Artykuł przeglądowy Review article
|
|
- Kazimiera Wróblewska
- 7 lat temu
- Przeglądów:
Transkrypt
1 NOWOTWORY Journal of Oncology 2008 volume 58 Number Artykuł przeglądowy Review article Leczenie antyangiogenne chorych na niedrobnokomórkowego raka płuca Ewa Sierko 1, Marek Z. Wojtukiewicz 1 Niedrobnokomórkowy rak płuca jest jednym z najczęściej występujących nowotworów u ludzi i stanowi główną przyczynę śmierci chorych z powodu nowotworów. Zazwyczaj rozpoznawany jest w III lub IV stadium zaawansowania choroby. Jednakże chorzy na ten nowotwór, u których wyjściowo możliwe jest zastosowanie leczenia radykalnego, często doświadczają nawrotu miejscowego choroby lub wystąpienia przerzutów odległych. W leczeniu chorych na NSCLC, w zależności od stadium zaawansowania choroby, wykorzystuje się chirurgię, radio- i chemioterapię. Wyniki leczenia tych pacjentów są jednak wielce niezadowalające. Stąd też wciąż poszukuje się nowych metod leczenia chorych na NSCLC. W ostatnim czasie duże zainteresowanie wzbudza możliwość leczenia celowanego, w tym interferującego z angiogenezą. Zastosowanie bevacizumabu przeciwciała monoklonalnego, skierowanego przeciwko najważniejszemu czynnikowi proangiogennemu czynnikowi wzrostu śródbłonka naczyń VEGF, w skojarzeniu z chemioterapią opartą na pochodnych platyny, przyniosło poprawę wyników leczenia chorych na NSCLC w III i IV stadium zaawansowania choroby. W niniejszej pracy omówiono badania nad skutecznością bevacizumabu w tej grupie chorych, jak też inne możliwości leczenia antyangiogennego (m.in. zastosowanie inhibitorów kinazy tyrozynowej). Przedstawiono podstawy naukowe uzasadniające zastosowanie skojarzonego leczenia celowanego chorych na NSCLC. Zasygnalizowano istniejące wątpliwości dotyczące tego sposobu terapii oraz kierunki badań nad leczeniem antyangiogennym chorych na NSCLC, zarówno we wczesnym, jak i zaawansowanym stadium choroby. Antiangiogenic treatment of non-small cell lung cancer patients Non-small cell lung cancer (NSCLC) is the most common malignancy and the leading cause of death of cancer patients. The majority of NSCLC patients present with advanced stage of the disease. Even individuals who, primarily, are candidates for definitive treatment experience local recurrence or metastatic dissemination. Standard treatment approaches involve surgery, radiation therapy and chemotherapy with the stage of the disease being the determinant of a therapeutic option. However, the results of treatment commonly are discouraging and novel forms of treatment for NSCLC are being anxiously awaited. Recently targeted therapy, and particularly antiangiogenic treatment, has become a focus of clinical trials. Bevacizumab, a monoclonal antibody directed towards the main proangiogenic factor vascular endothelial growth factor VEGF, combined with platinum-based chemotherapy has been documented to improve the treatment outcomes in advanced stage NSCLC patients. This article reports the trials assessing the efficacy and safety of bevacizumab as well as the possibilities of other antiangiogenic approaches (eg. tyrosine kinase inhibitors) in NSCLC patients. The rationale for combined targeted therapy of NSCLC patients is also included. Furthermore, the existing queries and the future directions of the clinical development of antiangiogenic treatment are highlighted. Słowa kluczowe: niedrobnokomórkowy rak płuca, leczenie antyangiogenne, bevacizumab, inhibitory kinazy tyrozynowej VEGFR Key words: non-small cell lung cancer, antiangiogenic treatment, bevacizumab, VEGFR tyrosine kinase inhibitors Klinika Onkologii Uniwersytet Medyczny w Białymstoku Białostockie Centrum Onkologii Rak płuca jest jednym z najczęstszych nowotworów u ludzi [1]. Większość nowotworów złośliwych płuca (80-85%) stanowi niedrobnokomórkowy rak płuca (nonsmall cell lung cancer NSCLC) [1]. Niestety, wyniki leczenia chorych na ten nowotwór są wysoce niezadowalające, ponieważ wskaźnik 5-letniego przeżycia całkowitego nie przekracza 15% [1]. Sposób leczenia pacjentów cierpiących na NSCLC zależy od stadium zaawansowania nowotworu, ogólnego stanu chorego i chorób współistniejących. Obejmuje ono chirurgię, radioterapię, klasyczną chemioterapię i, od niedawna, leczenie ukierunkowane na cele molekularne. Aż u 70-80% chorych stwierdza się III lub IV stadium zaawansowania NSCLC. W tej grupie pacjentów główną rolę pełni leczenie systemowe, przy czym należy podkreślić, że jest to postępowanie paliatywne. Ma ono na celu wydłużenie życia chorych na NSCLC
2 350 przy jednoczesnym zapewnieniu najlepszej jego jakości. Stąd też uważa się, że 3-6 kursy chemioterapii są wystarczające dla osiągnięcia możliwego przy tym sposobie postępowania wydłużenia przeżycia przy akceptowalnej toksyczności leczenia [2]. Nowoczesna chemioterapia, opierająca się na dwóch cytostatykach (pochodnej platyny i chemioterapeutyku trzeciej generacji, tj gemcytabiny, winorelbiny, paklitakselu, czy docetakselu), tzw. dublet, jest opcją z wyboru w leczeniu pierwszego rzutu [3]. W kolejnych rzutach leczenia możliwe jest zastosowanie cytostatyków trzeciej generacji (np. docetaksel czy pemetreksed) [4] lub leczenia celowanego (inhibitorów kinazy tyrozynowej receptora czynnika wzrostu naskórka EGFR) [5-7]. Przy zastosowaniu powyższego postępowania, pomimo pewnej poprawy wyników leczenia chorych na NSCLC, osiągnięto tzw. terapeutyczne plateau. W ostatnim czasie pojawiły się nowe możliwości leczenia chorych na NSCLC, które u wyselekcjonowanej grupy tych chorych, poddanych leczeniu pierwszego rzutu, dają szansę na przeżycie powyżej 1 roku. Udowodniono bowiem, że postępowanie interferujące z procesem angiogenezy, tj. zastosowanie bevacizumabu, przeciwciała monoklonalnego przeciwko najważniejszemu czynnikowi stymulującemu tworzenie nowych naczyń krwionośnych w obrębie nowotworu - VEGF poprawia wyniki leczenia chorych na NSCLC [8-11]. Podstawy biologiczne leczenia antyangiogennego chorych na NSCLC Większość nowotworów nie może wzrastać powyżej 2-3 mm 3 bez wytworzenia sieci nowych drobnych naczyń krwionośnych (angiogenezy) [12, 13]. W początkowej fazie choroby rak płuca rozwija się jako mała, nieunaczyniona zmiana, która pozostaje w tzw. stanie spoczynku (dormancy). Dalszy wzrost guza nowotworowego jest możliwy dopiero, gdy powstaną nowe naczynia krwionośne [12, 13]. Angiogeneza sprzyja przedostawaniu się komórek nowotworowych do krwiobiegu, a w konsekwencji tworzeniu ognisk nowotworu w innych narządach. Również nowotworowe ogniska przerzutowe raka płuca mogą pozostawać przez długi czas w stanie tzw. spoczynku. Nie można jednak utożsamiać tego stanu z brakiem aktywności nowotworu, ponieważ komórki nowotworowe stale ulegają podziałom, lecz ich liczba jest równoważona przez ubytek komórek w wyniku apoptozy [12, 13]. Progresja nowotworowych ognisk przerzutowych jest uwarunkowana powstawaniem nowych naczyń krwionośnych [12, 13]. W przeciwieństwie do komórek nowotworowych, komórki śródbłonka naczyń krwionośnych stanowią stabilną genetycznie frakcję komórek obecnych w guzie nowotworowym. Leki wpływające na funkcję komórek śródbłonka swobodnie docierają do nich drogą naczyń krwionośnych. Dlatego też komórki te są uważane za nowy punkt uchwytu (tzw. target) leczenia przeciwnowotworowego. Pozbawienie komórek nowotworowych tlenu i związków odżywczych oraz niepełne usuwanie produktów przemiany materii z rozwijającego się guza nowotworowego może hamować wzrost nowotworu. Komórki śródbłonka nowych naczyń krwionośnych wydzielają różne cytokiny oraz białka proapoptotyczne, które w sposób parakrynny wpływają na komórki nowotworowe [12, 13]. Nowe, patologiczne naczynia w nowotworze, w przeciwieństwie do naczyń prawidłowych, nie tworzą hierarchicznie zbudowanej sieci (z większych naczyń nie powstają mniejsze). Charakteryzują się zmieniającą się średnicą, poskręcanym kształtem i licznymi połączeniami tętniczo-żylnymi. Przepływ krwi w naczyniach dostarczających krew do guza nowotworowego jest chaotyczny i turbulentny [12-14]. Do powstawania nowych naczyń krwionośnych w raku płuca dochodzi wskutek przesunięcia równowagi pomiędzy aktywnością czynników pro- i antyangiogennych na korzyść aktywatorów tego procesu [12, 13]. Głównym czynnikiem proangiogennym jest VEGF [15]. Pobudzenie syntezy i ekspresji VEGF zależy od tzw. czynników wewnętrznych i zewnętrznych. Do czynników wewnętrznych należą m.in. mutacja genu p53 i aktywacja onkogenów [13, 15]. Podstawowym czynnikiem zewnętrznym, pobudzającym syntezę VEGF, jest niedotlenienie [13]. VEGF zwiększa przepuszczalność naczyń krwionośnych ok. 50 tysięcy razy silniej niż histamina. Czynnik ten jest również silnym mitogenem dla komórek śródbłonka naczyń krwionośnych. Umożliwia on m.in. przechodzenie białek osocza krwi do środowiska zewnątrznaczyniowego, co w konsekwencji wiedzie do zwiększenia ciśnienia śródtkankowego w nowotworze. VEGF zwiększa ekspresję składowych układu fibrynolizy w komórkach śródbłonka i w ten sposób reguluje procesy proteolityczne zachodzące podczas angiogenezy (m.in. proteolizę błony podstawnej naczyń i proteolizę składników macierzy zewnątrzkomórkowej) [13, 15-17]. Stymuluje on także ekspresję czynnika tkankowego (TF) w komórkach śródbłonka i monocytach, głównego prokoagulanta, co pośrednio pobudza angiogenezę i wzrost nowotworu [16, 17]. VEGF przyczynia się również do osłabienia odpowiedzi immunologicznej gospodarza na rozwijający się nowotwór. Czynnik wzrostu śródbłonka naczyń wywiera swoje działanie poprzez połączenie się z receptorami o aktywności kinazy tyrozynowej: VEGFR-1/Flt-1 oraz VEGFR- 2/KDR/Flk-1 [15]. Najważniejszą rolę w angiogenezie pełni VEGFR-2. Jego połączenie z ligandem VEGF aktywuje szlak przekaźnictwa wewnątrzkomórkowego, odpowiedzialnego za większość efektów biologicznych VEGF [15]. VEGFR-1 pełni funkcję modulującą aktywność VEGFR-2. Połączenie VEGF z ko-receptorem neuropiliną-1 zwiększa aktywność VEGF, zależną od połączenia się tego czynnika z VEGFR-2 [13, 15]. Pamiętać należy, że guz nowotworowy nie jest zaopatrzony w wystarczającą ilość naczyń krwionośnych, zaś te, które znajdują się w obrębie nowotworu są rozmieszczone w sposób nierównomierny, a przepływ krwi przez te naczynia jest nieprawidłowy. Wzmożone ciśnienie śródtkankowe panujące w obrębie nowotworu, wynikające ze wzrostu przepuszczalności naczyń patologicznych, utrudnia przedostawanie się cytostatyków do komórek nowotworowych, co ogranicza efektywność
