA NAUKI: EUROPEJSKI RENTGENOWSKI LASER NA SWOBODNYCH ELEKTRONACH NOWE ŚWIATŁO DLA NAUKI: EUROPEJSKI RENTGENOWSKI LASER NA SWOBODNYCH ELEKTRONACH R. Sobierajski i K. Lawniczak-Jablonska Instytut Fizyki Polskiej Akademii Nauk, Al. Lotników 32/46, 02-668 Warszawa, Polska

Bardziej szczegółowo

NMR (MAGNETYCZNY REZONANS JĄDROWY) dr Marcin Lipowczan

NMR (MAGNETYCZNY REZONANS JĄDROWY) dr Marcin Lipowczan NMR (MAGNETYCZNY REZONANS JĄDROWY) dr Marcin Lipowczan Spis zagadnień Fizyczne podstawy zjawiska NMR Parametry widma NMR Procesy relaksacji jądrowej Metody obrazowania Fizyczne podstawy NMR Proton, neutron,

Bardziej szczegółowo

Europejski laser rentgenowski

Europejski laser rentgenowski Europejski laser rentgenowski prof. dr hab. inż. Ryszard S. Romaniuk Politechnika Warszawska, Instytut Systemów Elektronicznych Uwarunkowania międzynarodowe oraz krajowe i jak to się zaczęło w Niemczech?

Bardziej szczegółowo

Własności światła laserowego

Własności światła laserowego Własności światła laserowego Cechy światła laserowego: rozbieżność (równoległość) wiązki, pasmo spektralne, gęstość mocy oraz spójność (koherencja). Równoległość wiązki Dyfrakcyjną rozbieżność kątową awkącie

Bardziej szczegółowo

Grafen materiał XXI wieku!?

Grafen materiał XXI wieku!? Grafen materiał XXI wieku!? Badania grafenu w aspekcie jego zastosowań w sensoryce i metrologii Tadeusz Pustelny Plan prezentacji: 1. Wybrane właściwości fizyczne grafenu 2. Grafen materiał 21-go wieku?

Bardziej szczegółowo

Podstawy Fizyki IV Optyka z elementami fizyki współczesnej. wykład 3, 20.02.2012. Radosław Chrapkiewicz, Filip Ozimek

Podstawy Fizyki IV Optyka z elementami fizyki współczesnej. wykład 3, 20.02.2012. Radosław Chrapkiewicz, Filip Ozimek Podstawy Fizyki IV Optyka z elementami fizyki współczesnej wykład 3, 20.02.2012 wykład: pokazy: ćwiczenia: Czesław Radzewicz Radosław Chrapkiewicz, Filip Ozimek Ernest Grodner Wykład 2 - przypomnienie

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA WIĄZKI GENEROWANEJ PRZEZ LASER

CHARAKTERYSTYKA WIĄZKI GENEROWANEJ PRZEZ LASER CHARATERYSTYA WIĄZI GENEROWANEJ PRZEZ LASER ształt wiązki lasera i jej widmo są rezultatem interferencji promieniowania we wnęce rezonansowej. W wyniku tego procesu powstają charakterystyczne rozkłady

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego - wprowadzenie

Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego - wprowadzenie Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego - wprowadzenie Streszczenie Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego jest jedną z technik spektroskopii absorpcyjnej mającej zastosowanie w chemii,

Bardziej szczegółowo

Fizyka cząstek elementarnych warsztaty popularnonaukowe

Fizyka cząstek elementarnych warsztaty popularnonaukowe Fizyka cząstek elementarnych warsztaty popularnonaukowe Spotkanie 3 Porównanie modeli rozpraszania do pomiarów na Wielkim Zderzaczu Hadronów LHC i przyszłość fizyki cząstek Rafał Staszewski Maciej Trzebiński

Bardziej szczegółowo

MAGNETYCZNY REZONANS JĄDROWY - podstawy

MAGNETYCZNY REZONANS JĄDROWY - podstawy 1 MAGNETYCZNY REZONANS JĄDROWY - podstawy 1. Wprowadzenie. Wstęp teoretyczny..1 Ruch magnetyzacji jądrowej, relaksacja. Liniowa i kołowa polaryzacja pola zmiennego (RF)..3 Metoda echa spinowego 1. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Lasery budowa, rodzaje, zastosowanie. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego.

