Monitoring zapotrzebowania na usługi i kształtowanie oferty ośrodka innowacji

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Monitoring zapotrzebowania na usługi i kształtowanie oferty ośrodka innowacji"

Transkrypt

1 Skuteczne Otoczenie Innowacyjnego Biznesu Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP) jest agencją rządową podlegającą Ministrowi właściwemu ds. gospodarki. Powstała na mocy ustawy z 9 listopada 2000 roku. Zadaniem Agencji jest zarządzanie funduszami z budżetu państwa i Unii Europejskiej, przeznaczonymi na wspieranie przedsiębiorczości i innowacyjności oraz rozwój zasobów ludzkich. Od blisko dekady PARP wspiera przedsiębiorców w realizacji konkurencyjnych i innowacyjnych przedsięwzięć. Celem działania Agencji, jest realizacja programów rozwoju gospodarki wspierających działalność innowacyjną i badawczą małych i średnich przedsiębiorstw (MSP), rozwój regionalny, wzrost eksportu, rozwój zasobów ludzkich oraz wykorzystywanie nowych technologii Monitoring zapotrzebowania na usługi i kształtowanie oferty ośrodka innowacji Misją PARP jest tworzenie korzystnych warunków dla zrównoważonego rozwoju polskiej gospodarki poprzez wspieranie innowacyjności i aktywności międzynarodowej przedsiębiorstw oraz promocja przyjaznych środowisku form produkcji i konsumpcji. W perspektywie finansowej obejmującej lata Agencja jest odpowiedzialna za wdrażanie działań w ramach trzech programów operacyjnych Innowacyjna Gospodarka, Kapitał Ludzki i Rozwój Polski Wschodniej. Jednym z priorytetów Agencji jest promowanie postaw innowacyjnych oraz zachęcanie przedsiębiorców do stosowania nowoczesnych technologii w swoich firmach. W tym celu Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości prowadzi portal internetowy poświęcony tematyce innowacyjnej a także corocznie organizuje konkurs Polski Produkt Przyszłości. Przedstawiciele MSP mogą w ramach Klubu Innowacyjnych Przedsiębiorstw uczestniczyć w cyklicznych spotkaniach. Celem portalu edukacyjnego Akademia PARP (www.akademiaparp.gov.pl) jest upowszechnienie wśród mikro, małych i średnich firm dostępu do wiedzy biznesowej w formie e-learningu. Za pośrednictwem strony internetowej web.gov.pl PARP wspiera rozwój e-biznesu. W Agencji działa ośrodek sieci Enterprise Europe Network, który oferuje przedsiębiorcom informacje z zakresu prawa Unii Europejskiej oraz zasad prowadzenia działalności gospodarczej na Wspólnym Rynku. PARP jest inicjatorem utworzenia sieci regionalnych ośrodków wspierających MSP tj. Krajowego Systemu Usług dla MSP, Krajowej Sieci Innowacji i Punktów Konsultacyjnych. Instytucje te świadczą nieodpłatnie lub wg preferencyjnych stawek usługi z zakresu informacji, doradztwa, szkoleń oraz usługi finansowe. Partnerami regionalnymi PARP we wdrażaniu wybranych działań są Regionalne Instytucje Finansujące (RIF). 2 Jerzy Koszałka Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości ul. Pańska 81/83, Warszawa tel fax Punkt informacyjny PARP tel

2 Monitoring zapotrzebowania na usługi i kształtowanie oferty ośrodka innowacji

3 Komplementarnym elementem publikacji jest prezentacja multimedialna: Monitoring zapotrzebowania na usługi i kształtowanie oferty ośrodka innowacji Prezentacja jest dostępna na Portalu Innowacji:

4 Monitoring zapotrzebowania na usługi i kształtowanie oferty ośrodka innowacji Redakcja: Krzysztof B. Matusiak Jacek Guliński Autor: Jerzy Koszałka Recenzja: prof. dr hab. Tadeusz Markowski Gdańsk 2011

5 Autor Recenzent Rada Programowa dr Jerzy Koszałka Marzena Mażewska prof. dr hab. Jerzy Cieślik, prof. dr hab. Jacek Guliński, prof. dr hab. Jan Koch, Elżbieta Książek, dr inż. Karol Lityński, dr Krzysztof B. Matusiak (przewodniczący), Marzena Mażewska (sekretarz), dr Aleksandra Nowakowska, prof. dr hab. Edward Stawasz, dr Agnieszka Turyńska, dr Dariusz Trzmielak. Publikacja współfinansowana przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach projektu systemowego Rozwój zasobów ludzkich poprzez promowanie wiedzy, transfer i upowszechnianie innowacji. (Program Operacyjny Kapitał Ludzki, działanie 2.1.3) Publikacja Bezpłatna Copyright by Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa 2011 Publikacja dostępna jest także w wersji elektronicznej na Portalu Innowacji Poglądy i tezy przedstawione w publikacji nie muszą odzwierciedlać stanowiska Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości, a jedynie stanowiska Autorów. ISBN Nakład: 1000 egz. Wydanie I Przygotowanie do druku Druk Tomasz Gargula Open Mind Drukarnia MuruGumbel

6 Spis treści Wprowadzenie Istota współczesnego marketingu usług a działalność ośrodka innowacji Specyfika usług proinnowacyjnych Potrzeby klientów oraz podstawowe zasady ich analizy i badania Określenie rynku oraz kształtowanie celów i strategii marketingowej Polityka produktowa, cenowa, dystrybucji i komunikacji marketingowej Monitorowanie potrzeb klientów ośrodka innowacji Określanie potrzeb informacyjnych decydentów ośrodka innowacji Proces ustalania potrzeb klientów Metody zbierania i wykorzystanie danych ze źródeł wtórnych Metody zbierania danych ze źródeł pierwotnych Metody analizy danych oraz ich prezentacja Główne obszary analizy rynku ośrodka innowacji Analiza popytu na usługi ośrodka innowacji Ocena wielkości i pojemności rynku Analiza konkurencji Analiza potencjału usługowego ośrodka innowacji Kształtowanie oferty usługowej ośrodka innowacji Pozycjonowanie i kształtowanie portfela usług ośrodka Opracowanie oferty usług dla poszczególnych segmentów odbiorców Opracowanie i wdrożenie procedur aktualizacji oferty ośrodka Podsumowanie Bibliografia Wykaz rysunków i tabel Załączniki Przykład kwestionariusza oceny okresowej klientów OI Przykładowa ocena atrakcyjności klientów oraz obecnej pozycji OI w relacjach z klientami Autor i opiekun merytoryczny Skuteczne Otoczenie Innowacyjnego Biznesu

7

8 Wprowadzenie W warunkach rosnących wymagań klientów oraz coraz silniejszej konkurencji w biznesie, każdy podmiot rynkowy jest zmuszony do coraz staranniejszego przygotowania oferowanych produktów (oferty) oraz stosowania metod obsługi klientów coraz lepiej uwzględniających ich oczekiwania. Z presją rynku spotykają się nie tylko przedsiębiorstwa produkcyjne. Muszą sobie z nią radzić zarówno organizacje i instytucje usługowe zorientowane na zysk, jak i te, które działają na zasadach niekomercyjnych. Praktycznie każdy podmiot rynkowy, który nie ma ustawowego monopolu, zmuszony jest do poszukiwania rozwiązań, umożliwiających mu skuteczne (czyli zgodne z zamierzonymi celami) oraz sprawne (przy najmniejszych nakładach) funkcjonowanie na rynku. Wymogom tym podlegają również przedsiębiorstwa i instytucje, działające w tak specyficznym obszarze, jak działalność proinnowacyjna. Współczesna nauka i praktyka marketingu oferuje coraz szerszy wybór zasad i sposobów budowania silnej pozycji rynkowej oraz zdobywania przewagi konkurencyjnej. Dotyczy to rozpoznawania potrzeb klientów, podziału i wyboru rynku, określania pozycji oferty rynkowej, opracowania oferty i sposobów jej dostarczania na rynek, budowania długofalowych relacji z klientami czy mierzenia efektywności działań. Te ogólne zasady i metody wymagają dostosowania do wymagań i uwarunkowań konkretnej działalności. Stąd też w niniejszym opracowaniu skoncentrowano się na dostosowaniu reguł marketingu i obsługi klientów do procesów proinnowacyjnych i funkcjonowania ośrodków innowacji. Podstawowym adresatem opracowania są ośrodki innowacji, rozumiane jako organizacje wspomagające realizację działań proinnowacyjnych w różnych podmiotach i obszarach poprzez świadczenie stosownych usług. Dotyczy to w szczególności takich firm i instytucji, jak ośrodki szkoleniowo-doradcze, centra transferu technologii, preinkubatory akademickie i inkubatory przedsiębiorczości, fundusze kapitału zalążkowego (Seed Capital), kapitału ryzyka (Venture Capital), fundusze pożyczkowe i doręczeniowe, inkubatory technologiczne oraz parki naukowo-technologiczne. Celem opracowania jest wsparcie działalności ośrodków innowacji poprzez prezentację modeli i przykładowych sposobów badania potrzeb klientów, analizy i wyboru rynku oraz formułowania odpowiadającej im oferty i propozycji działań rynkowych. 7

9 8 Zakres opracowania obejmuje: Omówienie istoty współczesnego marketingu usług z punktu widzenia ośrodka innowacji. Dotyczy to w szczególności specyfiki usług proinnowacyjnych i traktowania potrzeb klientów jako punktu wyjścia do kształtowania i organizacji działalności usługowej, podstawowych zasad analizy i badania potrzeb klientów, segmentacji, wyboru i pozycjonowania rynku, kształtowania celów i strategii marketingowej oraz formułowania polityki produktowej, cenowej, dystrybucji i komunikacji marketingowej ośrodka innowacji. Prezentację sposobów monitorowania potrzeb klientów ośrodka innowacji, w tym określania potrzeb informacyjnych decydentów, procesów i metod badania potrzeb klientów, metod zbierania i wykorzystania danych ze źródeł wtórnych (istniejących), metod zbierania danych ze źródeł pierwotnych (wymagających uprzedniego zgromadzenia danych), metod redukcji i analizy danych oraz ich prezentacji. Określenie głównych obszarów analizy rynku pod kątem kształtowania oferty ośrodka innowacji, w tym analizy popytu na usługi ośrodka innowacji, oceny wielkości i pojemności rynku, analizy konkurencji oraz analizy potencjału usługowego ośrodka innowacji. Wykorzystanie wniosków z monitoringu i analizy rynku do kształtowania oferty usługowej ośrodka innowacji, w tym pozycjonowania i kształtowania portfela usług ośrodka innowacji, opracowania oferty usług dla poszczególnych segmentów odbiorców oraz opracowania i wdrożenia procedur aktualizacji oferty ośrodka innowacji.

10 9

11 10

12 ROZDZIAŁ 1 Istota współczesnego marketingu usług a działalność ośrodka innowacji 11

13

14 1.1. Specyfika usług proinnowacyjnych Pod pojęciem ośrodek innowacji (OI) 1 w niniejszym opracowaniu rozumie się podmiot aktywny w newralgicznych dla procesów rozwojowych obszarach wspierania przedsiębiorczości i procesów innowacyjnych. Jego działania są skierowane do osób, przedsiębiorstw i firm 2, rozpoczynających działalność gospodarczą i wdrażających innowacje, które z powodów finansowych lub merytorycznych nie są w stanie skorzystać z oferty organizacji rynkowych, takich jak firmy usługowe, konsultingowe, doradcze, fundusze kapitałowe, banki, itp. Wiele z OI funkcjonuje jako przedsiębiorstwa, czyli ( ) jednostki gospodarcze wyodrębnione pod względem ekonomicznym, organizacyjnym i prawnym 3, które podejmują ryzyko i inicjatywę gospodarczą z perspektywą osiągnięcia zysku. Zysk ten jest przeznaczany na wspieranie innowacji w podmiotach, które nie są w stanie skorzystać z oferty komercyjnej w tym zakresie. Ośrodkami innowacji bywają też organizacje, które nie mają charakteru przedsiębiorstw, takie jak stowarzyszenia, fundacje czy jednostki budżetowe. Ich celem nie jest zysk, ale realizacja zadań statutowych związanych ze wspieraniem procesów innowacyjnych. Tak jak przedsiębiorstwa, muszą one stosować się do wszystkich reguł rynku, zachowując się jak organizacje zorientowane rynkowo lub krócej: organizacje lub podmioty rynkowe. Usługi oferowane przez ośrodki innowacji zależą od ich miejsca na rynku i przyjętego przez nie profilu działalności. Zestawienie typowych ośrodków innowacji w Polsce oraz podstawowych usług proponowanych przez nie przedstawiono w tabeli 1.1. Tabela 1.1. Podstawowe usługi oferowane przez typowe ośrodki innowacji w Polsce. L.p. Typ ośrodka innowacji Oferowane usługi 1 Ośrodek szkoleniowo-doradczy Szerzenie wiedzy i umiejętności poprzez doradztwo, szkolenia, informację, w tym: wspieranie i popularyzowanie idei przedsiębiorczości i samozatrudnienia, aktywne wspieranie inicjatyw lokalnej społeczności w zakresie tworzenia oraz rozwijania małych i średnich przedsiębiorstw, aktywną współpracę z lokalną (samorządową i rządową) administracją oraz innymi organizacjami (prywatnymi, pozarządowymi i in.), w celu tworzenia wspólnej płaszczyzny do działań na rzecz rozwoju gospodarczego i społecznego regionu, aktywne włączanie się w doraźne akcje w sytuacjach wynikających z potrzeb gospodarczych lub społecznych w regionie. 1 Opracowano na podstawie: K.B. Matusiak (red.): Innowacje i transfer technologii. Słownik pojęć, PARP, Warszawa 2008, s Firma rozumiana jest jako nazwa, pod którą osoba fizyczna lub prawna prowadzi przedsiębiorstwo; ( ) potocznie firma oznacza również samo przedsiębiorstwo [Wielka Encyklopedia Powszechna PWN t. 3, PWN Warszawa 1964, s. 703]. W niniejszym opracowaniu terminy firma i przedsiębiorstwo przyjęto traktować jako synonimy o tym samym znaczeniu, co podmiot gospodarczy. 3 Wielka Encyklopedia Powszechna PWN, t. 9, PWN, Warszawa 1967, s

15 Centrum transferu technologii Preinkubator akademicki Inkubator przedsiębiorczości Fundusze kapitału zalążkowego (Seed Capital) Fundusze kapitału ryzyka (Venture Capital) Pomoc w transferze i komercjalizacji nowych technologii, w tym: wykorzystanie potencjału naukowo-innowacyjnego w regionie, tworzenie baz danych i rozwijanie sieci kontaktów między światem nauki i gospodarki, opracowywanie studiów przedinwestycyjnych, obejmujących rozpoznanie zalet nowych produktów i technologii oraz porównanie ich ze znajdującymi się na rynku substytutami, ocenę wielkości potencjalnego rynku, oszacowanie kosztów produkcji i dystrybucji oraz niezbędnych nakładów inwestycyjnych, identyfikacja potrzeb innowacyjnych podmiotów gospodarczych (audyt technologiczny), popularyzacja, promocja i rozwój przedsiębiorczości technologicznej. Asysta w tworzeniu nowych firm w otoczeniu instytucji naukowych i szkół wyższych, zakładanych przez studentów, absolwentów, doktorantów i pracowników naukowych, w tym: dostęp do uczelnianych laboratoriów i aparatury badawczej, doradztwo technologiczne i patentowe, korzystanie z wiedzy naukowców i studentów przy świadczeniu usług doradczych i szkoleniowych, asysta w transferze technologii, dostęp do baz danych i kontaktów międzynarodowych, pomoc w zakresie dostępu do krajowych i zagranicznych grantów, jak i funduszy ryzyka. Wspomaganie rozwoju nowo powstałych firm oraz optymalizacja warunków do transferu i komercjalizacji technologii poprzez: dostarczanie odpowiedniej do potrzeb powierzchni na działalność gospodarczą, usługi wspierające biznes, np. doradztwo ekonomiczne, finansowe, prawne, patentowe, organizacyjne i technologiczne, pomoc w pozyskiwaniu środków finansowych, tworzenie właściwego klimatu dla podejmowania działalności gospodarczej i realizacji przedsięwzięć innowacyjnych, kontakty z instytucjami naukowymi i ocenę przedsięwzięć innowacyjnych. Finansowanie działań poprzedzających założenie firmy (etap zasiewu), których celem jest wykazanie, czy i jaki potencjał posiada firma na skomercjalizowanie pomysłu i osiągnięcie zadawalających zysków. Na etapie zasiewu precyzowana jest koncepcja przedsiębiorstwa, dokonuje się rozpoznania potencjału rynku, rozpoznania konkurencji, uwarunkowań prawnych, testowania technologii/produktu czy też działań związanych z certyfikacją i dopuszczeniem do obrotu oraz skompletowanie zespołu zarządzającego przyszłą firmą. Finansowanie o charakterze udziałowym, średnio- lub długoterminowym, małych i średnich przedsiębiorstw powstających i rozwijających się na bazie innowacji, nienotowanych na giełdzie papierów wartościowych, a posiadających znaczący potencjał szybkiego rozwoju, przez inwestorów indywidualnych, duże przedsiębiorstwa lub profesjonalne firmy inwestycyjne. Głównym źródłem zysków inwestora jest przyrost wartości przedsiębiorstwa. Finansowaniu towarzyszy często wsparcie udzielane małej firmie w zakresie zarządzania (charakter wsparcia różni się w zależności od rodzaju inwestora). 7 Fundusze pożyczkowe Pomoc finansowa (start-up) w formie poręczeń dla osób podejmujących działalność gospodarczą i młodym, rozwojowym firmom bez historii kredytowej lub zabezpieczeń wymaganych przez bank komercyjny Inkubator technologiczny Szeroka pomoc doradcza, techniczna i lokalowa dla nowo powstałych przedsiębiorstw, w tym: kontakty z instytucjami naukowymi i ocena przedsięwzięć innowacyjnych, usługi wspierające biznes, np. doradztwo finansowe, ekonomiczne, marketingowe, prawne, patentowe, organizacyjne i technologiczne, pomoc w pozyskiwaniu środków finansowych, w tym funduszy ryzyka, tworzenie właściwego klimatu dla podejmowania działalności gospodarczej i realizacji przedsięwzięć innowacyjnych dla osiągnięcia tzw. efektów synergicznych, dostarczanie odpowiedniej do potrzeb powierzchni na działalność gospodarczą,

16 9 Park naukowo- -technologiczny Tworzenie skupisk przedsiębiorstw (klastrów) i animacji innowacyjnego środowiska poprzez łączenie na określonym, zagospodarowanym terenie usług biznesowych i różnych form pomocy firmom, w tym: wspomaganie młodych, innowacyjnych przedsiębiorstw nastawionych na rozwój produktów i metod wytwarzania w technicznie zaawansowanych branżach, optymalizacja warunków transferu technologii i komercjalizacji rezultatów badań z instytucji naukowych do praktyki gospodarczej. Źródło: Opracowano na podstawie: K. B. Matusiak (red.): Innowacje i transfer technologii. Słownik pojęć, PARP, Warszawa Usługi proinnowacyjne, oferowane przez OI, charakteryzują się następującymi cechami: dominacja elementów niematerialnych, trudność jednoznacznego określenia wymagań związanych z usługą, różnorodna natura i skomplikowany charakter problemów do rozwiązania, wymuszająca indywidualny charakter i zakres każdej usługi, trudność precyzyjnego planowania usług pod względem specyfiki, wymaganych zasobów technicznych, kadrowych, finansowych, jak też czasu realizacji, trudność koordynacji działań realizacyjnych, wynikająca z ich różnorodności oraz zróżnicowania wykonawców, często ograniczona przydatność doświadczeń z wcześniejszych działań i projektów. Powyższe cechy usług proinnowacyjnych stawiają przed ośrodkami innowacji szereg wymagań. Należą do nich: indywidualizacja podejścia do każdego z rozwiązywanych problemów i oferowanych usług, konieczność wszechstronnego przygotowania każdego zadania i usługi, staranny dobór zespołu wykonawców, stosownie do przyjętych zamówień i oferowanych usług, kluczowe znaczenie kreatywności i elastyczności działań, z czym wiąże się konieczność stałego uczenia się przez każdego pracownika oraz cały OI, konieczność stałej współpracy z ośrodkami i instytucjami o profilu uzupełniającym ofertę ośrodka, konieczność starannego monitorowania realizacji działań oraz analizy i oceny ich wyników, ułatwiająca gromadzenie doświadczeń, doskonalenie działalności oraz wybór nowych kierunków działań. Współczesne ośrodki innowacji funkcjonują w coraz trudniejszym, bardziej skomplikowanym środowisku. Jest to wynik rosnącej złożono- 15

17 ści rozwiązywanych problemów i wzrostu dynamiki zmian w otoczeniu, a przede wszystkim coraz wyższych wymagań klientów oraz rosnącej presji konkurentów. Skutkiem tego są trudności w utrzymaniu, a tym bardziej poprawie pozycji rynkowej ośrodka. Aby je pokonać, ośrodki innowacji powinny: znaleźć obszar w łańcuchu działań proinnowacyjnych, gdzie dostrzegałyby grupy klientów o niezaspokojonych potrzebach, na których mogłyby skupić swoją aktywność rynkową, stosować elastyczne procedury obsługi klientów, o których wiadomo, iż mają potrzeby wysoce zindywidualizowane, a których właściwe zaspokojenie może być utrudnione w warunkach nadmiernej standaryzacji oferty i działań, oprzeć działalność rynkową na dobrych relacjach z pracownikami, by każdy z nich dobrze czuł się i świadomie akceptował swoją rolę w organizacji, starając się najpełniej zadowolić odbiorców swojej pracy, formułować długofalowe plany działań, tworzące właściwe warunki do skutecznego i sprawnego osiągania zamierzeń rynkowych, dbać o zapewnienie dochodów, umożliwiających funkcjonowanie i rozwój ośrodka innowacji w przyszłości Potrzeby klientów oraz podstawowe zasady ich analizy i badania 16 Jednym z głównych sposobów pokonywania trudności rynkowych, obrony dotychczasowego stanu oraz zdobywania nowych obszarów aktywności przez ośrodki innowacji, powinno być coraz szersze stosowanie marketingu. Wokół marketingu w biznesie dotychczas narosło wiele mitów i nieporozumień. W dość powszechnym myśleniu marketing kojarzony jest przede wszystkim z promocją i reklamą, a nawet sztuką manipulowania klientami. Nie ma to jednak nic wspólnego z uczciwym marketingiem. Należy wyjaśnić, iż istotą marketingu jest postępowanie, które prowadzi do ochrony interesów i usatysfakcjonowania odbiorców, zapewniając korzyści stosującym go podmiotom rynkowym, co potwierdzają doświadczenia wielu przedsiębiorstw i organizacji. Według Ph. Kotlera i G. Armstronga, zaliczanych do najważniejszych guru współczesnego marketingu, ( ) marketing jest procesem, dzięki któremu przedsiębiorstwa tworzą wartość dla klientów i budują z nimi

18 silne relacje, w zamian uzyskując wartość im potrzebną 4. Tak więc marketing oznacza dostarczanie odbiorcom: właściwych, oczekiwanych przez nich produktów, zaspokajających ich potrzeby i oczekiwania, po właściwych, akceptowanych przez nich cenach i przy satysfakcjonujących warunkach płatności, we właściwym miejscu i czasie, odpowiadającym wymaganiom klientów, czyli przy odpowiedniej dystrybucji, przy właściwej komunikacji (promocji), zapewniającej pełnię niezbędnych informacji oraz przekonujących klientów do podjęcia decyzji marketingowych, odpowiadających obu stronom transakcji. Taki sposób postrzegania marketingu jest właściwie uniwersalny, odpowiedni nie tylko dla przedsiębiorstw zorientowanych na zysk, ale dla wszystkich organizacji i instytucji funkcjonujących w warunkach, w których klienci mają swobodę wyboru oraz tam, gdzie dopuszcza się występowanie konkurencji. Takie rozumienie marketingu odpowiada więc warunkom, w jakich współcześnie funkcjonują ośrodki innowacji, stąd też przyjęto je dla potrzeb niniejszego opracowania. Organizacja zorientowana marketingowo charakteryzuje się cechami, które przedstawiono w tabeli 1.2. Tabela 1.2. Cechy organizacji zorientowanej marketingowo. Cechy Rynek w centrum zainteresowania Koncentracja na klientach Koordynacja działań zewnętrznych i wewnętrznych Zyskowność Charakterystyka Organizacja wybiera i orientuje swoje działania na precyzyjnie określony rynek docelowy grupę klientów o podobnych lub identycznych oczekiwaniach oraz ich potrzeby. Do zawarcia transakcji, zapewniających osiąganie własnych celów dostawcy, skłonni są tylko klienci zadowoleni. Warunkiem zadowolenia odbiorców jest znajomość ich potrzeb, która może być zapewniona poprzez badanie i monitorowanie oczekiwań oraz stałą otwartość na ich sugestie. Praktycznie każdy pracownik organizacji musi być świadom ważności klientów oraz tego, że jego praca powinna być podporządkowana ich satysfakcjonowaniu. Warunkiem i podstawą marketingu zewnętrznego jest marketing wewnętrzny, zgodnie z którym pracownicy powinni być wspierani w osiąganiu satysfakcji z pracy jako klienci wewnętrzni. Działalność marketingowa jest elementem składowym działań organizacji, przyczyniającym się bezpośrednio do osiągania zysku. Jako stała aktywność związana z rozpoznaniem potrzeb i oceną zadowolenia klientów oraz przygotowywaniem stosownych propozycji, wymaga środków finansowych, operacyjnych oraz inwestycyjnych. Środki te podmioty rynkowe uzyskują zasadniczo ze sprzedaży produktów, a możliwość inwestowania z zysku, który wypracowują. Oznacza to, że w dłuższej perspektywie działalność marketingowa musi być zyskowna. Źródło: Opracowano na podstawie: B. Żurawik, W. Żurawik: Zarządzanie marketingiem w przedsiębiorstwie, PWE, Warszawa 1996, s Ph. Kotler, G. Armstrong, Principles of Marketing, Pearson Prentice Hall, New Jersey 2008, s

19 18 Współczesny podmiot rynkowy, opierający swoją działalność o zasady marketingu, wykonuje wiele działań ujętych w rozszerzonym modelu procesu marketingowego (rys. 1.1), którego istotą jest: zrozumienie klientów i rynku oraz ich potrzeb, możliwe dzięki badaniom marketingowym oraz zarządzaniu informacją marketingową, projektowanie długofalowych planów działalności, w tym celów i strategii marketingowej, zorientowanych na wybraną grupę klientów i oferowanie oczekiwanej przez nich wartości, konstruowanie i wdrażanie zintegrowanego programu marketingu, złożonego ze stosownych produktów, cen, dystrybucji i promocji, określanego jako kompozycja marketingowa, budowanie partnerskich relacji z klientami i partnerami rynkowymi, umożliwiających tworzenie wartości satysfakcjonującej, a lepiej zachwycającej klientów, uzyskiwanie od klientów wartości (w tym zapłaty, przyjaznych zachowań, pozytywnych ocen i sugestii dotyczących kierunków doskonalenia działalności, propagowania pozytywnych opinii w otoczeniu, itp.), warunkujących funkcjonowanie i rozwój podmiotu.

20 Rysunek 1.1. Rozszerzony model procesu marketingowego. Tworzenie wartości dla klientów oraz budowa relacji z klientami W zamian zdobyce wartości od klienta Zrozumienie rynku oraz potrzeb i pragnień klientów Projektowanie zorientowanej na klienta strategii marketingowej Konstruowanie zainteresowanego programu marketingu, oferującego wyższą wartość Budowanie zyskownych relacji tworzącą wartość zachęcającą klienta Zdobywanie od klientów wartości tworzącej zysk i kapitał akcyjny Badanie klientów i rynku Zarządzanie informacją marketingową i danymi klientów Wybór klientów do obsługi: segmentacja i wybór rynku Formułowanie propozycji wartości: zróżnicowanie i plasowanie Projektowanie produktów i usług: budowa silnych marek Ceny: tworzenie istotnej wartości Dystrybucja: zarządzanie popytem i łańcuchem dostaw Zarządzanie relacjami z klientami: budowanie silnych powiązań z wybranymi klientami Tworzenie zadowolonych, lojalnych klientów Zdobywanie wartości w cyklu życia klientów Wzrost udziału w rynku i udziału klienta Promocja: komunikowanie propozycji wartości Wykorzystanie technologii marketingowych Zarządzanie rynkami globalnymi Zapewnienie etycznej i społecznej odpowiedzialności Źródło: Ph. Kotler, G. Armstrong, Principles of Marketing, Pearson Prentice Hall, New Jersey 2008, s

21 Jak widać, punktem wyjścia do działań marketingowych podmiotu rynkowego jest rozpoznanie potrzeb klientów, rozumianych jako stan odczuwanego braku 5, wywołujący dążenie do jego zaspokojenia. Z potrzebami wiążą się pragnienia traktowane jako ( ) potrzeby ukształtowane przez kulturę i indywidualną osobowość 6. Potrzeby ludzkie, szczególnie podstawowe, są ograniczone i względnie stałe. Po okresie ich zaspokojenia odnawiają się, przy czym priorytet uzyskuje potrzeba silniej odczuwana. Pragnienia są praktycznie nieograniczone i zmieniają się, szczególnie pod wpływem bodźców z otoczenia. Istnieją możliwości uświadamiania potrzeb (pragnień) dotychczas nie odczuwanych, nie zawsze trafnie określane jako ich kreowanie. Osoby odczuwające potrzeby (pragnienia) zdolne do ich zaspokojenia (czyli dysponujące odpowiednimi środkami do ich opłacenia) tworzą popyt. Odpowiedzią na występowanie popytu są produkty oferowane na rynku przez dostawców (producentów bądź pośredników), zapewniających podaż. Odbiorcami produktów bywają: klienci indywidualni, kupujący dobra materialne i usługi celem konsumpcji, odbiorcy zorganizowani, nabywający produkty w celu przetworzenia, odsprzedaży lub użytkowania zgodnie z potrzebami kupującego podmiotu. Zaspokajanie popytu jest sensem i warunkiem istnienia każdego podmiotu oferującego produkty na rynku. Istnienie popytu na wyroby/usługi stwarza możliwości ich sprzedaży i pozyskiwania w ten sposób środków na funkcjonowanie i rozwój. Brak popytu rodzi niebezpieczeństwo niedostatku środków koniecznych na pokrycie kosztów działalności organizacji, a nawet ryzyko jej upadku. Stąd też każde przedsiębiorstwo czy organizacja (jednostka badawczo-rozwojowa, park N-T, centrum TT) powinny przywiązywać dużą wagę do badania potrzeb klientów oraz analizy popytu na rynku, na którym funkcjonuje. Stałe pozyskiwanie informacji od odbiorców o ich potrzebach jest jedną z podstawowych funkcji systemu informacji marketingowej. Jest z tym związane rozpoznawanie rynkowych możliwości funkcjonowania OI, określane jako analiza rynku. Istotę i zasady działania systemu informacji marketingowej oraz prowadzenia badań marketingowych przedstawiono w rozdziale 2, natomiast zasady analizy rynku w rozdziale 3 niniejszego opracowania Ph. Kotler, G. Armstrong, J. Saunders, V. Wong: Marketing, Podręcznik europejski, PWE, Warszawa 2002, s Ph. Kotler, op. cit. s. 40.

22 1.3. Określenie rynku oraz kształtowanie celów i strategii marketingowej Poprawne określenie rynku, na którym podmiot rynkowy powinien skupić swoje zainteresowanie, wymaga przeprowadzenia: segmentacji, rozumianej jako podział rynku według określonych kryteriów na jednorodne grupy klientów (odbiorców) o podobnych potrzebach i oczekiwaniach, definiowanych jako segmenty rynku, wyboru rynku, określanego jako rynek lub segment docelowy, który organizacji funkcjonującej na rynku stwarza najkorzystniejsze możliwości działania, pozycjonowania, rozumianego jako określenie jasnej, wyróżniającej i pożądanej pozycji wyrobu/usługi w stosunku do produktów konkurencyjnych w świadomości odbiorców celowych. Procedura segmentacji i kryteria, według których dokonuje się wyboru segmentów docelowych oraz wskazówki dotyczące skutecznego pozycjonowania, zostały naświetlone szerzej w materiałach prezentacyjnych, uzupełniających niniejsze opracowanie. Długofalowa, skuteczna i sprawna działalność podmiotu (organizacji) na rynku wymaga określenia 7 : misji, wizerunku, celów działalności, strategii marketingowej. Misja to krótkie, zwarte (mniej niż 30 słów) oświadczenie, określające globalną przyczynę, dla której organizacja istnieje, widzianą oczyma jej klientów. Misja wyjaśnia, co organizacja oferuje swoim odbiorcom. Wskazuje: jakie potrzeby, jakich klientów, na jakim rynku (w jakiej dziedzinie działalności, na jakim obszarze) organizacja je zaspokaja. Misją nie powinno być zwiększenie sprzedaży czy zysków. Jest ważne, aby misję wyrazić w kategorii zaspakajanych potrzeb klientów. Wizerunek (odpowiada na pytanie: Co o nas sądzą inni?) to opinia, jaką podmiot rynkowy cieszy się lub chciałby cieszyć się w otoczeniu, np. fir- 7 Opracowano na podstawie: J. Koszałka (red.): Strategiczny plan rozwoju firmy oparty o technologie i innowacje, Poradnik metodyczny, Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna, Politechnika Gdańska, Fundacja Polska Sieć Innowacji BRAINNET, Gdańsk 2008, s

23 ma najszybciej realizująca zamówienia. Jest ważne, aby kreowany wizerunek podmiotu rynkowego prowadził do stwierdzenia przez podmioty otoczenia: W tej sferze rzeczywiście jest on najlepszy na rynku. Cele podmiotu rynkowego stanowią zbiór wzajemnie powiązanych dążeń, aspiracji i zamierzonych efektów o różnym stopniu konkretności, wskazując zmiany sytuacji, jakie podmiot zamierza osiągnąć w wyniku planowanych działań. Cele określane są jako: strategiczne gdy dotyczą zamierzeń długofalowych, kosztownych i szczególnie ważnych dla przyszłego rozwoju, zwykle w perspektywie 3-5 lat, taktyczne i operacyjne gdy wyznaczają pole konkretnych zadań i przedsięwzięć, w perspektywie krótszej niż cele strategiczne, najczęściej 1-2 lat (cele taktyczne) i do 1 roku (cele operacyjne). Cele mogą mieć charakter: mierzalny (ilościowy) gdy przyszły stan rzeczy jest przedstawiany za pomocą parametrów dających się pomierzyć, niemierzalny (jakościowy) gdy przyszły stan trudno jest pomierzyć. Cele podmiotów rynkowych powinny być wzajemnie powiązane, wewnętrznie spójne, a przynajmniej niesprzeczne. Przykładowo, nie jest możliwe: maksymalizowanie sprzedaży i zysku jednostkowego, osiągnięcie wysokiej marży zysku i wysokiego udziału w rynku, ustalenie niskiej ceny i jednocześnie zapewnienie wysokiej jakości produktu, itp. Strategia marketingowa organizacji określa reguły zachowania i sposoby działania na rynku, służące osiągnięciu jej strategicznych celów. Punktem wyjścia do formułowania strategii mogą być modele strategii, których wiele jest prezentowanych w literaturze przedmiotu Polityka produktowa, cenowa dystrybucji i komunikacji marketingowej Kompozycja marketingowa (ang. Marketing Mix 4P s) to zestaw instrumentów kształtowanych i wykorzystywanych przez podmiot rynkowy w działaniach, których celem jest realizacja zamierzeń rynkowych M. Porter: Strategia konkurencji. Metody analizy sektorów i konkurentów, PWE, Warszawa 1992; Ph. Kotler: Marketing, REBIS, Poznań 2005; W. Wrzosek: Strategie marketingowe, SGH, Warszawa 2001; I. Penc-Pietrzak: Strategie zarządzania marketingiem, KEY TEXT, Warszawa 1999 i inni.

24 Elementy składające się na kompozycję marketingową przedstawiono na rysunku 1.2. Rysunek 1.2. Kompozycja marketingowa (ang. Marketing Mix-4P s). Produkt (Product) Cena (Price) Rynek docelowy Dystrybucja (Place) Promocja (Promotion) Źródło: Opracowanie własne. Produktem jest wszystko to, co można zaoferować klientom w celu zaspokojenia ich potrzeb i pragnień. Produkt jest nośnikiem korzyści i źródłem satysfakcji klientów. Współcześnie pojęcie produktu jest rozumiane bardzo szeroko, obejmuje bowiem wyrób (przedmiot, produkt materialny), usługę (działania wykonywane na rzecz klienta), osobę, miejsce, organizację, działanie czy ideę. Warto zauważyć, że produktami, które są przedmiotem obrotu rynkowego, są coraz częściej usługi. W krajach najwyżej rozwiniętych, w usługach powstaje ponad 75% dochodu narodowego, a ich gospodarki są określane jako usługowe. Usługi stanowią też przeważającą część oferty produktowej ośrodków innowacji. Charakterystyczne cechy usług to 9 : niematerialny charakter, nierozdzielność usługi z osobą wykonawcy, często przy jednoczesnym jej konsumowaniu przez odbiorcę, różnorodność, utrudniająca kontrolę i standaryzację działań usługowych, nietrwałość, uniemożliwiająca magazynowanie, jak w przypadku wyrobów. 9 Opracowano na podstawie: A. Payne: Marketing usług, PWE, Warszawa 1997, s

25 24 Produkty, podobnie jak żywe istoty, wyróżniają się kilkoma fazami ich życia na rynku, przedstawionymi w materiałach prezentacyjnych, uzupełniających niniejsze opracowanie. Znajomość faz w cyklu życia produktów podmiotu rynkowego ułatwia ocenę ich możliwości rozwojowych. Inwestycje w produkty w fazie dojrzałości lub spadku są obarczone znacznie wyższym ryzykiem niż w te, które są w fazie wprowadzenia lub wzrostu. Stąd warto je identyfikować i uwzględniać w decyzjach dotyczących produktów. Cena jest wartością nadawaną produktowi przez dostawcę na rynku. Dla klienta cena jest kosztem, który musi on ponieść w momencie nabywania produktu. Cena, jako instrument kompozycji marketingowej podmiotu funkcjonującego na rynku, dotyczy nie tylko wysokości taryf i zapłaty za produkty. Polityka cenowa obejmuje: określenie celów polityki cenowej, określenie metod ustalania cen, wskazanie rodzajów i wysokości rabatów (opustów), przyjęcie zasad ewentualnego kredytowania i okresów płatności przyjmowanych w rozliczeniach z odbiorcami. Cele polityki cenowej podmiotu rynkowego są w zasadniczej mierze zdeterminowane celami marketingowymi i zależą od charakteru produktów oferowanych na rynku oraz sytuacji rynkowej podmiotu. Do ustalania cen wykorzystuje się metody: narzutu na koszty jako najprostszej, stosowanej wciąż przez wielu sprzedawców, choć ignoruje ona bieżący popyt, postrzeganie przez odbiorców oraz ofertę konkurentów, progu opłacalności oznaczająca ustalanie cen na poziomie pozwalającym uzyskać docelową stopę zysku z zainwestowanego kapitału (ang. ROI return on investment), jednak przy ignorowaniu implikacji rynkowych cen, wartości postrzeganej przez klientów oznacza ustalenie ceny na poziomie postrzeganym jako odpowiedni przez grupę klientów, do której kierowany jest produkt, naśladownictwa polega na ustalaniu cen na poziomie przyjętym przez konkurentów, głównie lidera rynku, przetargu utajnionego oznacza wybór rozwiązania, zapewniającego najwyższy tzw. zysk oczekiwany, którego wielkość jest iloczynem wysokości zysku jako różnicy między ceną decydującą o przychodzie i kosztem, a prawdopodobieństwem jego uzyskania. Uwzględnia zasa-

26 dę: wyższa cena = mniejsze prawdopodobieństwo wyboru oferty przez klienta. Bywa stosowana w ustalaniu cen w ramach przetargów. Rabaty (opusty) oraz kredytowanie odbiorców rzadko dotyczą klientów OI, stąd też w niniejszym opracowaniu nie są szerzej naświetlane. Dystrybucja jest działalnością służącą udostępnieniu produktów odbiorcom w miejscu i czasie, odpowiadającym ich oczekiwaniom. Prawidłowa realizacja dystrybucji wymaga: zorganizowania kanałów dystrybucji (kanałów marketingowych), rozumianych jako sieć powiązanych ze sobą ogniw złożonych z organizacji określonych jako uczestnicy kanału, którzy umożliwiają przepływ produktów, organizacji działań, zapewniających przepływ zgodny z celami dostawcy i oczekiwaniami odbiorców. Uczestnikami typowego kanału dystrybucji są hurtownicy (operujący produktami w dużych ilościach na wielką skalę), detaliści (docierają do finalnych odbiorców), wspomagani przez organizacje transportowe, ubezpieczeniowe czy instytucje finansowe. Najbardziej złożone kanały dystrybucji występują na rynku dóbr konsumpcyjnych. W przypadku odbiorców zorganizowanych i w działalności usługowej, szczególnie ośrodków innowacji, kanały dystrybucji są znacznie prostsze i krótsze, a kanałem dominującym jest kanał dystrybucji bezpośredniej. Coraz więcej organizacji do swoich systemów dystrybucji włącza też Internet. Funkcjonowanie współczesnego podmiotu rynkowego trudno wyobrazić sobie bez promocji. W wielu kręgach do dziś, zresztą niezgodnie z prawdą, promocja pozostaje synonimem marketingu, uznawanym za podstawowy i najważniejszy jego instrument. Tradycyjnie pod pojęciem promocji rozumiało się zestaw środków i działań, za pomocą których organizacja starała się: informować klientów i rynek o sobie i swojej ofercie, wyjaśniać i przekonywać potencjalnych odbiorców o zaletach oferty, zachęcać do zakupu. Można stwierdzić, że główną funkcją promocji było aktywizowanie sprzedaży. Współcześnie dostrzega się rosnące skomplikowanie i zmienność rynku, na którym przesyłanie jednostronnych sygnałów do przyszłych odbiorców przestaje być skuteczne. Chcąc zrozumieć różnorodne potrzeby odbiorców, aby zaspokoić je lepiej od konkurentów, 25

27 26 konieczne jest otwarcie się podmiotów rynkowych na sygnały z otoczenia. Stąd tradycyjnie rozumiana promocja zmienia się coraz częściej w komunikację marketingową, w której obie strony wymiany otwierają się na siebie i wysyłane przez siebie komunikaty. Do klasycznych instrumentów komunikacji marketingowej należą: reklama, rozumiana jako płatna forma nieosobistej, publicznej, wielokrotnej prezentacji idei, dóbr i usług w środkach masowego przekazu, sprzedaż osobista, rozumiana jako rozmowa i bezpośrednia ( twarzą w twarz ) prezentacja oferty przez sprzedającego, promocja sprzedaży (promocja uzupełniająca), polegająca na stosowaniu przez krótki czas zachęt dla kupującego, by dokonał zakupu w zamian za materialną korzyść, promocja reputacji ( Public Relations) i rozgłos (Publicity), oznaczające działania, które mają służyć nieodpłatnemu promowaniu i/lub ochronie wizerunku podmiotu lub jego produktów. Rosnącego znaczenia nabierają dziś m.in. takie instrumenty komunikacji marketingowej, jak: marketing bezpośredni, rozumiany jako wykorzystanie nieosobistych narzędzi komunikacji (listy, telefony, e) dla komunikowania się z wybranymi grupami obecnych i potencjalnych odbiorców, sponsoring, oznaczający pieniężne lub rzeczowe wsparcie wydarzeń o charakterze sportowym, kulturalnym lub społecznym przez sponsora w zamian za określone umową świadczenia promocyjne, dotyczące sponsora lub jego produktów. Kluczowym instrumentem komunikacji marketingowej ośrodka innowacji powinna być sprzedaż osobista. Pozostałe instrumenty winny odgrywać rolę pomocniczą. Należy dodać, że poszczególne instrumenty komunikacji marketingowej powinny tworzyć zintegrowaną (spójną) całość, najpełniej służącą realizacji zamierzonych celów rynkowych. W usługach kompozycja marketingowa bywa wzbogacana o: personel, z uwagi na jego rolę w zapewnieniu jakości i dobrego postrzegania usługi przez klientów, świadectwo materialne, czyli materialne otoczenie (np. pomieszczenia, narzędzia, wyposażenie), decydujące o warunkach realizacji usługi, proces świadczenia usług, którego przebieg powinien świadczyć o centralnym miejscu klientów w wysiłkach marketingowych podmiotu rynkowego.

28 27

29 28

30 ROZDZIAŁ 2 Monitorowanie potrzeb klientów ośrodka innowacji 29

31 30

32 2.1. Określenie potrzeb informacyjnych decydentów ośrodka innowacji Aby potrzeby klientów ośrodka innowacji były właściwie zaspokajane i wywoływały zadowolenie, a nawet zachwyt, konieczne jest stałe ich monitorowanie. Monitorowanie potrzeb określić można jako proces ciągłego zbierania i analizowania informacji o tym, jakie są i jak zmieniają się potrzeby odbiorców OI oraz czy aktualna oferta ośrodka spełnia ich oczekiwania. Jeżeli tak nie jest, wyniki monitorowania powinny uruchomić łańcuch decyzji i działań dostosowujących ofertę OI do zidentyfikowanych oczekiwań klientów. Przyczyny, dla których decydenci ośrodków innowacji powinni znać potrzeby klientów oraz stale monitorować ich zmiany, można określić następująco: konieczność nadawania produktom OI cech oraz przyjmowania sposobów obsługi w najwyższym stopniu odpowiadających oczekiwaniom odbiorców, konieczność stałego śledzenia zmian oczekiwań odbiorców, dotyczących produktów i sposobów ich obsługi oraz stosownego reagowania, ułatwianie prowadzenia polityki współpracy OI z odbiorcami w oparciu o rejestr historii wzajemnych transakcji, ułatwianie prowadzenia polityki produktowej, uwzględniając skutki wcześniejszych decyzji produktowych i ich wpływ na efekty działalności OI. Dzięki znajomości zmian oczekiwań klientów oraz ich wpływu na wzajemne transakcje decydentom OI łatwiej jest: ustalać i modyfikować procedury obsługi klientów zewnętrznych, określać kierunki i zakres inwestowania oraz realizować prace przygotowawcze, związane z podejmowaniem nowych kierunków działalności, jak też likwidacji dotychczasowych, decydować o tworzeniu technicznych i organizacyjnych warunków do wypełniania przez OI swej misji oraz budowania odpowiedniego wizerunku, rozszerzać i pogłębiać kwalifikacje personelu OI oraz określać tematykę szkoleń, ustalać kierunki i zasady współpracy z zewnętrznymi partnerami OI w obsłudze klientów. Podstawową rolę w zaspokajaniu potrzeb informacyjnych decydentów 31

33 spełniać powinien system informacji marketingowej. Pod pojęciem systemu informacji marketingowej (SIM) rozumie się ( ) personel, wyposażenie i procedury służące zbieraniu, porządkowaniu, analizie, ocenie i rozpowszechnianiu aktualnej i odpowiedniej informacji potrzebnej decydentom marketingowym 10. Jego ideę przedstawiono na rysunku 2.1. Rysunek 2.1. System informacji marketingowej. Menedżerowie marketing I inni użytkownicy informacji Analiza Planowanie Wdrożenie Kontrola System informacji marketingowej Przygotowanie informacji Ocenianie potrzeb informacyjnych Dokumentacja wewnętrzna Analiza informacji Dystrybucja i użytkowanie informacji Wywiad marketingowy Badania marketingowe Środowisko marketingowe Rynki celowe Kanały marketingowe Konkurenci Interesariusze Czynniki makroekonomiczne 32 Źródło: Ph. Kotler, G. Armstrong: Principles of Marketing, Pearson Prentice Hall, New Jersey 2008, s. 97. Jak wynika z rysunku, informacje zasilające system pochodzą z otoczenia marketingowego OI, a w szczególności: z rynków celowych, w tym od obsługiwanych klientów, z kanałów marketingowych (dystrybucji), od konkurentów, z rynków dostawców, od interesariuszy, czyli podmiotów (osób i instytucji) otoczenia, zainteresowanych ośrodkiem, z makro-otoczenia OI. Po przetworzeniu, w stosownej formie i we właściwym czasie, informacje powinny być rozprowadzane do decydentów i użytkowników, ułatwiając im podejmowanie decyzji marketingowych.

34 System informacji marketingowej zasilany jest danymi (wiadomościami) 11. Przykładowe dane to przekazy ustne, pisemne, drukowane, zapisy na taśmach magnetycznych czy zapisy lub przekazy za pomocą impulsów elektrycznych. Dane (wiadomości) przemieniają się w informacje w chwili odbioru i interpretacji przez człowieka, który nadaje im znaczenie. Dane zbierane są ze źródeł: wtórnych, czyli istniejących, gromadzących dane zebrane wcześniej dla innych celów, które określa się jako: wewnętrzne, gdy są one wewnątrz OI, zewnętrzne, gdy pozostają w otoczeniu zewnętrznym OI, pierwotnych, czyli rozproszonych, wymagających zebrania danych przed ich wykorzystaniem. W skład systemu informacji marketingowej OI powinny wchodzić: system dokumentacji wewnętrznej (raportów wewnętrznych), w ramach którego występuje ciągłe gromadzenie danych o bieżących wydarzeniach i procesach wewnątrz OI, takich jak przyjmowanie zamówień, podpisywanie i realizacja kontraktów, tworzenie dokumentacji technicznej, świadczenie usług sprzedaży, naliczanie kosztów, realizacja płatności, itp., system wywiadu marketingowego (informacji rynkowej), dostarczający codziennych informacji o wydarzeniach w otoczeniu marketingowym OI przez czytanie książek, gazet, publikacji branżowych i handlowych, rozmowy z klientami, dostawcami i dystrybutorami, spotkania w ramach konferencji, targów handlowych, udział w akcjach promocyjnych, itp., system badań marketingowych, zapewniający systematyczne gromadzenie, rejestrowanie, analizowanie i interpretowanie informacji celem podjęcia określonych decyzji marketingowych przez decydentów OI, system analiz informacji, który służy przetwarzaniu danych uzyskanych z różnych źródeł w postać użyteczną dla decydentów marketingowych OI, co wiąże się coraz częściej z koniecznością wykorzystywania różnorodnych modeli i metod statystycznych, ułatwiających podejmowanie decyzji marketingowych. Podstawą właściwej organizacji systemu informacji marketingowej OI jest określenie potrzeb informacyjnych jego użytkowników. Właści- 11 Opracowano na podstawie: S. Kaczmarczyk: Badania marketingowe. Metody i techniki, PWE, Warszawa 1995, s

35 we zaopatrzenie decydentów marketingowych OI w oczekiwane przez nich informacje wymaga 12 : zestawienia listy osób, uprawnionych do korzystania z systemu informacji marketingowej, ustalenia rodzaju informacji, których potrzebują oni dla podejmowania decyzji leżących w ich gestii, wskazania źródeł, z których można pozyskać dane dla potrzeb decydentów, ustalenia częstotliwości i trybu pozyskiwania, analizy, przetwarzania, przechowywania i dostarczania informacji decydentom OI, uruchomienia i realizacji procesu pozyskiwania danych i użytkowania informacji, zgodnie z przyjętymi procedurami, okresowej analizy, oceny i ewentualnej weryfikacji organizacji pozyskiwania i wykorzystywania informacji przez decydentów marketingowych. Kluczowe znaczenie w zapewnieniu danych decydentom w ośrodkach ma ustalenie ich potrzeb informacyjnych. Można to zrealizować na dwa sposoby, a mianowicie: poprzez przyjęcie przez projektantów systemu informacji i przedstawicieli nadzoru eksploatacyjnego zakresu informacji potrzebnych decydentom marketingowym na podstawie planów strategicznych, planów marketingowych, charakterystyki i powiązań z klientami, cech produktów i rynku; lista pozyskiwanych informacji jest następnie przedstawiana decydentom (odbiorcom informacji) z prośbą o ocenę jej przydatności i pilności oraz ewentualną modyfikację lub dodanie nowych elementów, poprzez przeprowadzenie serii spotkań z odbiorcami informacji, omówienie ich zadań i wspólne z twórcami systemu informacji ustalenie rodzaju i sposobu zapewnienia dopływu oczekiwanych informacji. Drugi z omawianych sposobów ustalenia potrzeb informacyjnych decydentów OI jest skuteczniejszy. Formułowanie rozwiązań w trakcie dyskusji pozwala lepiej zrozumieć oczekiwania, możliwości i ograniczenia obu stron oraz wypracować rozwiązania akceptowalne dla wszystkich uczestników procesu uzgodnień. Trzeba bowiem pamiętać, iż przy ustalaniu potrzeb informacyjnych przyjęte rozwiązania muszą być kompromisem między chęcią jak najszerszego dostępu do informacji, warunkujących wysoki poziom i użyteczność podejmowanych decyzji, Opracowano na podstawie: R. Borowiecki, M. Romanowska (red.): System informacji strategicznej. Wywiad gospodarczy a konkurencyjność przedsiębiorstwa, DIFIN, Warszawa 2001, s

36 a kosztami pozyskiwania informacji. Warto też włączyć w proces pozyskiwania informacji marketingowych jak najszersze grono pracowników, szczególnie tych, którzy utrzymują kontakty z odbiorcami, partnerami, dokonują zakupów, uczestniczą w konferencjach i targach, itp. Właściwie funkcjonujący system informacji marketingowej przynosi wiele korzyści. Należą do nich 13 : ograniczenie błędnych decyzji oraz wynikających z nich różnorakich strat spowodowanych obniżeniem sprzedaży, utratą klientów, nadmiernymi kosztami, pogorszeniem wizerunku OI, itp., redukcja kosztów tzw. odroczonych decyzji, czyli decyzji odwlekanych z powodu braku wystarczającego rozpoznania sytuacji, szczególnie w przypadku zmiany oczekiwań klientów, podjęcia nieoczekiwanych inicjatyw przez konkurentów, niedostrzeżenia nowych szans rynkowych, itp., zmniejszenie strat informacyjnych, powstających wskutek niewłaściwego gromadzenia, przechowywania, analizy czy dystrybucji danych, które wskutek tego nie są włączone w proces decyzyjny, obniżając jakość decyzji, eliminowanie błędnych informacji, co chroni decydentów i ośrodki przed błędnymi decyzjami i stratami, nieraz bardzo dotkliwymi, zwiększanie szybkości analizy problemów i podejmowania decyzji, co ma dziś kluczowe znaczenie w wykorzystywaniu rodzących się szans rynkowych oraz zabezpieczaniu się przed zagrożeniami Proces ustalania potrzeb klientów Proces ustalania potrzeb klientów OI oraz oceny ich satysfakcji wymaga wykorzystania szeregu różnorodnych metod badawczych. Można wśród nich wymienić 14 : indywidualne wywiady pogłębione, zogniskowane wywiady grupowe (ang. focus group interview), wywiady telefoniczne, ankiety pocztowe, system skarg i sugestii, analizę utraty klientów, techniki wypadków krytycznych. 14 A. Drapińska: Marketing relacji, w: M. Daszkowska (red.): Marketing. Ujęcie systemowe, Wydawnictwo Politechniki Gdańskiej, Gdańsk 2005, s

2012 Marketing produktu ekologicznego. dr Marek Jabłoński

2012 Marketing produktu ekologicznego. dr Marek Jabłoński 2012 Marketing produktu ekologicznego dr Marek Jabłoński Od kilku lat ekologia przestaje mieć znaczenie ideologiczne, w zamian za to nabiera wymiaru praktycznego i inżynierskiego. Większość firm na świecie,

Bardziej szczegółowo

Monitoring zapotrzebowania na usługi i kształtowanie oferty ośrodka innowacji

Monitoring zapotrzebowania na usługi i kształtowanie oferty ośrodka innowacji Monitoring zapotrzebowania na usługi i kształtowanie oferty ośrodka innowacji Monitoring zapotrzebowania na usługi i kształtowanie oferty ośrodka innowacji Redakcja: Krzysztof B. Matusiak Jacek Guliński

Bardziej szczegółowo

Finansowanie innowacji. Adrian Lis

Finansowanie innowacji. Adrian Lis 2011 Finansowanie innowacji Adrian Lis Plan prezentacji Część teoretyczna Wewnętrzne i zewnętrzne źródła finansowania innowacji Programy wspierające innowacyjność Część praktyczna Główne problemy i najlepsze

Bardziej szczegółowo

INŻYNIERIA I MARKETING dlaczego są sobie potrzebne?

INŻYNIERIA I MARKETING dlaczego są sobie potrzebne? POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA I EKONOMII Międzynarodowa Konferencja Naukowo-techniczna PROGRAMY, PROJEKTY, PROCESY zarządzanie, innowacje, najlepsze praktyki INŻYNIERIA I MARKETING dlaczego

Bardziej szczegółowo

Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia

Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia 1 Co to jest biznesplan? Biznes plan można zdefiniować jako długofalowy i kompleksowy plan działalności organizacji gospodarczej lub realizacji przedsięwzięcia

Bardziej szczegółowo

Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014

Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014 Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014 http://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/2014_2020/strony/ glowna.aspx 2 I Wsparcie prowadzenia prac B+R przez przedsiębiorstwa oraz konsorcja naukowoprzemysłowe

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing ZARZĄDZANIE MARKĄ Doradztwo i outsourcing Pomagamy zwiększać wartość marek i maksymalizować zysk. Prowadzimy projekty w zakresie szeroko rozumianego doskonalenia organizacji i wzmacniania wartości marki:

Bardziej szczegółowo

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk Badania Marketingowe Kalina Grzesiuk definicja Badania marketingowe systematyczny i obiektywny proces gromadzenia, przetwarzania oraz prezentacji informacji na potrzeby podejmowania decyzji marketingowych.

Bardziej szczegółowo

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych

Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych WROCŁAWSKI PARK TECHNOLOGICZNY Partnerzy regionalni Wrocławskiego Parku Technologicznego w realizacji celów statutowych Marek Winkowski Wiceprezes WPT S.A. Anna Madera - Kierownik DAIP Gdańsk, 09.03.2009

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności innowacyjnej mikroprzedsiębiorstw. Dr Barbara Grzybowska. Warszawa, maj 2010

2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności innowacyjnej mikroprzedsiębiorstw. Dr Barbara Grzybowska. Warszawa, maj 2010 2010 Kierunki i instrumenty wsparcia działalności j mikroprzedsiębiorstw Dr Barbara Grzybowska Warszawa, maj 2010 PLAN WYSTĄPIENIA 1. Współpraca mikroprzedsiębiorstw z innymi podmiotami w zakresie realizacji

Bardziej szczegółowo

Dofinansowanie na rozwój działalności i wdrożenie innowacji

Dofinansowanie na rozwój działalności i wdrożenie innowacji RPO Lubuskie 2020 Oś Priorytetowa 1 Gospodarka i innowacje PI 3 c Zwiększone zastosowanie innowacji w przedsiębiorstwach sektora MŚP W ramach PI mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa mogą uzyskać wsparcie

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Przesłanki działalności marketingowej w przedsiębiorstwie...19

Rozdział 1. Przesłanki działalności marketingowej w przedsiębiorstwie...19 Spis treści Wstęp...13 CZĘŚĆ I. MODEL FUNKCJONOWANIA MARKETINGU Rozdział 1. Przesłanki działalności marketingowej w przedsiębiorstwie....19 1.1. Koncepcja modelu funkcjonowania marketingu........ 19 1.2.

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna.

Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna. Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna. ekspert: Szymon Medalion prowadząca: Marzena Szewczyk-Nelson Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe

Badania marketingowe Badania marketingowe Dr hab. prof. SGH Katedra Rynku i Marketingu SGH teresataranko@o2.pl Konsultacje pokój 302 Madalińskiego 6/8 Wtorek -15.00-16.00 Struktura problematyki 1. Definicja i funkcje badań

Bardziej szczegółowo

Dotacje dla wiedzy i technologii

Dotacje dla wiedzy i technologii Dotacje dla wiedzy i technologii Ewelina Hutmańska, Wiceprezes Zarządu Capital-ECI sp. z o.o. Polskie firmy wciąż są wtórnymi innowatorami Ponad 34,5 mld zł wydały na innowacje firmy, zatrudniające powyżej

Bardziej szczegółowo

Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. www.marr.pl

Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. www.marr.pl Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. MARR SA: Założona w 1993 Główny udziałowiec Województwo Małopolskie 88,8% 170 pracowników Kapitał założycielski: 87 675 000 PLN (~20 mln EUR) Oferta MARR SA

Bardziej szczegółowo

SEGMENTACJA RYNKU A TYPY MARKETINGU

SEGMENTACJA RYNKU A TYPY MARKETINGU SEGMENTACJA SEGMENTACJA...... to proces podziału rynku na podstawie określonych kryteriów na względnie homogeniczne rynki cząstkowe (względnie jednorodne grupy konsumentów) nazywane SEGMENTAMI, które wyznaczają

Bardziej szczegółowo

Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP

Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Szanowni Państwo, Mam przyjemność zaprosić Państwa firmę do udziału w Usłudze

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej 2012 System B2B jako element przewagi konkurencyjnej dr inż. Janusz Dorożyński ZETO Bydgoszcz S.A. Analiza biznesowa integracji B2B Bydgoszcz, 26 września 2012 Kilka słów o sobie główny specjalista ds.

Bardziej szczegółowo

Marketing dr Grzegorz Mazurek

Marketing dr Grzegorz Mazurek Marketing dr Grzegorz Mazurek Orientacja rynkowa jako podstawa marketingu Orientacja przedsiębiorstwa określa co jest głównym przedmiotem uwagi i punktem wyjścia w kształtowaniu działalności przedsiębiorstwa.

Bardziej szczegółowo

Ośrodki innowacji i przedsiębiorczości jako ogniwa łańcucha współpracy nauki z biznesem

Ośrodki innowacji i przedsiębiorczości jako ogniwa łańcucha współpracy nauki z biznesem Ośrodki innowacji i przedsiębiorczości jako ogniwa łańcucha współpracy nauki z biznesem Opracowanie: Marzena Mażewska Stowarzyszenie Organizatorów Ośrodków Innowacji i Przedsiębiorczości w Polsce Ośrodki

Bardziej szczegółowo

Forum Małych i Średnich Przedsiębiorstw

Forum Małych i Średnich Przedsiębiorstw 2011 Oferta KSU oraz PK dla nowopowstałych firm Forum Małych i Średnich Przedsiębiorstw Jak zostać i pozostać przedsiębiorcą? Iwona Pietruszewska-Cetkowska Czym jest Krajowy System Usług? Krajowy System

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZE UE DLA PRZEDSIĘBIORCÓW PROGRAM OPERACYJNY INNOWACYJNA GOSPODARKA Działania realizowane przez PARP

FUNDUSZE UE DLA PRZEDSIĘBIORCÓW PROGRAM OPERACYJNY INNOWACYJNA GOSPODARKA Działania realizowane przez PARP FUNDUSZE UE DLA PRZEDSIĘBIORCÓW PROGRAM OPERACYJNY INNOWACYJNA GOSPODARKA Działania realizowane przez PARP Iwona Szendel Dyrektor Zespołu Instrumentów Inwestycyjnych Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie łańcuchem dostaw

Zarządzanie łańcuchem dostaw Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie i Marketing Zarządzanie łańcuchem dostaw Wykład 1 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Zagadnienia Wprowadzenie do tematyki zarządzania

Bardziej szczegółowo

SŁOWO WSTĘPNE DO WYDANIA POLSKIEGO (Lechosław Garbarski) str. 15. Na drodze do nauki marketingu str. 17

SŁOWO WSTĘPNE DO WYDANIA POLSKIEGO (Lechosław Garbarski) str. 15. Na drodze do nauki marketingu str. 17 Spis treści SŁOWO WSTĘPNE DO WYDANIA POLSKIEGO (Lechosław Garbarski) str. 15 WPROWADZENIE str. 17 Na drodze do nauki marketingu str. 17 Podróż marketingowa: tworzenie wartości dla klienta i pozyskiwanie

Bardziej szczegółowo

Działania PARP na rzecz przedsiębiorców w 2013 r.

Działania PARP na rzecz przedsiębiorców w 2013 r. 2013 Bożena Lublińska - Kasprzak Prezes PARP Działania PARP na rzecz przedsiębiorców w 2013 r. Warszawa, 14 marca 2013 r. Obszary działalności PARP Działalność proeksportowa Sieci współpracy PARP Realizacja

Bardziej szczegółowo

ZGŁOSZENIE POMYSŁU do Konkursu INNOWACYJNY POMYSŁ 2008

ZGŁOSZENIE POMYSŁU do Konkursu INNOWACYJNY POMYSŁ 2008 ZGŁOSZENIE POMYSŁU do Konkursu INNOWACYJNY POMYSŁ 2008 KONKURS Zgłoszenie pomysłu do Konkursu należy przysłać do 17 listopada, e-mailem na adres konkurs@uni.lodz.pl Rozstrzygnięcie Konkursu do 12 grudnia

Bardziej szczegółowo

Krajowy System Usług. oferta perspektywy rozwoju współpraca z regionami. Agata Wieruszewska 14 czerwiec 2011

Krajowy System Usług. oferta perspektywy rozwoju współpraca z regionami. Agata Wieruszewska 14 czerwiec 2011 2011 Krajowy System Usług oferta perspektywy rozwoju współpraca z regionami Agata Wieruszewska 14 czerwiec 2011 Krajowy System Usług (KSU) to oferta usług dla osób przedsiębiorczych w kraju - firm z sektora

Bardziej szczegółowo

Podstawy Marketingu. Marketing zagadnienia wstępne

Podstawy Marketingu. Marketing zagadnienia wstępne Podstawy Marketingu Marketing zagadnienia wstępne Definicje marketingu: Marketing to zyskowne zaspokajanie potrzeb konsumentów /Kotler 1994/. Marketing to kombinacja czynników, które należy brać pod uwagę

Bardziej szczegółowo

Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców

Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców 2011 Anna Tarnawa Kierownik Sekcji Badań i Analiz Departament Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców Warszawa, 22 listopada 2011 r. Działalność

Bardziej szczegółowo

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Dr inż. MBA Janusz Marszalec Centrum Edisona, Warszawa 8 kwietnia 2014

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

ZALECANA LITERATURA:

ZALECANA LITERATURA: ZALECANA LITERATURA: Marketing. Sposób myślenia i działania. Red. J. Perenc. Wydawnictwo Naukowe US, Szczecin 2002 A. Smalec, G. Rosa, L. Gracz: Marketing przewodnik do ćwiczeń. Wydawnictwo Naukowe US,

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF

WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF ZARZĄDZANIE SIECIĄ WSPÓŁPRACY MŚP Łukasz Pytliński CEM Instytut Badań Rynku i Opinii Publicznej Wrzesień 2010 1 WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU

Bardziej szczegółowo

Kluczowy fragment Rozdziału 2 Koncepcja przedsięwziecia z książki Biznesplan w 10 krokach. Konkurenci. Geneza przedsięwzięcia. Kluczowe dane finansowe

Kluczowy fragment Rozdziału 2 Koncepcja przedsięwziecia z książki Biznesplan w 10 krokach. Konkurenci. Geneza przedsięwzięcia. Kluczowe dane finansowe Koncepcja to zbiór założeń, które będą stanowić podstawę sporządzenia biznesplanu. Powinny one dotyczyć genezy pomysłu, oceny pojemności potencjalnych rynków zbytu wraz z identyfikacją potencjalnych konkurentów,

Bardziej szczegółowo

Promocja w marketingu mix

Promocja w marketingu mix Promocja w marketingu mix Promocja Promocja- jest procesem komunikowania się przedsiębiorstwa z rynkiem i obejmuje zespół środków, za pomocą których przedsiębiorstwo przekazuje na rynek informacje charakteryzujące

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA prof. nzw. dr hab. Beata Filipiak Unia Europejska stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej międzynarodowej pozycji konkurencyjnej w obliczu zmieniających

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy

Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy Aleksandra Wanat Konferencja Rozwój przedsiębiorczości w województwie śląskim w kontekście CSR Katowice 22 listopada

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie łańcuchem dostaw

Zarządzanie łańcuchem dostaw Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Logistyka Zarządzanie łańcuchem dostaw Wykład 3 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Omówione zagadnienia Międzyorganizacyjne relacje logistyczne

Bardziej szczegółowo

SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA

SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA SŁOWNIK POJĘĆ ZWIĄZANYCH Z DEFINICJĄ KLASTRA 1. Klaster / Klastering Strona 1 Rys historyczny Inicjatywy klastrowe powstają w wyniku polityki rozwoju gospodarczego lub też w wyniku wydarzeń, które skłaniają

Bardziej szczegółowo

Specjalność - Marketing i zarządzanie logistyczne

Specjalność - Marketing i zarządzanie logistyczne Zagadnienia na egzamin dyplomowy na Wydziale Zarządzania Społecznej Akademii nauk Studia pierwszego stopnia kierunek zarządzanie w roku akademickim 2012/2013 Specjalność - Marketing i zarządzanie logistyczne

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój Instrumenty wsparcia przedsiębiorców w Programie Operacyjnym Inteligentny Rozwój, 2014-2020 Program Operacyjny Inteligentny Rozwój I. Wsparcie prowadzenia prac B+R przez przedsiębiorstwa oraz konsorcja

Bardziej szczegółowo

Obecne i nowe usługi polskiego systemu wsparcia MŚP

Obecne i nowe usługi polskiego systemu wsparcia MŚP 2010 Aneta Wilmańska Zastępca Prezesa PARP Obecne i nowe usługi polskiego systemu wsparcia MŚP Wsparcie dla innowacyjnych przedsiębiorstw nowe perspektywy Warszawa, 26 maja 2010 r. PARP na rzecz rozwoju

Bardziej szczegółowo

TREŚCI PROGRAMOWE MODUŁU INNOWACYJNEGO PROGRAM SZKOLENIA NAUCZYCIELI. Lp. Treści programowe Temat i zarys treści wykładów Liczba godzin Wykładowcy

TREŚCI PROGRAMOWE MODUŁU INNOWACYJNEGO PROGRAM SZKOLENIA NAUCZYCIELI. Lp. Treści programowe Temat i zarys treści wykładów Liczba godzin Wykładowcy TREŚCI PROGRAMOWE MODUŁU INNOWACYJNEGO PROGRAM SZKOLENIA NAUCZYCIELI Lp. Treści programowe Temat i zarys treści wykładów Liczba godzin Wykładowcy 1 Wykład metodyczny Platforma internetowa osią projektu

Bardziej szczegółowo

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo?

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Dariusz Lipka, Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Kraków, 11.12.2013 r. Specyfika projektów energetyki odnawialnej -

Bardziej szczegółowo

Finansowanie Venture Capital: Wady i Zalety

Finansowanie Venture Capital: Wady i Zalety Finansowanie Venture Capital: Wady i Zalety Barbara Nowakowska Polskie Stowarzyszenie Inwestorów Kapitałowych Poznań, 22 września 2007 r. 1. Fundusze venture capital 2. Finansowanie innowacji 2 Definicje

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do komercjalizacji technologii i innowacyjnych rozwiązań

Wprowadzenie do komercjalizacji technologii i innowacyjnych rozwiązań Unię uropejską w ramach uropejskiego Funduszu połecznego Wprowadzenie do komercjalizacji technologii i innowacyjnych rozwiązań Maciej Psarski Uniwersytet Łódzki Centrum Transferu Technologii Komercjalizacja

Bardziej szczegółowo

Audyt Marketingowy Młodej Firmy [RAPORT]

Audyt Marketingowy Młodej Firmy [RAPORT] Wytyczne dotyczące przygotowania raportu z Audytu Marketingowego Młodej Firmy zał. nr 3 do umowy Audyt Marketingowy Młodej Firmy [RAPORT] NAZWA AUDYTOWANEJ FIRMY:.. ADRES:. DATA PRZEKAZANIA PRZEPROWADZENIA

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz. dla potrzeb realizacji benchmarkingu klastrów w Polsce edycja 2012. 1. Nazwa klastra...

Kwestionariusz. dla potrzeb realizacji benchmarkingu klastrów w Polsce edycja 2012. 1. Nazwa klastra... Załącznik nr 2 do ZZW Kwestionariusz dla potrzeb realizacji benchmarkingu klastrów w Polsce edycja 2012 A. CHARAKTERYSTYKA KLASTRA 1. Nazwa klastra... 2. Rok utworzenia klastra (podjęcia inicjatywy lub

Bardziej szczegółowo

Jak zaprezentować pomysł przed inwestorem

Jak zaprezentować pomysł przed inwestorem Jak zaprezentować pomysł przed inwestorem Katarzyna Duda Pomorskie Forum Przedsiębiorczości Gdynia 2012 Dotacje na innowacje Spis treści: Czego oczekuje inwestor i jakich pomysłów szuka Biznesplan jak

Bardziej szczegółowo

Fundacja Małych i Średnich Przedsiębiorstw

Fundacja Małych i Średnich Przedsiębiorstw 2012 Fundacja Małych i Średnich Przedsiębiorstw Centrum Rozwoju Przedsiębiorczości Punkt Konsultacyjny KSU- usługi informacyjne i doradcze dla przedsiębiorców i osób zamierzających założyć działalność

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA KOMERCJALIZACJI TECHNOLOGII

AKADEMIA KOMERCJALIZACJI TECHNOLOGII AKADEMIA KOMERCJALIZACJI TECHNOLOGII PROGRAM SZKOLENIOWO-WARSZTATOWY GRUPY INVESTIN Termin: 21 października 4 listopada 2015 Miejsce: Łódź Wojewódzkie Centrum Przedsiębiorczości, ul. Prezydenta Gabriela

Bardziej szczegółowo

IX Świętokrzyska Giełda Kooperacyjna Nowych Technologii Energii Odnawialnej Technologia Przyszłości

IX Świętokrzyska Giełda Kooperacyjna Nowych Technologii Energii Odnawialnej Technologia Przyszłości W imieniu Świętokrzyskiego Centrum Innowacji i Transferu Technologii Sp. z o.o. oraz Targów Kielce pragnę Państwa serdecznie zaprosić do bezpłatnego udziału w IX Świętokrzyskiej Giełdzie Kooperacyjnej

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do marketingu. mgr Jolanta Tkaczyk

Wprowadzenie do marketingu. mgr Jolanta Tkaczyk Wprowadzenie do marketingu mgr Jolanta Tkaczyk Czym marketing nie jest...czyli dwa błędne spojrzenia na marketing marketing to sprzedaż marketing to dział firmy Czym jest rynek? Rynek (ang. market) - ogół

Bardziej szczegółowo

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości 2012 Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Wspieramy dobre zarządzanie Zarządzanie jest porządkowaniem chaosu Henry M. Boettinger Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP) jest agencją rządową,

Bardziej szczegółowo

Izba Przemysłowo-Handlowa w Tarnowskich Górach. Strategia Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach na lata 2007-2014

Izba Przemysłowo-Handlowa w Tarnowskich Górach. Strategia Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach na lata 2007-2014 Izba Przemysłowo-Handlowa w Tarnowskich Górach Strategia Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach na lata 2007-2014 12 czerwca 2007 Misją Izby Przemysłowo-Handlowej w Tarnowskich Górach jest stworzenie

Bardziej szczegółowo

Specyfika i zasady przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych

Specyfika i zasady przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Działanie 8.1 Wspieranie działalności gospodarczej w dziedzinie gospodarki elektronicznej Specyfika i zasady przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOT: Zarządzanie i marketing KOD S/I/st/11

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOT: Zarządzanie i marketing KOD S/I/st/11 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOT: Zarządzanie i marketing KOD S/I/st/11 2. KIERUNEK: Sport 3. POZIOM STUDIÓW 1 : I stopień studia stacjonarne 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II rok/iv semestr 5. LICZBA PUNKTÓW

Bardziej szczegółowo

Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A.

Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. powstała w 1994 roku jako spółka akcyjna, w której głównym akcjonariuszem jest Samorząd Województwa

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

MAŁOPOLSKO PODKARPACKIEGO KLASTRA CZYSTEJ ENERGII. 03 czerwca 2008 r

MAŁOPOLSKO PODKARPACKIEGO KLASTRA CZYSTEJ ENERGII. 03 czerwca 2008 r Możliwości finansowania dla MAŁOPOLSKO PODKARPACKIEGO KLASTRA CZYSTEJ ENERGII 03 czerwca 2008 r OLGA WARZECHA CENTRUM TRANSFERU TECHNOLOGII AGH Dział Obsługi Funduszy Strukturalnych tel. 12 617 31 59 warzecha@agh.edu.pl

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z przedmiotu uzupełniającego : ekonomia w praktyce dla klasy II

Wymagania edukacyjne z przedmiotu uzupełniającego : ekonomia w praktyce dla klasy II Wymagania edukacyjne z przedmiotu uzupełniającego : ekonomia w praktyce dla klasy II Zagadnienia 1.1. Etapy projektu 1.2. Projekt badawczy, przedsięwzięcie Konieczny (2) wie na czym polega metoda projektu?

Bardziej szczegółowo

BIZNESPLAN. 1 Definicja za: Wikipedia.pl

BIZNESPLAN. 1 Definicja za: Wikipedia.pl BIZNESPLAN Każda działalność gospodarcza, nawet najmniejsza, musi zostać skrupulatnie zaplanowana. Plan przedsięwzięcia gospodarczego konstruuje się zazwyczaj w formie biznesplanu. Biznesplan 1 (ang. business

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki Objaśnienie oznaczeń: S1A obszar

Bardziej szczegółowo

TEMATYKA PRAC. Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok

TEMATYKA PRAC. Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok TEMATYKA PRAC Zapisy dnia 18.02.2015 r. o godz. 9.45 Prof.nzdz. dr hab. Agnieszka Sitko-Lutek Zapisy pok. 309 Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok 1. Uwarunkowania i zmiana kultury organizacyjnej

Bardziej szczegółowo

Omówienie specyfiki i zasad przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych

Omówienie specyfiki i zasad przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych fakultatywnych Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Działanie 8.1 Wspieranie działalności gospodarczej w dziedzinie gospodarki elektronicznej Omówienie specyfiki i zasad przyznawania punktów w ramach kryteriów merytorycznych

Bardziej szczegółowo

MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE

MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE MANAGER INNOWACJI MODUŁY WARSZTATOWE WARSZTAT I-A PRAWNO-TEORETYCZNE PODSTAWY PROJEKTÓW INNOWACYJNYCH Czym jest innowacja? Możliwe źródła Wewnętrzne i zewnętrzne źródła informacji o innowacji w przedsiębiorstwie.

Bardziej szczegółowo

Marketing nowych technologii

Marketing nowych technologii Marketing nowych technologii dr Bartłomiej Kurzyk dr Bartłomiej Kurzyk Uniwersytet Łódzki Wydział Zarządzania e-mail: kurzyk@kurzyk.pl WWW: www.kurzyk.pl 1 Cele Będziecie czuć i rozumieć rolę marketingu

Bardziej szczegółowo

Ocena ryzyka kontraktu. Krzysztof Piłat Krajowy Rejestr Długów Biuro Informacji Gospodarczej

Ocena ryzyka kontraktu. Krzysztof Piłat Krajowy Rejestr Długów Biuro Informacji Gospodarczej Ocena ryzyka kontraktu Krzysztof Piłat Krajowy Rejestr Długów Biuro Informacji Gospodarczej Plan prezentacji Główne rodzaje ryzyka w działalności handlowej i usługowej przedsiębiorstwa Wpływ udzielania

Bardziej szczegółowo

dr Grzegorz Mazurek racjonalna reakcja konkurencji celowy zintegrowanym orientacji rynkowej zidentyfikowaniu i przewidywaniu potrzeb odbiorców

dr Grzegorz Mazurek racjonalna reakcja konkurencji celowy zintegrowanym orientacji rynkowej zidentyfikowaniu i przewidywaniu potrzeb odbiorców Sprawy organizacyjne Literatura B. Żurawik, W. Żurawik: Marketing usług finansowych, PWN, Warszawa, 2001 M. Pluta-Olearnik: Marketing usług bankowych, PWE, Warszawa, 2001 Marketing na rynku usług finansowych

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie marketingowe

Zarządzanie marketingowe Zarządzanie marketingowe 1. Pojęcie i wymiary zarządzania. 2. Struktura zarządzania przedsiębiorstwem (rys.). 3. Przedmiot i funkcje marketingu. 4. Naczelne zasady i główne zadanie marketingu. 5. Proces

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiotu uzupełniającego: Ekonomia w praktyce

Wymagania edukacyjne przedmiotu uzupełniającego: Ekonomia w praktyce Wymagania edukacyjne przedmiotu uzupełniającego: Ekonomia w praktyce Temat (rozumiany jako lekcja) 1. Etapy projektu 2. Projekt badawczy, przedsięwzięcie Wymagania konieczne (ocena dopuszczająca) wie na

Bardziej szczegółowo

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR:

Czym jest SIR? Cele szczegółowe SIR: Czym jest SIR? Sieć na rzecz innowacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich funkcjonuje w ramach Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich (podsieć KSOW) i ma charakter otwarty. Uczestnikami Sieci mogą być wszystkie

Bardziej szczegółowo

Programy Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego wspierające przedsiębiorczość akademicką oraz transfer technologii

Programy Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego wspierające przedsiębiorczość akademicką oraz transfer technologii Programy Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego wspierające przedsiębiorczość akademicką oraz transfer technologii Marta Pytlarczyk Zastępca Dyrektora Departament Wdrożeń i Innowacji IniTech projekt rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników 2010 Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników Paulina Zadura-Lichota Zespół Przedsiębiorczości Warszawa, styczeń 2010 r. Pojęcie inteligentnej organizacji Organizacja inteligentna

Bardziej szczegółowo

Stan i kierunki rozwoju instytucji proinnowacyjnych w województwie dolnośląskim

Stan i kierunki rozwoju instytucji proinnowacyjnych w województwie dolnośląskim Stan i kierunki rozwoju instytucji proinnowacyjnych w województwie dolnośląskim Seminarium konsultacyjne III Wrocław, 10 grudnia 2010 r. Plan prezentacji I. Cele i zakres badania II. Metodologia i przebieg

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil : Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Wszystkie Semestr: Forma studiów: I stacjonarne/niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji 2010 Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji Paweł Czyż Warszawa, maj 2010 WPROWADZENIE Ewolucja teorii wzrostu gospodarczego i podejścia do innowacji Od podejścia neoklasycznego

Bardziej szczegółowo

Kierunki rozwoju firmy Decyzje o wyborze rynków Decyzje inwestycyjne Rozwój nowych produktów Pozycjonowanie. Marketing strategiczny

Kierunki rozwoju firmy Decyzje o wyborze rynków Decyzje inwestycyjne Rozwój nowych produktów Pozycjonowanie. Marketing strategiczny Badania marketingowe dr Grzegorz Mazurek Istota badań Podejmowanie decyzji odbywa się na bazie doświadczenia, wiedzy oraz intuicji. Podejmowanie decyzji wiąże się automatycznie z ryzykiem poniesienia porażki

Bardziej szczegółowo

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA ZAŁĄCZNIK NR 2 MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Studia podyplomowe ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING Przedmioty OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Absolwent studiów podyplomowych - ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING:

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00

PROGRAMY SEMINARIÓW. TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk. Godziny spotkania: 10:00 13:00 PROGRAMY SEMINARIÓW TEMAT A Innowacje w biznesie przegląd dobrych praktyk 1. Pojęcia podstawowe z obszaru innowacyjnej przedsiębiorczości 2. Proces poszukiwania innowacyjności 3. Proces wprowadzania innowacji

Bardziej szczegółowo

Wymagania podstawowe (ocena dostateczne) Wymagania rozszerzające (ocena dobra) Dział 1. Metoda projektu zasady pracy Uczeń: określa założenia

Wymagania podstawowe (ocena dostateczne) Wymagania rozszerzające (ocena dobra) Dział 1. Metoda projektu zasady pracy Uczeń: określa założenia Plan wynikowy z wymaganiami edukacyjnymi przedmiotu uzupełniającego: Ekonomia w praktyce dla klas szkół ponadgimnazjalnych autor mgr inż. Jolanta Kijakowska ROK SZKOLNY 2014/15 (klasa II d) Temat (rozumiany

Bardziej szczegółowo

Zwrotne instrumenty finansowe - narzędzia wspierania innowacyjnych projektów przez ARR S.A.

Zwrotne instrumenty finansowe - narzędzia wspierania innowacyjnych projektów przez ARR S.A. Konferencja TECHNOBIT VENTURE - WIEDZA I KAPITAŁ DLA INNOWACJI. DOŚWIADCZENIA I PERSPEKTYWY Zwrotne instrumenty finansowe - narzędzia wspierania innowacyjnych projektów przez ARR S.A. 28-29 października

Bardziej szczegółowo

Badania Marketingowe. Zajęcia 1 Wprowadzenie do badań marketingowych

Badania Marketingowe. Zajęcia 1 Wprowadzenie do badań marketingowych Badania Marketingowe Zajęcia 1 Wprowadzenie do badań marketingowych Definicje badań marketingowych Badanie marketingowe to systematyczne i obiektywne identyfikowanie, gromadzenie, analizowanie i prezentowanie

Bardziej szczegółowo

Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP

Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP Mirosław Marek PARP, Prezes Zarządu Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP)

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W PRZEDSIĘBIORSTWIE

SZKOLENIE BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W PRZEDSIĘBIORSTWIE SZKOLENIE ROZWIĄZANIA W ZAKRESIE ROZWOJU KAPITAŁU LUDZKIEGO PRZEDSIĘBIORSTW BADANIE SATYSFAKCJI KLIENTA I ZARZĄDZANIE SATYSFAKCJĄ KLIENTA W WPROWADZENIE W dobie silnej konkurencji oraz wzrastającej świadomości

Bardziej szczegółowo

Działania PARP na rzecz przedsiębiorczości i innowacyjności

Działania PARP na rzecz przedsiębiorczości i innowacyjności 2009 Aneta Wilmańska Zastępca Prezesa Działania PARP na rzecz przedsiębiorczości i innowacyjności Warszawa, 22 kwietnia 2009 r. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości PARP jest rządową agencją podległą

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZ POŻYCZKOWY DLA KOBIET. Ministerstwo Gospodarki Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości. Jelenia Góra, grudzień 2014 r.

FUNDUSZ POŻYCZKOWY DLA KOBIET. Ministerstwo Gospodarki Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości. Jelenia Góra, grudzień 2014 r. FUNDUSZ POŻYCZKOWY DLA KOBIET Ministerstwo Gospodarki Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości Jelenia Góra, grudzień 2014 r. I. Fundusz pożyczkowy dla kobiet... 3 1. Termin przyjmowania wniosków... 3 2. Limity

Bardziej szczegółowo

Wsparcie finansowe innowacji

Wsparcie finansowe innowacji Wsparcie finansowe innowacji Aniołowie Biznesu Fundusze kapitału zalążkowego 1 Poziom nakładó w Kapitał inwestycyjny problem luki kapitałowej w rozwoju innowacyjnych przedsięwzięć Dolina śmierci (Powstawanie

Bardziej szczegółowo

Zwrotne formy finansowania INWESTYCJI

Zwrotne formy finansowania INWESTYCJI Zwrotne formy finansowania INWESTYCJI grudzień 2012 r. MARR - oferta dla przedsiębiorczych Wspieranie starterów - projekty edukacyjne, szkolenia, punkty informacyjne, doradztwo, dotacje na start Ośrodek

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania rozwoju przedsiębiorstw

Źródła finansowania rozwoju przedsiębiorstw www.psab.pl Źródła finansowania rozwoju przedsiębiorstw Przemysław Jura Prezes Zarządu Instytutu Nauk Ekonomicznych i Społecznych Koordynator zarządzający Ponadregionalną Siecią Aniołów Biznesu - Innowacja

Bardziej szczegółowo

Screening i ranking technologii

Screening i ranking technologii Screening i ranking technologii Maciej Psarski Uniwersytet Łódzki Centrum Transferu Technologii Screening i ranking Selekcja idei, technologii, opcji, możliwości, rynków, Na wczesnych etapach rozwoju przedsięwzięcia

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA. wprowadzania nowych produktów na rynki docelowe: Chiny, Tajlandia, Turcja, Litwa

STRATEGIA. wprowadzania nowych produktów na rynki docelowe: Chiny, Tajlandia, Turcja, Litwa STRATEGIA wprowadzania nowych produktów na rynki docelowe: Chiny, Tajlandia, Turcja, Litwa Gdańsk, kwiecień 2014 Opracowanie wykonała pracowania marketingowa SBM Sławomir Błażewicz 80-434 Gdańsk, ul. Danusi

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN CENTRUM PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I TRANSFERU TECHNOLOGII UNIWERSYTETU ZIELONOGÓRSKIEGO

REGULAMIN CENTRUM PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I TRANSFERU TECHNOLOGII UNIWERSYTETU ZIELONOGÓRSKIEGO Załącznik do uchwały nr 463 Senatu UZ z 29.04.2015r. REGULAMIN CENTRUM PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I TRANSFERU TECHNOLOGII UNIWERSYTETU ZIELONOGÓRSKIEGO 1. Centrum Przedsiębiorczości i Transferu Technologii Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo