Państwowa Szkoła Wyższa im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Państwowa Szkoła Wyższa im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych"

Transkrypt

1 Państwowa Szkoła Wyższa im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych pod redakcją Jarosława Żbikowskiego Agnieszki Siedleckiej Biała Podlaska 2009

2 Publikacja realizowana w ramach projektu na zlecenie PFRON: Determinanty aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych zamieszkałych na obszarach wiejskich. Umowa nr 3/4/WRP/B/08/ Wydawnictwo PSW im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Biała Podlaska 2009 Copyright by Wydawnictwo PSW im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Biała Podlaska 2009 ISBN Państwowa Szkoła Wyższa im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej ul. Sidorska 95/97, Biała Podlaska, tel. (83) Druk: PRINT-ART ul. Jatkowa 7, Biała Podlaska, - 2 -

3 SPIS TREŚCI WSTĘP... 5 ROZDZIAŁ I NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ I WYBRANE ZDROWOTNE CZYNNIKI RYZYKA NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI NA WSI Dominik Dąbrowski, Jarosław Żbikowski, Tomasz Grudniewski DEFINICJE I POJĘCIA NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W KRAJACH UNII EUROPEJSKIEJ... 9 Mieczysław Adamowicz NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ JAKO WYNIK WYPADKOWOŚCI W ROLNICTWIE A DZIAŁALNOŚĆ PREWENCYJNA NA PRZYKŁADZIE PLACÓWKI TERENOWEJ KRUS W BIAŁEJ PODLASKIEJ...23 Krzysztof Sokołowski, Joanna Fidut, Robert Latosiewicz STAN ZDROWIA MIESZKAŃCÓW WSI HOSPITALIZOWANYCH W 2007 ROKU W ODDZIALE REHABILITACJI INSTYTUTU MEDYCYNY WSI W LUBLINIE...53 Joanna Fidut, Krzysztof Sokołowski, Józef Krzak CHOROBA ZWYRODNIENIOWA STAWÓW KOLANOWYCH PRZYCZYNA NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI...61 ROZDZIAŁ II SPOŁECZNO EKONOMICZNE I RODZINNE ASPEKTY AKTYWIZACJI OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W SPOŁECZNOŚCI LOKALNEJ Alina Zajadacz, Adam Marciniak WYBRANE CECHY SPOŁECZNO-DEMOGRAFICZNE A AKTYWNOŚĆ ZAWODOWA OSÓB NIESŁYSZĄCYCH W POLSCE...71 Dorota Ulikowska GMINA I JEJ ROLA W AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH...85 Marcin Olejniczak POSTRZEGANIE AKTYWNOŚCI ZAWODOWEJ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W ŚRODOWISKU LOKALNYM...97 Dorota Tomczyszyn OPINIE O PRACY ZAWODOWEJ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH REFLEKSJE BADAWCZE

4 Bernadeta Szczupał OSOBY Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ W ŚRODOWISKU WIEJSKIM WYBRANE LOKALNE INICJATYWY AKTYWIZACJI Marian Stepulak ROLA SYSTEMU RODZINNEGO W PROCESIE AKTYWNOŚCI ZAWODOWEJ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH INTELEKTUALNIE W STOPNIU LEKKIM W OBSZARACH WIEJSKICH Marta Pawelec ZNACZENIE POSTAW RODZICIELSKICH WOBEC DZIECI Z UPOŚLEDZENIEM UMYSŁOWYM W STOPNIU LEKKIM DLA ROZWOJU KOMPETENCJI SPOŁECZNYCH I PRZYGOTOWANIA DO AKTYWNOŚCI ZAWODOWEJ ROZDZIAŁ III WSPOMAGANIE AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ Waldemar Moska, Alicja Białczyk KULTURA FIZYCZNA JAKO KIERUNEK WSPOMAGAJĄCY MOŻLIWOŚCI AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Stanisława Nazaruk, Anna Ślifirczyk WARSZTATY TERAPII ZAJĘCIOWEJ PRÓBĄ PRZYGOTOWANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH DO PODJĘCIA PRACY ZAWODOWEJ Bogusław Sawicki, Magdalena Jakubiuk ROLA AKTYWNOŚCI TURYSTYCZNEJ UCZNIÓW NIEPEŁNOSPRAWNYCH W PROCESIE EDUKACJI NA PRZYKŁADZIE SPECJALNEGO OŚRODKA SZKOLNO- WYCHOWAWCZEGO NR 1 W LUBLINIE Elżbieta M. Minczakiewicz THE GATEWAY AWARD W ROZWIJANIU ZAINTERESOWAŃ AKTYWNOŚCIĄ ZAWODOWĄ U MŁODZIEŻY Z GŁĘBSZĄ NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ Wojciech Swędzioł PRZYGOTOWANIE DO PEŁNEJ AKTYWNOŚCI ŻYCIOWEJ OSÓB NIEWIDOMYCH I SŁABOWIDZĄCYCH W PROCESIE EDUKACJI NA PRZYKŁADZIE CARL-STREHL-SCHULE (CSS) W MARBURGU WARIA Elżbieta Szczygielska, Agata Smoleń WYBRANE METODY ANALIZY DANYCH JAKOŚCIOWYCH W BADANIACH AKTYWNOŚCI ZAWODOWEJ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

5 WSTĘP Zjawisko niepełnosprawności to jeden z najpoważniejszych problemów społecznych, z jakim zmaga się współczesna cywilizacja. Stale powiększająca się liczba osób o niepełnej sprawności stawia przed nami wszystkimi, a w szczególności przed rządami poszczególnych państw, organizacjami międzynarodowymi, ale również przed stowarzyszeniami, fundacjami i środowiskiem naukowym cele i zadania związane z możliwie pełnym włączeniem tej grupy społecznej we wszystkie przejawy aktywności, w tym aktywności społecznej i zawodowej. Osoby niepełnosprawne zaliczają się do tej części populacji, która jest narażona, jak żadna inna, na marginalizację. Jednym z najistotniejszych skutków tej sytuacji jest wskaźnik zatrudnienia, który w naszym kraju należy do najniższych w Europie. W Polsce osoby niepełnosprawne stanowią około 10% populacji w wieku produkcyjnym, ale ich udział w ogólnym zatrudnieniu sięga zaledwie niecałych 4%. W najtrudniejszej sytuacji znajdują się osoby niepełnosprawne mieszkające na wsi, niezwiązane z gospodarstwem rolnym, chociaż to właśnie rolnictwo daje zatrudnienie wielu osobom niepełnosprawnym, zwłaszcza starszym i słabo wykształconym. Współczynnik aktywności zawodowej niepełnosprawnych mieszkańców wsi związanych z gospodarstwem rolnym w 2008 r. wynosił 26,5%, a wskaźnik zatrudnienia 26,0%, zaś dla osób zamieszkałych na wsi, niezwiązanych z gospodarstwem rolnym wskaźniki te wynosiły odpowiednio 7,2% i 5,6%. Dlatego działania integracyjne oparte na zasadach dialogu, wzajemności i równorzędności powinny przyczynić się do większej aktywizacji tej grupy społecznej, ponieważ,..aktywność zawodowa osób niepełnosprawnych jest nie tylko sposobem osiągania samodzielności ekonomicznej, ale także a dla wielu przede wszystkim czynnikiem budującym poczucie własnej wartości i samorealizacji oraz drogą do szeroko rozumianej reintegracji społecznej (A. Ostrowska). W ostatnich latach osoby o niepełnej sprawności i ich sytuacja stały się jednymi z głównych celów polityk tak poszczególnych państw, jak i organizacji międzynarodowych w tym Unii Europejskiej oraz obszarem zainteresowań badawczych szerokiego spektrum naukowców od nauk medycznych, przez psychologię, socjologię, prawo, po ekonomię, organizację i zarządzanie czy kulturę fizyczną. Publikacja, którą oddajemy do rąk czytelników, jest owocem konferencji naukowej, zorganizowanej w ramach projektu badawczego finansowanego przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełno

6 sprawnych Determinanty aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych zamieszkałych na obszarach wiejskich. Problemem podjętym w niniejszej monografii są rozważania dotyczące czynników i uwarunkowań stymulujących aktywność zawodową osób niepełnosprawnych, w szczególności osób niepełnosprawnych zamieszkałych na obszarach wiejskich. W trzech rozdziałach, z których zbudowana jest publikacja zostały zawarte treści dotyczące definiowania niepełnosprawności w literaturze krajowej i zagranicznej, czynników ryzyka mających wpływ na poziom niepełnosprawności na wsi, wybranych aspektów determinujących podejmowania aktywności zawodowej przez osoby o niepełnej sprawności zamieszkałych na obszarach wiejskich oraz niezwykle ważnego zagadnienia jakim jest wspomaganie tejże aktywności. Publikację kończy istotny z punktu wiedzenia prowadzenia badań materiał omawiający wybrane metody analizy danych jakościowych w badaniach nad aktywnością zawodową osób o niepełnej sprawności. Publikację kierujemy przede wszystkim do wszystkich osób i instytucji, które są zainteresowane problemami osób niepełnosprawnych. Interesujące informacje powinni znaleźć studenci i pracownicy nauki, osoby niepełnosprawne oraz osoby i instytucje pracujące na co dzień z osobami o niepełnej sprawności. Agnieszka Siedlecka Jarosław Żbikowski - 6 -

7 ROZDZIAŁ I NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ I WYBRANE ZDROWOTNE CZYNNIKI RYZYKA NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI NA WSI - 7 -

8 - 8 -

9 Dominik Dąbrowski, Jarosław Żbikowski, Tomasz Grudniewski PSW im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej DEFINICJE I POJĘCIA NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W KRAJACH UNII EUROPEJSKIEJ Być pełnosprawnym to tak naprawdę żadna zasługa, to dar, który każdemu z nas, o każdym czasie może być odebrany. Pozwólmy więc niepełnosprawnym i członkom ich rodzin, w jak najbardziej naturalny sposób, włączyć się w nasze życie. Chcielibyśmy dać im pewność, że jesteśmy jednością. Richard von Weizacker Wstęp Podstawowym celem prezentowanej pracy jest zwrócenie uwagi na szeroki problem dotyczący definiowania i posługiwania się na co dzień pojęciami związanymi z niepełnosprawnością. Autorzy posługując się różnymi źródłami, próbują wskazać zachodzące przemiany w definiowaniu osoby z niepełnosprawnością, wynikające z tych przemian modele, podejścia oraz prace organizacji międzynarodowych działających na rzecz niepełnosprawnych obywateli. Najważniejszą role w porządkowaniu definicji odgrywa Światowa Organizacja Zdrowia (WHO). W 1980 r. WHO pod przewodnictwem P. Wooda sformułowała oficjalną definicję niepełnosprawności (International Classification of Impairment, Disability and Handicap ICIDH). Wprowadzone zostało rozróżnienie między uszkodzeniem (impairment) powodującym nienormalne funkcjonowanie narządu lub części ciała, ograniczeniem (disability) oznaczającym ograniczenie codziennej sprawności psychicznej lub fizycznej człowieka, jako rezultatu uszkodzenia narządu lub części ciała i upośledzeniem (handicap), jako skutek uszkodzenia bądź niepełnosprawności, ograniczenie pełnienia określonych ról społecznych. Ta typologia zakłada istnienie fizycznej i psychicznej normalności, niepełnosprawność jest tutaj odstępstwem - 9 -