Lasery budowa, rodzaje, zastosowanie. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego. Lasery budowa, rodzaje, zastosowanie Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego. Budowa i zasada działania lasera Laser (Light Amplification by Stimulated

Bardziej szczegółowo

Synchrotron SOLARIS. nowe światło dla polskiej nauki

Synchrotron SOLARIS. nowe światło dla polskiej nauki Synchrotron SOLARIS nowe światło dla polskiej nauki strategiczny projekt na Polskiej Mapie Drogowej Infrastruktury Badawczej najbardziej nowoczesne urządzenie tego typu na świecie, wybudowane w technologii

Bardziej szczegółowo

Sprzęganie światłowodu z półprzewodnikowymi źródłami światła (stanowisko nr 5)

Sprzęganie światłowodu z półprzewodnikowymi źródłami światła (stanowisko nr 5) Wojciech Niwiński 30.03.2004 Bartosz Lassak Wojciech Zatorski gr.7lab Sprzęganie światłowodu z półprzewodnikowymi źródłami światła (stanowisko nr 5) Zadanie laboratoryjne miało na celu zaobserwowanie różnic

Bardziej szczegółowo

Przejścia promieniste

Przejścia promieniste Przejście promieniste proces rekombinacji elektronu i dziury (przejście ze stanu o większej energii do stanu o energii mniejszej), w wyniku którego następuje emisja promieniowania. E Długość wyemitowanej

Bardziej szczegółowo

VI. Elementy techniki, lasery

VI. Elementy techniki, lasery Światłowody VI. Elementy techniki, lasery BERNARD ZIĘTEK http://www.fizyka.umk.pl www.fizyka.umk.pl/~ /~bezet a) Sprzęgacze czołowe 1. Sprzęgacze światłowodowe (czołowe, boczne, stałe, rozłączalne) Złącza,

Bardziej szczegółowo

PLAN STUDIÓW STACJONARNYCH studia inżynierskie pierwszego stopnia

PLAN STUDIÓW STACJONARNYCH studia inżynierskie pierwszego stopnia Egzamin po semestrze Kierunek: FIZYKA TECHNICZNA wybór specjalności po semestrze czas trwania: 7 semestrów profil: ogólnoakademicki PLAN STUDIÓW STACJONARNYCH studia inżynierskie pierwszego stopnia 01/015-1

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie rentgenowskie. Podstawowe pojęcia krystalograficzne

Promieniowanie rentgenowskie. Podstawowe pojęcia krystalograficzne Promieniowanie rentgenowskie Podstawowe pojęcia krystalograficzne Krystalografia - podstawowe pojęcia Komórka elementarna (zasadnicza): najmniejszy, charakterystyczny fragment sieci przestrzennej (lub

Bardziej szczegółowo

Frialit -Degussit Ceramika tlenkowa Komora próżniowa

Frialit -Degussit Ceramika tlenkowa Komora próżniowa Frialit -Degussit Ceramika tlenkowa Komora próżniowa Zastosowanie: Zaginanie toru cząstki w akceleratorze Materiał: Tlenek glinu FRIALIT F99.7 L = 1350 mm D = 320 mm Produkcja Friatec Na całym świecie

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA POZNAŃSKA Wydział: BMiZ Kierunek: MiBM / KMiU Prowadzący: dr hab. Tomasz Stręk Przygotował: Adrian Norek Plan prezentacji 1. Wprowadzenie 2. Chłodzenie największego na świecie magnesu w CERN

Bardziej szczegółowo

Pomiar drogi koherencji wybranych źródeł światła

Pomiar drogi koherencji wybranych źródeł światła Politechnika Gdańska WYDZIAŁ ELEKTRONIKI TELEKOMUNIKACJI I INFORMATYKI Katedra Optoelektroniki i Systemów Elektronicznych Pomiar drogi koherencji wybranych źródeł światła Instrukcja do ćwiczenia laboratoryjnego

Bardziej szczegółowo

Ramowy Program Specjalizacji MODELOWANIE MATEMATYCZNE i KOMPUTEROWE PROCESÓW FIZYCZNYCH Studia Specjalistyczne (III etap)

Ramowy Program Specjalizacji MODELOWANIE MATEMATYCZNE i KOMPUTEROWE PROCESÓW FIZYCZNYCH Studia Specjalistyczne (III etap) Ramowy Program Specjalizacji MODELOWANIE MATEMATYCZNE i KOMPUTEROWE PROCESÓW FIZYCZNYCH Studia Specjalistyczne (III etap) Z uwagi na ogólno wydziałowy charakter specjalizacji i możliwość wykonywania prac

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia modulacyjna

Spektroskopia modulacyjna Spektroskopia modulacyjna pozwala na otrzymanie energii przejść optycznych w strukturze z bardzo dużą dokładnością. Charakteryzuje się również wysoką czułością, co pozwala na obserwację słabych przejść,

Bardziej szczegółowo

OPTYKA. Leszek Błaszkieiwcz

OPTYKA. Leszek Błaszkieiwcz OPTYKA Leszek Błaszkieiwcz Ojcem optyki jest Witelon (1230-1314) Zjawisko odbicia fal promień odbity normalna promień padający Leszek Błaszkieiwcz Rys. Zjawisko załamania fal normalna promień padający

Bardziej szczegółowo

PDF stworzony przez wersję demonstracyjną pdffactory

PDF stworzony przez wersję demonstracyjną pdffactory Promieniowanie elektromagnetyczne (fala elektromagnetyczna) rozchodzące się w przestrzeni zaburzenie pola elektromagnetycznego. Zaburzenie to ma charakter fali poprzecznej, w której składowa elektryczna

