EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI RAPORT

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI RAPORT"

Transkrypt

1 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI RAPORT TERMIN PANELU: 28 września 2012, godz PARTNER: Wrocław Global Forum TEMAT PANELU: Europa Stany Zjednoczone. Przyszłość transatlantyckiego przywództwa MODERATOR: Marcin Zaborowski, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Polska PANELIŚCI: 1. Lee Feinstein, ambasador, USA 2. Andrzej Koźmiński, Akademia Leona Koźmińskiego, Polska 3. Andrzej Lubowski, ekonomista, publicysta, Polska 4. Andrew Michta, German Marshall Fund, USA 5. Jürgen Thumann, BUSINESSEUROPE, Niemcy AUTOR BRIEFU: Bartosz Wiśniewski 1

2 1. Analiza sytuacji Stosunki transatlantyckie znajdują się w fazie gruntownej redefinicji zarówno z uwagi na czynniki subiektywne, związane ze zmianami priorytetów międzynarodowych (oraz ich rangi z punktu widzenia elit politycznych i gospodarczych) po stronie Stanów Zjednoczonych i amerykańskich partnerów w Europie, jak i obiektywne, wynikające z rosnących wpływów potęg takich jak Chiny, Indie, Brazylia. Na początku drugiej dekady XXI wieku wyłania się system międzynarodowy odznaczający się, z jednej strony, narastaniem współzależności Zachodu i państw pozaeuropejskich, z drugiej - intensyfikacją rywalizacji politycznej i gospodarczej między nimi w regionach dotąd peryferyjnych (Afryka, Ameryka Łacińska) lub wskazywanych jako przyszły globalny środek grawitacji (region Azji i Pacyfiku), kosztem przestrzeni euroatlantyckiej. W rezultacie coraz trudniej jest traktować partnerstwo transatlantyckie jako wyjątkowe dla obydwu stron pomimo deklarowanej nadal wspólnoty wartości, bezprecedensowej wspólnoty interesów ekonomicznych, a także gęstej sieci powiązań instytucjonalnych (w tym również w wymiarze bezpieczeństwa militarnego) oraz na poziomie międzyludzkim. Współpraca transatlantycka wyewoluowała w ostatnich dwóch dekadach od niekwestionowanego fundamentu dla strategii międzynarodowej tak Amerykanów, jak i Europejczyków, do relacji w najlepszym razie warunkowych, uzależnionych od bieżącej konfiguracji interesów w znacznie bardziej zróżnicowanym środowisku międzynarodowym. Inaczej niż podczas zimnej wojny, stosunki transatlantyckie nie mają obecnie charakteru partnerstwa z konieczności. Zniknięcie zagrożenia dla świata zachodniego ze strony ZSRR i relatywny spadek znaczenia tematyki twardego bezpieczeństwa skłoniło USA i Europę do rozpatrywania partnerstwa raczej w kategoriach wyboru z diametralnie różnymi skutkami po obydwu stronach. Europa nie zdołała wykształcić własnej tożsamości strategicznej (oraz stworzyć nieodzownego dla niej potencjału instytucjonalnego i ludzkiego). W konsekwencji została zaskoczona i skompromitowana rozwojem wydarzeń, choćby na Półwyspie Bałkańskim w latach 90. Z kolei USA nie doczekały się w Europie partnera myślącego w kategoriach globalnych nie tylko w wymiarze gospodarczym, ale również - a może przede wszystkim - w wymiarze politycznym i militarnym. Próby budowania autonomicznych zdolności wojskowych przez Europejczyków były oprotestowywane w Waszyngtonie jako godzące w spójność i skuteczność NATO. USA późno (dopiero na szczycie Sojuszu Północnoatlantyckiego w Bukareszcie w 2008 r.) i z dużym ociąganiem uznały przydatność wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony UE jako instrumentu kanalizowania międzynarodowej aktywności Europejczyków, komplementarnego wobec więzi transatlantyckiej. Nadal jednak nie wyzbyły się poczucia, że w sprawach bezpieczeństwa, Europa w dużym stopniu (choć trzeba zaznaczyć, że obraz sytuacji jest niejednoznaczny) odgrywa rolę pasażera na gapę europejskie budżety obronne kurczą się, a Europejczycy zdają się liczyć na trwałość amerykańskiej obecności wojskowej w Niemczech, Włoszech czy krajach Beneluksu. W rezultacie nawet wówczas, kiedy Europa zdoła wygenerować impuls polityczny do działania tam, gdzie jest to od niej oczekiwane, zaś USA jawnie dają do zrozumienia, że nie nadają sprawie priorytetowego charakteru vide casus interwencji w Libii przeszkodą okazują się niedostatki potencjału wojskowego. 2

3 Tego rodzaju napięcia w relacjach transatlantyckich nie są nowe. Pojawiały się zarówno podczas zimnej wojny (choćby w okresie intensyfikacji amerykańskiego zaangażowania w Wietnamie), jak również w trakcie przymiarek do odprężenia w stosunkach między supermocarstwami, i wynikających z tego korekt strategii wojskowej USA, w tym obecności amerykańskich jednostek w Europie. Występują także obecnie, o czym mogło świadczyć głośne przemówienie odchodzącego sekretarza obrony USA, Roberta Gatesa, z maja 2011 roku. Oczekiwanie Amerykanów, że Europa wniesie większy (w sensie materialnym oraz politycznym) wkład w zapewnienie własnego bezpieczeństwa oraz w stabilizację swojego sąsiedztwa nie są więc nowe, ale w ostatnich latach diametralnie zmienił się ich kontekst. Pod znakiem zapytania stanął paradygmat, który porządkował współpracę transatlantycką od końca zimnej wojny, tj. eksport stabilności oraz zachodniego porządku normatywnego i instytucjonalnego poprzez rozszerzenie NATO oraz Unii Europejskiej o państwa Europy Środkowo-Wschodniej. Atrakcyjność liberalnego porządku politycznego (demokracja, prawa człowieka) oraz ekonomicznego (gospodarka wolnorynkowa) promowanego przez Zachód zostały zakwestionowane przez dwa wydarzenia w 2008 roku. Konflikt rosyjsko-gruziński unaocznił granice tolerancji Rosji dla dalszego rozszerzanie NATO o państwa b. ZSRR, wyeksponował podziały wśród państw europejskich co do kształtowania stosunków z Rosją i sprowokował dyskusję na temat gotowości do przyjęcia innych państw do Sojuszu, przede wszystkim Ukrainy. Kryzys finansowy, a następnie gospodarczy, który dotknął USA i państwa europejskie, zakwestionował atrakcyjność zachodniego modelu rozwoju opartego o tzw. konsensus waszyngtoński. Kryzys Zachodu oraz transatlantyckiego, unijno-amerykańskiego przywództwa dodatkowo wyostrzył sukces gospodarczy reszty świata, zwłaszcza Chin, Indii czy Brazylii. Przetasowania w strukturze globalnego ładu instytucjonalnego - rewitalizacja i zmiana formuły spotkań G-20 oraz nadanie temu ugrupowaniu statusu głównego instrumentu koordynacji międzynarodowych wysiłków na rzecz walki ze skutkami kryzysu - oraz sformalizowanie współpracy BRIC, a następnie BRICS, świadczyły o świadomości, że Zachód i zdominowany przezeń porządek ustanowiony w Bretton Woods stracił wyłączność na nadawanie tonu global governance. Powstanie nowych forów współpracy, oznacza że reszta, jeśli nie uzyska realnego wpływu na najważniejsze decyzje, jest gotowa koordynować swoje działania i poszukiwać innych sposobów na forsowanie własnych interesów. W USA przybrała kolejna fala tak zwanego deklinizmu, a więc dyskusji o schyłku (super)mocarstwowej pozycji Ameryki w świecie. Trend ten był już wyczuwalny przed wybuchem kryzysu, a pojawił się głównie na tle trudności USA w Iraku, a potem w rosnącym stopniu w Afganistanie. 3