3 351 chemioterapii. Nowotwór jest niedostatecznie odżywiony, a proliferujące komórki nowotworowe są niedotlenione. W trakcie chemioterapii dochodzi często do wystąpienia zjawiska wielolekowej chemiooporności komórek nowotworowych na zastosowane cytostatyki. W badaniach eksperymentalnych przeprowadzonych w warunkach in vivo zaobserwowano, że zastosowanie leków antyangiogenych (przeciwciał monoklonalnych przeciwko czynnikowi wzrostu śródbłonka naczyń VEGF) wiedzie do zmniejszenia ciśnienia śródmiąższowego w tkankach, a także do normalizacji układu sieci naczyń krwionośnych zaopatrujących guz nowotworowy z chaotycznego na hierarchiczny [14]. Co ciekawe, w badaniach eksperymentalnych wykazano, że zaprzestanie leczenia antyangiogennego prowadzi do odrostu naczyń krwionośnych, co stymuluje wzrost nowotworu [18]. U chorych na NSCLC stężenie VEGF i zawartość mrna kodującego syntezę tego białka w guzie nowotworowym są większe niż w tkance prawidłowej i korelują z niekorzystnym rokowaniem [19-24]. Podobnie, większe stężenie VEGFR w surowicy krwi chorych na ten nowotwór wiąże się z gorszym rokowaniem [25, 26]. Istotne z klinicznego punktu widzenia u chorych na NSCLC jest to, że aktywność VEGF prowadzi m.in. do powstania wysięku w jamie opłucnej i rozsiewu komórek nowotworowych w opłucnej [27, 28]. W modelach eksperymentalnych blokowanie VEGF lub VEGFR(s) prowadzi do zahamowania tworzenia unaczynienia w obrębie ludzkiego raka płuca, wzrastającego u zwierząt i w konsekwencji do jego progresji [29-34]. Ponadto, interferowanie z aktywnością sygnałową, zależną od VEGF, sprzyja apoptozie komórek raka płuca i nasila działanie cytotoksyczne chemioterapii, co prawdopodobnie wynika z zablokowania sygnałów przeżycia zależnych od VEGF [35-37]. Przeciwciało monoklonalne skierowane przeciwko VEGF bevacizumab w leczeniu chorych na NSCLC W roku 2004 opublikowane zostały niezwykle zachęcające wyniki badania II fazy, obejmującego 99 pacjentów, oceniającego skuteczność i bezpieczeństwo dołączenia bevacizumabu (7,5 mg/kg lub 15 mg/kg, co 3 tygodnie) do leczenia cytostatycznego opartego na karboplatynie i paklitakselu w pierwszym rzucie leczenia chorych na NSCLC w III lub IV stadium zaawansowania choroby [8]. W porównaniu do wyłącznej chemioterapii, zastosowanie leczenia skojarzonego (paklitaksel 200 mg/m 2, karboplatyna - obszar pod krzywą = 6, bevacizumab 15 mg/kg; kursy powtarzane co 3 tygodnie, maksymalnie sześciokrotnie) skutkowało większym odsetkiem odpowiedzi klinicznych (18,8% vs 31,5%), dłuższym czasem do progresji choroby (4,2 vs 7,4 miesiąca) oraz tendencją do wydłużenia przeżycia całkowitego [8]. W badaniu tym dołączenie beavacizumabu w dawce niższej, tj. 7,5 mg/kg do chemioterapii przyniosło, wprawdzie zwiększenie odsetka odpowiedzi na leczenie w porównaniu do chemioterapii samodzielnej, lecz odsetek ten był mniejszy niż przy zastosowaniu wyższej dawki leku antyangiogennego (28,1% vs 31,5%). Poza tym niższa dawka bevacizumabu nie wpłynęła na wydłużenie czasu do progresji choroby [8]. Ciekawym spostrzeżeniem było to, że u chorych wyjściowo poddanych wyłącznie chemioterapii, dołączenie bevacizumabu w dawce 15 mg/kg w momencie stwierdzenia progresji choroby doprowadziło do jej stabilizacji u 1/4 chorych [8]. Nie mniej ważne obserwacje dotyczyły powikłań nowego sposobu leczenia. Mianowicie, zaobserwowano częstsze niż przy samodzielnej chemioterapii występowanie krwawień pod różnymi postaciami klinicznymi. U ponad 1/3 chorych występowały niewielkiego stopnia krwawienia z błony śluzowej (głównie z nosa) i skóry, nie wymagające przerwania terapii bevacizumabem. Jednakże u 6 chorych otrzymujących bevacizumab doszło do masywnego krwioplucia lub krwotoku z dróg oddechowych, które u 4 pacjentów były przyczyną zgonu. We wszystkich 6 przypadkach guz zlokalizowany był centralnie w okolicy dużych naczyń krwionośnych. U większości tych chorych rozpoznano raka płaskonabłonkowego, w obrębie którego wyjściowo lub w trakcie leczenia bevacizumabem stwierdzano obecność jam lub martwicy wewnątrz guza [8]. Warto w tym miejscu wspomnieć, że do najintensywniejszej angiogenezy dochodzi w miejscach, gdzie istnieje niedotlenienie tkanki, m.in. w okolicach martwicy. Tam też powstawać będą naczynia, które z racji na brak dojrzałości nie posiadają prawidłowo rozwiniętej mięśniówki, a zatem są kruche i słabe. Nie dziwi więc fakt występowania krwawień z takich guzów w wyniku zastosowania leczenia antyangiogennego, inteferującego z aktywnością VEGF, który jest też czynnikiem przetrwania (survival factor) [15]. Dołączenie bevacizumabu do chemioterapii nie nasiliło klasycznych powikłań leczenia cytostatycznego (nudności, wymiotów, toksyczności nerkowej, neuropatii obwodowej). Zaobserwowano jedynie niewielkie nasilenie neutropenii, częstsze występowanie biegunek, podwyższonej temperatury ciała czy bólów głowy. W badaniach przeprowadzonych z zastosowaniem bevacizumabu u chorych na inne niż NSCLC nowotwory stwierdzono częstsze niż przy klasycznej chemioterapii występowanie nadciśnienia tętniczego, co jest związane z mechanizmem działania tego leku antyangiogennego [37]. Podobnie i u chorych na NSCLC zaobserwowano występowanie tego powikłania, przy czym u żadnego chorego nie wystąpiła konieczność przerwania terapii bevacizumabem z tego powodu. Warto podkreślić, że u połowy chorych, u których doszło do podwyższenia ciśnienia tętniczego, stwierdzano występowanie choroby nadciśnieniowej w wywiadzie. Powyższe badanie stanowiło podstawę do przeprowadzenia pod auspicjami Eastern Cooperative Oncology Group (ECOG) randomizowanego badania III fazy E4599, oceniającego skuteczność bevacizumabu w skojarzeniu z paklitakselem i karboplatyną [9]. Badaniem objęto około 900 chorych na NSCLC w III lub IV stadium zaawansowania choroby, którzy nie byli uprzednio poddani leczeniu cytostatycznemu, a ich stan ogólny był
4 352 dobry (0 lub 1 wg ECOG). Celem zminimalizowania ryzyka zagrażających życiu powikłań krwotocznych, biorąc pod uwagę zagrożenia wynikające z analizy badania II fazy, autorzy zastosowali bardzo restrykcyjne kryteria włączenia chorych do badania. Mianowicie, do badania nie zakwalifikowano chorych: ze stwierdzoną histopatologicznie dominującą komponentą raka płaskonabłonkowego (w rzeczywistości w przeważającej większości badaniu zostali poddani chorzy z rozpoznanym rakiem gruczołowym, a w niewielkim odsetku pacjentów rakiem wielkokomórkowym); u których stwierdzano krwioplucie w ilości równej lub większej niż pół łyżeczki do herbaty; z przerzutami nowotworowymi w ośrodkowym układzie nerwowym (zmniejszenie ryzyka krwawień śródczaszkowych); u których występowały incydenty skazy krwotocznej lub koagulopatii; przyjmujących regularnie aspirynę w dawce przekraczającej 325 mg/dzień, niesteroidowe leki przeciwzapalne lub inne leki hamujące funkcję płytek krwi. Wśród innych kryteriów wyłączających znalazły się: radioterapia lub poważny zabieg chirurgiczny przebyte w okresie 3 tygodni przed włączeniem do badania, istotne z punktu widzenia klinicznego choroby układu sercowonaczyniowego (tzn. objawowa kardiomiopatia zastoinowa, niestabilna dławica piersiowa, zaburzenia rytmu serca) oraz niekontrolowane nadciśnienie tętnicze (co oznaczało wartość ciśnienia przekraczającą 150/100 mm Hg w trakcie przyjmowania leków przeciwnadciśnieniowych) [9, 38]. Świadomość powyższych restrykcji w zakresie kryteriów wyłączających jest bardzo istotna, gdyż pozwala w przyszłości na optymalną selekcję chorych, którzy mogą bezpiecznie otrzymać leczenie bevacizumabem. Mając na uwadze opublikowane ostatnio wyniki metaanaliz wskazujące, że chemioterapia oparta na cytostatyku trzeciej generacji w skojarzeniu z cisplatyną jest bardziej skuteczna niż z karboplatyną [39, 40], zastanawiający jest wybór cytostatyków do ww. badania. Jednakże decyzję o zastosowaniu leczenia karboplatyną podjęto na podstawie analizy wyników badania randomizowanego E1594, przeprowadzonego przez tę samą grupę badaczy, które nie wykazało przewagi cisplatyny nad karboplatyną, a praca zawierająca jego wyniki została opublikowana przed ukazaniem się drukiem wyników powyższych metaanaliz [38, 41]. Ponadto, pilotowe badanie II fazy, stanowiące preludium do ostatecznej weryfikacji klinicznej skuteczności bevacizumabu, opierało się właśnie na karboplatynie [8]. Chorzy byli więc poddani leczeniu paklitakselem w dawce 200 mg/m 2, karboplatyną (obszar pod krzywą = 6) i bevacizumabem w dawce 15 mg/kg, co 21 dni, otrzymując maksimum 6 cykli (wcześniejsze zakończenie w przypadku progresji choroby lub nietolerancji leczenia) lub byli poddani wyłącznie chemioterapii według powyższego programu. Chorzy leczeni chemioterapią w skojarzeniu z bevacizumabem po zakończeniu leczenia cytotoksycznego otrzymywali bevacizumab w monoterapii w dawce jw. co 3 tygodnie aż do progresji choroby lub do wystąpienia nieakceptowalnych działań niepożądanych leczenia. Z uwagi na wyniki badania II fazy, wskazujące, że dawka bavacizumabu 7,5 mg/kg może nie wpływać na wydłużenie czasu do progresji choroby i przeżycia całkowitego, w badaniu oceniono skuteczność jedynie wyższej dawki tego przeciwciała monoklonalnego (15 mg/kg) [8,9]. Badanie zostało zakończone sukcesem, gdyż po raz pierwszy w historii onkologii uzyskano poprawę wyników leczenia chorych na NSCLC przy zastosowaniu leczenia antyangiogennego, a ponadto po raz pierwszy w tej grupie chorych mediana przeżycia całkowitego przekroczyła 1 rok. Mianowicie, w grupie chorych leczonych w sposób skojarzony zaobserwowano istotne wydłużenie przeżycia całkowitego, tj. 12,3 vs 10,3 miesiąca w przypadku chorych leczonych wyłącznie chemioterapią i zmniejszenie ryzyka zgonu o 21% (p=0,003). W tej pierwszej grupie chorych istotnemu wydłużeniu uległ również czas do progresji choroby (6,2 vs 4,5 miesiąca, p<0,001) oraz zwiększył się odsetek odpowiedzi klinicznych (35% vs 15%, p<0,001) [9]. Nie stwierdzono wpływu na wyniki leczenia uprzedniej radioterapii, ubytku masy ciała, stadium zaawansowania raka (III vs IV), czy mierzalności zmian nowotworowych przed włączeniem do badania. Analizując podgrupy, na uwagę zasługują gorsze efekty leczenia z użyciem bevacizumabu u kobiet, jednakże liczebność podgrup była zbyt mała, by wyciągnąć wiarygodne wnioski. Poza tym więcej kobiet w grupie poddanej leczeniu wyłącznie chemioterapią niż w grupie chorych leczonych w sposób skojarzony otrzymało chemioterapię drugiego rzutu, co z pewnością wpłynęło na wyniki badania. Interesujące jest również, że stężenie VEGF we krwi przed rozpoczęciem leczenia nie korelowało z przeżyciem całkowitym. Odpowiedzi na nurtujące klinicystów pytanie o skuteczność skojarzenia bavacizumabu z programem chemioterapii opartym na cisplatynie dostarczyło randomizowane, wieloośrodkowe badanie III fazy BO17704, przeprowadzone u 1043 chorych na NSCLC w III lub IV stadium zaawansowania choroby (w stanie ogólnym ECOG 0-1, uprzednio nie leczonych przeciwnowotworowo) [10, 11]. Podobnie, jak w badaniu E45099, rozpoznanie raka płaskonabłonkowego, obecność przerzutów w ośrodkowym układzie nerwowym i krwioplucie w wywiadzie stanowiły kryteria wyłączające chorych z powyższego badania [10, 11]. Chorzy zostali poddani leczeniu sześcioma (co 21 dni) cyklami cisplatyny (80 mg/m 2, dzień 1) i gemcytabiny 1250 mg/m 2, dzień 1 i 8) w skojarzeniu z bevacizumabem (dawka 7,5 mg/kg lub 15 mg/kg), bądź z placebo. Lek antyangiogenny (lub placebo) w rytmie co 3 tygodnie kontynuowano następnie do momentu progresji choroby [10, 11]. Po raz kolejny potwierdzono skuteczność bevacizumabu w skojarzeniu z chemioterapią u chorych na NSCLC w zaawansowanym stadium choroby. Mianowicie, niezależnie od dawki bevacizumabu, uzyskano wydłużenie czasu do progresji choroby (HR 0,68, p=0,0001) oraz zwiększenie odsetka odpowiedzi klinicznych na zastosowane leczenie (34,1% vs 20,1%) [10, 11]. Krótki czas obserwacji po leczeniu nie pozwolił, jak dotąd, na ocenę wpływu dołączenia bevaci-
5 353 zumabu do chemioterapii opartej na cisplatynie na przeżycie całkowite chorych. Podobnie jak w badaniu E4599, ubytek masy ciała nie wpływał na przeżycie chorych poddanych badaniu [42]. Natomiast, w przeciwieństwie do wyników badania E4599, zaobserwowano porównywalne przeżycie bez progresji choroby dla obu płci. Ponadto, u chorych, u których stwierdzono IIIB stadium zaawansowania NSCLC, zmniejszenie ryzyka progresji choroby było o około 30% większe niż w przypadku pacjentów, u których rozpoznano chorobę przerzutową [42]. W badaniu E4599 powikłania pod postacią nadciśnienia tętniczego, białkomoczu, krwawienia, neutropenii, gorączki neutropenicznej, trombocytopenii, hiponatremii, wysypki skórnej oraz bólów głowy występowały istotnie częściej u chorych leczonych bevacizumabem niż w grupie pacjentów poddanych wyłącznie chemioterapii [9]. Z kolei w badaniu B nie stwierdzono różnic w częstości występowania powyższych powikłań [10, 11, 43, 44]. Na uwagę zasługuje fakt, iż obecność nadciśnienia tętniczego w wywiadzie nie wpłynęła na zwiększenie częstości występowania tego powikłania w stopniu G3-4 w trakcie terapii bevacizumabem [44]. W badaniu E4599 zastosowanie surowych kryteriów kwalifikacyjnych do badania pozwoliło na zmniejszenie częstości występowania zagrażającego życiu powikłania w postaci krwotoku płucnego, w porównaniu do wyników badania II fazy (1,9% vs 9,1%) [8, 9]. Natomiast, w badaniu B17704, w którym uczestniczyło aż około 40% chorych z centralnie zlokalizowaną zmianą nowotworową (nie włączając chorych ze stwierdzonymi przerzutami w węzłach chłonnych śródpiersia), częstość krwotoków płucnych (niezależnie od dawki bevacizumabu) w stopniu G3-4 była jeszcze mniejsza (1,2%) [43]. Wśród innych powikłań prowadzących do zgonu w grupie chorych otrzymujących bevacizumab należy wymienić: gorączkę neutropeniczną, naczyniowe incydenty mózgowe i krwotoki z przewodu pokarmowego [9]. Co ważne, w badaniu E4599 większość powikłań śmiertelnych wystąpiła podczas dwóch pierwszych cykli leczenia z zastosowaniem bevacizumabu [9]. Inhibitory kinazy tyrozynowej VEGFR w leczeniu chorych na NSCLC Grupa leków interferujących z aktywnością kinazy tyrozynowej receptora VEGF jest bardzo urozmaicona, gdyż w jej skład wchodzą preparaty hamujące wybiórczo aktywność jedynie receptora dla VEGF lub dodatkowo inne wewnątrzkomórkowe szlaki sygnałowe (Tab. I). Sorafenib W badaniach przedklinicznych stwierdzono, że sorafenib wykazuje aktywność przeciwnowotworową, m.in. w odniesieniu do NSCLC [45]. W badaniu II fazy u około 60% chorych na NSCLC w zaawansowanym stadium choroby po monoterapii sorafenibem (400 mg dziennie) doszło do stabilizacji choroby [46]. Aktualnie trwa randomizowane badanie III fazy, porównujące skuteczność chemioterapii opartej na karboplatynie i paklitakselu vs chemioterapii j.w. w skojarzeniu z sorafenibem u chorych w IV stadium NSCLC [47]. Co ciekawe, w przeciwieństwie do badań przeprowadzonych z udziałem bevacizumabu, powyższe badanie obejmuje również chorych, u których rozpoznano raka płaskonabłonkowego. Sunitynib W badaniach eksperymentalnych przeprowadzonych w warunkach in vivo wykazano, iż sunitynib hamuje wzrost guza, przy czym nie doprowadza do jego regresji [48]. Jednakże, w badaniu histopatologicznym uwidoczniono regresję nowotworu w obrębie guza [48]. W modelach zwierzęcych ludzkiego raka płuca dołączenie sunitynibu do radioterapii lub chemioterapii opartej na cisplatynie nasilało efekt przeciwnowotworowy konwencjonalnego sposobu postępowania [49, 50]. Aktualnie trwają dwa badania II fazy, oceniające skuteczność i bezpieczeństwo sunitynibu w monoterapii u chorych na NSCLC w III/IV stadium zaawansowania choroby [47]. Jedno dotyczy chorych, u których doszło do nawrotu cho- Tab. I. Aktywność inhibitorów kinazy tyrozynowej Nazwa leku Hamowanie aktywności VEGFR1 VEGFR2 VEGFR3 Raf-1 Flt-3 c-ret PDGFR c-kit c-fms Sorafenib Sunitynib Vatalanib AMG CP-547, AZD Użyte skróty: VEGFR1, 2, 3 receptor czynnika wzrostu śródbłonka naczyń 1, 2, 3 (vascular endothelial growth factor receptor 1, 2, 3), Raf-1 kinaza serynowo-treoninowa, PDGFR receptor czynnika wzrostu pochodzenia płytkowego (platelet derived growth factor receptor), Flt-3 receptor o aktywności kinazy tyrozynowej podobny do Fms (Fms-like tyrosine kinase 3), c-ret receptor o aktywności kinazy tyrozynowej kodowany przez protoonkogen (REarranged during Transfection), c-kit CD117 receptor o aktywności kinazy tyrozynowej kodowany przez protoonkogen, c-fms receptor czynnika stymulującego wzrost kolonii makrofagów o aktywności kinazy tyrozynowej
6 354 roby, w drugim zaś sunitynib podawany jest jako terapia podtrzymująca po leczeniu pierwszego rzutu. Vatalanib W badaniach przedklinicznych stwierdzono, że vatalanib hamuje proliferację, migrację i przeżycie komórek śródbłonka naczyń w warunkach in vitro i zmniejsza angiogenezę w warunkach in vivo [51]. W modelu mysim ludzkiego raka płuca, współistniejącego z wysiękiem w jamie opłucnej, zastosowanie vatalanibu prowadziło do zmniejszenia wysięku i redukcji unaczynienia guza nowotworowego [52]. Przedmiotem badania GOAL II fazy jest ocena monoterapii vatalanibem chorych na NSCLC, u których doszło do nawrotu choroby lub opornych na leczenie pierwszego rzutu [47]. AMG 706 Zastosowanie AMG 706 w modelach zwierzęcych prowadziło do regresji guza, redukcji przepływu krwi w naczyniach zaopatrujących guz nowotworowy oraz zmniejszenia przepuszczalności naczyń krwionośnych [53]. Planowane jest badanie porównujące skuteczność chemioterapii skojarzonej z AMG 706 lub bevacizumabem [47]. CP-547,632 Wykazano w badaniu I fazy u chorych na NSCLC, że selektywny inhibitor kinazy tyrozynowej VEGFR2 (do dawki 200 mg dziennie) w połączeniu z chemioterapią opartą na karboplatynie i paklitakselu jest dobrze tolerowany [54]. W badaniu I/II fazy u chorych na NSCLC uprzednio nie poddanych żadnemu leczeniu chemicznemu nie zaobserwowano jednakże zwiększenia odsetka obiektywnych odpowiedzi klinicznych po dołączeniu tego leku do chemioterapii [54]. AZD2171 Badania przedkliniczne wykazały zahamowanie wzrostu NSCLC po zastosowaniu AZD2171, natomiast badania I fazy dobrą tolerancję leczenia tym preparatem [55]. Aktualnie trwa wieloośrodkowe randomizowane badanie II fazy (w sytuacji braku niepokojących działań niepożądanych badanie to ma zostać przekształcone w badanie III fazy), prowadzone przez the National Cancer Institute of Canada Clinical Trials Group. Ma ono na celu ocenę skuteczności skojarzenia AZD2171 z chemioterapią opartą na karboplatynie i paklitakselu w stosunku do wyłącznej chemioterapii. Warto podkreślić, że badanie to obejmuje również chorych, u których rozpoznano raka płaskonabłonkowego czy przerzuty do mózgu [47]. Inne leki wykazujące aktywność antyangiogenną u chorych na NSCLC VEGF Trap VEGF Trap jest rozpuszczalnym receptorem dla VEGF, który ma za zadanie wychwytywanie krążącego we krwi VEGF. Jest to związek powstały z fuzji fragmentu Fc IgG1 z zewnątrzkomórkowymi domenami receptorów VEGFR1 i VEGFR2, odpowiedzialnymi za łączenie VEGF [56]. W zwierzęcych modelach ekperymentalnych VEGF Trap blokuje wzrost nowych naczyń krwionośnych i prowadzi do uszkodzenia już istniejących [56]. U chorych na NSCLC, opornych na cisplatynę i erlotynib jest on obecnie testowany pod kątem skuteczności i bezpieczeństwa [47]. Talidomid Talidomid związek przed wielu laty wycofany z rynku farmaceutycznego z uwagi na swoje działanie teratogenne, ponownie zyskał zainteresowanie badaczy z powodu właściwości immunomodulacyjnych i antyangiogennych. Jest doustnym inhibitorem czynnika martwicy nowotworu α (TNF-α) [57]. W badaniu II fazy zastosowanie karboplatyny, irynotekanu w skojarzeniu z talidomidem u chorych na NSCLC w IIIB/IV stadium zaawansowania choroby wiązało się z dobrą tolerancją leczenia, ale nie spełniło pokładanych w talidomidzie nadziei na poprawę wyników leczenia [57]. Aktualnie prowadzonych jest kilka badań II fazy oceniających skuteczność tego leku u chorych na NSCLC (w skojarzeniu z docetakselem w postępowaniu drugiego rzutu w III/IV stadium zaawansowania choroby lub w połączeniu z karboplatyną i gemcytabiną w leczeniu neoadiuwantowym chorych w II/IIIA stadium zaawansowania choroby). Trwa również badanie III fazy zorganizowane przez Eastern Cooperative Oncology Group 3598, któremu poddawani są chorzy w III stadium zaawansowania NSCLC, zakwalifikowani do leczenia radioterapią i chemioterapią (karboplatyna i paklitaksel) w połączeniu z talidomidem lub placebo [47]. Leczenie chorych na NSCLC inhibitorami angiogenezy w skojarzeniu z lekami interferującymi z aktywnością receptora czynnika wzrostu naskórka (EGFR) Koncepcja połączenia skuteczności leków hamujących aktywność VEGF i EGFR u chorych na NSCLC jest bardzo atrakcyjna, bowiem wykorzystuje nie tylko możliwość uzyskania efektu addytywnego, ale też supraddytywnego. Hamowanie aktywności EGFR wiedzie do zahamowania proliferacji komórek nowotworowych i ich dojrzewania, oraz do pobudzenia apoptozy [58]. Ponieważ EGFR pobudza syntezę czynników stymulujących angiogenezę (VEGF, bfgf, TGF-α, IL-8), interferowanie z jego aktywnością wpływa też na zahamowanie angiogenezy [59, 60]. Ponadto, stwierdzono istnienie wzajemnych relacji pomiędzy receptorami z rodziny EGFR i VEGFR. Po-
7 355 legają one m.in. na aktywacji kinazy jednego receptora przez pobudzenie drugiego; aktywacji jednego receptora przez zaktywowaną kinazę drugiego receptora; bądź też do interakcji pomiędzy składowymi kilku różnych, ale podobnych, szlaków przekaźnictwa wewnątrzkomórkowego (zjawiska oddziaływania krzyżowego cross-talk i fosforylacji krzyżowej cross-phosphorylation) [61]. Istnieje możliwość dwojakiego interferowania z VEGFR i EGFR. Mianowicie można zastosować dwa różne leki: jeden hamujący proces angiogenezy (np. bevacizumab), drugi natomiast blokujący EGFR (np. erlotynib). Takie postępowanie pozwala na dostosowanie optymalnej dawki każdego z leków celem uzyskania określonego celu przy akceptowalnej toksyczności leczenia. Trwają dwa badania III fazy, oceniające ten sposób leczenia chorych na NSCLC w III lub IV stadium zaawansowania choroby [47]. Mianowicie w badaniu ATLAS u chorych na NSCLC (z wyłączeniem chorych na raka płaskonabłonkowego) testowana jest skuteczność bevacizumabu w połączeniu z erlotynibem lub z placebo w pierwszym rzucie leczenia, natomiast w badaniu BeTa Lung erlotynibu z bevacizumabem lub bez tego leku angiogennego w postępowaniu drugiego rzutu. Prowadzone jest również badanie I/II fazy testujące skuteczność AMG 706 w skojarzeniu z chemioterapią (paklitaksel i karboplatyna) i z panitumumabem (przeciwciałem ludzkim skierowanym przeciwko EGFR) u chorych na zaawansowanego NSCLC. Innym sposobem kojarzenia leków interferujących z procesem angiogenezy i z aktywnością EGFR jest zastosowanie jednego leku, który jednocześnie hamuje aktywność zarówno VEGFR, jak i EGFR (np. ZD6474) [62]. Przy czym, w tym przypadku nie jest do końca jasne, czy aktywność obu receptorów musi być hamowana w jednakowym stopniu oraz czy taki tzw. podwójny inhibitor w odpowiednim stopniu hamuje oba receptory. Aktualnie prowadzone jest badanie III fazy, oceniające efektywność dołączenia ZD6474 do docetakselu w leczeniu drugiego rzutu chorych na NSCLC [47]. Podsumowanie Leczenie antyangiogenne wniosło do onkologii nowe nadzieje na poprawę wyników leczenia chorych na NSCLC. Stanowi ono specyficzny sposób postępowania przeciwnowotworowego. Zmusza onkologów i pacjentów do pojmowania zaawansowanego stadium NSCLC jako choroby przewlekłej, której, jak dotąd, nie jesteśmy w stanie wyleczyć. Można jednak wydłużyć życie chorych na ten nowotwór. Modyfikacja biologii guza staje się dominującym celem współczesnego podejścia do leczenia chorych na nowotwory w stadium znacznego zaawansowania choroby. W tym aspekcie hamowanie tworzenia nowych naczyń krwionośnych wraz z zastosowaniem klasycznej chemioterapii jest dogodną formą postępowania. Jeszcze lepsze wyniki leczenia może przynieść hamowanie procesów wiodących do pobudzenia angiogenezy, jak i blokowanie aktywności EGFR, czyli więcej niż jednego szlaku przekaźnictwa wewnątrzkomórkowego, odpowiedzialnego za rozwój nowotworu. Jednakże, brak dotąd pewności, czy leczenie skojarzone będzie akceptowalne pod kątem jego toksyczności. Zwiększenie częstości występowania zagrażających życiu powikłań (np. krwotoków płucnych) po zastosowaniu leczenia antyangiogennego u chorych na NSCLC zmusza klinicystów do dbałości o optymalny i skrupulatny dobór chorych do tego sposobu leczenia, jak też do przeprowadzenia dalszych badań nad bezpieczeństwem stosowania tego leku (z tym zamiarem planowane jest badanie MO19390, mające zrekrutować ok chorych). W grupie chorych na płaskonabłonkowego raka płuca możliwość zastosowania bevacizumabu jednocześnie z chemio- i radioterapią będzie poddana weryfikacji w badaniu AVASQ, zaś odroczone rozpoczęcie terapii bevacizumabem (po dwóch kursach wyłącznie klasycznej chemioterapii) będzie testowane w badaniu BRIDGE. Do rozstrzygnięcia pozostaje szereg pytań i wątpliwości. Mianowicie, jedną z głównych niewiadomych jest właściwa sekwencja i miejsce bevacizumabu (lub innego leku antyangiogennego): czy powinien być stosowany w pierwszym, drugim rzucie leczenia chorych na ten nowotwór, czy też w postępowaniu (neo)adiuwantowym? Istnieją dane wskazujące, że zależność nowotworu od jednego czynnika proangiogennego zmniejsza się wraz z jego progresją, co może stanowić przesłankę do włączenia tego sposobu leczenia we wcześniejszym stadium zaawansowania NSCLC [63]. Ponadto, wcześniejsze wdrożenie postępowania antyangiogennego może zmniejszyć ryzyko występowania krwawień (brak martwicy w guzie, brak naciekania przez nowotwór ściany dużych naczyń krwionośnych, brak przerzutów do mózgu, itp.). Ponieważ w dotychczas przeprowadzonych badaniach leczenie bevacizumabem kontynuowano również po zakończeniu chemioterapii, nie wiadomo, czy zastosowanie tego leku wyłącznie w trakcie chemioterapii okazałoby się równie skuteczne. Czy powinien być on stosowany również po progresji choroby? Nieznany jest także najlepszy program chemioterapii, który byłby idealnym partnerem leków antyangiogennych. Nie można też zapomnieć o możliwości zastosowania chemioterapii podawanej w sposób metronomiczny, tzn. w małych dawkach, wykazujących efekt antyangiogenny, która doskonale wpasowywałaby się w koncepcję leczenia NSCLC (hamowanie wzrostu guza przy minimalnych działaniach toksycznych), jako choroby przewlekłej. W tym aspekcie należałoby sprawdzić, które cytostatyki spełniałyby najlepiej oczekiwania terapeutyczne. Konieczne byłoby również ustalenie optymalnego programu aplikowania tych leków. Nadal brak jest jednoznacznych czynników predykcyjnych w odniesieniu do skuteczności leczenia antyangiogennego. Prof. dr hab. Marek Z. Wojtukiewicz Klinika Onkologii Uniwersytet Medyczny w Białymstoku Białostockie Centrum Onkologii ul. Ogrodowa 12, Białystok m.wojtukiewicz@neostrada.pl ewa.sierko@iq.pl
8 356 Piśmiennictwo 1. Jemal A, Murray T, Ward E i wsp. Cancer statistics, CA Cancer J Clin 2005; 55: Huisman C, Smit EF, Giaccone G i wsp. Second-line chemotherapy in relapsing or refractory non-small-cell lung cancer: a review. J Clin Oncol 2000; 18: Schiller JH, Harrington D, Belani CP i wsp. Comparison of four chemotherapy regiments for advanced non-small-cell-lung cancer. N Engl J Cancer 2002; 346: Hanna N, Shepherd FA, Fossela FV i wsp. Randomized phase III trial of pemetrexed versus docetaxel in patients with non-small-cell lung cancer previously treated with chemotherapy. J Clin Oncol 2004; 22: Bedano PM, Hanna NH. Salvage therapy in patients with advanced nonsmall-cell lung cancer. J Thorac Oncol 2006; 1: Shepherd FA, Rodrigues PJ, Ciuleanu T i wsp. Erlotinib in previously treated non -small cell lung cancer. N Engl J Med 2005; 353: Thatcher N, Chang A, Parikh P i wsp. Gefitinib plus best supportive care in previously treated patients with refractory advanced non-small-cell lung cancer: results from a randomized, placebo controlled, multicentre study (Iressa Survival Evaluation in Lung Cancer). Lancet 2005; 366: Johnson DH, Fehrenbacher L, Novotny WF i wsp. Randomized phase II trial comparing bevacizumab plus carboplatin and paclitaxel with carboplatin and paclitaxel alone in previously untreated locally advanced or metastatic non-small-cell lung cancer. J Clin Oncol 2004; 22: Sandler A, Gray R, Perry MC i wsp. Paclitaksel-carboplatin alone or with bevacizumab for non-small-cell lung cancer. N Engl J Med 2006; 355: Manegold C, von Pawel J, Zatloukal P i wsp. Efficacy and safety results from BO17704, a randomized, placebo-controlled phase III study of bevacizumab in combination with cisplatin and gemcitabine in patients with advanced or recurrent non-squamous non-small cell lung cancer (NSCLC). Eur J Cancer 2007; 5 Suppl 4: Manegold C, von Pawel J, Zatloukal P i wsp. Randomized, double-blind multicentre phase III study of bevacizumab in combination with cisplatin and gemcitabine in chemotherapy-naive patients with advanced or recurrent non-squamous non-small cell lung cancer (NSCLC): BO ASCO Annual Meeting 2007; streszczenie LBA Folkman J. Angiogenesis in cancer, vascular, rheumatoid and other diseases. Nat Med 1995; 1: Dvorak HF. Angiogenesis: update J Thromb Haemost 2005; 3: Jain RK. Normalization of tumor vasculature: an emerging view of antiangiogenic therapy. Science 2005; 307: Ferrara N. Vascular endothelial growth factor: molecular and biological aspects. Curr Top Microbiol Immunol 1999; 237: Wojtukiewicz MZ, Sierko E, Zacharski LR. Interfering with hemostatic system components: possible new approaches to antiangiogenic therapy. Semin Thromb Hemost 2004; 30: Wojtukiewicz MZ, Sierko E, Rak J. Contribution of the hemostatic system to angiogenesis in cancer. Semin Thromb Hemost 2004; 30: Manusco MR, Davis R, Norberg SM i wsp. Rapid vascular regrowth in tumors after reversal of VEGF inhibition. J Clin Invest 2006; 116: Volm M, Koomagi R, Mattern J. Prognostic value of vascular endothelial growth factor and its receptor Flt-1 in squamous cell lung cancer. Int J Cancer 1997; 74: Imoto H, Osaki T, Taga S i wsp. Vascular endothelial growth factor expression in non-small cell lung cancer: prognostic significance in squamous cell carcinoma. J Thorac Cardiovasc Surg 1998; 115: O Byrne KJ, Koukourakis MI, Giatromanolaki A i wsp. Vascular endothelial growth factor, platelet-derived endothelial growth factor and angiogenesis in non-small cell lung cancer. Br J Cancer 2000; 82: Han H, Silverman JF, Santucci TS i wsp. Vascular endothelial growth factor expression in stage I non-small cell cancer correlates with neoangiogenesis and a poor prognosis. Ann Surg Oncol 2001; 8: Yuan A, Yu CJ, Kuo SH i wsp. Vascular endothelial growth factor 189 mrna isoform expression specifically correlates with tumor angiogenesis, patient survival, and postoperative relapse in non-small cell lung cancer. J Clin Oncol 2001; 19: Fontanini G, Faviana P, Lucchi M i wsp. A high vascular content and overexpression of vascular endothelial growth factor are associated with unfavorable prognosis in operated small cell lung carcinoma. Br J Cancer 2002; 86: Kaya A, Ciledag A, Gulbay BE i wsp. The prognostic significance of vascular endothelial growth factor levels in sera of non-small cell lung cancer patients. Respir Med 2004; 98: Shimanuki Y, Takahashi K, Cui R i wsp. Role of serum vascular endothelial growth factor in the prediction of angiogenesis and prognosis for non-small cell lung cancer. Lung 2005; 183: Yano S, Nishioka Y, Goto H i wsp. Molecular mechanisms of angiogenesis in non-small cell lung cancer, and therapeutics targeting related molecules. Cancer Sci 2003; 94: Ischii H, Yazawa T, Sato H i wsp. Enhancement of pleural dissemination and lymph node metastasis of intrathoracic lung cancer cells by vascular endothelial growth factor. Lung Cancer 2004; 45: Kabbinavar FF, Wong JT, Ayala RE i wsp. The effect of antibody to vascular endothelial growth factor and cisplatin on the growth of lung tumors in nude mice. [streszczenie nr 2906] Proc Am Assoc Cancer Res 1995; 36: Brekken RA, Overholser JP, Stastny VA i wsp. Selective inhibition of vascular endothelial growth factor (VEGF) receptor 2 (KDR/Flk-1) activity by a monoclonal anti-vegf antibody blocks tumor growth in mice. Cancer Res 2000; 60: Abdollahi A, Lipson KE, Sckell A i wsp. Combined therapy with direct and indirect angiogenesis inhibition results in enhanced antiangiogenic and antitumor effects. Cancer Res 2003; 63: Sun J, Blaskovich MA, Jain RK i wsp. Blocking angiogenesis and tumorigenesis with GFA-116, a synthetic molecule that inhibits binding of vascular endothelial growth factor to its receptor. Cancer Res 2004; 64: Nakamura K, Yamamoto A, Kamishohara M i wsp. KRN633: a selective inhibitor of vascular endothelial growth factor receptor-2 tyrosine kinase that suppresses tumor angiogenesis and growth. Mol Cancer Ther 2004; 3: Ueda Y, Yamagishi T, Samata K i wsp. A novel low molecular weight VEGF receptor-binding antagonist, VGA1102, inhibits the function of VEGF and in vivo tumor growth. Cancer Chemother Pharmacol 2004; 54: Takayama K, Ueno H, Nakanishi Y i wsp. Suppression of tumor angiogenesis and growth by gene transfer of a soluble form of vascular endothelial growth factor receptor into a remote organ. Cancer Res 2000; 60: Harmey JH, Bouchier-Hayes D. Vascular endothelial growth factor (VEGF), a survival factor for tumor cells: implications for anti-angiogenic therapy. Bioessays 2002; 24: Hurwitz HI, Fehrenbacher L, Novotny WF i wsp. Bevacizumab plus irinotekan, fluorouracil, and leukovorin for metastatic colorectal cancer. N Engl J Med 2004; 350: Sandler A, Gray R, Johnson DH. Bevacizumab for non-small-cell lung cancer. [Correspondence]. N Engl J Med 2007; 356: Hotta K, Matsuo K, Ueoka H i wsp. Meta-analysis of randomized clinical trials comparying cisplatin to carboplatin in patients with advanced nonsmall-cell lung cancer. J Clin Oncol 2004; 22: Ardizzoni A, Boni L, Tiseo M i wsp. Cisplatin- versus carboplatin-based chemotherapy in first-line treatment of advanced non-small-cell lung cancer: an individual patient data meta-analysis. J Natl Cancer Inst 2007; 99: Schiller JH, Harrington D, Belani CP i wsp. Comparison of four chemotherapy regimens for advanced non-small-cell lung cancer. N Engl J Med 2002; 346: Eberhardt W, Reck M, von Pawel J i wsp. Subgroup results from a randomized, double-blind, multicentre phase III study of bevacizumab in combination with cisplatin-gemcitabine in chemotherapy-naive patients with advanced or recurrent non-squamous non-small cell lung cancer (NSCLC): study BO Eur J Cancer 2007; 5 Suppl. 4: Hirsch V, Bennouna J, Kuo H I wsp. Review of pulmonary haemorhage (PH) in non-small cell luing cancer (NSCLC) subjects receiving bevacizumab and cisplatin plus gemcitabine on protocol B) Eur J Cancer 2007; 5 Suppl. 4: Bennouna J, von Pawel J, Zatloukal P i wsp. Management of hypertension (HTN) in patients with advanced or recurrent non-squamous non-small cell lung cancer (NSCLC) receiving first-line cisplatin and gemcitabine with bevacizumab or placebo-results from randomized phase III trial BO Eur J Cancer 2007; 5 Suppl. 4: Wilhelm SM, Carter C, Tang L i wsp. BAY exhibits broad spectrum oral antitumotr activity and targets the RAF/MEK/ERK pathway and receptor tyrosine kinases involved in tumor progression and angiogenesis. Cancer Res 2004; 64: Gatzemeier U, Blumenscheim G, Fosella F i wsp. Phase II trial of singleagent sorafenib in patients with advanced non-small cell lung carcinoma. J Clin Oncol 2006; 24: 7002.
9 Giaccone G. The potential of antiangiogenic therapy in non-small cell lung cancer. Clin Cancer Rev 2007; 13: Mendel DB, Laird AD, Xin X i wsp. In vivo antitumor activity of SU11248, a novel tyrosine kinase inhibitor targeting vascular endothelial growth factor and platelet derived growth factor receptors: determination of a pharmacokinetic/pharmacodynamic relationship. Clin Cancer Res 2003; 9: Abrams TJ, Lee LB, Murray LJ i wsp. SU11248 inhibits KIT and plateletderived growth factor receptor β in preclinical models of human small lung cancer. Mol Cancer Ther 2003; 2: Schueneman AJ, Himelfarb E, Geng L i wsp. SU11248 maintenance therapy prevents tumor regrowth after fractionated irradiation of murine tumor models. Cancer Res 2003; 63: Wood JM, Bold G, Buchdunger E i wsp. PTK787/ZK222584, a novel and potent inhibitor of vascular endothelial growth factor receptor tyrosine kinases, impairs vascular endothelial growth factor induced responses and tumor growth after oral administration. Cancer Res 2000; 60: Yano S, Herbst RS, Shinohara H i wsp. Treatment for malignant pleural effusion of human lung adenocarcinoma by inhibiting of vascular endothelial growth factor receptor tyrosine kinase phosphorylation. Clin Cancer Res 2000; 6: Polverino A, Coxon A, Starnes C i wsp. AMG 706, an oral, multikinase inhibitor that selectively targets vascular endothelial growth factor, platelet-derived growth factor, and kit receptors, potently inhibits angiogenesis and induces regression in tumor xenografts. Cancer Res 2006; 66: Cohen RB, Langer CJ, Simon G i wsp. A phase I randomized phase II, non-comparative, multicenter, open label trial of CP-547,632 in combination with paclitaxel and carboplatin or paclitaxel and carboplatin alone as firstline treatment for advanced non-small cell lung cancer (NSCLC). Cancer Chemother Pharmacol 2007; 60: Laurie SA, Arnold A, Gauthier I i wsp. Final results of a phase I study of daily oral AZD2171, an inhibitor of vascular endothelial growth factor receptors (VEGFR), in combination with carboplatin (C) + paclitaksel (T) in patients with advanced non-small cell lung cancer (NSCLC): a study of the National Cancer Institute of Canada Clinical Trials Group (NCIC CTG). J Clin Oncol 2006; 24: Konner J, Dupont J. Use of soluble recombinant vascular endothelial growth factor trap (VEGF Trap) to inhibit vascular endothelial growth factor activity. Clin Colorectal Cancer 2004; suppl 2: S Miller AA, Case D, Atkins JN i wsp. Phase II study of carboplatin, irinotekan, and thalidomide in patients with advanced non-small cell lung cancer. J Thorac Oncol 2006; 1: Citri A, Skaria KB, Yarden Y. The deaf and the dumb: the biology of ErbB-2 and ErbB-3. Exp Cell Res 2003; 284: Yoganathan TN, Costello P, Chen X i wsp. Integrin-linked kinase (ILK): a hot therapeutic target. Biochem Pharmacol 2000; 60: Galetic I, Andjelkovic M, Meier R i wsp. Mechanism of protein kinase B activation by insulin/insulin-like growth factor-1 revealed by specific inhibitors of phosphoinositide 3-kinase-significance for diabetes and cancer. Pharmacol Ther 1999; 82: Salomon DS, Brandt R, Ciardiello F i wsp. Epidermal growth factorrelated peptides and their receptors in human malignancies. Crit Rev Oncol Hematol 1995; 19: Ciardiello F, Caputo R, Damiano V i wsp. Antitumor effects of ZD6474, a small molecule vascular endothelial growth factor receptor tyrosine kinase inhibitor, with additional activity against epidermal growth factor receptor tyrosine kinase. Clin Cancer Res 2003; 9: Rak J, Yu JL, Kerbel RS i wsp. What do oncogenic mutations have to do with angiogenesis/vascular dependence of tumors? Cancer Res 2002; 62: Otrzymano: 14 stycznia 2008 r. Przyjęto do druku: 18 lutego 2008 r.
Nowotwór złośliwy oskrzela i płuca
www.oncoindex.org SUBSTANCJE CZYNNE W LECZENIU: Nowotwór złośliwy oskrzela i płuca Bevacizumab Bewacyzumab w skojarzeniu z chemioterapią opartą na pochodnych platyny jest wskazany w leczeniu pierwszego
Komunikat prasowy. Dodatkowe informacje
Dane na temat czasu przeżycia całkowitego uzyskane w badaniu LUX-Lung 7 bezpośrednio porównującym leki afatynib i gefitynib, przedstawione na ESMO 2016 W badaniu LUX-Lung 7 zaobserwowano mniejsze ryzyko
Antyangiogenne leczenie chorych na niedrobnokomórkowego raka płuca
Maciej Krzakowski Klinika Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej Centrum Onkologii Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie Antyangiogenne leczenie chorych na niedrobnokomórkowego raka płuca Antiangiogenic
Rak trzustki - chemioterapia i inne metody leczenia nieoperacyjnego. Piotr Wysocki Klinika Onkologiczna Centrum Onkologii Instytut Warszawa
Rak trzustki - chemioterapia i inne metody leczenia nieoperacyjnego Piotr Wysocki Klinika Onkologiczna Centrum Onkologii Instytut Warszawa RAK TRZUSTKI U 50% chorych w momencie rozpoznania stwierdza się
Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2009 Leczenie nowotworów podścieliska przewodu pokarmowego (GIST) Załącznik nr 9
Załącznik nr 9 Nazwa programu: do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) ICD 10 grupa rozpoznań obejmująca nowotwory
Typ histopatologiczny
Typ histopatologiczny Wiek Stopieo zróżnicowania nowotworu Typ I (hormonozależny) Adenocarcinoma Adenoacanthoma Naciekanie przestrzeni naczyniowych Wielkośd guza Typ II (hormononiezależny) Serous papillary
Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości
Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Pulmonologia 2015, PAP, Warszawa, 26 maja 2015 1 Epidemiologia raka płuca w Polsce Pierwszy nowotwór w Polsce pod względem umieralności. Tendencja
Immunoterapia niedrobnokomórkowego raka płuca. dr n. med. Adam Płużański. Klinika Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej
Immunoterapia niedrobnokomórkowego raka płuca dr n. med. Adam Płużański Klinika Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej Centrum Onkologii-Instytut im.m Skłodowskiej-Curie w Warszawie Historia prób immunoterapii
Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie nowotworów podścieliska przewodu pokarmowego (GIST) Załącznik nr 8
Załącznik nr 8 Nazwa programu: do Zarządzenia 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) ICD 10 grupa rozpoznań obejmująca nowotwory
Niedrobnokomórkowy rak płuca podtrzymujące leczenie pemetreksedem
PRACA PRZEGLĄDOWA Maciej Krzakowski Klinika Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej, Centrum Onkologii Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie Niedrobnokomórkowy rak płuca podtrzymujące leczenie
Agencja Oceny Technologii Medycznych
Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 182/2013 z dnia 9 września 2013 r. w sprawie oceny leku Iressa (gefitynib) we wskazaniu leczenie niedrobnokomórkowego
LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA (ICD-10 C 34)
Załącznik B.6. LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA (ICD-10 C 34) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY SCHEMAT DAWKOWANIA LEKÓW W PROGRAMIE BADANIA DIAGNOSTYCZNE WYKONYWANE W RAMACH
Agencja Oceny Technologii Medycznych
Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Konsultacyjna Stanowisko Rady Konsultacyjnej nr 87/27/2010 z dnia 20 grudnia 2010r. w sprawie usunięcia z wykazu świadczeń gwarantowanych albo zmiany poziomu lub
Piotr Potemski. Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Szpital im. M. Kopernika w Łodzi
Piotr Potemski Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Szpital im. M. Kopernika w Łodzi VI Letnia Akademia Onkologiczna dla Dziennikarzy, Warszawa, 10-12.08.2016 1 Obserwowane są samoistne regresje zmian przerzutowych
Rak piersi. Doniesienia roku Renata Duchnowska Klinika Onkologii Wojskowy Instytut Medyczny w Warszawie
Rak piersi Doniesienia roku 2014 Renata Duchnowska Klinika Onkologii Wojskowy Instytut Medyczny w Warszawie Miejscowe leczenie Skrócone napromienianie części piersi (accelerated partial breast irradiation;
Agencja Oceny Technologii Medycznych
Agencja Oceny Technologii Medycznych www.aotm.gov.pl Rekomendacja nr 43/2010 Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych z dnia 20 grudnia 2010r. w sprawie usunięcia świadczenia opieki zdrowotnej z wykazu
Rak jajnika. Prof. Mariusz Bidziński. Klinika Ginekologii Onkologicznej
Rak jajnika Prof. Mariusz Bidziński Klinika Ginekologii Onkologicznej Współpraca z firmami: Roche, Astra Zeneca, MSD, Olympus Mutacje w genach BRCA1 i BRCA2 Materiały edukacyjne Astra Zeneca Mutacje w
RAK PŁUCA 2016 ROK. Maciej Krzakowski
RAK PŁUCA 2016 ROK Maciej Krzakowski MEDIANA CZASU PRZEŻYCIA CAŁKOWITEGO 12-24/ 12 2-4/ 12 Leczenie objawowe Chemioterapia 1-lekowa DDP Chemioterapia 2-lekowa DDP+VP16/VBL Chemioterapia 2-lekowa DDP+Leki
Agencja Oceny Technologii Medycznych
Agencja Oceny Technologii Medycznych www.aotm.gov.pl Rekomendacja nr 139/2014 z dnia 2 czerwca 2014 r. Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych w sprawie objęcia refundacją produktu leczniczego Giotrif,
Personalizacja leczenia rozsianego raka nerki.
RAFAŁ STEC Personalizacja leczenia rozsianego raka nerki. Warszawa, 13 października 2018 roku Opis przypadku nr 1. Rozpoznanie Data rozpoznania: 07.11.2007 r. Pacjent: 65 lat, K Dane na temat guza: - Stopień
S T R E S Z C Z E N I E
STRESZCZENIE Cel pracy: Celem pracy jest ocena wyników leczenia napromienianiem chorych z rozpoznaniem raka szyjki macicy w Świętokrzyskim Centrum Onkologii, porównanie wyników leczenia chorych napromienianych
LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA (ICD-10 C 34)
Załącznik B.6. LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA (ICD-10 C 34) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO SCHEMAT DAWKOWANIA LEKÓW W BADANIA DIAGNOSTYCZNE WYKONYWANE W ŚWIADCZENIOBIORCY PROGRAMIE RAMACH
Leczenie skojarzone w onkologii. Joanna Streb, Oddział Kliniczny Onkologii Szpitala Uniwersyteckiego
Leczenie skojarzone w onkologii Joanna Streb, Oddział Kliniczny Onkologii Szpitala Uniwersyteckiego Zastosowanie leczenia skojarzonego w onkologii Chemioradioterapia sekwencyjna lub jednoczasowa: Nowotwory
Keytruda (pembrolizumab)
EMA/235911/2019 EMEA/H/C/003820 Przegląd wiedzy na temat leku Keytruda i uzasadnienie udzielenia Pozwolenia na dopuszczenie do obrotu w UE Co to jest lek Keytruda i w jakim celu się go stosuje Keytruda
zaawansowany rak nerki lub rak nerki z przerzutami, w skojarzeniu z interferonem alfa-2a;
EMA/302947/2017 EMEA/H/C/000582 Streszczenie EPAR dla ogółu społeczeństwa bewacyzumab Niniejszy dokument jest streszczeniem Europejskiego Publicznego Sprawozdania Oceniającego (EPAR) dotyczącego leku.
Leczenie celowane u chorych na raka jelita grubego
P R A C A P R Z E G L Ą D O W A Marek Z. Wojtukiewicz, Ewa Sierko Klinika Onkologii Akademii Medycznej w Białymstoku Leczenie celowane u chorych na raka jelita grubego Targeted therapy of colorectal cancer
LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA (ICD-10 C 34)
Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 519 Poz. 42 Załącznik B.6. LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA (ICD-10 C 34) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Kryteria kwalifikacji 1.1 Pierwsza
LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA (ICD-10 C 34)
Załącznik B.6. LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA (ICD-10 C 34) ZAKRES WIADCZENIA GWARANTOWANEGO WIADCZENIOBIORCY 1. Kryteria kwalifikacji 1.1 Pierwsza linia leczenia 1.1.1 Leczenie przy wykorzystaniu
Katarzyna Pogoda Warszawa, 23 marca 2017 roku
Chemioterapia doustna i podskórne metody podawania leków w raku piersi. Lepsza jakość życia pacjentek Katarzyna Pogoda Warszawa, 23 marca 2017 roku Rak piersi - heterogenna choroba Stopień zaawansowania
Spis treści. Przedmowa Barbara Czerska... 11 Autorzy... 17 Wykaz skrótów... 19
Przedmowa Barbara Czerska.................................. 11 Autorzy.................................................... 17 Wykaz skrótów.............................................. 19 Rozdział I.
Wybór najistotniejszych publikacji z roku 2013 Lancet (IF-39)/Lancet Oncology (IF-25)/ Oncologist
Wybór najistotniejszych publikacji z roku 2013 Lancet (IF-39)/Lancet Oncology (IF-25)/ Oncologist (IF-4) Dr n. med. Lubomir Bodnar Klinika Onkologii, Wojskowego Instytutu Medycznego w Warszawie Warszawa
Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2010 Leczenie raka nerki Załącznik nr 42 do zarządzenia Nr 8/2010/DGL Prezesa NFZ z dnia 20 stycznia 2010 roku
Załącznik nr 42 do zarządzenia Nr 8/2010/DGL Prezesa NFZ z dnia 20 stycznia 2010 roku Nazwa programu: LECZENIE RAKA NERKI ICD-10 C 64 Dziedzina medycyny: Nowotwór złośliwy nerki za wyjątkiem miedniczki
Immunoterapia w praktyce rak nerki
Immunoterapia w praktyce rak nerki VII Letnia Akademia Onkologiczna dla Dziennikarzy Warszawa 09 sierpień 2018 Piotr Tomczak Uniwersytet Medyczny Poznań Katedra i Klinika Onkologii Leczenie mrcc - zalecenia
Leki przeciwangiogenne w leczeniu chorych na niedrobnokomórkowego raka płuca: rzeczywistość i nadzieja
Leki przeciwangiogenne w leczeniu chorych na niedrobnokomórkowego raka płuca: rzeczywistość i nadzieja Suresh S. Ramalingam, Chandra P. Belani Current Opinion in Oncology 2010; 22: 79-85. Dr Ramalingam,
dr n. med. Paweł Nurzyński, prof. dr hab. n. med. Andrzej Deptała Klinika Onkologii i Hematologii, Centralny Szpital Kliniczny MSW w Warszawie
Ewerolimus w codziennej praktyce klinicznej. Omówienie niemieckiego nieinterwencyjnego badania ewerolimusu w terapii przerzutowego raka nerki po niepowodzeniu leczenia inhibitorami kinaz tyrozynowych Everolimus
LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA (ICD-10 C-34)
Załącznik B.6. LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA (ICD-10 C-34) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY SCHEMAT DAWKOWANIA LEKÓW W PROGRAMIE BADANIA DIAGNOSTYCZNE WYKONYWANE W RAMACH
LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA (ICD-10 C 34)
Załącznik B.6. LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA (ICD-10 C 34) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Kryteria kwalifikacji 1.1 Pierwsza linia leczenia 1.1.1 Leczenie przy wykorzystaniu
Rak płuca. Magdalena Knetki-Wróblewska Klinika Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej Centrum Onkologii-Instytut
Rak płuca Magdalena Knetki-Wróblewska Klinika Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej Centrum Onkologii-Instytut Rak płuca 22 196 tys. nowych zachorowań 23 812 tys. zgonów www.onkologia.org.pl Diagnostyka
CHEMIOTERAPIA I RZUTU: IP vs DOSE DENSE?
CHEMIOTERAPIA I RZUTU: IP vs DOSE DENSE? Dr n. med. Anita Chudecka-Głaz Prof. zw. dr hab. n. med. Izabella Rzepka-Górska Katedra i Klinika Ginekologii Operacyjnej i Onkologii Ginekologicznej Dorosłych
Rak płuca postępy 2014
Rak płuca postępy 2014 Dr n. med. Adam Płużański Klinika Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej Centrum Onkologii-Instytut im. M. Skłodowskiej-Curie w Warszawie Onkologia 2014. Warszawa, 21/10/2014 r. Epidemiologia
LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA (ICD-10 C 34)
Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 610 Poz. 79 Załącznik B.6. LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA (ICD-10 C 34) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Kryteria kwalifikacji 1.1 Pierwsza
Ocena czynników rokowniczych w raku płaskonabłonkowym przełyku w materiale Kliniki Chirurgii Onkologicznej AM w Gdańsku doniesienie wstępne
Ocena czynników rokowniczych w raku płaskonabłonkowym przełyku w materiale Kliniki Chirurgii Onkologicznej AM w Gdańsku doniesienie wstępne Świerblewski M. 1, Kopacz A. 1, Jastrzębski T. 1 1 Katedra i
Lek Avastin stosuje się u osób dorosłych w leczeniu następujących rodzajów nowotworów w skojarzeniu z innymi lekami przeciwnowotworowymi:
EMA/175824/2015 EMEA/H/C/000582 Streszczenie EPAR dla ogółu społeczeństwa bewacyzumab Niniejszy dokument jest streszczeniem Europejskiego Publicznego Sprawozdania Oceniającego (EPAR) dotyczącego leku.
Czy wiemy jak u chorych na raka gruczołu krokowego optymalnie stosować leczenie systemowe w skojarzeniu z leczeniem miejscowym?
Czy wiemy jak u chorych na raka gruczołu krokowego optymalnie stosować leczenie systemowe w skojarzeniu z leczeniem miejscowym? Piotr Potemski Klinika Chemioterapii Nowotworów Katedry Onkologii Uniwersytet
NOWE ZWIĄZKI PRZECIWNOWOTWOROWE Z GRUPY INHIBITORÓW KINAZY TYROZYNOWEJ EGFR STOSOWANE W TERAPII CELOWANEJ. Joanna Rozegnał
NOWE ZWIĄZKI PRZECIWNOWOTWOROWE Z GRUPY INHIBITORÓW KINAZY TYROZYNOWEJ EGFR STOSOWANE W TERAPII CELOWANEJ Joanna Rozegnał TERAPIA CELOWANA: Jedna z najbardziej nowoczesnych metod leczenia nowotworów Skierowana
Immunoterapia w raku płuca. Szpital Kliniczny Przemienienia Pańskiego UM w Poznaniu, Oddział Chemioterapii
Immunoterapia w raku płuca dr n. med. Katarzyna Stencel 1, lek. Daria Świniuch 1, prof. dr hab.n.med. Rodryg Ramlau 2 1 Szpital Kliniczny Przemienienia Pańskiego UM w Poznaniu, Oddział Chemioterapii 2
Immunoonkologia a przełom w leczeniu raka płuca. (ze szczególnym uwzględnieniem NDRP)
Immunoonkologia a przełom w leczeniu raka płuca (ze szczególnym uwzględnieniem NDRP) Prof. dr hab. n. med. Janusz Milanowski 1 Dr n. med. Izabela Chmielewska 1 1 Katedra i Klinika Pneumonologii, Onkologii
Odmienności podejścia terapeutycznego w rzadszych podtypach raka jajnika
Odmienności podejścia terapeutycznego w rzadszych podtypach raka jajnika Rak jajnika: nowe wyzwania diagnostyczno - terapeutyczne Warszawa, 15-16.05.2015 Dagmara Klasa-Mazurkiewicz Gdański Uniwersytet
Leczenie drugiej linii w niedrobnokomórkowym raku płuca
PRACA PRZEGLĄDOWA Maciej Krzakowski Centrum Onkologii Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie Leczenie drugiej linii w niedrobnokomórkowym raku płuca Second-line treatment in non-small cell lung
RAK NERKOWO-KOMÓRKOWY UOGÓLNIONE STADIUM PRZEWLEKŁA CHOROBA // DŁUGOŚĆ LECZENIA
RAK NERKOWO-KOMÓRKOWY PRZEWLEKŁA CHOROBA // DŁUGOŚĆ LECZENIA Maciej Krzakowski Centrum Onkologii-Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie Warszawa 1 SYGNAŁOWE SZLAKI // TERAPEUTYCZNE CELE * Oudard i wsp.
LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA Z ZASTOSOWANIEM AFATYNIBU I NINTEDANIBU (ICD- 10 C 34)
Załącznik B.63. LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA Z ZASTOSOWANIEM AFATYNIBU I NINTEDANIBU (ICD- 10 C 34) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Kryteria kwalifikacji 1) rozpoznanie histologiczne lub cytologiczne
Komunikat prasowy. Wyłącznie dla mediów spoza USA
Wyłącznie dla mediów spoza USA Afatynib * wykazuje korzyści kliniczne u chorych na niedrobnokomórkowego raka płuca z obecnością mutacji w genie EGFR w zakresie różnych punktów końcowych związanych ze skutecznością
Płynna biopsja Liquid biopsy. Rafał Dziadziuszko Klinika Onkologii i Radioterapii Gdański Uniwersytet Medyczny
Płynna biopsja Liquid biopsy Rafał Dziadziuszko Klinika Onkologii i Radioterapii Gdański Uniwersytet Medyczny Podstawowe pojęcia Biopsja uzyskanie materiału tkankowego lub komórkowego z guza celem ustalenia
Wyniki zasadniczego badania fazy III u pacjentów z rakiem jelita grubego z przerzutami:
Informacja prasowa Bayer HealthCare Public Relations Al.Jerozolimskie 158 02-326 Warszawa Polska Wyniki zasadniczego badania fazy III u pacjentów z rakiem jelita grubego z przerzutami: Pozytywne dane z
Leczenie chorych na zaawansowanego raka trzustki
Leczenie chorych na zaawansowanego raka trzustki Marek Wojtukiewicz Klinika Onkologii Uniwersytet Medyczny w Białymstoku Białostockie Centrum Onkologii Leczenie chirurgiczne raka trzustki Standardowe leczenie
Nowotwór złośliwy piersi
www.oncoindex.org SUBSTANCJE CZYNNE W LECZENIU: Nowotwór złośliwy piersi Lapatinib Refundacja z ograniczeniami Lapatinib jest wskazany do leczenia dorosłych pacjentów z rakiem piersi, u których nowotwór
Leczenie systemowe raka nie-jasnokomórkowego
Leczenie systemowe raka nie-jasnokomórkowego Piotr Tomczak Uniwersytet Medyczny w Poznaniu Klinika Onkologii Jastrzębia Góra Nie-jasnokomórkowy rak nerki (ncc RCC) niejednorodna grupa o zróżnicowanej histologii
Innowacyjne metody farmakoterapii niedrobnokomórkowego raka płuca dzisiaj i jutro
Innowacyjne metody farmakoterapii niedrobnokomórkowego raka płuca dzisiaj i jutro Dariusz M. Kowalski Klinika Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej Centrum Onkologii Instytut w Warszawie Warszawa, 20. 03.
Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki. Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa
Urologiczne leczenie paliatywne zaawansowanych raków nerki Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, COI, Warszawa Nefrektomia Nefrektomia jest metodą umożliwiającą całkowite wyleczenie
Pułapki z pozycji radioterapeuty GLEJAKI. dr n. med. Milena Szacht Centrum Radioterapii CSK MSWiA w Warszawie
Pułapki z pozycji radioterapeuty GLEJAKI dr n. med. Milena Szacht Centrum Radioterapii CSK MSWiA w Warszawie Pułapka 1 błędne przekonanie o dobrej skuteczności medycyny w leczeniu glejaków Jestem dobrym
LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48)
Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 492 Poz. 66 Załącznik B.3. LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie adjuwantowe
Potrójnie ujemne postaci raki piersi, co o nich już wiemy? Katarzyna Pogoda
Potrójnie ujemne postaci raki piersi, co o nich już wiemy? Katarzyna Pogoda Biologiczne podtypy raka piersi Przebieg choroby TNBC Biologiczny podtyp o większym ryzyku nawrotu choroby. Rozsiew następuje
LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20)
Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 511 Poz. 42 Załącznik B.4. LECZENIE ZAAWANSOWANEGO RAKA JELITA GRUBEGO (ICD-10 C 18 C 20) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie zaawansowanego
Sposoby i koszty leczenia niepłaskonabłonkowego przerzutowego lub miejscowo zaawansowanego niedrobnokomórkowego raka płuca
PRACA PRZEGLĄDOWA Cezary Pruszko, Michał Jachimowicz, Agnieszka Kalinowska MAHTA Sp. z o.o 1 Sposoby i koszty leczenia niepłaskonabłonkowego przerzutowego lub miejscowo zaawansowanego niedrobnokomórkowego
Data rozpoczęcia badania klinicznego i przewidywan y czas jego trwania. Przewidywana liczba uczestników badania klinicznego i kryteria ich rekrutacji
Lp. Tytuł Nazwa sponsora lub przedstawiciela sponsora Dane identyfikujące koordynatora /lub badacza, w tym czy prowadzi on równolegle inne kliniczne lub zamierza je prowadzić Skład zespołu badawczego rozpoczęcia
LECZENIE KOBIET Z ROZSIANYM, HORMONOZALEŻNYM, HER2 UJEMNYM RAKIEM PIERSI. Maria Litwiniuk Warszawa 28 maja 2019
LECZENIE KOBIET Z ROZSIANYM, HORMONOZALEŻNYM, HER2 UJEMNYM RAKIEM PIERSI Maria Litwiniuk Warszawa 28 maja 2019 Konflikt interesów Wykłady sponsorowane dla firm: Teva, AstraZeneca, Pfizer, Roche Sponorowanie
Program dotyczy wyłącznie kontynuacji leczenia pacjentów włączonych do programu do dnia 30.03.2008.
załącznik nr 7 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Program dotyczy wyłącznie kontynuacji leczenia pacjentów włączonych do programu do dnia 30.03.2008. 1. Nazwa programu:
Kobimetynib w leczeniu czerniaka z obecnością mutacji BRAF w świetle zmian w programie lekowym
Kobimetynib w leczeniu czerniaka z obecnością mutacji BRAF w świetle zmian w programie lekowym Piotr Rutkowski Kobimetynib był drugim selektywnym inhibitorem MEK (po trametynibie) zarejestrowanym do leczenia
Leczenie antyangiogenne chorych na raka jelita grubego
Marek Z. Wojtukiewicz 1, 2, Ewa Sierko 1, 2, Paweł Szambora 1, 2 1 Klinika Onkologii Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku 2 Białostockie Centrum Onkologii Leczenie antyangiogenne chorych na raka jelita
Stanowisko Rady Przejrzystości nr 262/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie oceny leku Perjeta (pertuzumab) we wskazaniu zaawansowanego raka piersi
Agencja Oceny Technologii Medycznych Rada Przejrzystości Stanowisko Rady Przejrzystości nr 262/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie oceny leku Perjeta (pertuzumab) we wskazaniu zaawansowanego raka
Przegląd wiedzy na temat leku Opdivo i uzasadnienie udzielenia Pozwolenia na dopuszczenie do obrotu w UE
EMA/55246/2019 EMEA/H/C/003985 Przegląd wiedzy na temat leku Opdivo i uzasadnienie udzielenia Pozwolenia na dopuszczenie do obrotu w UE Co to jest lek Opdivo i w jakim celu się go stosuje Opdivo jest lekiem
PRzegląd bieżącego piśmiennictwa
PRzegląd bieżącego piśmiennictwa Maciej Kawecki Klinika Onkologii i Radioterapii, Centrum Onkologii Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie Artykuł jest tłumaczeniem pracy: Kawecki M. Current
Terapeutyczne Programy Zdrowotne 2012 Leczenie glejaków mózgu Załącznik nr 6 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 r.
Załącznik nr 6 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 r. Nazwa programu: LECZENIE GLEJAKÓW MÓZGU ICD-10 C71 nowotwór złośliwy mózgu Dziedzina medycyny: Onkologia kliniczna,
Katedra i Klinika Położnictwa, Chorób Kobiecych i Ginekologii Onkologicznej II Wydziału Lekarskiego, Warszawski Uniwersytet Medyczny.
Katedra i Klinika Położnictwa, Chorób Kobiecych i Ginekologii Onkologicznej II Wydziału Lekarskiego, Warszawski Uniwersytet Medyczny. Kierownik: Prof. dr hab. n. med. Włodzimierz Sawicki Istnieje wiele
Leczenie interferujące z receptorem czynnika wzrostu naskórka (EGFR) u chorych na raka jelita grubego
PRACA PRZEGLĄDOWA Marek Z. Wojtukiewicz 1, 2, Piotr Tokajuk 1, 2, Ewa Sierko 1, 2 1 Klinika Onkologii Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku 2 Białostockie Centrum Onkologii Leczenie interferujące z receptorem
USG Power Doppler jest użytecznym narzędziem pozwalającym na uwidocznienie wzmożonego przepływu naczyniowego w synovium będącego skutkiem zapalenia.
STRESZCZENIE Serologiczne markery angiogenezy u dzieci chorych na młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów - korelacja z obrazem klinicznym i ultrasonograficznym MIZS to najczęstsza przewlekła artropatia
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 8 grudnia 2011 r.
Dziennik Ustaw Nr 269 15678 Poz. 1593 1593 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 8 grudnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych Na podstawie
Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego - zalecenia
Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego - zalecenia Radioterapia w leczeniu raka pęcherza moczowego może być stosowana łącznie z leczeniem operacyjnym chemioterapią. Na podstawie literatury anglojęzycznej
Leczenie interferujące z funkcją EGFR u chorych na płaskonabłonkowego raka narządów głowy i szyi
PRACA PRZEGLĄDOWA Andrzej Kawecki Klinika Nowotworów Głowy i Szyi Centrum Onkologii w Warszawie Leczenie interferujące z funkcją EGFR u chorych na płaskonabłonkowego raka narządów głowy i szyi Anti-EGFR
Komunikat prasowy. Wyłącznie dla mediów spoza USA
Wyłącznie dla mediów spoza USA Pozytywna opinia CHMP dotycząca zastosowania afatynibu u chorych na raka płuca z obecnością mutacji w genie EGFR na terenie Unii Europejskiej. Po zatwierdzeniu przez FDA
VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu leczniczego Pemetrexed Stada przeznaczone do publicznej wiadomości
VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu leczniczego Pemetrexed Stada przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Rak płuca jest jedną z najczęstszych
Leczenie zaawansowanych (nieresekcyjnych i/lub przerzutowych) GIST Nieoperacyjny lub rozsiany GIST jest oporny na konwencjonalną chemioterapię.
Leczenie zaawansowanych (nieresekcyjnych i/lub przerzutowych) GIST Nieoperacyjny lub rozsiany GIST jest oporny na konwencjonalną chemioterapię. Rola radioterapii nie jest ostatecznie ustalona. Dotychczasowe
Załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 28 października 2011 r.
Załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 28 października 2011 r. ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Kryteria kwalifikacji 1.1 Pierwsza linia leczenia 1.1.1 Leczenie przy wykorzystaniu substancji czynnej pemetreksed:
Przegląd publikacji z roku 2013 Cancer New England Journal of Medicine Annals of Oncology
Przegląd publikacji z roku 2013 Cancer New England Journal of Medicine Annals of Oncology Renata Zaucha HOT TOPICS 2014 w Onkologii Ginekologicznej Warszawa Wybrane publikacje 1 Annals of Oncology 2013;
czerniak (nowotwór skóry), który rozprzestrzenił się lub którego nie można usunąć chirurgicznie;
EMA/524789/2017 EMEA/H/C/003820 Streszczenie EPAR dla ogółu społeczeństwa pembrolizumab Niniejszy dokument jest streszczeniem Europejskiego Publicznego Sprawozdania Oceniającego (EPAR) dotyczącego leku.
Data zakończenia badania klinicznego
Lp. Numer protokołu badania Nazwa sponsora/cro Skład zespołu badawczego Data rozpoczęcia badania klinicznego w ośrodku Data zakończenia badania klinicznego 1 2 3 6 6 12 1. EMRII200037-014 Otwarte, randomizowane,
LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA Z ZASTOSOWANIEM AFATYNIBU (ICD-10 C 34)
Załącznik B.63. LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA Z ZASTOSOWANIEM AFATYNIBU (ICD-10 C 34) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Kryteria kwalifikacji 1) rozpoznanie histologiczne lub cytologiczne raka gruczołowego
Data rozpoczęcia badania klinicznego i przewidywan y czas jego trwania. Przewidywana liczba uczestników badania klinicznego i kryteria ich rekrutacji
Lp. Tytuł Nazwa sponsora lub przedstawiciela sponsora Dane identyfikujące koordynatora /lub badacza, w tym czy prowadzi on równolegle inne kliniczne lub zamierza je prowadzić Skład zespołu badawczego rozpoczęcia
Ocena Pracy Doktorskiej mgr Moniki Aleksandry Ziętarskiej
Prof. dr hab. n. med. Robert Słotwiński Warszawa 30.07.2018 Zakład Immunologii Biochemii i Żywienia Wydziału Nauki o Zdrowiu Warszawski Uniwersytet Medyczny Ocena Pracy Doktorskiej mgr Moniki Aleksandry
LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA Z ZASTOSOWANIEM AFATYNIBU (ICD-10 C 34)
Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 825 Poz. 71 Załącznik B.63. LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA Z ZASTOSOWANIEM AFATYNIBU (ICD-10 C 34) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Kryteria kwalifikacji 1) rozpoznanie
LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA Z ZASTOSOWANIEM AFATYNIBU (ICD-10 C 34)
Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 731 Poz. 48 Załącznik B.63. LECZENIE NIEDROBNOKOMÓRKOWEGO RAKA PŁUCA Z ZASTOSOWANIEM AFATYNIBU (ICD-10 C 34) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Kryteria kwalifikacji 1) rozpoznanie
Radioterapia stereotaktyczna. Rafal Dziadziuszko Gdański Uniwersytet Medyczny
Radioterapia stereotaktyczna przerzutów do OUN Rafal Dziadziuszko Gdański Uniwersytet Medyczny Urządzenia do RT stereotaktycznej - nóż gamma Urządzenia do RT stereotaktycznej - nóż gamma Urządzenia do
LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48)
Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 546 Poz. 71 Załącznik B.3. LECZENIE NOWOTWORÓW PODŚCIELISKA PRZEWODU POKARMOWEGO (GIST) (ICD-10 C 15, C 16, C 17, C 18, C 20, C 48) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Leczenie adjuwantowe
Agencja Oceny Technologii Medycznych
Agencja Oceny Technologii Medycznych www.aotm.gov.pl Rekomendacja nr 161/2014 z dnia 30 czerwca 2014 r. Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych w sprawie usunięcia z wykazu świadczeń gwarantowanych
Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną. Klinika Onkologii i Radioterapii
Czy chore na raka piersi z mutacją BRCA powinny otrzymywać wstępną chemioterapię z udziałem cisplatyny? Jacek Jassem Klinika Onkologii i Radioterapii Gdańskiego ń Uniwersytetu t Medycznego Jaka jest siła
Data zakończenia badania klinicznego
Lp. Numer protokołu badania Nazwa sponsora/cro Skład zespołu badawczego Data rozpoczęcia badania klinicznego w ośrodku Data zakończenia badania klinicznego 1 2 3 6 6 12 1. NR001-03 Faza III rejestracyjna
Przegląd wiedzy na temat leku Opdivo i uzasadnienie udzielenia Pozwolenia na dopuszczenie do obrotu w UE
EMA/489091/2018 EMEA/H/C/003985 Przegląd wiedzy na temat leku Opdivo i uzasadnienie udzielenia Pozwolenia na dopuszczenie do obrotu w UE Co to jest lek Opdivo i w jakim celu się go stosuje Opdivo jest
Rak pęcherza moczowego - chemioterapia jako element leczenia skojarzonego
Rak pęcherza moczowego - chemioterapia jako element leczenia skojarzonego Elżbieta Senkus-Konefka Klinika Onkologii i Radioterapii Gdański Uniwersytet Medyczny Kliknij ikonę, aby dodać obraz 888 cystektomii
Warszawa, 31.10.2007r.
Warszawa, 31.10.2007r. Lek Taxotere otrzymuje pozytywną opinię Komitetu ds. Produktów Leczniczych stosowanych u Ludzi (CHMP), zalecającą rejestrację w Unii Europejskiej do leczenia indukcyjnego miejscowo