Bardziej szczegółowo

Polacy i Polska w technologiach detektorów w CERN-ie. L. Zwalinski CERN EP/DT December 16 th 2016

Polacy i Polska w technologiach detektorów w CERN-ie. L. Zwalinski CERN EP/DT December 16 th 2016 Polacy i Polska w technologiach detektorów w CERN-ie L. Zwalinski CERN EP/DT December 16 th 2016 1 Eksperymenty LHC technologie detektorów LHCb ATLAS CMS ALICE * Neutrino platform * CLIC Polskie zespoły

Bardziej szczegółowo

LASERY NA SWOBODNYCH ELEKTRONACH

LASERY NA SWOBODNYCH ELEKTRONACH LASERY NA SWOBODNYCH ELEKTRONACH Autorzy: Mateusz Kubiak, IS IV Mariusz Nowaczyk, IS IV Arkadiusz Robiński, IS IV Krzysztof Konwisarz, IS IV 1. Co to jest laser? Laser Light Amplification by Stimulated

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY FIZYKI LASERÓW Wstęp

PODSTAWY FIZYKI LASERÓW Wstęp PODSTAWY FIZYKI LASERÓW Wstęp LASER Light Amplification by Stimulation Emission of Radiation Składa się z: 1. ośrodka czynnego. układu pompującego 3.Rezonator optyczny - wnęka rezonansowa Generatory: liniowe

Bardziej szczegółowo

Politechnika Gdańska i gospodarka Pomorza wspólne wyzwania rozwojowe

Politechnika Gdańska i gospodarka Pomorza wspólne wyzwania rozwojowe Politechnika Gdańska i gospodarka Pomorza wspólne wyzwania rozwojowe Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej Gdańsk, 08.05.2012 1. STRATEGIA ROZWOJU WYDZIAŁU Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki

Bardziej szczegółowo

Laser pikselowy i frakselowy różnice i zastosowanie w kosmetologii. Barbara Kierlik Gr. 39Z

Laser pikselowy i frakselowy różnice i zastosowanie w kosmetologii. Barbara Kierlik Gr. 39Z Laser pikselowy i frakselowy różnice i zastosowanie w kosmetologii Barbara Kierlik Gr. 39Z Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation Wzmocnienie światła poprzez wymuszoną emisję Laser to

Bardziej szczegółowo

Dział: 7. Światło i jego rola w przyrodzie.

Dział: 7. Światło i jego rola w przyrodzie. Dział: 7. Światło i jego rola w przyrodzie. TEMATY I ZAKRES TREŚCI NAUCZANIA Fizyka klasa 3 LO Nr programu: DKOS-4015-89/02 Moduł Dział - Temat L. Zjawisko odbicia i załamania światła 1 Prawo odbicia i

Bardziej szczegółowo

Wybrane zagadnienia fizyki jądrowej i cząstek elementarnych. Seweryn Kowalski

Wybrane zagadnienia fizyki jądrowej i cząstek elementarnych. Seweryn Kowalski Wybrane zagadnienia fizyki jądrowej i cząstek elementarnych Seweryn Kowalski Listopad 2007 Akceleratory Co to jest akcelerator Każde urządzenie zdolne do przyspieszania cząstek, jonów naładowanych do wysokich

Bardziej szczegółowo

Rozmycie pasma spektralnego

Rozmycie pasma spektralnego Rozmycie pasma spektralnego Rozmycie pasma spektralnego Z doświadczenia wiemy, że absorpcja lub emisja promieniowania przez badaną substancję występuje nie tylko przy częstości rezonansowej, tj. częstości

Bardziej szczegółowo

POLFEL polski laser na swobodnych elektronach

POLFEL polski laser na swobodnych elektronach INSTYTUT PROBLEMÓW JĄDROWYCH im. Andrzeja Sołtana THE ANDRZEJ SOŁTAN INSTITUTE FOR NUCLEAR STUDIES POLFEL polski laser na swobodnych elektronach www.polfel.pl Świerk, 6.11.2008 Instytut Problemów Jądrowych

Bardziej szczegółowo

Właściwości światła laserowego

Właściwości światła laserowego Właściwości światła laserowego Cechy charakterystyczne światła laserowego: rozbieżność (równoległość) wiązki, pasmo spektralne, gęstość mocy spójność (koherencja). Równoległość wiązki Dyfrakcyjną rozbieżność

Bardziej szczegółowo

Prezentacja aparatury zakupionej przez IKiFP. Mikroskopy LEEM i PEEM

Prezentacja aparatury zakupionej przez IKiFP. Mikroskopy LEEM i PEEM Prezentacja aparatury zakupionej przez IKiFP Mikroskopy LEEM i PEEM Cechy ogólne mikroskopów do badania powierzchni; czułość Å - nm szeroka gama kontrastów topograficzny strukturalny chemiczny magnetyczny

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie W9. Wojciech Gawlik - Wstęp do Fizyki Atomowej, 2003/04. wykład 12 1

Podsumowanie W9. Wojciech Gawlik - Wstęp do Fizyki Atomowej, 2003/04. wykład 12 1 Podsumowanie W9 Obserwacja przejść rezonansowych wymuszonych przez pole EM jest moŝliwa tylko, gdy istnieje róŝnica populacji. Tymczasem w zakresie fal radiowych poziomy są prawie jednakowo obsadzone.