4 Tymczasem Europę trapi kryzys najbardziej ambitnego projektu integracyjnego, unii walutowej. Może mieć on nieprzewidywalne konsekwencje dla przyszłości całej Wspólnoty. Pochłania więc uwagę unijnych urzędników oraz liderów państw członkowskich i odbiera impet projektom skierowanym do najbliższych sąsiadów, mającym stanowić wyraz jej ambicji UE do przyciągania nowych członków w wymiarze politycznym, gospodarczym i społeczno-cywilizacyjnym. Pewność siebie obydwu transatlantyckich partnerów osłabła w wymiarze geopolitycznym wskutek kosztownych (oraz źle zaplanowanych i przeprowadzonych) inicjatyw w polityce bezpieczeństwa, recesji, oraz konieczności gruntownego przemyślenia dotychczasowego modelu gospodarczego. Warto przy tym zauważyć, że poczynając od sposobów wyjścia z kryzysu, a na receptach mających zapewnić wzrost w długim okresie kończąc, ujawniły się głębokie różnice między Ameryką a Europą. Spór jest fundamentalny i dotyczy odpowiedzi na pytanie o reakcję na spowolnienie gospodarcze: wydawać więcej, czy przeciwnie ciąć wydatki. Dyskusja nie toczy się zresztą wyłącznie między USA a UE czy też państwami członkowskimi lecz także w samej Ameryce, ponieważ problem ten dotyka fundamentalnych, by nie powiedzieć, odwiecznych pytań o zakres roli rządu w gospodarce. Trwałość więzi transatlantyckich nie jest wprawdzie otwarcie kwestionowana, lecz ich przydatność, w kontekście rozwiązywania konkretnych problemów stojących przez partnerami z obydwu stron Atlantyku, bywa opatrywana znakiem zapytania. Z punktu widzenia USA chodzi, przede wszystkim, o zniecierpliwienie brakiem strategicznej wizji ze strony Europy, a w ostatnich miesiącach również o obawy, że deficyt woli politycznej i przywództwa wśród europejskich elit, uwidoczniony przez kryzys w strefie euro, odbije się negatywnie na stanie całej gospodarki światowej i zniweczy symptomy ożywienia gospodarczego. Z kolei w Europie, przynajmniej od przełomu lat 2011 i 2012, poddaje się w wątpliwość rangę współpracy transatlantyckiej dla Stanów Zjednoczonych. Symptomy jej obniżenia były widoczne zresztą wcześniej, np. kiedy na początku 2010 roku prezydent Obama zrezygnował z udziału w corocznym szczycie UE-USA. Z rezerwą przyjmowane są również zapewnienia, że azjatycki zwrot (Asia-Pacific pivot), jaki zadeklarowała obecna administracja amerykańska, nie odbędzie się kosztem zaangażowania w Europie. W tym kontekście wskazuje się decyzje w sprawie przyszłej struktury obecności wojskowej USA w Europie, a szerzej odchodzenia przez Stany Zjednoczone od realizacji wizji, która organizowała ich strategię europejską w latach 90. i pierwszej dekadzie XXI wieku, tj. idei Europy całej i wolnej (Europe whole and free). Tendencja ta wynika nie tylko ze wspomnianego zwrotu ku regionowi Azji i Pacyfiku, ale również z koncentracji amerykańskich elit politycznych i intelektualnych na problemach polityki wewnętrznej i trudnościach gospodarczych oraz pozytywnej oceny sytuacji bezpieczeństwa i geostrategicznej Europy. Historia dowodzi, że zachowanie przez Stany Zjednoczone statusu europejskiego mocarstwa leży w ich żywotnym interesie i jest uwarunkowane doświadczeniami konfliktów XX wieku o bezpośrednich implikacjach dla bezpieczeństwa USA, operacyjnymi (dogodne położenie amerykańskiej infrastruktury wojskowej) oraz politycznymi (zachowanie możliwości mobilizowania 4

5 sojuszników do wsparcia własnych priorytetów w dziedzinie bezpieczeństwa). Jednak, nawet w tym kontekście, dominuje przekonanie, że Stany Zjednoczone powinny stawać się coraz mniej europejskie. Znaczący wpływ na to ma dokonująca się wśród amerykańskich elit politycznych zmiana pokoleniowa i stopniowe odchodzenie w cień polityków i liderów ceniących silne więzi z sojusznikami europejskimi (vide niedawna porażka wyborcza wpływowego senatora Richarda Lugara z kandydatem wspieranym przez prawicowy ruch Tea Party, w programie którego silne są akcenty izolacjonistyczne). Z badań Transatlantic Trends 2011 wynika, że większość Amerykanów (51%) za bardziej istotny dla interesów amerykańskich postrzega region Azji niż UE (38%). W Europie Azja jest uważana za priorytet (i kierunek polityki zagranicznej ważniejszy niż USA) tylko we Francji, Hiszpanii i Szwecji. Z kolei w przypadku Polski, Wielkiej Brytanii, Niemiec czy Rumunii większą wagę przypisuje się współpracy z USA. Ciekawe i warte uwagi byłoby zweryfikowanie tej obserwacji zwłaszcza jeżeli chodzi o współpracę gospodarczą z Chinami - w świetle trudności gospodarczych kilku państw europejskich. Odmienności te pozwalają twierdzić, że Europa staje się coraz mniej (trans)atlantycka, tj. mniej skłonna i gotowa do aktywnego sprawowania, wraz z USA, odpowiedzialności za kształtowanie ładu globalnego w duchu zasad i wartości typowych dla świata zachodniego. Niejako na przekór tej pesymistycznej diagnozie należy podkreślić, że, po pierwsze, stosunki transatlantyckie nie muszą być wymyślane na nowo, ponieważ nadal istnieje mocny fundament dla ścisłej współpracy amerykańsko-europejskiej. Po drugie, żadna ze stron nie może sobie pozwolić na roztrwonienie jej dotychczasowego dorobku. W bodaj żadnej sferze te obserwacje nie sprawdzają się pełniej, niż w odniesieniu do współpracy gospodarczo-handlowej oraz powiązań finansowych. Transatlantycka przestrzeń gospodarcza bywa określana jako swoista kotwica gospodarki światowej, tj. jej najbardziej zintegrowany i dynamiczny segment (por. część Fakty i inspiracje ). W obliczu wspomnianego zwrotu USA w kierunku Azji i związanych z nim pytań o rangę więzi transatlantyckich dla globalnej strategii Stanów Zjednoczonych rzadko kwestionuje się znaczenie kontaktów w sferze ekonomicznej. Nawet, jeśli w minionych latach uwagę przyciągały szybko rozwijające się gospodarki azjatyckie czy latynoamerykańskie, to gospodarka transatlantycka nadal nie ma sobie równych. Amerykańsko-europejska wymiana handlowa to obecnie połowa handlu światowego, o wartości ok. 5 bilionów dolarów rocznie. Dzienna wartość handlu towarami i usługami to 1,7 miliarda dolarów, co daje 1/3 światowych obrotów towarowych oraz ponad 40% handlu usługami. Eksport z USA do Europy jest trzykrotnie większy niż do Chin, i piętnastokrotnie większy niż do Indii. 5