10 od obowiązujących norm dotyczących fizycznego i psychicznego funkcjonowania człowieka. 1 Standardowe Zasady Wyrównywania Szans Osób Niepełnosprawnych, przyjęte przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w 1993 roku, wspominają o tym, że pod koniec lat 60-tych i w latach 70-tych organizacje osób niepełnosprawnych w niektórych krajach zaczęły formułować nowa koncepcje niepełnosprawności. Zwrócono w niej uwagę na to, że ograniczenia dotykające osoby niepełnosprawne są związane ze strukturą środowiska, w którym żyją oraz z postawami społeczeństwa. Od tego czasu zaczęto coraz częściej mówić o społecznej definicji niepełnosprawności, czyli takiej, w której uznaje się, że niepełnosprawność to wynik barier, jakie napotyka osoba niepełnosprawna. Po raz pierwszy zdefiniowano niepełnosprawność w kategoriach relacji pomiędzy osobami niepełnosprawnymi a środowiskiem, w którym żyją, w Światowym Programie Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych, przyjętym przez Zgromadzenie Ogólne w 1982 roku. 2 Później zdefiniowano niepełnosprawność w ten sposób także np. w klasyfikacjach Światowej Organizacji Zdrowia (2001 r.). Opracowane dotychczas definicje w ramach międzynarodowej klasyfikacji niepełnosprawności i upośledzeń przyjętych przez Światową Organizację Zdrowia, nie są w pełni wystarczające gdyż niedostatecznie wyjaśniają interakcje pomiędzy warunkami społecznymi, a oczekiwaniami i możliwościami jednostki. Dlatego definicja europejska, dysponując mniej lub bardziej precyzyjnymi określeniami stara się ukazać przede wszystkim obowiązek świadczenia pomocy osobom, które mogą mieć trudności w samodzielnym jej uzyskiwaniu; wskazuje na to jak powinna być postrzegana jednostka mająca mniejsze od innych szanse zaspokajania swych podstawowych życiowych potrzeb. 3 Definicji prezentowanej przez WHO zarzucano, że sprowadzanie problemów osób niepełnosprawnych jedynie do zagadnień medycznych, a tym samym wyraźne pomijanie aspektów społecznych oraz kulturowych związanych z niepełnosprawnością. Prace w tym zakresie, które trwały wiele lat, doprowadziły do powstania w 2001 r. Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania Niepełnosprawności i Zdrowia (International Classification of Functioning, Disability add Health ICF). Odzwierciedla ona wyraźną zmianę nastawienia społecznego w stosunku do niepełnosprawności. 1 J. Martin, H. Meltzer, D. Elliot, The prevalence of disability among adults, HMSO, Lodon 1988, s Standardowe Zasady Wyrównywania Szans Osób Niepełnosprawnych zostały przyjęte podczas 48 sesji Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych w dniu 20 grudnia 1993 (Rezolucja 48/96). 3 T. Gałkowski, Wokół definicji pojęcia osoba niepełnosprawna doświadczenia europejskie

11 Spośród wielu podziałów stosowanych w definiowaniu niepełnosprawności należy wspomnieć, przede wszystkim o medycznym i społecznym podejściu do niepełnosprawności. Jest ono widoczne także w opisywanych w dalszej części tekstu klasyfikacjach WHO, ONZ itp. W modelu medycznym problemy, jakie napotykają osoby z niepełnosprawnością to bezpośrednia konsekwencja choroby lub uszkodzenia. Niepełnosprawność jest więc osobistą tragedią konkretnej osoby. Od takiego rozumienia odchodzi się już w oficjalnych opracowaniach. W modelu społecznym mówi się wtedy, gdy uznamy, że niepełnosprawność powstaje w skutek ograniczeń doświadczanych przez osoby nią dotknięte, takich jak indywidualne uprzedzenia, utrudniony dostęp do budownictwa użyteczności publicznej, niedostosowany system transportu, rozwiązania na rynku pracy wyłączające z niego osoby niepełnosprawne. Przyczyna niepełnosprawności tkwi nie w jednostce, ale w barierach społecznych, ekonomicznych. Niepełnosprawność jest właśnie wynikiem barier, jakie napotyka osoba niepełnosprawna. 4 Społeczny sposób widzenia niepełnosprawności wyraźnie dominuje od wielu lat w aktach międzynarodowych i stopniowo przejmują go, z różnym skutkiem, prawa krajowe. Prace nad pojęciem niepełnosprawności w Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) W Międzynarodowej klasyfikacji uszkodzeń, niepełnosprawności i upośledzeń opracowanej przez WHO w 1980 roku, na podstawie aspektów biologicznych, funkcjonalnych i społecznych, rozróżniono: uszkodzenie (ang. impairment) oznacza jakąkolwiek stratę lub wadę psychiczną, fizjologiczną lub anatomiczną struktury albo czynności; może być trwałe lub okresowe, wrodzone lub nabyte etc.; niepełnosprawność (ang. disability) wszelkie ograniczenie lub brak wynikający z uszkodzenia możliwości wykonywania czynności na poziomie uważanym za normalny dla człowieka; niepełnosprawność jest następstwem uszkodzenia; upośledzenie (ang. handicap) oznacza niekorzystną (gorszą) sytuację danej osoby będącą wynikiem uszkodzenia lub niepełnosprawności polegającą na ograniczeniu lub uniemożliwieniu wypełniania ról, które uważane są za normalne biorąc pod uwagę jej wiek, płeć, czynniki kulturowe i społeczne; upośledzenie jest następstwem uszkodzenia i niepełnosprawności. 4 E. Wapiennik, R. Piotrowicz, Niepełnosprawny pełnoprawny obywatel, Stowarzyszenie Przyjaciół Integracji, UKiE, Warszawa 2002, s

12 Definicji tej zarzucano zbytnia medykalizację niepełnoprawności (szczególnie w definiowaniu upośledzenia), kosztem niezauważenia aspektów społecznych. WHO zdefiniowała więc pojęcie niepełnosprawności jeszcze raz w 2001 r., w Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania Niepełnosprawności i Zdrowia (ang. w skrócie ICF). Tym razem uwzględniono społeczny aspekt niepełnosprawności i ograniczenia związane z udziałem w życiu społecznym. W ICF przez niepełnosprawność rozumie się wielowymiarowe zjawisko wynikające ze wzajemnych oddziaływań między ludźmi a ich fizycznym i społecznym otoczenie. 5 Według ICF niepełnosprawność to szeroki termin, obejmujący także uszkodzenia, ograniczenia aktywności i ograniczenia uczestnictwa. Definicja niepełnosprawności w ICF jest obecnie bardzo często przyjmowana jako punkt wyjścia do tworzenia definicji niepełnosprawności w niektórych krajach europejskich (np. w Hiszpanii, we Francji). W klasyfikacji ICF podano też szczegółowe definicje niepełnosprawności, np. osoby niepełnosprawne fizycznie, osoby z niepełnosprawnością sensoryczną oraz zdefiniowano takie pojęcia jak, np.: aktywność wykonywanie zadań lub czynności przez dana osobę; ograniczenie aktywności oznacza trudności, których człowiek może doświadczać podczas podejmowania aktywności; uczestnictwo zaangażowanie człowieka w sytuacje życiowe; ograniczenia uczestnictwa problemy, których dana osoba może doświadczać, angażując się w sytuacje życiowe. 6 Zatem niepełnosprawność w ujęciu ICF nie postrzegana jest jako efekt stanu zdrowia, ale jest wynikiem barier napotykanych w otoczeniu. Tym samym definicja WHO z 2001 r. najbardziej odzwierciedla to, co jest mocno akcentowane w podejściu do niepełnosprawności czyli nacisk na funkcjonowanie osób niepełnosprawnych w ich środowisku. 5 E. Wapiennik, R. Piotrowicz, Niepełnosprawny, dz. cyt., s Udoskonalenie systemu funkcjonowania służb orzekających o niepełnosprawności. No-we kryteria kwalifikujące do niepełnosprawności oraz procedury postępowania propozycje zmian, materiały szkoleniowe dla lekarzy, red. E. Wegrowska-Koski, J. Walasiuk, P. Wdówik, Instytut Medycyny Pracy im. Prof. J. Nofera, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Warszawa 2006, s

13 Standardowe Zasady Wyrównywania Szans Osób Niepełnosprawnych Zmieniające się w ostatnich latach w koncepcje dotyczące niepełnosprawności zmuszają do zrewidowania niektórych dotychczasowych definicji i uściślenia stosowanej terminologii. Coraz wyraźniej wyrażana jest potrzeba uwzględniania w większym niż dotąd stopniu kontekstu środowiskowego. Takie postulaty są zawarte, m.in. w wydanych w 1994 r. Standardowych Zasadach Wyrównywania Szans Osób Niepełnosprawnych udostępnionych zainteresowanym instytucjom i działającym organizacjom. Sformułowane tam cele i zadania zostały następnie wykorzystane przez grupę ekspertów, w październiku 1994 r. w ramach Europejskiego Forum Niepełnosprawności (European Disability Forum). Debaty dotyczyły czterech głównych problemów: 1.europejskiej definicji niepełnosprawności, 2. eugeniki, bioetyki i eutanazji, 3. niezależnego życia i 4. seksualności. Chcąc wyjść naprzeciw aktualnym przemianom dokonującym się w zakresie koncepcji niepełnosprawności, trzeba dokonać podstawowych ustaleń terminologicznych, co nie jest sprawą prostą i łatwą. 7 Standardowe Zasady Wyrównywania Szans Osób Niepełnosprawnych przyjęto podczas 48 sesji Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych w dniu 20 grudnia 1993 roku. Celem Zasad jest zagwarantowanie niepełnosprawnym członkom swoich społeczności, możliwości korzystania z tych samych praw i obowiązków przysługujących pozostałym obywatelom. To poszczególne państwa odpowiadają za podejmowanie odpowiednich działań w celu usunięcia takich przeszkód w swoim kraju. Osoby niepełnosprawne i ich organizacje powinny być w tym procesie aktywnymi partnerami. Podstawowe pojęcia w sferze polityki wobec osób niepełnosprawnych Ujęcie pojęć, wokół których obracają się autorzy tej pracy, oparte jest na podstawie Standardowych Zasad Wyrównywania Szans Osób Niepełnosprawnych, przez co tekst rozważań przytoczony jest w znacznej całości W tekście Zasad przewijają się przytoczone niżej pojęcia. Opierają się one głównie na pojęciach występujących w Światowym Programie Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych. Odzwierciedlają również postęp, jaki się dokonał podczas trwania Dekady Osób Niepełnosprawnych pod egidą Narodów Zjednoczonych. 7 T. Gałkowski, Wokół definicji, dz. cyt., 8 Informacje na podstawie tłumaczenia Standardowych Zasad na język polski dostępnego na stronie

14 2. Termin niepełnosprawność obejmuje wiele ograniczeń funkcjonalnych występujących w każdym społeczeństwie i w każdym kraju na świecie. Niepełnosprawność może być fizyczna, intelektualna lub polegać na dysfunkcji zmysłów; może wynikać z choroby somatycznej lub choroby umysłowej. Wymienione zaburzenia, sytuacje lub choroby mogą mieć charakter stały lub przejściowy. 3. Termin upośledzenie (handicap) oznacza utratę lub ograniczenie możliwości uczestniczenia w życiu społeczeństwa w tym samym stopniu, co inni obywatele. Termin ten wskazuje na konflikt pomiędzy osobą niepełnosprawną a jej środowiskiem. Celem tego terminu jest zwrócenie uwagi na braki w środowisku i w wielu zorganizowanych działaniach społecznych, dotyczących na przykład informacji, komunikacji międzyludzkiej i edukacji, które uniemożliwiają osobom niepełnosprawnym uczestnictwo na równych zasadach. 4. Terminy: niepełnosprawność i upośledzenie powinny być rozumiane w świetle współczesnej historii niepełnosprawności. W latach 70-tych przedstawiciele organizacji osób niepełnosprawnych oraz specjaliści w tej dziedzinie przeciwstawiali się ówczesnej terminologii. Terminy niepełnosprawność i upośledzenie były często używane w niejasny i mylący sposób, co nie sprzyjało formułowaniu polityki społecznej i prowadzeniu działań na rzecz osób niepełnosprawnych. Terminologia ta odzwierciedlała podejście medyczne i diagnostyczne, w którym nie zwracano uwagi na niedoskonałości i braki tkwiące w otaczającym społeczeństwie. 5. W roku 1980 Światowa Organizacja Zdrowia przyjęła międzynarodową klasyfikację uszkodzeń, niepełnosprawności i upośledzeń, w której zaproponowano bardziej precyzyjne, a jednocześnie zrelatywizowane podejście.międzynarodowa Klasyfikacja Uszkodzeń,Niepełnosprawności i Upośledzeń wprowadza wyraźne rozróżnienie pojęć: uszkodzenie, niepełnosprawność i upośledzenie. Terminy te są powszechnie używane w takich dziedzinach jak rehabilitacja, edukacja, statystyka, polityka, ustawodawstwo, demografia, socjologia, ekonomia i antropologia. Niektórzy użytkownicy sygnalizują wątpliwości co do terminu upośledzenie, zdefiniowanego w Klasyfikacji w sposób, który uważają za zbyt medyczny i zbyt koncentrujący się na jednostce oraz niedostatecznie wyjaśniający interakcję pomiędzy warunkami społecznymi, a oczekiwaniami i możliwościami jednostki. Te i inne wątpliwości, wyrażane przez użytkowników w ciągu 12 lat od opublikowania Klasyfikacji, zostaną wzięte pod uwagę w jej przyszłych wydaniach. 6. Dzięki doświadczeniom zdobytym w trakcie wdrażania Światowego Programu Działań oraz ogólnych dyskusji toczących się podczas Dekady Osób Niepełnosprawnych pod egidą Narodów Zjednoczonych, doszło do pogłębienia wiedzy oraz lepszego zrozumienia problematyki