Bardziej szczegółowo

Wstęp do fizyki akceleratorów

Wstęp do fizyki akceleratorów Wstęp do fizyki akceleratorów Mariusz Sapiński (mariusz.sapinski@cern.ch) CERN, Departament Wiązek 3 września 2013 Definicja Akcelerator cząstek: urządzenie produkujące wiązkę cząstek (jonów lub cząstek

Bardziej szczegółowo

Spektrometr ICP-AES 2000

Spektrometr ICP-AES 2000 Spektrometr ICP-AES 2000 ICP-2000 to spektrometr optyczny (ICP-OES) ze wzbudzeniem w indukcyjnie sprzężonej plazmie (ICP). Wykorztystuje zjawisko emisji atomowej (ICP-AES). Umożliwia wykrywanie ok. 70

Bardziej szczegółowo

Spektrometry Ramana JASCO serii NRS-5000/7000

Spektrometry Ramana JASCO serii NRS-5000/7000 Spektrometry Ramana JASCO serii NRS-5000/7000 Najnowsza seria badawczych, siatkowych spektrometrów Ramana japońskiej firmy Jasco zapewnia wysokiej jakości widma. Zastosowanie najnowszych rozwiązań w tej

Bardziej szczegółowo

Akceleratory elektronów przeznaczone do sterylizacji radiacyjnej. Jerzy Stanikowski

Akceleratory elektronów przeznaczone do sterylizacji radiacyjnej. Jerzy Stanikowski Akceleratory elektronów przeznaczone do sterylizacji radiacyjnej Jerzy Stanikowski Instytut Chemii i Techniki Jadrowej Zakład Chemii i Techniki Radiacyjnej Pracownia Akceleratorów Źródła promieniowania

Bardziej szczegółowo

Promieniowanie synchrotronowe i jego zastosowania. Wykład I

Promieniowanie synchrotronowe i jego zastosowania. Wykład I Universitas Jagellonica Cracoviensis Promieniowanie synchrotronowe i jego zastosowania Wykład I J.J. Kołodziej Pokój: G-0-11, IFUJ Łojasiewicza 11 Tel.+12 664 4838 jj.kolodziej@uj.edu.pl http://users.uj.edu.pl/~jkolodz

Bardziej szczegółowo

THICK 800A DO POMIARU GRUBOŚCI POWŁOK. THICK 800A spektrometr XRF do szybkich, nieniszczących pomiarów grubości powłok i ich składu.

THICK 800A DO POMIARU GRUBOŚCI POWŁOK. THICK 800A spektrometr XRF do szybkich, nieniszczących pomiarów grubości powłok i ich składu. THICK 800A DO POMIARU GRUBOŚCI POWŁOK THICK 800A spektrometr XRF do szybkich, nieniszczących pomiarów grubości powłok i ich składu. Zoptymalizowany do pomiaru grubości warstw Detektor Si-PIN o rozdzielczości

Bardziej szczegółowo

Ekspansja plazmy i wpływ atmosfery reaktywnej na osadzanie cienkich warstw hydroksyapatytu. Marcin Jedyński

Ekspansja plazmy i wpływ atmosfery reaktywnej na osadzanie cienkich warstw hydroksyapatytu. Marcin Jedyński Ekspansja plazmy i wpływ atmosfery reaktywnej na osadzanie cienkich warstw hydroksyapatytu. Marcin Jedyński Metoda PLD (Pulsed Laser Deposition) PLD jest nowoczesną metodą inżynierii powierzchni, umożliwiającą

Bardziej szczegółowo

Przykłady pomiarów wielkości ogniska Lamp rentgenowskich

Przykłady pomiarów wielkości ogniska Lamp rentgenowskich Przykłady pomiarów wielkości ogniska Lamp rentgenowskich Dominik SENCZYK Politechnika Poznańska E-mail: dominik.senczyk@put.poznan.pl 1. Wprowadzenie Ze względu na duże znaczenie wielkości ogniska lampy

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE LASERÓW W OCHRONIE ŚRODOWISKA

ZASTOSOWANIE LASERÓW W OCHRONIE ŚRODOWISKA ZASTOSOWANIE LASERÓW W OCHRONIE ŚRODOWISKA W tym przypadku lasery pozwalają na prowadzenie kontroli stanu sanitarnego Powietrza, Zbiorników wodnych, Powierzchni i pokrycia terenu. Stosowane rodzaje laserów

Bardziej szczegółowo

Metody badań spektroskopowych

Metody badań spektroskopowych Metody badań spektroskopowych Program wykładu Wstęp A. Spektroskopia optyczna 1. Podstawy spektroskopii optycznej 1.1 Promieniowanie elektromagnetyczne 1.2 Kwantowanie energii 1.3 Emisja i absorpcja promieniowania