6 Z UE do USA trafiło dwa razy więcej unijnego eksportu niż do Chin, i siedem razy więcej niż do Indii. Ameryka i Europa są dla siebie najważniejszymi partnerami inwestycyjnymi. Łączna wartość transatlantyckich inwestycji to dziś 2,7 biliona dolarów. Inwestycje transatlantyckie odpowiadają za 15 milionów miejsc pracy po obydwu stronach Atlantyku, bo tyle pracowników zatrudniają amerykańskie przedsiębiorstwa w Europie i europejskie w USA. Z Europy pochodzi najwięcej nowych miejsc pracy, które powstały w Stanach Zjednoczonych po wybuchu obecnego kryzysu, objawiającego się przede wszystkim dotkliwym, jak na warunki amerykańskie, bezrobociem. Z jednej strony dowodzi to jak istotne znaczenie może mieć transatlantycka więź gospodarcza dla przezwyciężenia recesji i przywrócenia wzrostu. Z drugiej - pozwala zrozumieć, że to właśnie na tym poziomie stosunków międzyludzkich, kontaktów jednostek zawiązuje się wspomniany fundament relacji transatlantyckich. Zarazem jednak nie unieważnia to zarysowanych wcześniej trendów Zachód znajduje się w kryzysie i geopolitycznej defensywie. Sytuację tę należy wykorzystać do odnowy relacji transatlantyckich, zaczynając ten proces tam, gdzie jest najwięcej do stracenia, a tkanka współpracy jest najtrwalsza, czyli właśnie w sferze gospodarczej. USA i UE muszą skupić się na wzmocnieniu coraz częściej kwestionowanego liberalnego ładu ekonomicznego. Bardziej otwarty, jeszcze głębiej zintegrowany rynek transatlantycki, np. dzięki liberalizacji handlu usługami, zwiększeniu efektywności rynków finansowych, czy zniesieniu i tak już niskich, ale mogących zapewnić nawet 120 miliardów dolarów dodatkowych obrotów, i doprowadzić do wzrostu PKB po obu stronach Atlantyku o 180 miliardów dolarów kolejnych barier w handlu to cel, o którym mówi się i pisze od wielu lat. Obecnie stawka wydaje się znacznie większa. Partnerzy transatlantyccy stoją przed wyzwaniem jakościowej zmiany ich modelu współpracy w taki sposób, aby stał się on atrakcyjny dla państw trzecich i nadawał ton gospodarce światowej np. w dziedzinie regulacji bankowych (i szerzej: finansowych), przede wszystkim zaś, aby zmniejszyć prawdopodobieństwo, że inne ugrupowania integracyjne lub pojedyncze państwa zdecydują się na przyjęcie rozwiązań protekcjonistycznych. Wzajemne uznanie przez UE i USA regulacji w dziedzinie ochrony praw konsumentów, ochrony własności intelektualnej, standardów ochrony zdrowia, czy większej mobilności pracowników mogłoby stanowić rdzeń szerszego ładu społeczno-ekonomicznego, otwartego (dostępnego) dla innych państw. W praktyce mogłoby to oznaczać zawarcie porozumienia o wolnym handlu między Unią Europejską a Stanami Zjednoczonymi. Gospodarki USA i państw europejskich nie cechują się znaczącymi różnicami, jeśli chodzi o poziom zaawansowania standardów ochrony pracowników, i szerzej rozwoju na poziomie instytucjonalnym i normatywnym. To powinno sprzyjać liberalizacji. Realizacja tego celu będzie jednak wymagała nie tylko impulsu politycznego na najwyższym szczeblu (do zwolenników transatlantyckiego 6

7 porozumienia handlowego należą m.in. kanclerz Merkel i premier Cameron, a ideę tę zdają się wspierać po stronie amerykańskiej oba największe środowiska polityczne), ale i aktywnego zaangażowania ze strony kręgów gospodarczo-biznesowych. 2. Pytania do dyskusji: Co łączy partnerów transatlantyckich i czy wciąż jest to silniejsze od tego, co ich dzieli? 7

8 Co jest fundamentem więzi transatlantyckiej? Czy wspólnota interesów w sferze gospodarczej wystarczy do tego, aby utrzymać znaczenie relacji transatlantyckich jako liczącego się motoru polityki międzynarodowej? Czy potencjał polityczny, gospodarczy i militarny partnerów transatlantyckich wystarczy, by w skoordynowany sposób rozstrzygać kwestie międzynarodowe kluczowe z punktu widzenia nowego ładu globalnego? Czy istnieje alternatywa dla transatlantyckiego przywództwa? Czy wschodzące mocarstwa podejmą się sprawowania roli liderów i ponoszenia odpowiedzialności, jaka się z tym wiąże? Fakty i inspiracje: 8

9 Wykres 1. Stosunek opinii publicznej oraz elit w Europie i w USA wobec współpracy i utrzymywania dobrych stosunków z Chinami i Rosją. Źródło: Transatlantic Trends: Leaders 2011, German Marshall Fund of the United States, s. 16 Wykres 2. Opinia publiczna oraz elity w Europie i w USA wobec problemu współpracy gospodarczej z Chinami. Źródło: Transatlantic Trends: Leaders 2011, German Marshall Fund of the United States, s

10 Wykres 3. Stosunek do interwencji rządowej w celu przeciwdziałania recesji różnice między USA a wybranymi państwami UE i Turcją. Źródło: Transatlantic Trends 2009, German Marshall Fund of the United States, s. 19. Wykres 4. Priorytetowe kierunki polityki zagranicznej poszczególnych państw UE i Turcji. Źródło: Transatlantic Trends 2011, German Marshall Fund of the United States, s

11 Wykres 5. Stosunki transatlantyckie w dziedzinie inwestycji i handlu na tle gospodarki światowej. Źródło: Transatlantic Economy 2009, Johns Hopkins University SAIS, Center for Transatlantic Relations, Washington DC, s. 15. Wykres 6. Najważniejsze kierunki amerykańskiej zagranicznej polityki ekonomicznej przez pryzmat wolumenu handlu, inwestycji oraz aktywności amerykańskich przedsiębiorstw transnarodowych, Źródło: Transatlantic Economy 2009, Johns Hopkins University SAIS, Center for Transatlantic Relations, Washington DC, s

Uwarunkowania historyczne, polityczne i ekonomiczne stosunków UE-Rosja. 1.Rosyjskie zasoby surowców energetycznych oraz zarys historyczny odkryć

Uwarunkowania historyczne, polityczne i ekonomiczne stosunków UE-Rosja. 1.Rosyjskie zasoby surowców energetycznych oraz zarys historyczny odkryć Spis treści: Wstęp Rozdział I Znaczenie problemów energetycznych dla bezpieczeństwa państw 1.Energia, gospodarka, bezpieczeństwo 1.1.Energia, jej źródła i ich znaczenie dla człowieka i gospodarki 1.2.Energia

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ A 388068 Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe Redakcja i opracowanie: Andrzej Ciupiński Kazimierz Malak WARSZAWA 2004 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 CZĘŚĆ I. NOWE PODEJŚCIE DO POLITYKI

Bardziej szczegółowo

Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i. wielu poświęceniom otrzymujecie dziś dyplom Master of

Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i. wielu poświęceniom otrzymujecie dziś dyplom Master of Przemówienie Ambasadora Stephena D. Mulla Ceremonia wręczenia dyplomów WIEMBA Uniwersytet Warszawski 29 czerwca 2013r. Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i wielu poświęceniom otrzymujecie

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

HISTORIA INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ

HISTORIA INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ 93V7 Kazimierz Łastawski HISTORIA INTEGRACJI EUROPEJSKIEJ Spis treści WSTĘP 9 I. ROZWÓJ IDEI ZJEDNOCZENIOWYCH W DZIEJACH EUROPY 15 1. Prapoczątki idei jednoczenia Europy (Grecja, Rzym) 15 2. Średniowieczna