15 niepełnosprawności jak i używanej terminologii. Obecna terminologia wskazuje na konieczność zwracania uwagi zarówno na indywidualne potrzeby jednostki (takie, jak np. rehabilitacja i sprzęt rehabilitacyjny), jak i na niedoskonałości tkwiące w społeczeństwie (różne przeszkody w pełnym uczestnictwie). 7. Termin prewencja oznacza działania nastawione na zapobieganie występowaniu uszkodzeń fizycznych, intelektualnych, psychicznych i narządów zmysłów (prewencja podstawowa), lub działania zapobiegające temu, by uszkodzenia te spowodowały trwałe ograniczenia funkcjonalne lub niepełnosprawność (prewencja wtórna). Prewencja może obejmować różne rodzaje działań, takie jak podstawowa opieka zdrowotna, opieka prenatalna i postnatalna, edukacja w zakresie żywienia, szczepienia przeciwko chorobom zakaźnym, metody kontrolowania chorób endemicznych, przepisy bhp, programy podejmowane w celu zapobiegania wypadkom w różnych środowiskach, włączając w to przystosowywanie miejsc pracy, by zapobiegać chorobom zawodowym i inwalidztwu, a także zapobieganie niepełnosprawności wynikającej z zatrucia środowiska lub z konfliktów zbrojnych. 8. Termin rehabilitacja oznacza proces, którego celem jest umożliwienie osobom niepełnosprawnym osiąganie i utrzymanie optymalnego poziomu funkcjonowania fizycznego, narządów zmysłów, intelektualnego, psychicznego i/lub społecznego, m.in. poprzez dostarczanie urządzeń umożliwiających im większą niezależność. Rehabilitacja może obejmować działania zmierzające do odtworzenia i/lub przywrócenia funkcji, kompensacji utraty lub braku funkcji, jak też kompensacji ograniczenia funkcjonalnego. Proces rehabilitacji nie obejmuje początkowej opieki medycznej, natomiast w jej zakres wchodzi szerokie spektrum działań, poczynając od rehabilitacji podstawowej i ogólnej, a kończąc na rehabilitacji nastawionej na realizację ściśle określonego celu, na przykład rehabilitacji zawodowej. 9. Termin wyrównywanie szans oznacza proces, dzięki któremu różne systemy i instytucje istniejące w społeczeństwie i środowisku, takie jak usługi, różne formy działań, informacja i dokumentacja, są powszechnie dostępne dla wszystkich, a zwłaszcza dla osób niepełnosprawnych. 10. Zasada równych praw oznacza, że potrzeby każdej jednostki są jednakowo ważne, że potrzeby te muszą stanowić podstawę planowania życia w społeczeństwie oraz że wszystkie zasoby muszą być wykorzystane w taki sposób, aby zapewnić każdej jednostce równe szanse udziału. 11. Osoby niepełnosprawne są członkami społeczeństwa i mają prawo do pozostania we własnym środowisku lokalnym. Powinny one otrzymać

16 potrzebne im wsparcie w ramach normalnych struktur edukacyjnych, opieki zdrowotnej, zatrudnienia i usług społecznych. 12. Osoby niepełnosprawne, osiągając równe prawa, powinny także posiadać równe obowiązki. W momencie, gdy prawa te zostaną osiągnięte, społeczeństwa powinny zwiększyć swe oczekiwania względem osób niepełnosprawnych. Częścią procesu wyrównywania szans powinno stać się niesienie pomocy osobom niepełnosprawnym w tym, by mogły wziąć na siebie pełną odpowiedzialność jako członkowie społeczeństwa. Istnieje specyficzna zależność pomiędzy ogólną definicją osoby niepełnosprawnej, a definicjami szczegółowymi odnoszącymi się do rozmaitych grup klinicznych niepełnosprawności. W 1993 r. europejski program HELIOS II 9 wyodrębnił 6 podstawowych sektorów niepełnosprawności (wzrokowa, słuchowa, ruchowa, umysłowe upośledzenie, sektor zdrowia psychicznego, oraz specyficzne medyczne uszkodzenia, upośledzenia i niepełnosprawności obejmujące 23 europejskie pozarządowe organizacje osób niepełnosprawnych). Definicja ogólna nie może pozostawać w sprzeczności z definicjami szczegółowymi, które określają kryteria oraz stopień nasilenia dysfunkcji, wyznaczając tym samym zakres świadczenia specjalistycznej pomocy. W definicjach szczegółowych zaś znajdują się klasyfikacje ułatwiające dostosowanie świadczonych usług do potrzeb i możliwości ich odbiorców. Definicje szczegółowe mogą wraz z postępem wiedzy i techniki ulegać dalszej rozbudowie. Łączy się to z rozszerzaniem zakresu i doskonaleniem wykrywalności, rozbudowywaniem technik diagnostycznych, coraz większymi możliwościami zabiegów chirurgicznych, zastosowaniem protetyki, z poradnictwem genetycznym. 10 Definicja Europejskiego Forum Osób Niepełnosprawnych W 1994 r. Europejskie Forum Osób Niepełnosprawnych, utworzone przez przedstawicieli 24 europejskich organizacji osób niepełnosprawnych, odniosło się do problemów dotyczących tej grupy ludzi w świetle Standardowych Zasad Wyrównywania Szans Osób Niepełnosprawnych ogłoszonych przez ONZ. Forum uznało, że nie może wyrazić poparcia dla Klasyfikacji Uszkodzeń, Upośledzeń i Niepełnosprawności opracowanej przez Światowa Organizacje Zdrowia i przedstawiło też propozycje własnej definicji: 9 Report on the disabilities represented in the Specific/Medical Disabilities, Impairments and Handicaps Sector of the Helios II programme, T. Gałkowski, Wokół definicji, dz. cyt., T. Gałkowski, Wokół definicji, dz. cyt.,

17 Osoba niepełnosprawna jest jednostką w pełni swych praw, znajdującą się w sytuacji upośledzającej ją na skutek barier środowiskowych, ekonomicznych i społecznych, których z powodu występujących u niej uszkodzeń nie może przezwyciężać w taki sposób jak inni ludzie. Bariery te zbyt często są zwiększane przez deprecjonujące postawy ze strony społeczeństwa. 11 Społeczeństwo ma eliminować/zmniejszać te bariery, aby każda jednostka mogła korzystać z dóbr publicznych i aby respektowano jej prawa i przywileje. Definicja ta ukazuje przede wszystkim obowiązek świadczenia pomocy osobom, które mogą mieć trudności w samodzielnym jej uzyskiwaniu; wskazuje na to jak powinna być postrzegana jednostka mająca mniejsze od innych szanse zaspokajania swoich podstawowych potrzeb życiowych. 12 Rozwijanie modelu rehabilitacji opartego na lokalnej społeczności oraz promowanie działań mieszczących się w programach prewencji wtórnej, wyznaczają nowe perspektywy dla ogólnej definicji osoby niepełnosprawnej. W ostatnich latach obserwuje się w środowiskach osób z uszkodzeniami zmysłów tendencje do postrzegania siebie jako ludzi stanowiących mniejszość kulturową w społeczeństwie, domagającą się podobnych praw i przywilejów jak te, które należą się tego typu grupom społecznym. W skrajnych przypadkach, jak ma to miejsce w przypadku osób głuchych w USA, występują fakty odmowy przyjmowania świadczeń pieniężnych (rent) należnych osobom niepełnosprawnym, ponieważ nie chcą, by je za takie uznawać. Pisze o tym szeroko w swej książce Harlan Lane. 13 Są to postawy wynikające z zaniedbań i deprecjacji wielu grup osób niepełnosprawnych, które pragną obecnie same decydować o swym losie prezentując bardzo często skrajne stanowiska, przeciwstawiające się powszechnym wyobrażeniom o ich statusie społecznym. Jest sprawą oczywistą, że postrzeganie statusu osoby niepełnosprawnej zależy od takich czynników, jak: wyznawane w danym społeczeństwie systemy wartości, wpływy kulturowe i status socjoekonomiczny danego kraju. Jeśli przez długi okres czasu trwała marginalizacja określonych grup społecznych, to zupełnie naturalną reakcją będą tendencje zmierzające do wzmacniania i utrwalania własnej tożsamości, odrębności kulturowej i społecznej. Osobnym, ale obszernie w wielu publikacjach omawianym zagadnieniem pozostaje tzw. duet zależności pomiędzy darczyńcą i darbiorcą, który odnieść można do wielu relacji osób niepełnosprawnych ze środowiskiem w jakim przyszło im żyć. W społeczeństwach, gdzie poziom wymagań stawianych przeciętnemu obywatelowi zwiększa się w skutek zachodzących przemian cywilizacyjnych lub transformacji 11 Jw. 12 T. Gałkowski, Wokół definicji, dz. cyt., 13 H. Lane, Maska dobroczynności. Deprecjacja społeczności głuchych, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa

18 ustrojowych, sytuacja osób należących do grup zależnych, jest szczególnie trudna. 14 Jak podaje K. Błeszyńska, Istniejące w społeczeństwie grupy mniejszościowe wyodrębnione na podstawie swych specyficznych cech wyzwalają postawy niechęci, a nawet odrzucenia, demonstrując stereotypowe uprzedzenia i tworząc podział na swoich i obcych. Dyskryminację społeczną może pogłębiać i utrwalać niewłaściwa polityka oświatowa, w której akceptuje się brak zainteresowania ze strony szkół masowych problematyką kształcenia i wychowania uczniów niepełnosprawnych. 15 W Unii Europejskiej nie ma jednej, uniwersalnej, ogólnej definicji niepełnosprawności. Definicje te są na tyle zróżnicowane, że, że czasem ktoś uznany za niepełnosprawnego w jednym kraju w drugim już mógłby nie zostać za niego uznany. 16 Obrazują to poniższe przykłady. W wielu krajach UE używa się też różnych definicji niepełnosprawności, np. do celów różnych rodzajów rehabilitacji, opieki medycznej, edukacji. Opracowane przez WHO klasyfikacje, co prawda bardzo szerokie i ogólne, ale miały duże znaczenie, bo zaproponowały pewien ład w sposobach definiowania niepełnosprawności, a już na pewno potwierdziły i wyznaczyły pewne trendy w tym względzie. Oprócz definicji zaproponowanych przez WHO czy ONZ bardzo przecież ogólnych i służących de facto temu, by nadawać pewne kierunki w myśleniu o niepełnosprawności, można mówić również o różnych innych, szczególnych rodzajach definicji. Oto niektóre z nich. Dla określenia konkretnych rodzajów niepełnosprawności, stosuje się podział np. na: osoby niepełnosprawne psychicznie (czyli z niepełnosprawnością intelektualna i chorobami psychicznymi); osoby niepełnosprawne fizycznie (czyli z dysfunkcjami motorycznymi z uszkodzeniem narządów ruchu); z niepełnosprawnością sensoryczna (osoby z uszkodzeniem narządów zmysłowych osoby niewidome i słabowidzące oraz osoby głuche i słabosłyszące); z niepełnosprawnością złożona T. Gałkowski, Wokół definicji, dz. cyt., 15 K. Błeszyńska, Niepełnosprawność jako czynnik kształtujący usytuowanie jednostki w życiu zbiorowości społecznej, Problemy Rehabilitacji Społecznej i Zawodowej (1996) 148, s E. Wapiennik, R. Piotrowicz, Niepełnosprawny, dz. cyt., s Centrum Informacji Europejskiej UKIE, Unia Europejska osoby niepełnosprawne. Tekst dostępny pod adresem: niepelnosprawne.pdf