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie W11. Nierównowagowe rozkłady populacji pompowanie optyczne (zachowanie krętu atom-pole EM)

Podsumowanie W11. Nierównowagowe rozkłady populacji pompowanie optyczne (zachowanie krętu atom-pole EM) Podsumowanie W Obserw. przejść wymusz. przez pole EM tylko, gdy różnica populacji. ymczasem w zakresie fal radiowych poziomy są ~ jednakowo obsadzone. En. I det ħ m=+/ m=-/ B B A B h 8 3 Nierównowagowe

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy zakres szkolenia wymagany dla osób ubiegających się o nadanie uprawnień inspektora ochrony radiologicznej

Szczegółowy zakres szkolenia wymagany dla osób ubiegających się o nadanie uprawnień inspektora ochrony radiologicznej Załącznik nr 1 Szczegółowy zakres szkolenia wymagany dla osób ubiegających się o nadanie uprawnień inspektora ochrony radiologicznej Lp. Zakres tematyczny (forma zajęć: wykład W / ćwiczenia obliczeniowe

Bardziej szczegółowo

Oferta usługowa Wydziału Fizyki i Informatyki Stosowanej Akademii Górniczo-

Oferta usługowa Wydziału Fizyki i Informatyki Stosowanej Akademii Górniczo- Oferta usługowa Wydziału Fizyki i Informatyki Stosowanej Akademii Górniczo- Hutniczej im. Stanisława Staszica Oferta usługowa Wydziału stanowi odzwierciedlenie obszarów badawczych poszczególnych Katedr

Bardziej szczegółowo

Wstęp do optyki i fizyki materii skondensowanej. O: Wojciech Wasilewski FMS: Mateusz Goryca

Wstęp do optyki i fizyki materii skondensowanej. O: Wojciech Wasilewski FMS: Mateusz Goryca Wstęp do optyki i fizyki materii skondensowanej O: Wojciech Wasilewski FMS: Mateusz Goryca 1 Zasady części O Wykład przeglądowy Ćwiczenia rozszerzające lub ilustrujące Sprawdzane prace domowe psi.fuw.edu.pl/main/wdoifms

Bardziej szczegółowo

OPTOELEKTRONIKA. Katedra Metrologii i Optoelektroniki. Dołącz do najlepszych!

OPTOELEKTRONIKA. Katedra Metrologii i Optoelektroniki. Dołącz do najlepszych! OPTOELEKTRONIKA Katedra Metrologii i Optoelektroniki Dołącz do najlepszych! Oferta dydaktyczna Wykładane przedmioty Elementy i układy optoelektroniczne Optyczne techniki pomiarowe Optyczna transmisja i

Bardziej szczegółowo

Temat 1 Badanie fluorescencji rentgenowskiej fragmentu meteorytu pułtuskiego opiekun: dr Chiara Mazzocchi,

Temat 1 Badanie fluorescencji rentgenowskiej fragmentu meteorytu pułtuskiego opiekun: dr Chiara Mazzocchi, Warszawa, 15.11.2013 Propozycje tematów prac licencjackich dla kierunku Energetyka i Chemia Jądrowa Zakład Spektroskopii Jądrowej, Wydział Fizyki UW Rok akademicki 2013/2014 Temat 1 Badanie fluorescencji

Bardziej szczegółowo

w obszarze linii Podziały z różnych punktów widzenia lasery oscylatory (OPO optical parametric oscillator)

w obszarze linii Podziały z różnych punktów widzenia lasery oscylatory (OPO optical parametric oscillator) Rodzaj przestrajania Lasery przestrajalne dyskretne wybór linii widmowej wyższe harmoniczne w obszarze linii szerokie szerokie pasmo Podziały z różnych punktów widzenia lasery oscylatory (OPO optical parametric

Bardziej szczegółowo

Wiązki Radioaktywne. wytwarzanie nuklidów dalekich od stabilności. Jan Kurcewicz CERN, PH-SME. 5 września 2013 transparencje: Marek Pfützner

Wiązki Radioaktywne. wytwarzanie nuklidów dalekich od stabilności. Jan Kurcewicz CERN, PH-SME. 5 września 2013 transparencje: Marek Pfützner Wiązki Radioaktywne wytwarzanie nuklidów dalekich od stabilności Jan Kurcewicz CERN, PH-SME 5 września 2013 transparencje: Marek Pfützner Wstęp Nuklidy nietrwałe Przykład: reakcja fuzji Fuzja (synteza,

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 8. Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników. Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW 25.11.2011

WYKŁAD 8. Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników. Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW 25.11.2011 Wszechświat cząstek elementarnych dla przyrodników WYKŁAD 8 Maria Krawczyk, Wydział Fizyki UW 25.11.2011 Współczesne eksperymenty Wprowadzenie Akceleratory Zderzacze Detektory LHC Mapa drogowa Współczesne

Bardziej szczegółowo

Fotonika kurs magisterski grupa R41 semestr VII Specjalność: Inżynieria fotoniczna. Egzamin ustny: trzy zagadnienia do objaśnienia

Fotonika kurs magisterski grupa R41 semestr VII Specjalność: Inżynieria fotoniczna. Egzamin ustny: trzy zagadnienia do objaśnienia Dr inż. Tomasz Kozacki Prof. dr hab.inż. Romuald Jóźwicki Zakład Techniki Optycznej Instytut Mikromechaniki i Fotoniki pokój 513a ogłoszenia na tablicach V-tego piętra kurs magisterski grupa R41 semestr

Bardziej szczegółowo

WYPOSAŻENIE LABORATORIÓW CENTRUM NOWYCH TECHNOLOGII UW W APARATURĘ NIEZBĘDNĄ DO PROWADZENIA BADAŃ NA RZECZ PRZEMYSŁU I MEDYCYNY

WYPOSAŻENIE LABORATORIÓW CENTRUM NOWYCH TECHNOLOGII UW W APARATURĘ NIEZBĘDNĄ DO PROWADZENIA BADAŃ NA RZECZ PRZEMYSŁU I MEDYCYNY WYPOSAŻENIE LABORATORIÓW CENTRUM NOWYCH TECHNOLOGII UW W APARATURĘ NIEZBĘDNĄ DO PROWADZENIA BADAŃ NA RZECZ PRZEMYSŁU I MEDYCYNY PROJEKT REALIZOWANY W RAMACH REGIONALNEGO PROGRAMU OPERACYJNEGO WOJEWÓDZTWA

Bardziej szczegółowo

Studia I stopnia kierunek: chemia Załącznik nr 3

Studia I stopnia kierunek: chemia Załącznik nr 3 Studia I stopnia kierunek: chemia Załącznik nr 3 Matryca efektów kształcenia określa relacje między efektami kształcenia zdefiniowanymi dla programu kształcenia (efektami kierunkowymi) i efektami kształcenia

Bardziej szczegółowo

Frialit -Degussit Ceramika tlenkowa Jednostka akceleratora cząstek

Frialit -Degussit Ceramika tlenkowa Jednostka akceleratora cząstek Frialit -Degussit Ceramika tlenkowa Jednostka akceleratora cząstek Zastosowanie: Akceleratory wysokiego napięcia Materiał: Tlenek glinu FRIALIT F99.7 Pierścienie miedziane L = 560 mm D = 350 mm Produkcja

Bardziej szczegółowo

Struktura materiałów. Zakres tematyczny. Politechnika Rzeszowska - Materiały lotnicze - I LD / dr inż. Maciej Motyka.

Struktura materiałów. Zakres tematyczny. Politechnika Rzeszowska - Materiały lotnicze - I LD / dr inż. Maciej Motyka. STRUKTURA, KLASYFIKACJA I OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA MATERIAŁÓW INŻYNIERSKICH Zakres tematyczny y 1 Struktura materiałów MATERIAŁAMI (inżynierskimi) nazywa się skondensowane (stałe) substancje, których właściwości

Bardziej szczegółowo

Proteomika. Spektrometria mas. i jej zastosowanie do badań białek

Proteomika. Spektrometria mas. i jej zastosowanie do badań białek Proteomika Spektrometria mas i jej zastosowanie do badań białek Spektrometria mas (MS) Metoda pozwalająca na pomiar stosunku masy do ładunku jonów (m/z) m/z można przeliczyć na masę jednostką m/z jest

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 8. do sprawozdania merytorycznego z realizacji projektu badawczego

Załącznik nr 8. do sprawozdania merytorycznego z realizacji projektu badawczego Załącznik nr 8 do sprawozdania merytorycznego z realizacji projektu badawczego Szybka nieliniowość fotorefrakcyjna w światłowodach półprzewodnikowych do zastosowań w elementach optoelektroniki zintegrowanej

Bardziej szczegółowo

Nie tylko optyka; Prototypowanie urz dze«laboratoryjnych

Nie tylko optyka; Prototypowanie urz dze«laboratoryjnych Nie tylko optyka Prototypowanie urz dze«laboratoryjnych Piotr Skibi«ski Wydziaª Fizyki, Uniwersytet Warszawski Centrum Laserowe, Instytut Chemii Fizycznej PAN, Warszawa 3 lutego 2015 fot. Michaª Kierzkowski

Bardziej szczegółowo

Ciała stałe. Ciała krystaliczne. Ciała amorficzne. Bardzo często mamy do czynienia z ciałami polikrystalicznymi, rzadko monokryształami.

Ciała stałe. Ciała krystaliczne. Ciała amorficzne. Bardzo często mamy do czynienia z ciałami polikrystalicznymi, rzadko monokryształami. Ciała stałe Ciała krystaliczne Ciała amorficzne Bardzo często mamy do czynienia z ciałami polikrystalicznymi, rzadko monokryształami. r T = Kryształy rosną przez regularne powtarzanie się identycznych

Bardziej szczegółowo

Wstęp do Optyki i Fizyki Materii Skondensowanej

Wstęp do Optyki i Fizyki Materii Skondensowanej Wstęp do Optyki i Fizyki Materii Skondensowanej Część I: Optyka, wykład 7 wykład: Piotr Fita pokazy: Andrzej Wysmołek ćwiczenia: Anna Grochola, Barbara Piętka Wydział Fizyki Uniwersytet Warszawski 2014/15

Bardziej szczegółowo

Metrologia wymiarowa dużych odległości oraz dla potrzeb mikro- i nanotechnologii

Metrologia wymiarowa dużych odległości oraz dla potrzeb mikro- i nanotechnologii Metrologia wymiarowa dużych odległości oraz dla potrzeb mikro- i nanotechnologii Grażyna Rudnicka Mariusz Wiśniewski, Dariusz Czułek, Robert Szumski, Piotr Sosinowski Główny Urząd Miar Mapy drogowe EURAMET

Bardziej szczegółowo

PR242012 23 kwietnia 2012 Mechanika Strona 1 z 5. XTS (extended Transport System) Rozszerzony System Transportowy: nowatorska technologia napędów

PR242012 23 kwietnia 2012 Mechanika Strona 1 z 5. XTS (extended Transport System) Rozszerzony System Transportowy: nowatorska technologia napędów Mechanika Strona 1 z 5 XTS (extended Transport System) Rozszerzony System Transportowy: nowatorska technologia napędów Odwrócona zasada: liniowy silnik ruch obrotowy System napędowy XTS firmy Beckhoff

Bardziej szczegółowo

Właściwości optyczne. Oddziaływanie światła z materiałem. Widmo światła widzialnego MATERIAŁ

Właściwości optyczne. Oddziaływanie światła z materiałem. Widmo światła widzialnego MATERIAŁ Właściwości optyczne Oddziaływanie światła z materiałem hν MATERIAŁ Transmisja Odbicie Adsorpcja Załamanie Efekt fotoelektryczny Tradycyjnie właściwości optyczne wiążą się z zachowaniem się materiałów

Bardziej szczegółowo

Akceleratory Cząstek

Akceleratory Cząstek M. Trzebiński Akceleratory cząstek 1/30 Akceleratory Cząstek Maciej Trzebiński Instytut Fizyki Jądrowej Polskiej Akademii Nauki Praktyki studenckie na LHC IFJ PAN, 23 sierpnia 2016 Obserwacje w makroświecie

Bardziej szczegółowo

II. WYBRANE LASERY. BERNARD ZIĘTEK IF UMK www.fizyka.umk.pl/~ /~bezet

II. WYBRANE LASERY. BERNARD ZIĘTEK IF UMK www.fizyka.umk.pl/~ /~bezet II. WYBRANE LASERY BERNARD ZIĘTEK IF UMK www.fizyka.umk.pl/~ /~bezet Laser gazowy Laser He-Ne, Mechanizm wzbudzenia Bernard Ziętek IF UMK Toruń 2 Model Bernard Ziętek IF UMK Toruń 3 Rozwiązania stacjonarne

Bardziej szczegółowo

Wstęp do Akceleratorów. Mariusz Sapiński CERN BE/BI 24 listopada 2009

Wstęp do Akceleratorów. Mariusz Sapiński CERN BE/BI 24 listopada 2009 Wstęp do Akceleratorów Mariusz Sapiński CERN BE/BI 24 listopada 2009 Definicja Akcelerator cząstek (wg. Encyclopedia Brittanica): każde urządzenie produkujące wiązkę szybkich, naładowanych cząstek (jonów

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do zagadnień akceleratorów elektronów. Janusz Harasimowicz

Wprowadzenie do zagadnień akceleratorów elektronów. Janusz Harasimowicz Wprowadzenie do zagadnień akceleratorów elektronów Szkoła Fizyki Akceleratorów Medycznych, Świerk 2007 Akcelerator Akcelerator to urządzenie do przyspieszania cząstek, w którym możemy kontrolować parametry

Bardziej szczegółowo

MIKROSKOPIA ELEKTRONOWA. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

MIKROSKOPIA ELEKTRONOWA. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego MIKROSKOPIA ELEKTRONOWA Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Tło historyczne Pod koniec XIX wieku stosowanie mikroskopów świetlnych w naukach

Bardziej szczegółowo

Fale materii. gdzie h= 6.6 10-34 J s jest stałą Plancka.

Fale materii. gdzie h= 6.6 10-34 J s jest stałą Plancka. Fale materii 194- Louis de Broglie teoria fal materii, 199- nagroda Nobla Hipoteza de Broglie głosi, że dwoiste korpuskularno falowe zachowanie jest cechą nie tylko promieniowania, lecz również materii.

Bardziej szczegółowo

PUBLICATION. Infrastruktura akceleratorowa w Europie - EuCARD 2011 (Accelerator infrastructure in Europe), Elektronika, vol.52, no 8/2011, pp.

PUBLICATION. Infrastruktura akceleratorowa w Europie - EuCARD 2011 (Accelerator infrastructure in Europe), Elektronika, vol.52, no 8/2011, pp. EuCARD-PUB-2011-012 European Coordination for Accelerator Research and Development PUBLICATION Infrastruktura akceleratorowa w Europie - EuCARD 2011 (Accelerator infrastructure in Europe), Elektronika,

Bardziej szczegółowo

Podstawy inżynierii fotonicznej

Podstawy inżynierii fotonicznej Podstawy inżynierii fotonicznej Prof.dr hab.inż. Romuald Jóźwicki Instytut Mikromechaniki i Fotoniki Pokój 513B tylko konsultacje Rok III, semestr V, wykład 30 godz., laboratorium 15 godz. Zaliczenie wykładu

Bardziej szczegółowo

Interferencja i dyfrakcja

Interferencja i dyfrakcja Podręcznik zeszyt ćwiczeń dla uczniów Interferencja i dyfrakcja Politechnika Gdańska, Wydział Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej ul. Narutowicza 11/12, 80-233 Gdańsk, tel. +48 58 348 63 70 http://e-doswiadczenia.mif.pg.gda.pl

Bardziej szczegółowo

Źródła światła: Lampy (termiczne) na ogół wymagają filtrów. Wojciech Gawlik, Metody Optyczne w Medycynie 2010/11 - wykł. 3 1/18

Źródła światła: Lampy (termiczne) na ogół wymagają filtrów. Wojciech Gawlik, Metody Optyczne w Medycynie 2010/11 - wykł. 3 1/18 Źródła światła: Lampy (termiczne) na ogół wymagają filtrów Wojciech Gawlik, Metody Optyczne w Medycynie 2010/11 - wykł. 3 1/18 Lampy: a) szerokopasmowe, rozkład Plancka 2hc I( λ) = 5 λ 2 e 1 hc λk T B

Bardziej szczegółowo

Marek Lipiński WPŁYW WŁAŚCIWOŚCI FIZYCZNYCH WARSTW I OBSZARÓW PRZYPOWIERZCHNIOWYCH NA PARAMETRY UŻYTKOWE KRZEMOWEGO OGNIWA SŁONECZNEGO

Marek Lipiński WPŁYW WŁAŚCIWOŚCI FIZYCZNYCH WARSTW I OBSZARÓW PRZYPOWIERZCHNIOWYCH NA PARAMETRY UŻYTKOWE KRZEMOWEGO OGNIWA SŁONECZNEGO Marek Lipiński WPŁYW WŁAŚCIWOŚCI FIZYCZNYCH WARSTW I OBSZARÓW PRZYPOWIERZCHNIOWYCH NA PARAMETRY UŻYTKOWE KRZEMOWEGO OGNIWA SŁONECZNEGO Instytut Metalurgii i Inżynierii Materiałowej im. Aleksandra Krupkowskiego

Bardziej szczegółowo

Badanie schematu rozpadu jodu 128 J

Badanie schematu rozpadu jodu 128 J J8A Badanie schematu rozpadu jodu 128 J Celem doświadczenie jest wyznaczenie schematu rozpadu jodu 128 J Wiadomości ogólne 1. Oddziaływanie kwantów γ z materią (1,3) a/ efekt fotoelektryczny b/ efekt Comptona

Bardziej szczegółowo

1. FALE ELEKTROMAGNETYCZNE: WŁASNOŚCI I PARAMETRY.

1. FALE ELEKTROMAGNETYCZNE: WŁASNOŚCI I PARAMETRY. 1. FALE ELEKTROMAGNETYCZNE: WŁASNOŚCI I PARAMETRY. 1. Napisz układ równań Maxwella w postaci: a) różniczkowej b) całkowej 2. Podaj trzy podstawowe równania materiałowe wiążące E z D, B z H, E z j 3. Zapisz

Bardziej szczegółowo

Spektrometria w bliskiej podczerwieni - zastosowanie w cukrownictwie. Radosław Gruska Politechnika Łódzka Wydział Biotechnologii i Nauk o Żywności

Spektrometria w bliskiej podczerwieni - zastosowanie w cukrownictwie. Radosław Gruska Politechnika Łódzka Wydział Biotechnologii i Nauk o Żywności Spektrometria w bliskiej podczerwieni - zastosowanie w cukrownictwie Radosław Gruska Politechnika Łódzka Wydział Biotechnologii i Nauk o Żywności Spektroskopia, a spektrometria Spektroskopia nauka o powstawaniu

Bardziej szczegółowo

UMO-2011/01/B/ST7/06234

UMO-2011/01/B/ST7/06234 Załącznik nr 5 do sprawozdania merytorycznego z realizacji projektu badawczego Szybka nieliniowość fotorefrakcyjna w światłowodach półprzewodnikowych do zastosowań w elementach optoelektroniki zintegrowanej

Bardziej szczegółowo