Bardziej szczegółowo

. omasz Stępniewskr. ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG. ^, w pozimnowojennym świecie

. omasz Stępniewskr. ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG. ^, w pozimnowojennym świecie . omasz Stępniewskr ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG ^, w pozimnowojennym świecie Wstęp 11 Geopolityka jako przedmiot badań - wprowadzenie 23 CZĘŚĆ 1 (Geo)polityka państw nadbrzeżnych regionu Morza

Bardziej szczegółowo

ROLA EUROATLANTYCKIEGO SYSTEMU W WIELOBIEGUNOWYM ŚWIECIE W KONTEKŚCIE KSZTAŁTUJĄCEGO SIĘ NOWEGO ŁADU GLOBALNEGO

ROLA EUROATLANTYCKIEGO SYSTEMU W WIELOBIEGUNOWYM ŚWIECIE W KONTEKŚCIE KSZTAŁTUJĄCEGO SIĘ NOWEGO ŁADU GLOBALNEGO RAPORT ROCZNY Z REALIZACJI PROJEKTU BADAWCZEGO PT. ROLA EUROATLANTYCKIEGO SYSTEMU W WIELOBIEGUNOWYM ŚWIECIE W KONTEKŚCIE KSZTAŁTUJĄCEGO SIĘ NOWEGO ŁADU GLOBALNEGO NARODOWE CENTRUM NAUKI RAPORT ZA ROK 2012

Bardziej szczegółowo

11294/09 TRANS 257 AVIATION 96 MAR 96 ENV 457 ENER 234 IND 76

11294/09 TRANS 257 AVIATION 96 MAR 96 ENV 457 ENER 234 IND 76 RADA UNII EUROPEJSKIEJ Bruksela, 5 października 2009 r. (06.10) (OR. en) 14075/09 TRANS 373 MAR 136 AVIATION 156 ENV 634 ENER 320 IND 121 NOTA Od: Do: Nr wniosku Kom.: Dotyczy: Sekretariat Generalny Rady

Bardziej szczegółowo

Znaczenie porozumienia transatlantyckiego dla konkurencyjności UE

Znaczenie porozumienia transatlantyckiego dla konkurencyjności UE Znaczenie porozumienia transatlantyckiego dla konkurencyjności UE Dr Bernadeta Baran Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Plan wystąpienia Podstawy prawne gospodarczej współpracy transatlantyckiej Skala

Bardziej szczegółowo

Surowce energetyczne a energia odnawialna

Surowce energetyczne a energia odnawialna Surowce energetyczne a energia odnawialna Poznań 6 czerwca 2012 1 Energia = cywilizacja, dobrobyt Warszawa 11 maja 2012 Andrzej Szczęśniak Bezpieczeństwo energetyczne - wykład dla PISM 2 Surowce jako twarda

Bardziej szczegółowo

Warszawa, lipiec 2009 BS/108/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O POLITYCE STANÓW ZJEDNOCZONYCH I OPERACJI NATO W AFGANISTANIE

Warszawa, lipiec 2009 BS/108/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O POLITYCE STANÓW ZJEDNOCZONYCH I OPERACJI NATO W AFGANISTANIE Warszawa, lipiec 2009 BS/108/2009 ŚWIATOWA OPINIA PUBLICZNA O POLITYCE STANÓW ZJEDNOCZONYCH I OPERACJI NATO W AFGANISTANIE CBOS, wspólnie z ośrodkami badania opinii społecznej z innych państw, uczestniczy

Bardziej szczegółowo

Ryszard Unia Europejska

Ryszard Unia Europejska A 377214 Ryszard Unia Europejska jako aktor stosunków międzynarodowych Wydawnictwo Naukowe Scholar Warszawa 2003 Spis treści Wstęp 13 Rozdział I Budowanie unii politycznej państw Wspólnoty Europejskiej:

Bardziej szczegółowo

Ocena dążeń Rosji i konfliktu rosyjsko-gruzińskiego

Ocena dążeń Rosji i konfliktu rosyjsko-gruzińskiego Ocena dążeń Rosji i konfliktu rosyjsko-gruzińskiego Wyniki badań Instytutu Spraw Publicznych Rosja i Niemcy zawsze należały do sąsiadów, z którymi Polacy wiązali największe obawy. Wojna rosyjsko-gruzińska

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Dyplomacja czy siła?

Dyplomacja czy siła? SUB Hamburg A/543483 Dyplomacja czy siła? Unia Europejska w stosunkach międzynarodowych pod redakcją Stanisława Parzymiesa Scholari Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Warszawa 2009 PIS TREŚCI WSTĘP. DYPLOMACJA

Bardziej szczegółowo

BIURO RADCY HANDLOWEGO AMBASADY REPUBLIKI BUŁGARII W WARSZAWIE. Polsko - Bułgarskie Forum Gospodarcze Tak daleko, a tak blisko Sofia, r.

BIURO RADCY HANDLOWEGO AMBASADY REPUBLIKI BUŁGARII W WARSZAWIE. Polsko - Bułgarskie Forum Gospodarcze Tak daleko, a tak blisko Sofia, r. BIURO RADCY HANDLOWEGO AMBASADY REPUBLIKI BUŁGARII W WARSZAWIE Polsko - Bułgarskie Forum Gospodarcze Tak daleko, a tak blisko Sofia, 17.05.2017r. 1 ZAKRES PREZENTACJI Geopolityczne znaczenie Polski i Bułgarii;

Bardziej szczegółowo

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Dr Bogdan Buczkowski Katedra Wymiany Międzynarodowej Konferencja organizowana w ramach projektu Utworzenie nowych interdyscyplinarnych programów kształcenia

Bardziej szczegółowo

To dla mnie zaszczyt, a zarazem wyjątkowa okazja wysłuchania Państwa opinii, diagnoz, ocen, propozycji i spostrzeżeń.

To dla mnie zaszczyt, a zarazem wyjątkowa okazja wysłuchania Państwa opinii, diagnoz, ocen, propozycji i spostrzeżeń. Szanowny Panie Przewodniczący, Pani Marszałek, Panie Marszałku, Panie Komisarzu, Panie Posłanki, Panowie Posłowie, Szanowni Państwo Z upoważnienia Prezesa Rady Ministrów, Pana Donalda Tuska, dziękuję za

Bardziej szczegółowo

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND TRANSATLANTIC TRENDS POLAND P.1 Czy uważa Pan(i), że dla przyszłości Polski będzie najlepiej, jeśli będziemy brali aktywny udział w sprawach światowych, czy też jeśli będziemy trzymali się od nich z daleka?

Bardziej szczegółowo

ŹRÓDŁA I METODY FINANSOWANIA PROJEKTÓW SMART

ŹRÓDŁA I METODY FINANSOWANIA PROJEKTÓW SMART ŹRÓDŁA I METODY FINANSOWANIA PROJEKTÓW SMART PANELIŚCI Przedstawiciel MIiR: Agnieszka Dawydzik, Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju w Ministerstwie Infrastruktury i Rozwoju Przedstawiciel

Bardziej szczegółowo

PROMOCJA POLSKIEJ GOSPODARKI I WSPARCIE PRZEDSIĘBIORSTW NA RYNKACH ZAGRANICZNYCH 2013-2014

PROMOCJA POLSKIEJ GOSPODARKI I WSPARCIE PRZEDSIĘBIORSTW NA RYNKACH ZAGRANICZNYCH 2013-2014 PROMOCJA POLSKIEJ GOSPODARKI I WSPARCIE PRZEDSIĘBIORSTW NA RYNKACH ZAGRANICZNYCH 2013-2014 JANUSZ PIECHOCIŃSKI Wiceprezes Rady Ministrów, Minister Gospodarki 2 EKSPORT MOTOR WZROSTU GOSPODARCZEGO POLSKI

Bardziej szczegółowo

Obszar strategiczny Metropolia Poznań

Obszar strategiczny Metropolia Poznań Obszar strategiczny Metropolia Poznań Prof. dr hab. Tomasz Kaczmarek Ocena aktualności wyzwań strategicznych w kontekście uwarunkowań rozwoju społeczno-gospodarczego miasta Poznania Rada Strategii rozwoju

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 26 września 2013, godz. 15:30 17:00 Centrum Konferencyjne Sheraton Panel dyskusyjny Bezpieczeństwo energetyczne. Jaki model dla kogo? Ile solidarności, ile państwa, ile

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA MIĘDZYNARODOWEGO HOLANDII

STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA MIĘDZYNARODOWEGO HOLANDII Warszawa, 3 września 2013 r. STRATEGIA BEZPIECZEŃSTWA MIĘDZYNARODOWEGO HOLANDII /Notatka analityczna/ SYNTEZA W związku z dynamicznymi i głębokimi zmianami zachodzącymi na arenie międzynarodowej, postępującą

Bardziej szczegółowo

W stronę nowelizacji Europejskiej Strategii Bezpieczeństwa

W stronę nowelizacji Europejskiej Strategii Bezpieczeństwa Strona znajduje się w archiwum. Data publikacji : 18.10.2012 W stronę nowelizacji Europejskiej Strategii Bezpieczeństwa W czwartek 18 października br. w Pałacu Prezydenckim odbyła się zorganizowana przez

Bardziej szczegółowo

_ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ. WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY

_ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ. WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY _ A AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ WYDZIAŁ STRATEGICZNO-OBRONNY Katedra Prawa i Bezpieczeństwa Międzynarodowego AON wewn. 4969/97 QD KONFLIKTÓW DO PARTNERSKIEJ WSPÓŁPRACY. Redakcja naukowa prof. zw. dr hab.

Bardziej szczegółowo

Pierwsza polska prezydencja w Unii Europejskiej

Pierwsza polska prezydencja w Unii Europejskiej PIERWSZA POLSKA PREZYDENCJA W UNII EUROPEJSKIEJ UWARUNKOWANIA PROCESY DECYZYJNE OSIĄGNIĘCIA I NIEPOWODZENIA Janusz Józef Węc Pierwsza polska prezydencja w Unii Europejskiej Uwarunkowania Procesy decyzyjne

Bardziej szczegółowo

Wstęp Sławomir Dębski... 5

Wstęp Sławomir Dębski... 5 SPIS TREŚCI Wstęp Sławomir Dębski............................. 5 I. Wybrane zagadnienia z zakresu ewolucji struktur organizacyjnych polskiej służby dyplomatyczno-konsularnej w latach 1944 1989 Krzysztof

Bardziej szczegółowo

PROGRAM V BALTIC BUSINESS FORUM 2013 Gość Honorowy: Federacja Rosyjska 16-18 października 2013 Świnoujście Heringsdorf

PROGRAM V BALTIC BUSINESS FORUM 2013 Gość Honorowy: Federacja Rosyjska 16-18 października 2013 Świnoujście Heringsdorf PROGRAM V BALTIC BUSINESS FORUM 2013 Gość Honorowy: Federacja Rosyjska 16-18 października 2013 Świnoujście Heringsdorf Dzień pierwszy (16 października 2013) 09:00-13:00 Rejestracja uczestników. 13:00-15:45

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Wstęp 9. Rozdział 2 [Roman Kuźniar]

Wstęp 9. Rozdział 2 [Roman Kuźniar] Spis treści [Roman Kuźniar] Wstęp 9 Rozdział 1 [Roman Kuźniar] Ewolucja problemu bezpieczeństwa rys historyczny 18 1. Pierwsze traktaty o pokoju i równowadze sił 19 2. Liga Narodów niedoceniony wynalazek

Bardziej szczegółowo

POLSKA i NIEMCY w UNII EUROPEJSKIEJ

POLSKA i NIEMCY w UNII EUROPEJSKIEJ POLSKA i NIEMCY w UNII EUROPEJSKIEJ Gospodarki i przedsiębiorstwa w procesie integracji redakcja naukowa Józef Olszyński SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE OFICYNA WYDAWNICZA WARSZAWA 201 0 SPIS TREŚCI

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie... 7. ROZDZIAŁ I Konkurencyjne uwarunkowania wzrostu gospodarczego Unii Europejskiej

Wprowadzenie... 7. ROZDZIAŁ I Konkurencyjne uwarunkowania wzrostu gospodarczego Unii Europejskiej SPIS TREŚCI Wprowadzenie............................................... 7 ROZDZIAŁ I Konkurencyjne uwarunkowania wzrostu gospodarczego Unii Europejskiej.....................................................

Bardziej szczegółowo

Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych

Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych Gniewomir Pieńkowski Funkcjonalne Obszary Analizy Problemu Kryzysu w Stosunkach Międzynarodowych Łódź 2014r. Skład, redakcja i korekta techniczna: Wydawnicto Locuples Projekt okładki: Wydawnictwo Locuples

Bardziej szczegółowo

Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r.

Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r. Koncepcja strategiczna obrony obszaru północnoatlantyckiego DC 6/1 1 grudnia 1949 r. I Preambuła 1. Osiągnięcie celów Traktatu Północnoatlantyckiego wymaga integracji przez jego państwa-strony takich środków

Bardziej szczegółowo

POLITYKA SPÓJNOŚCI na lata

POLITYKA SPÓJNOŚCI na lata ZINTEGROWANE DZIAŁANIA NA RZECZ ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU OBSZARÓW MIEJSKICH POLITYKA SPÓJNOŚCI na lata 2014-2020 Komisja Europejska przyjęła propozycje ustawodawcze dotyczące polityki spójności na lata 2014-2020

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII Prezentacja J.M. Barroso, przewodniczącego Komisji Europejskiej, na szczyt Rady Europejskiej w dniu 4 lutego 2011 r. Spis treści 1 I. Dlaczego polityka energetyczna

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

Atrakcyjność inwestycyjna Europy 2013

Atrakcyjność inwestycyjna Europy 2013 Atrakcyjność inwestycyjna Europy 2013 Polska liderem wzrostu w Europie i najatrakcyjniejszym krajem regionu! @EY_Poland #AIE Jacek Kędzior 6 czerwca 2013 r. Warszawa Metodologia Atrakcyjność inwestycyjna

Bardziej szczegółowo

UNIA EUROPEJSKA 2016: W POSZUKIWANIU WZROSTU I SOLIDARNOŚCI

UNIA EUROPEJSKA 2016: W POSZUKIWANIU WZROSTU I SOLIDARNOŚCI UNIA EUROPEJSKA 2016: W POSZUKIWANIU WZROSTU I Briefing 19 stycznia 2016 Przedstawicielstwo w Polsce 01/2016 www.csm.org.pl Miniony rok przyniósł utrwalenie ożywienia gospodarczego w UE oraz rozpoczęcie

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Rumunii w 2014 roku :38:33

Sytuacja gospodarcza Rumunii w 2014 roku :38:33 Sytuacja gospodarcza Rumunii w 2014 roku 2015-10-21 14:38:33 2 Rumunia jest krajem o dynamicznie rozwijającej się gospodarce Sytuacja gospodarcza Rumunii w 2014 roku. Rumunia jest dużym krajem o dynamicznie

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Raport na temat działalności Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Kierunki eksportu i importu oraz zachowania MSP w Europie Lipiec 2015 European SME Export

Bardziej szczegółowo

Otwarty Świat. Atrakcyjność Inwestycyjna Europy Raport Ernst & Young 2008

Otwarty Świat. Atrakcyjność Inwestycyjna Europy Raport Ernst & Young 2008 Otwarty Świat Atrakcyjność Inwestycyjna Europy Raport Ernst & Young 2008 Dane dotyczące raportu 834 menedżerów z 43 krajów Badane firmy pochodziły z 5 głównych sektorów: 2 37% przemysł, sektor motoryzacyjny

Bardziej szczegółowo

Seminaria europejskie

Seminaria europejskie Seminaria europejskie koordynatorka: Aleksandra Saczuk a.saczuk@schuman.org.pl SE(5) 7.12.2009 Partnerstwo Wschodnie polski sukces w unijnej polityce zewnętrznej Partnerstwo Wschodnie jest polskim sukcesem

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI Wykaz skrótów Podziękowania Wstęp Rozdział 1. Pojęcie bezpieczeństwa Rozdział 2. Zagrożenia bezpieczeństwa

SPIS TREŚCI Wykaz skrótów Podziękowania Wstęp Rozdział 1. Pojęcie bezpieczeństwa Rozdział 2. Zagrożenia bezpieczeństwa SPIS TREŚCI Wykaz skrótów................................................................... 11 Podziękowania................................................................... 15 Wstęp...........................................................................

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp. Część I. Istota, ewolucja i czynniki międzynarodowych stosunków politycznych

Spis treści. Wstęp. Część I. Istota, ewolucja i czynniki międzynarodowych stosunków politycznych Spis treści Wstęp Część I. Istota, ewolucja i czynniki międzynarodowych stosunków politycznych Rozdział 1 / Marek Pietraś Istota i ewolucja międzynarodowych stosunków politycznych 1. Istota międzynarodowych

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju polskiego eksportu do krajów pozaunijnych. Autor: redakcja naukowa Stanisław Wydymus, Bożena Pera

Perspektywy rozwoju polskiego eksportu do krajów pozaunijnych. Autor: redakcja naukowa Stanisław Wydymus, Bożena Pera Perspektywy rozwoju polskiego eksportu do krajów pozaunijnych Autor: redakcja naukowa Stanisław Wydymus, Bożena Pera W ostatnich latach ukazało się wiele opracowań poświęconych ocenie wymiany handlowej

Bardziej szczegółowo

Bogusław Kotarba. Współpraca transgraniczna w świetle założeń umowy partnerstwa Polska Unia Europejska

Bogusław Kotarba. Współpraca transgraniczna w świetle założeń umowy partnerstwa Polska Unia Europejska Bogusław Kotarba Współpraca transgraniczna w świetle założeń umowy partnerstwa Polska Unia Europejska 2014-2020 Europejska współpraca terytorialna (EWT) EWT stanowi jeden z dwóch celów polityki spójności

Bardziej szczegółowo

CHINY ŚWIATOWYM HEGEMONEM?

CHINY ŚWIATOWYM HEGEMONEM? Rozdział 3 MERKANTYLISTYCZNA STRATEGIA NADWYŻEK W HANDLU ZAGRANICZNYM I PŁYNĄCE Z NIEJ KORZYŚCI 94 1. Merkantylizm albo potrzeba nadwyżek w handlu zagranicznym 94 2. Wzrost, wydatki wewnętrzne i saldo

Bardziej szczegółowo

olityka zagraniczna i bezpieczeństwa RFN

olityka zagraniczna i bezpieczeństwa RFN SUB Hamburg A/553448 Patrycja Sokołowska olityka zagraniczna i bezpieczeństwa RFN wobec państw obszaru byłej Jugosławii wiatach 1990-2005 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów 13 Wstęp 17 ROZDZIAŁ 1 Główne kierunki

Bardziej szczegółowo

Stosunki handlowe Unii Europejskiej z Chinami. Tomasz Białowąs

Stosunki handlowe Unii Europejskiej z Chinami. Tomasz Białowąs Stosunki handlowe Unii Europejskiej z Chinami Tomasz Białowąs Wysoki dynamika wymiany handlowej 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 Eksport całkowity UE Eksport UE do Chin Import całkowity UE Import

Bardziej szczegółowo

Jacek Szlachta Korzyści ze współpracy makroregionalnej perspektywa europejska i krajowa. Kraków, 20 kwiecień 2012

Jacek Szlachta Korzyści ze współpracy makroregionalnej perspektywa europejska i krajowa. Kraków, 20 kwiecień 2012 Jacek Szlachta Korzyści ze współpracy makroregionalnej perspektywa europejska i krajowa Kraków, 20 kwiecień 2012 1 Projekt krajowy brutto na km2 Bank Światowy Reshaping Economic Geography 2 Produkt krajowy

Bardziej szczegółowo

Sytuacja społecznogospodarcza

Sytuacja społecznogospodarcza Sytuacja społecznogospodarcza w regionie Włodzimierz Szordykowski Dyrektor Departamentu Rozwoju Gospodarczego Gdańsk, dnia 30 listopada 2011 roku Sytuacja gospodarcza na świecie Narastający dług publiczny

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Rozkład materiału kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Lp. Temat jednostki lekcyjnej Zagadnienia 1. I wojna światowa geneza, przebieg, skutki Proponowana Scenariusz lekcji liczba godzin str.

Bardziej szczegółowo

Wykład 9 Upadek komunizmu - nowy obraz polityczny i gospodarczy świata (przełom lat 80. i 90. XX w.) Perspektywy na XXI w.

Wykład 9 Upadek komunizmu - nowy obraz polityczny i gospodarczy świata (przełom lat 80. i 90. XX w.) Perspektywy na XXI w. Wykład 9 Upadek komunizmu - nowy obraz polityczny i gospodarczy świata (przełom lat 80. i 90. XX w.) Perspektywy na XXI w. Transformacja systemowa w Polsce 1 2 ZACHÓD cz. I Kryzys gospodarki kapitalistycznej

Bardziej szczegółowo

Spotkanie Partnerów projektu. Biuro GOM, 10 kwietnia 2013 r.

Spotkanie Partnerów projektu. Biuro GOM, 10 kwietnia 2013 r. Spotkanie Partnerów projektu Zintegrowana Miejsce i data prezentacji Strategia Rozwoju Metropolii Biuro GOM, 10 kwietnia 2013 r. Dlaczego potrzebna jest strategia? Dostosowanie do wymogów UE w nowej perspektywie

Bardziej szczegółowo

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw prof. dr hab. Krystyna Poznańska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Katedra Zarządzania Innowacjami Poziom innowacyjności Polski na tle UE W raporcie

Bardziej szczegółowo

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Wykład I Podstawowe pojęcia i formy integracji Integracja ekonomiczna Stopniowe i dobrowolne eliminowanie granic ekonomicznych między niepodległymi państwami,

Bardziej szczegółowo

PRZEKLEŃSTWO GEOPOLITYKI EUGENIUSZ SMOLAR POLSKA ROSJA 2

PRZEKLEŃSTWO GEOPOLITYKI EUGENIUSZ SMOLAR POLSKA ROSJA 2 6 marca 2015 roku 1 PRZEKLEŃSTWO GEOPOLITYKI 2 PRZEKLEŃSTWO GEOPOLITYKI Tadeusz Konwicki: Polska leży w przeciągu Europy. Zachód Wschód Polacy, zwykli Polacy, to wiedzą Jest to ważny element pamięci rodzinnej

Bardziej szczegółowo

Gospodarka światowa w 2015. Mateusz Knez kl. 2A

Gospodarka światowa w 2015. Mateusz Knez kl. 2A Gospodarka światowa w 2015 Mateusz Knez kl. 2A Koło Ekonomiczne IV LO Nasze koło ekonomiczne współpracuje z Uniwersytetem Ekonomicznym w Poznaniu. Wspólne działania rozpoczęły się od podpisania umowy pomiędzy

Bardziej szczegółowo

Rynek surowców korekta czy załamanie?