19 Stosując kryteria służące określaniu konkretnych rodzajów niepełnosprawności można tu wyróżnić także osoby z przewlekłymi schorzeniami narządów wewnętrznych, np. chodzi o choroby układu krążenia. W sytuacji gdy kryterium podziału jest okres życia, w którym dana niepełnosprawność wystąpiła, wyróżnia się: osoby niepełnosprawne od urodzenia lub bardzo wczesnego dzieciństwa; osoby z niepełnosprawnością nabyta w różnych okresach życia, wśród których są osoby niepełnosprawne z powodu różnych chorób, z powodu chorób zawodowych i wypadków przy pracy, z powodu wypadków (urazów) pozazawodowych, z powodu działań wojennych oraz z powodu zmian spowodowanych starzeniem się organizmu i schorzeniami wieku starczego. 18 Rozróżnić należy również niepełnosprawność biologiczną i prawną. Bowiem nie każda osoba z ograniczeniami, powstałymi na skutek uszkodzenia lub obniżenia sprawności organizmu, jest uznana przez prawo za niepełnosprawną. Oznacza to tzw. niepełnosprawność biologiczną, a wiec odczuwaną przez kogoś, choć nie została usankcjonowana prawnie. Z drugiej zaś strony, nie każda osoba z orzeczeniem o niepełnosprawności, musi faktycznie czuć się osobą niepełnosprawną. 19 W tym kontekście istotne wydają się definicje niepełnosprawności używane przez Główny Urząd Statystyczny, nawiązujące do definicji biologicznej i prawnej. W spisie powszechnym z 2002 r. osobę niepełnosprawna określano jako osobę, która posiada odpowiednie orzeczenie wydane przez organ do tego uprawniony lub osobę, która takiego orzeczenie nie posiada, lecz odczuwa ograniczenie sprawności w wykonywaniu czynności podstawowych dla swojego wieku (zabawa, nauka, praca, samoobsługa). 20 Użyte przez GUS definicje pokazują, że w praktyce badawczej nie jest możliwe i sensowne wyłączenie spośród osób niepełnosprawnych tych, którzy nie mają formalnego orzeczenia o swojej niepełnosprawności. Dla GUS posiadanie takiego orzeczenia nie jest ważne. Wystarczającym powodem dla uznania kogoś za osobę niepełnosprawną jest odczuwanie ograniczenia sprawności. Definiowanie niepełnosprawności dla celów rentowych, ubezpieczeniowych, jest także istotne w tym opracowaniu, ponieważ związane jest z systemem orzekania o niepełnosprawności, czyli 18 J. Kirenko, Wprowadzenie w problematykę niepełnosprawność. Tekst dostępny pod adresem: 19 System wsparcia aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych, red. W. Otrębski, Fundacja Między Nami, Lublin 1999, s Ludność. Stan oraz struktura demograficzna i społeczno ekonomiczna. Województwo mazowieckie, Urząd Statystyczny w Warszawie, Warszawa 2003, s

20 tym momentem, kiedy dana osoba zostaje uznana przez specjalistów, w sposób zgodny z przepisami, za osobę niepełnosprawna, choć chodzi w tym przypadku o definicje tylko dla konkretnych celów. Oczywiście kryterium najważniejszym w definiowaniu niepełnosprawności (niezdolności do pracy) do celów rentowych jest możliwość podjęcia pracy, ale bywa ona różnie określana. Jak stwierdza S. Golinowska definicje inwalidztwa stosowane dla celów związanych z ubezpieczeniami (do celów rentowych) odzwierciedlają tradycje filozofii społecznej danego państwa opiekuńczego. Np. w Anglii brana jest pod uwagę ogólna sprawność w codziennym życiu z czysto medycznego punktu widzenia. Z kolei w USA mówi się o niezdolności do zarobkowania, czyli z czysto ekonomicznego punktu widzenia. W Niemczech bierze się pod uwagę niezdolność do pracy na konkretnym rynku i w wykonywanym zawodzie, co bardziej zbliża to podejście do podejścia społecznego. 21 Oto przykładowe definicje inwalidztwa w niektórych krajach 22 : Holandia niezdolność do zatrudnienia pozwalającego zarobić tyle ile zarobiłaby osoba sprawna, o tym samym doświadczeniu, kwalifikacjach i na tym samym terenie; Szwecja ograniczona możliwość zarabiania na skutek utraty zdrowia (utratę zdrowia określa się w% i wynosi ona odpowiednio: 25%, 50%, 75% lub 100%); Wielka Brytania niepełnosprawność fizyczna lub umysłowa, która ma znaczny lub ujemny wpływ na zdolność wykonywania normalnych, codziennych czynności; Niemcy niezdolność do pracy zarobkowej w powodu utraty życiowego potencjału do tego stopnia, że nie jest możliwe wykonywanie pracy zawodowej co najmniej 3 godziny dziennie; Francja utrata zdolności do zarabiania z powodu utraty zdrowia; USA niezdolność, z powodów medycznych, do jakiejkolwiek aktywności przynoszącej dochód w ciągu co najmniej roku; Węgry niezdolność do pracy zarobkowej co najmniej przez rok. Tym samym też, definicje inwalidztwa uprawniającego do otrzymania renty zmieniają się w konkretnych krajach, ale wyraźnie tam, gdzie najważniejsze było to, czy dana osoba może podjąć pracę zaczyna się od pewnego momentu bardziej zwracać uwagę na ograniczenia związane ze zdrowiem. I odwrotnie tam gdzie ważniejszy był stan zdrowia i ogólna aktywność, później zaczyna przeważać zdolność do pracy zarobkowej. 21 R. Niecikowska, Opis prawnych podstaw definicji niepełnosprawności. Niepełnosprawność w formalnych definicjach i aktach prawnych, Warszawa Tekst dostępny na stronie: 22 Zabezpieczenie społeczne osób niepełnosprawnych w Polsce i w innych krajach, red. S. Golinowska, MPiPS, Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych, Warszawa 2001, s

21 Podsumowanie Pojęcie niepełnosprawności, stworzone na gruncie zdrowia i medycyny, przekształciło się w widzenie aspektów społecznych niepełnosprawności, w którym kładzie się nacisk na rozpoznawanie różnorodnych ograniczeń i na pełny udział niepełnosprawnych w życiu społecznym. Przyglądając się historii definiowania niepełnosprawności można powiedzieć, że spłatają się ze sobą aspekty zdrowotne, zawodowe i społeczne, przy czym ostatnio przeważać zaczyna aspekt społeczny. W gruncie rzeczy jednak rozważania nad tym, jakie są, a jakie powinny, być definicje niepełnosprawności są ograniczone możliwościami wprowadzenia poważnych zmian w tym względzie, bo przecież wymagałoby to zmiany w samym systemie zabezpieczenia społecznego skomplikowanych kwestiach różnych rodzajów ubezpieczeń. Definicja niepełnosprawności jest więc sprawą podstawową i jej filozofia powinna być przyjęta dla celów rentowych i pozarentowych. 23 Tworzenie definicji szczegółowych stanowi dość trudne i złożone zadanie, w którym ujawnia się tendencja do porządkowania faktów zgodnie z powszechnie akceptowanymi danymi klinicznymi, które zresztą w miarę postępu wiedzy ulegają rozszerzaniu lub zawężaniu. Coraz częściej są to definicje opisowe, starające się ujmować możliwie szerokie spektrum objawów, uwzględniające stopień ich nasilenia trwałość i rozległość. 24 Literatura 1. Błeszyńska K., Niepełnosprawność jako czynnik kształtujący usytuowanie jednostki w życiu zbiorowości społecznej, Problemy Rehabilitacji Społecznej i Zawodowej 148, Centrum Informacji Europejskiej UKIE, Unia Europejska osoby niepełnosprawne. Tekst dostępny pod adresem: dokumenty/broszury/cie/informator_osoby_niepelnosprawne.pdf. 3. Gałkowski T., Wokół definicji pojęcia osoba niepełnosprawna doświadczenia europejskie. Tekst dostępny pod adresem: org.pl/sonnszz/def_on.htm htm 4. Golinowska S. (red.), Zabezpieczenie społeczne osób niepełnosprawnych w Polsce i w innych krajach, MPiPS, Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych, Warszawa Informacje na podstawie tłumaczenia Standardowych Zasad na język polski. Tekst dostępny na stronie 23 R. Niecikowska, Opis prawnych podstaw definicji niepełnosprawności, dz. cyt. 24 T. Gałkowski, Wokół definicji, dz. cyt.,

22 6. Kirenko J., Wprowadzenie w problematykę niepełnosprawności. Tekst dostępny pod adresem: 1&b=1. 7. Lane H., Maska dobroczynności. Deprecjacja społeczności głuchych, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa Ludność. Stan oraz struktura demograficzna i społeczno ekonomiczna. Województwo mazowieckie, Urząd Statystyczny w Warszawie, Warszawa Martin J., Meltzer H., Elliot D., The prevalence of disability among adults, HMSO, London Niecikowska R., Opis prawnych podstaw definicji niepełnosprawności. Niepełnosprawność w formalnych definicjach i aktach prawnych, Warszawa Tekst dostępny pod adresem: files/dokumenty_wk/ekspertyzy/praw_podst_def_niepelnos.pdf 11. Otrębski W. (red), System wsparcia aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych, Fundacja Między Nami, Lublin Report on the disabilities represented in the Specific/Medical Disabilities, Impairments and Handicaps Sector of the Helios II programme, Standardowe Zasady Wyrównywania Szans Osób Niepełnosprawnych 1993 (Rezolucja 48/96) Wapiennik E., Piotrowicz R., Niepełnosprawny pełnoprawny obywatel. Stowarzyszenie Przyjaciół Integracji, UKiE, Warszawa Wegrowska-Koski E., Walasiuk J., Wdówik P (red.), Udoskonalenie systemu funkcjonowania służb orzekających o niepełnosprawności. Nowe kryteria kwalifikujące do niepełnosprawności oraz procedury postępowania propozycje zmian, materiały szkoleniowe dla lekarzy, Instytut Medycyny Pracy im. Prof. J. Nofera, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Warszawa

23 Mieczysław Adamowicz Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ JAKO WYNIK WYPADKOWOŚCI W ROLNICTWIE A DZIAŁALNOŚĆ PREWENCYJNA NA PRZYKŁADZIE PLACÓWKI TERENOWEJ KRUS W BIAŁEJ PODLASKIEJ Wstęp Wieś i rolnictwo nie są wolne od negatywnych skutków postępu cywilizacyjnego. Postęp techniczny, mechanizacja wielu czynności życia codziennego i zawodowego, intensywność codziennego życia wymagają od współczesnego człowieka nowych umiejętności i sprawności. Jednym z mierników poziomu adaptacji do tych nowoczesnych warunków życia i pracy jest umiejętność bezpiecznego zachowania się. Za błędy w tym względzie płacimy wzrastającą liczbą wypadków i coraz większą grupą inwalidów powypadkowych. Zawód rolnika wiąże się z licznymi niebezpieczeństwami wypadkowymi i zdrowotnymi. Wiąże się to ze specyfiką pracy i środowiska: ciężka praca fizyczna w różnym środowisku, dwukierunkowość produkcji (roślinna i zwierzęca), sezonowość prac, częste zmiany charakteru wykonywanych czynności, różnorodność używanych narzędzi, maszyn i technologii leżą u podstaw wypadków. Nieszczęśliwe wypadki przy pracy, poza tragedią osób, które zostały nimi dotknięte są wielką stratą zarówno gospodarczą jak i społeczną dla ogółu ludności. W Polsce liczba zdarzeń uznanych za wypadek przy pracy w rolnictwie indywidualnym jest bardzo duża. W roku 2006 r. odnotowano takich zdarzeń, z czego 123 to wypadki śmiertelne. 125 Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, realizując ustawowe zadania na rzecz ubezpieczonych rolników, uzyskuje informacje o skali wypadków w gospodarstwach rolnych i chorobach zawodowych oraz o ich przyczynach i okolicznościach. W oparciu o posiadaną wiedzę prowadzi wielokierunkową działalność prewencyjną na rzecz zapobiegania wypadkom przy pracy w rolnictwie indywidualnym. Niniejsze opracowanie przygotowane zostało na podstawie danych z Centrali Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) oraz danych udostępnionych przez Placówkę Terenową KRUS w Białej Podlaskiej. W przeprowadzonych badaniach starano się określić przyczyny

24 i okoliczności wypadków przy pracy rolniczej, choroby zawodowe rolników, wypadki śmiertelne a także kierunki, formy i zakres działalności prewencyjnej. 226 Definiowanie wypadku przy pracy Pojęcie wypadek przy pracy składa się z dwóch członów. Treść pierwszej części oznacza określone zdarzenie, treść drugiej wskazuje obszar ewentualnego źródła niebezpieczeństwa, którego konsekwencja może ujawnić się w postaci krzywdy jaką odnosi człowiek. Zatem wypadek jest zdarzeniem nieplanowanym i przypadkowym, czyli losowym. Definicję wypadku w zatrudnieniu sformułowano w 1931 r. na pierwszej Konferencji Przewodniczących Sądów Rozjemczych do spraw byłego ZUS od wypadków. Brzmiała ona: jest to każde nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które zaszło z powodu pracy i wywołało bezpośrednio lub pośrednio śmierć pracownika względne obrażenia ciała lub chorobę pracownika. 327 Art. 137 ustawy o ubezpieczeniach społecznych nie zwierał definicji wypadku, lecz wyróżnił kilka jego postaci: za wypadek w zatrudnieniu należy uważać wypadek przy pracy, tudzież wypadek przy domowych zajęciach, do których ubezpieczony został użyty przez pracodawcę lub inną osobę, której podlegał z powodu swego zatrudnienia, 2. to samo dotyczy wypadków przy przechowaniu, czyszczeniu, naprawie i przenoszeniu narzędzi pracy, chociażby dostarczonych przez zatrudnionego, 3. za wypadek w zatrudnianiu należy uważać wypadki w drodze do pracy i z pracy, a u osób zatrudnionych w przedsiębiorstwach i zakładach, służących do przewożenia rzeczy, również wypadki poza granicami Rzeczypospolitej, jeśli osoby te przebywają tam w związku z ruchem środków przewozowych. 2 W pracy wykorzystano badania przeprowadzone w ramach pracy magisterskiej Anny Chomińskiej, Wypadkowość w rolnictwie a działalność prewencyjna na przykładzie Placówki Terenowej w Białej Podlaskiej, SGGW, Warszawa M. Taroch, Cechy nieszczęśliwych wypadków w zatrudnieniu na podstawie polskiej umowy o ubezpieczeniu społecznym, BHP 1949, nr 12, s Dz. U. z 1933 nr 51 poz

25 W tym kierunku poszła również powojenna praktyka ustawodawcza, uwzględniając trzy przesłanki wypadku: nagłość zdarzenia, przyczynę zewnętrzną, związek z pracą. Po raz pierwszy definicja wypadku w zatrudnieniu została sformułowana na użytek prawa do świadczeń pracowników PKP w 42 rozporządzenia Rady Ministrów z 25 lipca 1946 r. o zaopatrzeniu emerytalnym i odszkodowaniu za nieszczęśliwe wypadki pracowników przedsiębiorstwa PKP. 529 Natomiast począwszy od ustawy z 23 I 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadku przy pracy w art. 2 ust 1, wprowadzono pojęcie wypadku przy pracy. W tym czasie obowiązywały jednak dwa pojęcia prawne: wypadek przy pracy i wypadek w zatrudnieniu. Zgodnie z Art. 3.1 ustawy z dnia 30 października 2002 za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie, wywołane przyczyną zewnętrzna, które nastąpiło w związku z pracą: - podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności albo poleceń przełożonych, - podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia, - w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy. 630 Zgodnie z powyżej wymienioną ustawą na równi z wypadkiem przy pracy, w zakresie uprawnienia do świadczeń określonych w ustawie, traktowany jest wypadek, któremu pracownik uległ: - w czasie podróży służbowej, w okolicznościach innych niż określone wyżej, chyba że wypadek spowodowany został postępowaniem pracownika, które nie pozostaje w związku z wykonywaniem powierzonych mu zadań, - podczas szkolenia w zakresie powszechnej samoobrony, - przy wykonywaniu zadań zleconych przez działające u pracodawcy organizację związkowe. 731 Za wypadek przy pracy uważa się również nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzna, powodujące śmierć lub uraz, które nastąpiło w okresie ubezpieczenia wypadkowego z danego tytułu podczas: uprawiania sportu w trakcie zawodów i treningów przez osobę pobierającą stypendium sportowe, 5 Dz. U. z 1946, nr 38, poz Dz. U. z 2002, nr 199, poz Dz. U. z 2002, nr 199, poz Dz. U. z 2002, nr 199, poz

26 - wykonywania odpłatnie pracy na podstawie skierowania do pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania, - pełnienia mandatu posła lub senatora, - odbywania szkolenia lub stażu przez absolwenta pobierającego stypendium tego stażu lub szkolenia na podstawie skierowania wydanego przez powiatowy urząd pracy, - wykonywania przez członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych oraz przez inna osobę, traktowana na równi z członkiem spółdzielni w rozumieniu przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych, pracy na rzecz tych spółdzielni, - wykonywania pracy na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług, doktórem zgodnie z Kodeksem Cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, - wykonywania zwykłych czynności związanych z prowadzeniem działalności pozarolniczej w rozumieniu przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych, - odbywania zastępczych form służby wojskowej, - nauki w Krajowej Szkole Administracji Publicznej przez słuchaczy pobierających stypendium, - wykonywania pracy na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dot. zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowa taka została zawarta z pracodawcą, z którym osoba pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje ona pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. Wypadki przy pracy rolniczej Zabezpieczeniem i ubezpieczeniem od wypadków przy pracy w rolnictwie zajmuje się Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS). Systematyczne zapobieganie wypadkom przy pracy rolniczej wśród rolników indywidualnych prowadzone jest od czasu powołania KRUS. Działalność prewencyjna to działanie, które przynosi poprawę bezpieczeństwa pracy w gospodarstwach rolnych. Zmniejszenie liczby wypadków, w tym wypadków śmiertelnych, osiągnięto przy współpracy z wieloma instytucjami i organizacjami, głównie z Państwową Inspekcją Pracy, Ośrodkami Doradztwa Rolniczego, społeczno zawodowymi organizacjami rolników, Izbami Rolniczymi, samorządem terytorialnym i administracją państwową, a także z placówkami naukowymi głównie z Instytutem Medycyny Wsi w Lublinie i Centralnym Instytutem Ochrony Pracy. Podpisanie w dniu 6 III 2001 r. porozumienia w sprawie

POJĘCIE NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI

POJĘCIE NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ POJĘCIE NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W roku 1980 Światowa Organizacja Zdrowia opracowała i opublikowała definicję niepełnosprawności w Międzynarodowej klasyfikacji uszkodzeń, upośledzeń i niepełnosprawności.

Bardziej szczegółowo

Inwestuj. w bezpieczeństwo. WYPADKOZNAWSTWO. Ireneusz Pawlik

Inwestuj. w bezpieczeństwo. WYPADKOZNAWSTWO. Ireneusz Pawlik Inwestuj w bezpieczeństwo. WYPADKOZNAWSTWO Ireneusz Pawlik RODZAJE WYPADKÓW wypadek przy pracy wypadek traktowany na równi z wypadkiem przy pracy wypadek do lub z pracy WYPADKI PRZY PRACY Podstawa prawna

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE POWYPADKOWE. Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 161

POSTĘPOWANIE POWYPADKOWE. Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 161 POSTĘPOWANIE POWYPADKOWE Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 161 Definicja wypadku przy pracy Za wypadek przy pracy uważa się zdarzenie: nagłe, wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz

Bardziej szczegółowo

OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNE. Z. Nowak - Kapusta

OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNE. Z. Nowak - Kapusta OSOBY NIEPEŁNOSPRAWNE Z. Nowak - Kapusta Osoba niepełnosprawna to osoba, która posiadała odpowiednie orzeczenie wydane przez organ do tego uprawniony (osoba niepełnosprawna prawnie) lub osoba, która takiego

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE POWYPADKOWE. Szkolenia bhp w firmie szkolenie okresowe robotników 60

POSTĘPOWANIE POWYPADKOWE. Szkolenia bhp w firmie szkolenie okresowe robotników 60 POSTĘPOWANIE POWYPADKOWE Szkolenia bhp w firmie szkolenie okresowe robotników 60 Definicja wypadku przy pracy Za wypadek przy pracy uważa się zdarzenie: nagłe, wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące

Bardziej szczegółowo

NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ JAKO KWESTIA SPOŁECZNA. Paulina Łajdanowicz

NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ JAKO KWESTIA SPOŁECZNA. Paulina Łajdanowicz NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ JAKO KWESTIA SPOŁECZNA Paulina Łajdanowicz DEFINICJA Długotrwały stan występowania pewnych ograniczeń w prawidłowym funkcjonowaniu człowieka. Ograniczenia te spowodowane są na skutek

Bardziej szczegółowo

Orzekanie o niepełnosprawności i stopnie niepełnosprawności

Orzekanie o niepełnosprawności i stopnie niepełnosprawności Vademecum dla osób niepełnosprawnych - przewodnik zawodowy Część I. Podstawowe pojęcia Orzekanie o niepełnosprawności i stopnie niepełnosprawności 1 SPIS TREŚCI: Orzekanie o niepełnosprawności i stopnie

Bardziej szczegółowo

WYPŁATA ŚWIADCZEŃ Z UBEZPIECZENIA WYPADKOWEGO

WYPŁATA ŚWIADCZEŃ Z UBEZPIECZENIA WYPADKOWEGO 13 WYPŁATA ŚWIADCZEŃ Z UBEZPIECZENIA WYPADKOWEGO Z dniem 1 stycznia 2003 r. weszła w życie ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

Bardziej szczegółowo

Dr Tadeusz MAJEWSKI Akademia Pedagogiki Specjalnej W Warszawie

Dr Tadeusz MAJEWSKI Akademia Pedagogiki Specjalnej W Warszawie Międzynarodowe doświadczenia w zakresie zatrudnienia wspomaganego osób niepełnosprawnych Dr Tadeusz MAJEWSKI Akademia Pedagogiki Specjalnej W Warszawie K o n s p e k t 1. Definicja zatrudnienia wspomaganego

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym

USTAWA z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym Kancelaria Sejmu s. 1/9 Dz.U. 1996 Nr 100 poz. 461 USTAWA z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym Art. 1. W ustawie z dnia 14 grudnia

Bardziej szczegółowo

Aktywność zawodowa jako element przygotowania do życia małżeńskorodzinnego osób niepełnosprawnych

Aktywność zawodowa jako element przygotowania do życia małżeńskorodzinnego osób niepełnosprawnych Aktywność zawodowa jako element przygotowania do życia małżeńskorodzinnego osób niepełnosprawnych Wojciech Otrębski Instytut Psychologii Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Plan wystąpienia: Skala

Bardziej szczegółowo

wypadki przy pracy i choroby zawodowe Szczecin 25.04.2013r

wypadki przy pracy i choroby zawodowe Szczecin 25.04.2013r wypadki przy pracy i choroby zawodowe Szczecin 25.04.2013r Podstawa prawna ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jednolity

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr VIII/55/2015 Rady Miasta Nowego Sącza z dnia 24 lutego 2015 r.

Uchwała Nr VIII/55/2015 Rady Miasta Nowego Sącza z dnia 24 lutego 2015 r. Uchwała Nr VIII/55/2015 Rady Miasta Nowego Sącza z dnia 24 lutego 2015 r. w sprawie: zatwierdzenia Powiatowego Programu Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2015-2020 w Mieście Nowy Sącz. Na

Bardziej szczegółowo

w sprawie utworzenia Środowiskowego Domu Samopomocy w Nowej Wsi Ełckiej

w sprawie utworzenia Środowiskowego Domu Samopomocy w Nowej Wsi Ełckiej Uchwała Nr Rady Powiatu Ełckiego z dnia Projekt w sprawie utworzenia Środowiskowego Domu Samopomocy w Nowej Wsi Ełckiej Na podstawie art. 12 ust. 8 lit. i) ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie

Bardziej szczegółowo

Przyczyny odmowy wypłaty świadczeń z wypadkowego ubezpieczenia społecznego. Szczecin 08.05.2014r

Przyczyny odmowy wypłaty świadczeń z wypadkowego ubezpieczenia społecznego. Szczecin 08.05.2014r Przyczyny odmowy wypłaty świadczeń z wypadkowego ubezpieczenia społecznego Szczecin 08.05.2014r Podstawa prawna ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy

Bardziej szczegółowo

STATUT ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W WOLI ZACHARIASZOWSKIEJ

STATUT ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W WOLI ZACHARIASZOWSKIEJ ZAŁĄCZNIK NR 1 DO UCHWAŁY Nr XXI/49/04 RADY GMINY ZIELONKI Z DNIA 26 LISTOPADA 2004 ROKU STATUT ŚRODOWISKOWEGO DOMU SAMOPOMOCY W WOLI ZACHARIASZOWSKIEJ ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Środowiskowy

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski

Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie. dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski Rehabilitacja zawodowa osób z niepełnosprawnościami w Europie dr Marcin Garbat Uniwersytet Zielonogórski NIEPEŁNOSPRAWNI W EUROPIE Około 83,2 mln ogółu ludności Europy to osoby z niepełnosprawnością (11,7%

Bardziej szczegółowo

-jako narzędzie badawcze dla pomiaru wyników badań, jakości życia lub czynników środowiskowych;

-jako narzędzie badawcze dla pomiaru wyników badań, jakości życia lub czynników środowiskowych; Międzynarodowa Klasyfikacja Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF) należy do rodziny międzynarodowych klasyfikacji opracowanych przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) i stosowanych do opisu

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH

MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Załącznik do Uchwały Nr Rady Miejskiej Leszna z dnia MIEJSKI PROGRAM NA RZECZ WSPIERANIA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH na lata 2014-2016 1 OPIS PROBLEMU Niepełnosprawność, zgodnie z treścią ustawy o rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr XXV/174/13 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 22 marca 2013 r.

Uchwała nr XXV/174/13 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 22 marca 2013 r. Uchwała nr XXV/174/13 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 22 marca 2013 r. w sprawie przyjęcia Powiatowego programu działań na rzecz osób niepełnosprawnych w Powiecie Opolskim na lata 2013-2015 Na podstawie

Bardziej szczegółowo

dr Iwona Anna Wieleba

dr Iwona Anna Wieleba dr Iwona Anna Wieleba Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 167, poz. 1322 z późn. zm.)

Bardziej szczegółowo

Doradztwo zawodowe dla osób niepełnosprawnych. Żadna praca nie wymaga od człowieka pełnej sprawności.

Doradztwo zawodowe dla osób niepełnosprawnych. Żadna praca nie wymaga od człowieka pełnej sprawności. Doradztwo zawodowe dla osób niepełnosprawnych Żadna praca nie wymaga od człowieka pełnej sprawności. Orzekanie o niepełnosprawności Podstawą uznania osoby, która nie ukończyła 16 roku życia za niepełnosprawną

Bardziej szczegółowo

Prawo równości UE i Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych

Prawo równości UE i Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych Prawo równości UE i Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych Prof. Lisa Waddington, European Disability Forum, Chair in European Disability Law, Maastricht University Struktura

Bardziej szczegółowo

Informacja dla emerytów i rencistów osiągających dodatkowe przychody

Informacja dla emerytów i rencistów osiągających dodatkowe przychody Informacja dla emerytów i rencistów osiągających dodatkowe przychody I. Podstawa prawna: 1. ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego,

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XV/91/15 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 17 grudnia 2015 r.

Uchwała Nr XV/91/15 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 17 grudnia 2015 r. Uchwała Nr XV/91/15 Rady Powiatu Opolskiego z dnia 17 grudnia 2015 r. w sprawie przyjęcia Powiatowego programu działań na rzecz osób niepełnosprawnych w Powiecie Opolskim na lata 2016-2020 Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do Regulaminu konkursu: Opis wskaźników w ramach Działania 9.1

Załącznik nr 4 do Regulaminu konkursu: Opis wskaźników w ramach Działania 9.1 Załącznik nr 4 do Regulaminu konkursu: Opis wskaźników w ramach Działania 9.1 Lp. Nazwa wskaźnika Oś priorytetowa 9 Rynek pracy Działanie 9.1 Aktywizacja zawodowa 1. Liczba osób pracujących, łącznie z

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie Irena Obuchowska... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie Irena Obuchowska... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie Irena Obuchowska... 9 CZĘŚĆ I RODZINA A DZIECKO NIEPEŁNOSPRAWNE 1. Sytuacja rodzin dzieci niepełnosprawnych Andrzej Twardowski... 18 1.1. Systemowy model funkcjonowania rodziny...

Bardziej szczegółowo

Stopnie niepełnosprawności

Stopnie niepełnosprawności Stopnie Od ponad dziesięciu lat nie ma juŝ I, II i III grupy inwalidzkiej. Zamiast tego funkcjonują dwa rodzaje orzecznictwa: rentowe, które omówiliśmy w kwietniowych numerach Gazety Podatnika, oraz pozarentowe.

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ Załącznik do Uchwały Nr XXV/149/2008 Rady Powiatu Średzkiego z dnia 30 grudnia 2008 roku POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Z ZAKRESU REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA

Bardziej szczegółowo

Część I. Osoba niepełnosprawna definicja, orzecznictwo o niepełnosprawności oraz podstawy funkcjonowania rehabilitacji społecznej i zawodowej

Część I. Osoba niepełnosprawna definicja, orzecznictwo o niepełnosprawności oraz podstawy funkcjonowania rehabilitacji społecznej i zawodowej Część I. Osoba niepełnosprawna definicja, orzecznictwo o niepełnosprawności oraz podstawy funkcjonowania rehabilitacji społecznej i zawodowej Rozdział 1. System orzecznictwa o niepełnosprawności Istnieje

Bardziej szczegółowo

B. Orzekanie o niepełnosprawności i stopnie niepełnosprawności

B. Orzekanie o niepełnosprawności i stopnie niepełnosprawności Vademecum dla osób niepełnosprawnych - przewodnik zawodowy Część I. Podstawowe pojęcia B. Orzekanie o niepełnosprawności i stopnie niepełnosprawności 1 SPIS TREŚCI SPIS TREŚCI... 2 Orzekanie o niepełnosprawności...

Bardziej szczegółowo

Uprawnienia pracodawcy zatrudniającego osobę niepełnosprawną

Uprawnienia pracodawcy zatrudniającego osobę niepełnosprawną Uprawnienia pracodawcy zatrudniającego osobę niepełnosprawną Pracodawca, który podejmie decyzję o zatrudnieniu osoby niepełnosprawnej powinien wiedzieć, że tak jak w przypadku osób pełnosprawnych będą

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA Przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji o zwolnieniach od opłat abonamentowych

INFORMACJA Przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji o zwolnieniach od opłat abonamentowych INFORMACJA Przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji o zwolnieniach od opłat abonamentowych I. Na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U.

Bardziej szczegółowo

ORZECZNICTWO O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI. 1. Wybranych form pomocy osobom niepełnosprawnym.

ORZECZNICTWO O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI. 1. Wybranych form pomocy osobom niepełnosprawnym. ORZECZNICTWO O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI Artykuł zawiera informacje na temat: 1. Wybranych form pomocy osobom niepełnosprawnym. 2. Wybranych form pomocy dzieciom i młodzieży niepełnosprawnym, chorym przewlekle

Bardziej szczegółowo

Orzekanie osób przed 16. rokiem życia

Orzekanie osób przed 16. rokiem życia Orzekanie osób przed 16. rokiem życia Powiatowe zespoły i wojewódzkie zespoły wydają odpowiednio orzeczenia o: niepełnosprawności osób, które nie ukończyły 16 roku życia, stopniu niepełnosprawności osób,

Bardziej szczegółowo

Wsparcie firm zatrudniających osoby niepełnosprawne

Wsparcie firm zatrudniających osoby niepełnosprawne Wsparcie firm zatrudniających osoby niepełnosprawne Nowa Ruda-Słupiec, 18 maja 2012 r. Ostatnia aktualizacja 16.05.2012 r. Charakterystyka PFRON - wprowadzenie Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

Zbieg tytułów w ubezpieczeniu emerytalnym

Zbieg tytułów w ubezpieczeniu emerytalnym Zbieg tytułów w ubezpieczeniu emerytalnym 1 Art. 6 ust. 1 ustawy o sus Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które są: 1)pracownikami, z wyłączeniem prokuratorów,

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Rzecznika Praw Obywatelskich z realizacji przez Polskę zobowiązań wynikających z Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych

Sprawozdanie Rzecznika Praw Obywatelskich z realizacji przez Polskę zobowiązań wynikających z Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych Sprawozdanie Rzecznika Praw Obywatelskich z realizacji przez Polskę zobowiązań wynikających z Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych Konferencja podsumowująca badania pt. Polityka publiczna wobec osób

Bardziej szczegółowo

Procedura w sprawie wypadków przy pracy oraz wypadku ucznia w Zespole Szkół Zawodowych w Brodnicy. SPIS TREŚCI

Procedura w sprawie wypadków przy pracy oraz wypadku ucznia w Zespole Szkół Zawodowych w Brodnicy. SPIS TREŚCI SPIS TREŚCI I. CEL PROCEDURY II. III. IV. ZAKRES STOSOWANIA DEFINICJE OBOWIĄZKI V. POSTĘPOWANIE POWYPADKOWE VI. VII. VIII. AKTY PRAWNE OPROGRAMOWANIE ZAŁĄCZNIKI. Wzór zgłoszenia wypadku ucznia, 2. Wzór

Bardziej szczegółowo

Specyficzne potrzeby wspierania w pracy osób z niepełnosprawnością intelektualną Stargard Szczeciński, 20 listopada 2008

Specyficzne potrzeby wspierania w pracy osób z niepełnosprawnością intelektualną Stargard Szczeciński, 20 listopada 2008 Krystyna Mrugalska Honorowy Prezes Polskiego Stowarzyszenia na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym Specyficzne potrzeby wspierania w pracy osób z niepełnosprawnością intelektualną Stargard Szczeciński,

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny

Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny 1 Zranienia i zakłucia przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 czerwca 2013 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny

Bardziej szczegółowo

Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011)

Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011) Źródło informacji - Stan Zdrowia Ludności Polski w 2009 r. (GUS 2011) Nie istnieje jedna, powszechnie uznana definicja niepełnosprawności. Definicja stosowana przez WHO przyjmuje, że do osób niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

BHP i podstawy ergonomii. Wypadki przy pracy i choroby zawodowe

BHP i podstawy ergonomii. Wypadki przy pracy i choroby zawodowe BHP i podstawy ergonomii Wypadki przy pracy i choroby zawodowe Wypadki przy pracy i choroby zawodowe Wypadek przy pracy - definicja Wypadek przy pracy - definicja Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE DLA DZIECI

SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE DLA DZIECI SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE DLA DZIECI SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE PRZEZNACZONE SĄ DLA: Osób dorosłych wykazujących zaburzenia wymienione w art. 3 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego: Chorych

Bardziej szczegółowo

Opracowała: Monika Haligowska

Opracowała: Monika Haligowska Kwalifikacja i orzekanie odnośnie dzieci niezdolnych do nauki w szkołach masowych. Podstawy prawne, rola psychologa, rola poradni w kwalifikowaniu do szkół specjalnych. Opracowała: Monika Haligowska Podstawy

Bardziej szczegółowo

NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ RUCHOWA

NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ RUCHOWA NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ RUCHOWA Joanna Trochimowicz Definiowanie niepełnosprawności Dwojakiego rodzaju kryteria uznawania kogoś za osobę niepełnosprawną: biologiczne czyli uszkodzenia narządów i ich czynności,

Bardziej szczegółowo

Zatrudnianie osób niepełnosprawnych. Regulacje prawne Autor: redakcja naukowa Aneta Giedrewicz-Niewińska, Marzena Szabłowska-Juckiewicz

Zatrudnianie osób niepełnosprawnych. Regulacje prawne Autor: redakcja naukowa Aneta Giedrewicz-Niewińska, Marzena Szabłowska-Juckiewicz Zatrudnianie osób. Regulacje prawne Autor: redakcja naukowa Aneta Giedrewicz-Niewińska, Marzena Szabłowska-Juckiewicz Podstawowym celem i założeniem niniejszej publikacji jest ukazanie sytuacji prawnej

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 74/XI/2015 RADY GMINY MAŁA WIEŚ. z dnia 29 października 2015 r.

UCHWAŁA NR 74/XI/2015 RADY GMINY MAŁA WIEŚ. z dnia 29 października 2015 r. UCHWAŁA NR 74/XI/2015 RADY GMINY MAŁA WIEŚ z dnia 29 października 2015 r. w sprawie uchwalenia Statutu Środowiskowego Domu Samopomocy w Starych Święcicach. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. h, art.

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE ZASADY POSTĘPOWANIA PRZY USTALANIU OKOLICZNOŚCI I PRZYCZYN WYPADKÓW PRZY PRACY

SZCZEGÓŁOWE ZASADY POSTĘPOWANIA PRZY USTALANIU OKOLICZNOŚCI I PRZYCZYN WYPADKÓW PRZY PRACY PAŃSTWOWA INSPEKCJA PRACY Okręgowy Inspektorat Pracy we Wrocławiu SZCZEGÓŁOWE ZASADY POSTĘPOWANIA PRZY USTALANIU OKOLICZNOŚCI I PRZYCZYN WYPADKÓW PRZY PRACY Działania zespołu powypadkowego WROCŁAW 2011

Bardziej szczegółowo

WYPADKI PRZY PRACY JAK JE STWIERDZIĆ I UDOKUMENTOWAĆ. Szkolenia bhp w firmie szkolenie okresowe pracowników administracyjno-biurowych i innych 93

WYPADKI PRZY PRACY JAK JE STWIERDZIĆ I UDOKUMENTOWAĆ. Szkolenia bhp w firmie szkolenie okresowe pracowników administracyjno-biurowych i innych 93 WYPADKI PRZY PRACY JAK JE STWIERDZIĆ I UDOKUMENTOWAĆ Szkolenia bhp w firmie szkolenie okresowe pracowników administracyjno-biurowych i innych 93 Definicja wypadku przy pracy Za wypadek przy pracy uwaŝa

Bardziej szczegółowo

z dnia... 2011 r. w sprawie szkoleń dla kandydatów do sprawowania pieczy zastępczej

z dnia... 2011 r. w sprawie szkoleń dla kandydatów do sprawowania pieczy zastępczej Projekt z dnia 11 sierpnia 2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia... 2011 r. w sprawie szkoleń dla kandydatów do sprawowania pieczy zastępczej Na podstawie art. 52 ustawy

Bardziej szczegółowo

Za kogo składki na Fundusz Pracy

Za kogo składki na Fundusz Pracy Za kogo składki na Fundusz Pracy Autor: Bożena Wiktorowska Firmy nie muszą płacić składek za starszych pracowników, którzy ukończyli, kobiety 55 lat, a mężczyźni 60 lat. Składka na Fundusz Pracy wynosi

Bardziej szczegółowo

ORZECZNICTWO DOTYCZĄCE ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI LUB O STOPNIU NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI

ORZECZNICTWO DOTYCZĄCE ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI LUB O STOPNIU NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI ORZECZNICTWO DOTYCZĄCE ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI LUB O STOPNIU NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI Orzeczenia o niepełnosprawności (w przypadku osób do 16 roku życia) oraz o stopniu niepełnosprawności (w przypadku

Bardziej szczegółowo

ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI ORZECZENIA USTALAJĄCE PROCENTOWY USZCZERBEK NA ZDROWIU WYDANE W 2004 ROKU

ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI ORZECZENIA USTALAJĄCE PROCENTOWY USZCZERBEK NA ZDROWIU WYDANE W 2004 ROKU ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI ORZECZENIA USTALAJĄCE PROCENTOWY USZCZERBEK NA ZDROWIU WYDANE W 2004 ROKU Warszawa 2005 Opracowała Akceptowała Agnieszka Sikora Hanna Markowska Wicedyrektor

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK o przyznanie pomocy w formie skierowania do Środowiskowego Domu Samopomocy. Dane wnioskodawcy. zam. tel...

WNIOSEK o przyznanie pomocy w formie skierowania do Środowiskowego Domu Samopomocy. Dane wnioskodawcy. zam. tel... WNIOSEK o przyznanie pomocy w formie skierowania do Środowiskowego Domu Samopomocy Dane wnioskodawcy /imię i nazwisko oraz data urodzenia/ zam. tel... Dane opiekuna prawnego (w przypadku osoby ubezwłasnowolnionej)

Bardziej szczegółowo

Psychospołeczne uwarunkowania aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych. nosprawnych. w Warszawie. Konferencja nt.

Psychospołeczne uwarunkowania aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych. nosprawnych. w Warszawie. Konferencja nt. Konferencja nt.: Niepełnosprawni szanse i perspektywy włąw łączenia społecznego koncepcja rozwiąza zań systemowych. Warszawa: 10.10.2006 roku, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Psychospołeczne uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Zespół ds. aktywizacji społecznej i zawodowej wnioski i postulaty:

Zespół ds. aktywizacji społecznej i zawodowej wnioski i postulaty: Zespół ds. aktywizacji społecznej i zawodowej wnioski i postulaty: Grupa pierwsza postulaty związane z obecnie funkcjonującym systemem, w tym postulaty, których realizacja wymaga korekty systemu konieczna

Bardziej szczegółowo

Kurs: Psychologia kliniczna osób niepełnosprawnych. Wprowadzenie

Kurs: Psychologia kliniczna osób niepełnosprawnych. Wprowadzenie Kurs: Psychologia kliniczna osób niepełnosprawnych Wprowadzenie dr Jacek Kozłowski jacek.kozlowski@coachview.pl Proponowana literatura: Kowalik, S. (2006). Osoby niepełnosprawne i psychologiczne aspekty

Bardziej szczegółowo

Powiat Janowski. Informator o dostępnych formach opieki zdrowotnej, pomocy społecznej i aktywizacji zawodowej dla osób. z zaburzeniami psychicznymi

Powiat Janowski. Informator o dostępnych formach opieki zdrowotnej, pomocy społecznej i aktywizacji zawodowej dla osób. z zaburzeniami psychicznymi Powiat Janowski Informator o dostępnych formach opieki zdrowotnej, pomocy społecznej i aktywizacji zawodowej dla osób z zaburzeniami psychicznymi Janów Lubelski 2015 Informator jest wynikiem realizacji

Bardziej szczegółowo

KARTA USŁUGI. Dział Pomocy Środowiskowej nazwa komórki organizacyjnej. Skierowanie do Klubu Samopomocy DOMEK w Więcborku nazwa usługi

KARTA USŁUGI. Dział Pomocy Środowiskowej nazwa komórki organizacyjnej. Skierowanie do Klubu Samopomocy DOMEK w Więcborku nazwa usługi KARTA USŁUGI 15 numer usługi Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Więcborku Dział Pomocy Środowiskowej nazwa komórki organizacyjnej Skierowanie do Klubu Samopomocy DOMEK w Więcborku nazwa usługi

Bardziej szczegółowo

4) Beneficjent wykorzystuje do realizacji usług aktywnej integracji następujące narzędzia:

4) Beneficjent wykorzystuje do realizacji usług aktywnej integracji następujące narzędzia: Załącznik nr 9 Szczegółowe obowiązki Beneficjenta wynikające z realizacji projektu w ramach Poddziałania 9.1.6 Programy aktywnej integracji osób i grup zagrożonych wykluczeniem społecznym tryb pozakonkursowy

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XIV/140/2003 Rady Miasta Nowego Sącza z dnia 1 lipca 2003r.

Uchwała Nr XIV/140/2003 Rady Miasta Nowego Sącza z dnia 1 lipca 2003r. Uchwała Nr XIV/140/2003 Rady Miasta Nowego Sącza z dnia 1 lipca 2003r. w sprawie zatwierdzenia powiatowego programu działań na rzecz osób oraz planu finansowego określającego zadania i wysokość środków

Bardziej szczegółowo

Wypadki przy pracy w okresie I III kwartał 2015 r.

Wypadki przy pracy w okresie I III kwartał 2015 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 04.12.2015 Opracowanie sygnalne M O N I T O R I N G R Y N K U P R A C Y Wypadki przy pracy w okresie I III kwartał 2015 r. W okresie I III kwartał 2015 r. liczba poszkodowanych

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2009 2013

POWIATOWY PROGRAM NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2009 2013 Załącznik do Uchwały Nr XXXIV/167/2009 Rady Powiatu w Oławie z dnia 25 marca 2009 r. POWIATOWY PROGRAM NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2009 2013 OŁAWA, marzec 2009 rok Podstawa prawna: 1. art.

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna dr hab. Ryszard Szarfenberg. Rehabilitacja

Polityka społeczna dr hab. Ryszard Szarfenberg. Rehabilitacja Polityka społeczna dr hab. Ryszard Szarfenberg Rehabilitacja Obszar polityki społecznej: sprawnośd Identyfikacja dobra/usługi oraz jej cech: dobra i usługi usprawniające Rynek na wyszczególnione dobro/usługę:

Bardziej szczegółowo

Powiat Janowski. Informator o dostępnych formach opieki zdrowotnej, pomocy społecznej i aktywizacji zawodowej dla osób. z zaburzeniami psychicznymi

Powiat Janowski. Informator o dostępnych formach opieki zdrowotnej, pomocy społecznej i aktywizacji zawodowej dla osób. z zaburzeniami psychicznymi Powiat Janowski Informator o dostępnych formach opieki zdrowotnej, pomocy społecznej i aktywizacji zawodowej dla osób z zaburzeniami psychicznymi w Powiecie Janowskim Janów Lubelski 2013 Informator jest

Bardziej szczegółowo

Aktywność zawodowa drogą do samodzielności osób niepełnosprawnych Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych Stopnie niepełnosprawności

Bardziej szczegółowo

IPET Indywidualny Program Edukacyjno- Terapeutyczny dla dziecka z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego

IPET Indywidualny Program Edukacyjno- Terapeutyczny dla dziecka z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego IPET Indywidualny Program Edukacyjno- Terapeutyczny dla dziecka z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego Wydział Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych Jolanta Rafał-Łuniewska Dziecko z niepełnosprawnością

Bardziej szczegółowo

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Kształcenie w zakresie podstaw promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej Zdrowie, promocja zdrowia, edukacja zdrowotna, zapobieganie chorobom. Historia promocji zdrowia.

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY ZESPÓŁ DO SPRAW ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W BOCHNI

POWIATOWY ZESPÓŁ DO SPRAW ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W BOCHNI POWIATOWY ZESPÓŁ DO SPRAW ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W BOCHNI Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Bochni orzeka o niepełnosprawności do celów pozarentowych. Orzeczenie wydane

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do uchwały Nr Rady Powiatu w Oławie

Załącznik nr 1 do uchwały Nr Rady Powiatu w Oławie Załącznik nr 1 do uchwały Nr Rady Powiatu w Oławie z dnia POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA LATA 2014-2018 Oława 2013r. I. Wprowadzenie. Zgodnie z definicją słownikową niepełnosprawność

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZNE ASPEKTY ROZWOJU RYNKU UBEZPIECZENIOWEGO

SPOŁECZNE ASPEKTY ROZWOJU RYNKU UBEZPIECZENIOWEGO SPOŁECZNE ASPEKTY ROZWOJU RYNKU UBEZPIECZENIOWEGO Wstęp Ogólny zamysł napisania książki wywodzi się ze stwierdzenia, iż dalszy rozwój rynku ubezpieczeniowego w Polsce jest uzależniony od znacznego zwiększenia

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja zawodowa i jej znaczenie w integracji osób niepełnosprawnych na otwartym rynku pracy

Rehabilitacja zawodowa i jej znaczenie w integracji osób niepełnosprawnych na otwartym rynku pracy Elżbieta Ryżek Rehabilitacja zawodowa i jej znaczenie w integracji osób niepełnosprawnych na otwartym rynku pracy Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu

Bardziej szczegółowo

Rozumienie niepełnosprawności jako kwestii praw człowieka

Rozumienie niepełnosprawności jako kwestii praw człowieka Rozumienie niepełnosprawności jako kwestii praw człowieka Maria Król POLSKIE FORUM OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Stowarzyszenie Pomocy Dzieciom Niepełnosprawnym Krok za krokiem w Zamościu 1 Konwencja ONZ/Preambuła/

Bardziej szczegółowo

AKTYWIZACJA ZAWODOWA MŁODZIEŻY NIEPEŁNOSPRAWNEJ. Doświadczenia Fundacji Pomocy Matematykom i Informatykom Niesprawnym Ruchowo

AKTYWIZACJA ZAWODOWA MŁODZIEŻY NIEPEŁNOSPRAWNEJ. Doświadczenia Fundacji Pomocy Matematykom i Informatykom Niesprawnym Ruchowo AKTYWIZACJA ZAWODOWA MŁODZIEŻY NIEPEŁNOSPRAWNEJ Doświadczenia Fundacji Pomocy Matematykom i Informatykom Niesprawnym Ruchowo Kontrowersje 1) niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji nie oznacza

Bardziej szczegółowo

ZABEZPIECZE NIA SPOŁECZNE

ZABEZPIECZE NIA SPOŁECZNE ZABEZPIECZE NIA SPOŁECZNE Ustawa z dnia 4 września 1997 roku o działach administracji rządowej ( Dz. U. Z 2007 r. nr 65, poz. 437 z pózn. zm.) określa zadania i kompetencje właściwych ministrów, m.in.

Bardziej szczegółowo

Świadczenia w razie choroby i macierzyństwa

Świadczenia w razie choroby i macierzyństwa e-poradnik Praca i Ubezpieczenia Praca i Ubezpieczenia Świadczenia w razie choroby i macierzyństwa Rodzaje świadczeń oraz osoby do nich uprawnione Wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy Zasiłek chorobowy,

Bardziej szczegółowo

Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 w Warszawie

Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 w Warszawie Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 w Warszawie Podstawa prawna: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty ( tj. Dz. U.

Bardziej szczegółowo

Zwiększenie udziału młodzieży niepełnosprawnej w edukacji dla zrównoważonego rozwoju.

Zwiększenie udziału młodzieży niepełnosprawnej w edukacji dla zrównoważonego rozwoju. Anna Batorczak Uniwersyteckie Centrum Badań nad Środowiskiem Przyrodniczym a.batorczak@uw.edu.pl www.ekoedu.uw.edu.pl Zwiększenie udziału młodzieży niepełnosprawnej w edukacji dla zrównoważonego rozwoju.

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA RYNKU PRACY W WOJ. PODLASKIM W 2014 ROKU

SYTUACJA OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH NA RYNKU PRACY W WOJ. PODLASKIM W 2014 ROKU Nie istnieje jedna, powszechnie uznana definicja niepełnosprawności. Definicja stosowana przez WHO przyjmuje, że do osób niepełnosprawnych zalicza się osoby z długotrwałą obniżoną sprawnością fizyczną,

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk o Zdrowiu Kierunek Fizjoterapia Stopień II, Profil praktyczny

Wydział Nauk o Zdrowiu Kierunek Fizjoterapia Stopień II, Profil praktyczny LISTA PRZEDMIOTÓW, KTÓRE MOGĄ BYĆ UZNANE NA PODSTAWIE OCENY EFEKTÓW UCZENIA SIĘ ZDOBYTYCH NA DRODZE EDUKACJI POZAFORMALNEJ I NIEFORMALNEJ NA ROK AKADEMICKI 2016/2017 Wydział Nauk o Zdrowiu Kierunek Fizjoterapia

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W ZAKRESIE REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ

POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W ZAKRESIE REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA ORAZ Załącznik do uchwały Nr XXXII/219/2006 Rady Powiatu Średzkiego z dnia 23 marca 2006 roku POWIATOWY PROGRAM DZIAŁAŃ NA RZECZ OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH W ZAKRESIE REHABILITACJI SPOŁECZNEJ, ZAWODOWEJ I ZATRUDNIANIA

Bardziej szczegółowo

Bariery w dostępie do informacji i bibliotek osób z niepełnosprawnościami

Bariery w dostępie do informacji i bibliotek osób z niepełnosprawnościami Bariery w dostępie do informacji i bibliotek osób z niepełnosprawnościami Każdy człowiek zdrowy, głuchy, niewidomy, słabo widzący, niedostosowany społecznie, inwalida ruchu ma prawo do: opieki, wychowania,

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 2. Zbieg tytułów ubezpieczeń ustalanie ubezpieczeń obowiązkowych

ROZDZIAŁ 2. Zbieg tytułów ubezpieczeń ustalanie ubezpieczeń obowiązkowych ROZDZIAŁ 2 Zbieg tytułów ubezpieczeń ustalanie ubezpieczeń obowiązkowych 36. Czy w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej i wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia istnieje zwolnienie z

Bardziej szczegółowo

DOFINANSOWANIE DO WYNAGRODZEŃ I ZUS PROWADZĄCEGO DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ

DOFINANSOWANIE DO WYNAGRODZEŃ I ZUS PROWADZĄCEGO DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ DOFINANSOWANIE DO WYNAGRODZEŃ I ZUS PROWADZĄCEGO DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ Od 1 stycznia 2004 r. weszły w życie przepisy znowelizowanej ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej

Bardziej szczegółowo

Posługuj c si poj ciem pracownika w kontek cie ubezpiecze społecznych to: Osoba współpracuj Pracodawc nice mi dzy umow zlecenia a umow o dzieło

Posługuj c si poj ciem pracownika w kontek cie ubezpiecze społecznych to: Osoba współpracuj Pracodawc nice mi dzy umow zlecenia a umow o dzieło 1 Posługując się pojęciem pracownika w kontekście ubezpieczeń społecznych to: osoby pozostające w stosunku pracy, a także osoby wykonujące pracę na podstawie umowy cywilno-prawnej zawartej ze swoim pracodawcą

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie)

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Program rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 jest strategicznym dokumentem opisującym cele i sposoby rozwoju warszawskiej

Bardziej szczegółowo

Zatrudnienie osób niepełnosprawnych perspektywy wzrostu

Zatrudnienie osób niepełnosprawnych perspektywy wzrostu Scenariusz do indywidualnego wywiadu pogłębionego (IDI) z kluczowymi przedstawicielami organizacji pozarządowych, fundacji i stowarzyszeń aktywnie zajmujących się rehabilitacją społeczną i zawodową osób

Bardziej szczegółowo

A. Niepełnosprawność: definicje pojęcia

A. Niepełnosprawność: definicje pojęcia Vademecum dla osób niepełnosprawnych - przewodnik zawodowy Część I. Podstawowe pojęcia A. Niepełnosprawność: definicje pojęcia 1 SPIS TREŚCI: 2 A. Niepełnosprawność: definicje pojęcia Czym jest niepełnosprawność?...3

Bardziej szczegółowo

WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE DOKUMENTOWANIA NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI RZADKIEJ LUB SPRZĘŻONEJ W PROJEKCIE

WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE DOKUMENTOWANIA NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI RZADKIEJ LUB SPRZĘŻONEJ W PROJEKCIE WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE DOKUMENTOWANIA NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI RZADKIEJ LUB SPRZĘŻONEJ W PROJEKCIE Wsparcie środowiska osób niepełnosprawnych z terenów wiejskich i małomiasteczkowych Każda osoba niepełnosprawna,

Bardziej szczegółowo

Wyzwania organizacyjne w rehabilitacji dzieci* i młodzieży* wynikające z ICF i Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych

Wyzwania organizacyjne w rehabilitacji dzieci* i młodzieży* wynikające z ICF i Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych Wyzwania organizacyjne w rehabilitacji dzieci* i młodzieży* wynikające z ICF i Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych Maria Król POLSKIE FORUM OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH Stowarzyszenie Pomocy Dzieciom

Bardziej szczegółowo

Uprawnienia pracodawcy zatrudniającego osobę niepełnosprawną oraz osoby niepełnosprawnej prowadzącej działalność gospodarczą.

Uprawnienia pracodawcy zatrudniającego osobę niepełnosprawną oraz osoby niepełnosprawnej prowadzącej działalność gospodarczą. zatrudniającego osobę niepełnosprawną oraz osoby niepełnosprawnej prowadzącej działalność gospodarczą. Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

SYSTEM ORZEKANIA POZARENTOWEGO ORZEKANIE O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI I STOPNIU NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI

SYSTEM ORZEKANIA POZARENTOWEGO ORZEKANIE O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI I STOPNIU NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI SYSTEM ORZEKANIA POZARENTOWEGO ORZEKANIE O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI I STOPNIU NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI Podstawa prawna: 1. Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXIV/694/12 RADY MIASTA SZCZECIN z dnia 26 listopada 2012 r. w sprawie zmian w organizacji środowiskowych domów samopomocy w Szczecinie

UCHWAŁA NR XXIV/694/12 RADY MIASTA SZCZECIN z dnia 26 listopada 2012 r. w sprawie zmian w organizacji środowiskowych domów samopomocy w Szczecinie UCHWAŁA NR XXIV/694/12 RADY MIASTA SZCZECIN z dnia 26 listopada 2012 r. w sprawie zmian w organizacji środowiskowych domów samopomocy w Szczecinie Na podstawie art. 12 ust 1 pkt 2, ust 2,3 w związku z

Bardziej szczegółowo

Zakres działania: Główne cele pomocy społecznej:

Zakres działania: Główne cele pomocy społecznej: Zakres działania: Pomoc społeczna umożliwia przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych tym, którzy nie są w stanie sami ich pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Wspiera ich

Bardziej szczegółowo

Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym

Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym Małgorzata Joanna Adamczyk Kolegium MISH UW Collegium Invisibile m.adamczyk@ci.edu.pl Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym Ewolucja czy rewolucja? Zdobywanie przez osoby

Bardziej szczegółowo

Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 wwarszawie

Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 wwarszawie Procedura udzielania i organizacji pomocy psychologiczno pedagogicznej w Zespole Szkolno Przedszkolnym nr 7 wwarszawie Podstawa prawna: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty ( tj. Dz. U.

Bardziej szczegółowo

Jak zostać rodzicem zastępczym?

Jak zostać rodzicem zastępczym? Jak zostać rodzicem zastępczym? AKTY PRAWNE Problematyka dotycząca rodzin zastępczych rozproszona została w kilku aktach prawnych poczynając od Konwencji o prawach dziecka, a na aktach wykonawczych kończąc.

Bardziej szczegółowo

STATUT POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W GRYFINIE. Rozdział I. Postanowienia ogólne

STATUT POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W GRYFINIE. Rozdział I. Postanowienia ogólne Załącznik do uchwały Nr XXXVII/471/2006 Rady Powiatu w Gryfinie z dnia 28 czerwca 2006r. STATUT POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W GRYFINIE Rozdział I Postanowienia ogólne 1. Powiatowe Centrum Pomocy

Bardziej szczegółowo