Rynek surowców korekta czy załamanie? Rynek surowców korekta czy załamanie? Paweł Kordala, X-Trade Brokers Dom Maklerski S.A. 1 Agenda I. Rynek ropy II. Rynek miedzi III. Rynek złota IV. Rynek srebra V. Rynki rolne (kukurydza, pszenica, soja)

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Zaznacz państwa członkowskie starej Unii Europejskiej, które nie wprowadziły dotąd

Bardziej szczegółowo

Opis kierunkowych efektów kształcenia

Opis kierunkowych efektów kształcenia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów kształcenia do obszaru wiedzy Filozofia bezpieczeństwa (W, Ćw, S, B) Geografia bezpieczeństwa (W, Ćw, S, B) Historia

Bardziej szczegółowo

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku Jacek Szlachta Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego Białystok 20 luty 2014 roku 1 Struktura prezentacji 1. Zapisy strategii województwa podlaskiego do roku 2020 w

Bardziej szczegółowo

INWESTYCJE ZAGRANICZNE W POLSCE

INWESTYCJE ZAGRANICZNE W POLSCE Instytut Badań Rynku, Konsumpcji i Koniunktur INWESTYCJE ZAGRANICZNE W POLSCE 2009-2011 XXI Raport Roczny Warszawa, 20 grudnia 2011 r. Program seminarium Koniunkturalne i strukturalne wyzwania dla sektora

Bardziej szczegółowo

[ TTIP a geopolityka ]

[ TTIP a geopolityka ] [ TTIP a geopolityka ] c h a r l e s a. k u p c h a n 15 Geopolityczne implikacje Transatlantyckiego Partnerstwa w dziedzinie Handlu i Inwestycji Kupchan uważa, że TTIP niesie ze sobą znaczące implikacje

Bardziej szczegółowo

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 28 czerwca 2016 r. (OR. en) Jeppe TRANHOLM-MIKKELSEN, Sekretarz Generalny Rady Unii Europejskiej

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 28 czerwca 2016 r. (OR. en) Jeppe TRANHOLM-MIKKELSEN, Sekretarz Generalny Rady Unii Europejskiej Rada Unii Europejskiej Bruksela, 28 czerwca 2016 r. (OR. en) 10709/16 GAF 39 FIN 407 PISMO PRZEWODNIE Od: Data otrzymania: 28 czerwca 2016 r. Do: Nr dok. Kom.: Dotyczy: Sekretarz Generalny Komisji Europejskiej,

Bardziej szczegółowo

WSTĘP 11 GLOBALIZACJA GOSPODARKI ŚWIATOWEJ I NOWY REGIONALIZM 19

WSTĘP 11 GLOBALIZACJA GOSPODARKI ŚWIATOWEJ I NOWY REGIONALIZM 19 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 ROZDZIAŁ I GLOBALIZACJA GOSPODARKI ŚWIATOWEJ I NOWY REGIONALIZM 19 1. Współczesna gospodarka światowa i jej struktura... 19 1.1. Podmioty gospodarki światowej... 21 1.2. Funkcjonowanie

Bardziej szczegółowo

Udział wykonawców projektu w konferencjach i wygłoszone referaty:

Udział wykonawców projektu w konferencjach i wygłoszone referaty: Udział wykonawców projektu w konferencjach i wygłoszone referaty: Józef M. Fiszer 1) Zadania i perspektywy Unii Europejskiej w wielobiegunowym świecie; The Future of European Union New forms of internal

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW KOMISJA EUROPEJSKA Strasburg, dnia 12.3.2013 COM(2013) 144 final KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Inicjatywa na rzecz

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna wobec kryzysu gospodarczego

Polityka społeczna wobec kryzysu gospodarczego Polityka społeczna wobec kryzysu gospodarczego Wykład habilitacyjny Dr Ryszard Szarfenberg (wersja z 26.04.09) Struktura wykładu Szerszy kontekst, konceptualizacja, hipotezy Ilustracja empiryczna dotychczasowych

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro Spis treści Wstęp Dariusz Rosati.............................................. 11 Część I. Funkcjonowanie strefy euro Rozdział 1. dziesięć lat strefy euro: sukces czy niespełnione nadzieje? Dariusz Rosati........................................

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo energetyczne

Bezpieczeństwo energetyczne Bezpieczeństwo energetyczne Kilka slajdów z wykładu Andrzej Szczęśniak ekspert rynku energii i bezpieczeństwa www.szczesniak.pl Agenda wykładu 1. Fundamenty 2. Globalne wyzwania i USA 3. Europa i Rosja

Bardziej szczegółowo

Posiedzenie Rady Bezpieczeństwa Narodowego na temat Euro 2012 oraz szczytu NATO w Chicago

Posiedzenie Rady Bezpieczeństwa Narodowego na temat Euro 2012 oraz szczytu NATO w Chicago Źródło: http://www.bbn.gov.pl/pl/wydarzenia/3847,posiedzenie-rady-bezpieczenstwa-narodowego-na-temat-euro-2012-oraz-s zczytu-nato-.html Wygenerowano: Piątek, 30 grudnia 2016, 04:47 Data publikacji : 16.05.2012

Bardziej szczegółowo

YADEMECUM NATO. Wydanie jubileuszowe. Dom Wydawniczy Bellona. przy współpracy. Departamentu Społeczno-Wychowawczego MON Biura Prasy i Informacji MON

YADEMECUM NATO. Wydanie jubileuszowe. Dom Wydawniczy Bellona. przy współpracy. Departamentu Społeczno-Wychowawczego MON Biura Prasy i Informacji MON A YADEMECUM NATO Wydanie jubileuszowe Dom Wydawniczy Bellona przy współpracy Departamentu Społeczno-Wychowawczego MON Biura Prasy i Informacji MON Warszawa 1999 SPIS TREŚCI Strona Słowo wstępne Sekretarza

Bardziej szczegółowo

Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia

Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia dr.inż. Wojciech Winogrodzki Prezes Zarządu Członek Konfederacji Lewiatan Przygotowując moje wystąpienie wykorzystałem:

Bardziej szczegółowo

STOSUNKI POLITYCZNE UE-USA W RAMACH PROCESU TRANSATLANTYCKIEGO DIALOGU USTAWODAWCÓW (TLD)

STOSUNKI POLITYCZNE UE-USA W RAMACH PROCESU TRANSATLANTYCKIEGO DIALOGU USTAWODAWCÓW (TLD) STOSUNKI TRANSATLANTYCKIE: USA I KANADA Unia Europejska oraz jej partnerzy północnoamerykańscy, USA i Kanada, uznają wspólne wartości w dziedzinie demokracji, praw człowieka, a także wolności gospodarczej

Bardziej szczegółowo

Polityka regionalna Unii Europejskiej. mgr Ewa Matejko

Polityka regionalna Unii Europejskiej. mgr Ewa Matejko Polityka regionalna Unii Europejskiej mgr Ewa Matejko Polityka regionalna w UE Dlaczego polityka regionalna? Cele polityki regionalnej Fundusze Strukturalne i Fundusz Spójności Zasady działania funduszy

Bardziej szczegółowo

Polityczne uwarunkowania bezpieczeństwa europejskiego

Polityczne uwarunkowania bezpieczeństwa europejskiego A/522667 Wojciech Gizicki Polityczne uwarunkowania bezpieczeństwa europejskiego Spis treści Wykaz skrótów 9 Wstęp 11 ROZDZIAŁ I. Teoretyczne aspekty bezpieczeństwa międzynarodowego 19 1. Istota i zakres

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE ZMIANĄ GOSPODARCZĄ. Autor: Agnieszka Wojciechowska

ZARZĄDZANIE ZMIANĄ GOSPODARCZĄ. Autor: Agnieszka Wojciechowska ZARZĄDZANIE ZMIANĄ GOSPODARCZĄ Autor: Agnieszka Wojciechowska Istota zarządzania zmianą gospodarczą Czemu i komu służy Strategia Zarządzania Zmianą Gospodarczą na poziomie lokalnym? Istota zarządzania

Bardziej szczegółowo

Konwersatorium Euro-Atlantycka przestrzeń bezpieczeństwa. Bezpieczeństwo narodowe II stopnia. Rok akademicki 2015/2016. Semestr I

Konwersatorium Euro-Atlantycka przestrzeń bezpieczeństwa. Bezpieczeństwo narodowe II stopnia. Rok akademicki 2015/2016. Semestr I Dr hab. Andrzej Podraza, prof. KUL Konwersatorium Euro-Atlantycka przestrzeń bezpieczeństwa Bezpieczeństwo narodowe II stopnia Rok akademicki 2015/2016 Semestr I 1. Realizm w stosunkach międzynarodowych

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Polityka zagraniczna Unii Europejskiej opinie Polaków i Niemców

Polityka zagraniczna Unii Europejskiej opinie Polaków i Niemców Polityka zagraniczna Unii Europejskiej opinie Polaków i Niemców Wyniki badań Instytutu Spraw Publicznych W Warszawie odbywać się będą polsko-niemieckie konsultacje międzyrządowe. W przeddzień szczytu Unii

Bardziej szczegółowo

Polska gospodarka - trendy i prognozy-

Polska gospodarka - trendy i prognozy- Polska gospodarka - trendy i prognozy- Mirosław Gronicki Jerzy Hausner Gdynia, 9 października 2009 r. Plan wystąpienia 1. Otoczenie makroekonomiczne. 2. Wewnętrzne przyczyny spowolnienia gospodarczego.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... 11. Strona internetowa książki... 14. Uwagi na temat statystyk migracyjnych... 15. Rozdział 1. Wprowadzenie...

Spis treści. Przedmowa... 11. Strona internetowa książki... 14. Uwagi na temat statystyk migracyjnych... 15. Rozdział 1. Wprowadzenie... Spis treści Przedmowa.............................................................. 11 Strona internetowa książki................................................. 14 Uwagi na temat statystyk migracyjnych......................................

Bardziej szczegółowo

Europejska strategia zatrudnienia W kierunku poprawy sytuacji pod względem zatrudnienia w Europie

Europejska strategia zatrudnienia W kierunku poprawy sytuacji pod względem zatrudnienia w Europie Europejska strategia zatrudnienia W kierunku poprawy sytuacji pod względem zatrudnienia w Europie Komisja Europejska Czym jest europejska strategia zatrudnienia? Każdy potrzebuje pracy. Wszyscy musimy

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK KOMUNIKATU KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY EUROPEJSKIEJ I RADY

ZAŁĄCZNIK KOMUNIKATU KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY EUROPEJSKIEJ I RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 14.12.2016 r. COM(2016) 960 final ANNEX 1 ZAŁĄCZNIK do KOMUNIKATU KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY EUROPEJSKIEJ I RADY Drugie sprawozdanie z postępów: Pierwsze

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH

INSTYTUT STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH INSTYTUT STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH Minimum programowe dla studentów MISH od r. 2009/10 Studia pierwszego stopnia ROK I Historia stosunków międzynarodowych Geografia polityczna i ekonomiczna świata Wstęp

Bardziej szczegółowo

Rodzaj zajęć dydaktycznych*

Rodzaj zajęć dydaktycznych* I ROK STUDIÓW I semestr: Rodzaj zajęć O/F** Forma zaliczenia*** Liczba 1. Historia stosunków międzynarodowych od 1815-1945r. Wykład / ćwiczenia O Egzamin 30+30 6 2. Filozofia Wykład / ćwiczenia O Zaliczenie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2014 ISSN NR 79/2014 STOSUNKI POLSKO-AMERYKAŃSKIE I WPŁYW POLITYKI STANÓW ZJEDNOCZONYCH NA SYTUACJĘ NA ŚWIECIE

Warszawa, maj 2014 ISSN NR 79/2014 STOSUNKI POLSKO-AMERYKAŃSKIE I WPŁYW POLITYKI STANÓW ZJEDNOCZONYCH NA SYTUACJĘ NA ŚWIECIE Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 79/2014 STOSUNKI POLSKO-AMERYKAŃSKIE I WPŁYW POLITYKI STANÓW ZJEDNOCZONYCH NA SYTUACJĘ NA ŚWIECIE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii

Bardziej szczegółowo

Amerykański pivot ku Europie jako efekt wydarzeń na Ukrainie?

Amerykański pivot ku Europie jako efekt wydarzeń na Ukrainie? Amerykański pivot ku Europie jako efekt wydarzeń na Ukrainie? Czy w dzisiejszym dramacie Ukrainy możemy doszukać się czegokolwiek pozytywnego? Pytanie na pozór wydaje się nie na miejscu, biorąc pod uwagę

Bardziej szczegółowo

ROZWÓJ ORAZ POLITYKA GOSPODARCZA POLSKI

ROZWÓJ ORAZ POLITYKA GOSPODARCZA POLSKI ROZWÓJ ORAZ POLITYKA GOSPODARCZA POLSKI ogólnopolskie badanie ankietowe opinii ekonomistów wstępne wyniki Od stycznia do kwietnia 0 roku Zakład Polityki Gospodarczej SGH wraz z Instytutem Wiedzy i Innowacji

Bardziej szczegółowo

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 2 Bank of America Merrill Lynch podniósł prognozy wzrostu PKB dla Polski - z 3,3 do 3,5 proc. w 2015 r. i z 3,4 do 3,7 proc. w 2016 r. W raporcie o gospodarce

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 Komisja Spraw Zagranicznych 2009 2008/2239(INI) 12.12.2008 POPRAWKI 1-22 Giorgos Dimitrakopoulos (PE414.226v01-00) w sprawie drugiego strategicznego przeglądu energetycznego (2008/2239(INI))

Bardziej szczegółowo

Co kupić, a co sprzedać :25:37

Co kupić, a co sprzedać :25:37 Co kupić, a co sprzedać 2015-06-10 16:25:37 2 Francja od lat jest największym europejskim eksporterem kosmetyków; wartość francuskiego eksportu szacuje się na prawie 4,5 mld euro. W III kw. 2013 r. nastąpiło

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT KOMISJI. Zwiększone zaangażowanie na rzecz równości między kobietami i mężczyznami Karta Kobiet

KOMUNIKAT KOMISJI. Zwiększone zaangażowanie na rzecz równości między kobietami i mężczyznami Karta Kobiet KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 5.3.2010 KOM(2010)78 wersja ostateczna KOMUNIKAT KOMISJI Zwiększone zaangażowanie na rzecz równości między kobietami i mężczyznami Karta Kobiet Deklaracja Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo